|
ÖZET: Başvuran, Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Güvenlik Denetleme Başkanlığı’nda 1. Sınıf Emniyet Müdürü olarak görev yaptığı süre boyunca, 04.04.2015 tarihinde yürürlüğe giren torba yasayla kadrosuzluktan emekliye sevk edildiğini belirtmiştir. Başvuru, görev tazminatının ödenmemesi üzerine olup, başvuran, 10 ay boyunca görevde bulunmasına rağmen bu tazminatın kendisine verilmediğini ifade etmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın iki yılını doldurmadan emekliye ayrıldığını, bu nedenle görev tazminatının ödenemeyeceğini belirtmiştir.
SGK’nın açıklamaları, 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesine dayanarak, görev tazminatının yalnızca belirli şartları karşılayan emeklilere ödeneceğini ortaya koymaktadır. Başvuranın durumunun, bu şartları sağlamadığı gerekçesiyle tazminat talebi reddedilmiştir. Ancak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın en az altı ay süreyle bulunduğu en üst görev için görev tazminatının ödenmesi gerektiği yönünde bir tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesi ve SGK’ya, başvuranın görev tazminatının ödenmesi hususunda tavsiyede bulunulması kararlaştırılmıştır. Bu karar, başvuranın emekli aylığıyla birlikte görev tazminatına hak kazandığını belirten hukuki bir değerlendirme içermektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/11944-S.23.18984
BAŞVURU NO : 2023/4646
KARAR TARİHİ : 19/09/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın görev tazminatı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 10 ay süreyle Emniyet Genel Müdürlüğü
Özel Güvenlik Denetleme Başkanlığında 1. Sınıf Emniyet Müdürü Polis Başmüfettişi olarak görev yaptığını ve maaşını makam ve görev tazminatı ile birlikte aldığını, 04.04.2015 tarihinde çıkarılan torba yasada 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’nda yapılan değişiklik ile Geçici 27’nci madde uyarınca
17.04.2015 tarihinde kadrosuzluktan resen emekliye sevk edildiğini, 10 ay süreyle başmüfettiş olarak görev
almasına rağmen görev tazminatı verilmediğini, görev tazminatının mevzuatta yazıldığı şekli ile emekli aylığı ile beraber ödenmesini ve bugüne kadar ödenmemiş kısmının ise yasal faizi ile tazminini SGK’ye yazılı başvurmak suretiyle talep ettiğini, SGK’nin cevabi yazısında “5434 sayılı Kanunun Ek 68. Maddesi ile makam tazminatı ödenmesi gereken görevlerde toplam iki yıl çalıştıktan sonra emekli olanlara makam tazminatı ödenmesi şartı getirildiği, bu nedenle, 1. Sınıf emniyet müdürü polis başmüfettişi görevinde iki yılınızı doldurmadığından, makam-görev tazminatı uygulanmasına imkân bulunmamaktadır.” şeklinde ifade edildiğini, görev tazminatının 5434 sayılı Kanun Ek Madde 68’de tanımlandığını, 04.07.2001 tarihli ve 631 sayılı KHK’nin 11’inci maddesi ile 375 sayılı KHK’nin 1’inci maddesine eklenen (C) bendi ile kimlere hangi şartlarda görev tazminatı ödeneceğinin düzenlendiğini, 5434 sayılı Kanun’un Ek 68’inci maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde emekli kamu görevlilerinin en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri esas alınarak emekli aylıklarıyla birlikte görev tazminatı ödeneceği hükmünün bulunduğunu ifade ederek 12.05.2008 tarih ve 2008/13694 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile gösterge rakamı belirlenmiş görev tazminatının mevzuatta yazıldığı şekliyle emekli aylığı ile birlikte ödenmesini ve bugüne kadar ödenmemiş kısmın yasal faizi ile tazminini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 10.04.2023 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı tarafından gönderilen 12.05.2023 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde mevzuat hükümlerine yer verilerek özetle; 2.1. 5434 sayılı Kanun’un mülga ek 68’inci maddesinin, “Makam tazminatı ile yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam iki yıl bulunduktan sonra emekliye ayrılanlara makam veya yüksek hâkimlik ve temsil veya görev tazminatları bulundukları en üst görevleri esas alınarak ödenir.
Makam veya yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara ise, en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatı veya hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanı ödenir. Makam tazminatı ile yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde bulunanlardan, 10/10/1984 tarihli ve 3056 sayılı Kanunun 36 ncı maddesine göre istihdam edilenlere, Başbakanlıkta da makam tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde en az 6 ay çalışmış olmaları kaydıyla bu tazminatlardan yüksek olanı esas alınarak ödeme yapılır. Bu halde de iki yıllık süreyi doldurma şartı aranır. Ancak bu tazminatların ölenlerin dul ve yetimlerine ödenmesinde iki yıl görev şartı aranmaz.” hükmünü amir olduğu, 2.2. Diğer taraftan 04.07.2001 tarihli ve 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 11’inci maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 1’inci maddesine eklenen (C) bendinin, “C) (A) bendi
kapsamına giren ve temsil tazminatı almayan personelden:
1- 7000’den daha düşük göstergeler üzerinde makam veya yüksek hâkimlik tazminatı öngörülen kadrolara atanmış olanlara, 15000 gösterge rakamım geçmemek üzere Bakanlar Kurulunca tespit edilecek gösterge rakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir.
2- Yukarıda sayılanların dışında kalanlardan en az beş hizmet yılını dolduranlara; hizmet sınıfı ve yılları, tabi oldukları personel kanunları, kariyerleri, kamu görevlerine giriş dereceleri ve öğrenim durumları birlikte veya ayrı ayrı dikkate alınmak suretiyle ve 10.000 gösterge rakamını geçmemek üzere Bakanlar
Kurulunca tespit edilecek gösterge rakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir.
3- (1) ve (2) numaralı alt bentlere göre ödenecek görev tazminatının uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye çalışanlar ve emekliler için gösterge rakamları belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.” şeklinde hükme bağlandığı, 2.3. Anılan hükme paralel olarak yine 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesinin birinci fıkrasına, “Makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara ise, en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatı veya hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanı ödenir.” hükmünün eklendiği, 2.4. Öte yandan, Bakanlar Kurulunca alınan ve 14.03.2002 tarihli ve 24695 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 10.01.2002 tarih ve 2002/3546 sayılı Kararname ile yalnızca emeklilerden makam veya yüksek
hâkimlik tazminatı göstergeleri 6000 ve daha az olanlara almakta oldukları makam veya yüksek hâkimlik tazminatı göstergelerine kararnamenin birinci maddesinde belirtilen rakamların ilave edilmesi suretiyle bulunacak gösterge rakamı üzerinden görev tazminatı ödenmesinin karara bağlandığı, 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesine eklenen hüküm kapsamında makam veya yüksek hâkimlik tazminatından yararlandırılmayanlar açısından herhangi bir tespitte bulunulmadığı, 2.5. Bilahare 07.03.2008 tarihli ve 26809 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 15.01.2002 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren 5745 sayılı “375 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 1’inci maddesinin, “27/06/1989 tarihli ve 375 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin I inci maddesinin (C) bendinin (2) numaralı alt bendi yürürlükten kaldırılmış ve aynı bendin (3) numaralı alt bendinde yer alan “(l) ve (2) numaralı alt bentlere” ibaresi “(1)
numaralı alt bende” şeklinde değiştirilmiştir.” hükmü ile makam veya yüksek hâkimlik tazminatından yararlandırılmayanlardan en az beş hizmet yılını dolduranlara; hizmet sınıfı ve yılları, tabi oldukları personel kanunları, kariyerleri, kamu görevlerine giriş dereceleri ve öğrenim durumları birlikte veya ayrı ayrı dikkate alınmak suretiyle ve 10.000 gösterge rakamını geçmemek üzere görev tazminatı ödenmesini öngören hükmün iptal edildiği, 2.6. Ancak görevdeki memurlar için ödenecek görev tazminatına ilişkin esasları belirleyen söz konusu hüküm yürürlükten kaldırılırken aynı durumda bulunan emeklilere görev tazminatı ödenmesini düzenleyen
5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesi hükmünde herhangi bir değişiklik yapılmadığı,
2.7. Halen yürürlükte olmasına rağmen gerek konuya ilişkin bir Bakanlar Kurulu Kararı alınmamış olması gerekse 5745 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik dikkate alındığında 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesinin bahsi geçen hükmünün fiilen uygulama alanı bulunmadığı, 2.8. Nitekim Bakanlar Kurulunca alınan 11.06.2008 tarihli ve 26903 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 12.05.2008 tarih ve 2008/13694 sayılı “Görev Tazminatı Ödenmesi
Hakkında Karar”ın 1’inci maddesinde almakta oldukları makam tazminatı gösterge rakamı “6000” ve daha altında bulunanlara ödenecek görev tazminatı gösterge rakamları belirlenmiş, anılan Karar’ın 5’inci maddesinde de 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık bağlanmış olmakla birlikte temsil tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olanlardan aynı Kanun’un ek 68’inci maddesi uyarınca görev tazminatı ödenmesi gerekenlere, aynı maddede belirtilen esaslar çerçevesinde ve Karar’ın 1’inci maddesi hükümlerine göre bulunacak miktarda görev tazminatının emekli aylıklarıyla birlikte ödeneceğinin düzenlendiği, dolayısıyla söz konusu Karar’da da yalnızca makam ve yüksek hâkimlik tazminatından yararlananlara ilişkin bir tespitte bulunulduğu, 2.9. Bu kapsamda makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesinin “Makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara ise, en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatı veya hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanı ödenir.” hükmü uyarınca görev tazminatı ödemesi yapılabilmesi için söz konusu görevlere ödenecek görev tazminatının ayrıca düzenlenmesi gerektiği, 2.10. Aynı konuda davacı kişilerin taraflarına görev tazminatı ödenmemesi işleminin iptali talebiyle
Kurumları aleyhine açtıkları;
2.11. Ankara 15. İdare Mahkemesinin 11.11.2016 tarih ve sayılı ilamıyla reddine karar verilen ve davacı tarafından yapılan istinaf başvurusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11.
İdari Dava Dairesinin 19.04.2017 tarihli ve sayılı ilamıyla reddedilen davada; “Davacı vekili tarafından 631 sayılı KHK’nin 1.maddesiyle 5434 sayılı Kanunun Ek 68. maddesine eklenen ve makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde iki yıl bulunmadan emekliye ayrılanlara görev tazminatı ödenmesine ilişkin bulunan düzenleme uyarınca, müvekkiline görev tazminatı ödenmesi gerektiği ileri sürülmüş ise de, dava konusu isleme dayanak teşkil eden ve görev tazminatı ödenmesine ilişkin esasları düzenleyen 2008/13694 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında, makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlar yönünden bir düzenleme/gösterge rakamı belirlemesi yapılmamıştır.
Bu durumda, Bakanlar Kurulunca, 631 sayılı KHK’nin 11.maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 1.maddesine eklenen (C) bendi hükmünün verdiği yetkiye dayanılarak, makam tazminatı ödenmesini gerektiren kadrolarda en az iki yıl süreyle bulunmadan emekliye ayrılanlar bakımından bir görev tazminatı göstergesi belirlemesi yapılmadıkça, bu kapsamda bulunan emeklilere görev tazminatı ödenmesine olanak bulunmamaktadır. Ankara 15. İdare Mahkemesi’nce verilen karar; usul ve yasa hükümleri ile hukuka uygun olup kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, İSTİNAF
BAŞVURUSUNUN yukarıda yer verilen açıklama ile REDDİNE, …” hükmüyle, 2.12. Ankara 10. İdare Mahkemesinin 18.06.2019 tarihli ve sayılı ilamıyla verilen iptal kararına davalı idarece yapılan istinaf başvurusunun Ankara Bölge İdare Mahkemesi 11. İdari
Dava Dairesinin 06.11.2019 tarihli ve sayılı ilamıyla kabulüne karar verildiği davada; “Davacı vekili tarafından 631 sayılı KHK’nin 1.maddesiyle 5434 sayılı Kanunun Ek 68. maddesine eklenen ve makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde iki yıl bulunmadan emekliye ayrılanlara görev tazminatı ödenmesine ilişkin bulunan düzenleme uyarınca, müvekkiline görev tazminatı ödenmesi gerektiği ileri sürülmüş ise de, dava konusu isleme dayanak teşkil eden ve görev tazminatı ödenmesine ilişkin esasları düzenleyen 2008/13694 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında, makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlar yönünden bir düzenleme/gösterge rakamı belirlemesi yapılmamıştır.
Bu durumda, Cumhurbaşkanınca, 631 sayılı KHK’nin 11.maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 1. maddesine eklenen (C) bendi hükmünün verdiği yetkiye dayanılarak, makam tazminatı ödenmesini gerektiren kadrolarda en az iki yıl süreyle bulunmadan emekliye ayrılanlar bakımından bir görev tazminatı göstergesi belirlemesi yapılmadıkça, bu kapsamda bulunan emeklilere görev tazminatı ödenmesine olanak bulunmamaktadır. Bu itibarla; makam tazminatı ödenmesini gerektiren görevde iki yıldan az bir süre görev yaptığı anlaşılan davacıya görev tazminatı ödenmemesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; davalı idarelerin İSTİNAF BAŞVURUSUNUN
KABULÜNE, Ankara 10. İdare Mahkemesi’nce verilen 18.06.2019 tarih ve sayılı KARARIN KALDIRILMASINA, DAVANIN REDDİNE …” hükmüyle Kurumları lehine kararlar verildiği, 2.13. Bu hükümler ve açıklamalar çerçevesinde, ilgilinin emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; anılanın
09.07.1990 tarihinde komiser yardımcısı olarak göreve başladığı, 07.07.2014 tarihinde makam tazminatına
müstahak 1. Sınıf Emniyet Müdürü Başmüfettişi görevine atandığı, ancak bu görevde 2 yılını doldurmadan
20.04.2015 tarihinde resen emekliye sevk edildiği ve söz konusu emeklilik işlemi üzerine 13.05.2015 tarih
ve sayılı işlem ile 1’inci derece 4’üncü kademe intibakı ve (3600) ek gösterge rakamı üzerinden 24 yıl 7 ay fiili hizmeti ve bu hizmetine karşılık hak kazandığı 6 yıl 1 ay 23 gün fiili hizmet süresi zammı olmak üzere toplam 30 yıl 8 ay 23 gün hizmetine karşılık 15.05.2015 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlandığı ve (30) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 2.14. Buna göre, makam tazminatına müstahak bir görevde en az 2 yıl bulunmadan emekliye sevk edildiğinden makam tazminatına ve bu nedenle de görev tazminatına hak kazanamayan ilgili hakkında istikrar kazanmış yargı kararları ile de desteklendiği üzere Kurumlarınca yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 08.06.1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga ek 68’inci maddesinde; “(Mülga: 31/5/2006-5510/106 md.) (30/12/1987 – KHK – 306/5 md. ile gelen madde hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir; Değişik: 24/11/1994 – 4049/7 md.) Makam tazminatı ile yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam 2 yıl bulunduktan sonra emekliye ayrılanlara makam veya yüksek hâkimlik ve temsil (Ek ibare: 4/7/2001 – KHK – 631/1 md.) veya görev tazminatları bulundukları en üst görevleri esas alınarak ödenir. (Ek cümle: 4/7/2001 – KHK- 631/1 md.)
Makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara ise, en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatı veya hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanı ödenir…”, 6. 27.06.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 1’inci maddesinde; “A) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu,
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2914 sayılı Yükseköğretim
Personel Kanunu ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununa göre almakta olan personele 1000 gösterge rakamı üzerinden memuriyet taban aylığı ödenir.
Birinci fıkra kapsamına girenlere her bir hizmet yılı için 15 (20) gösterge rakamı karşılığı kıdem aylığı ödenir. Ancak 25 ve daha fazla hizmet yılını dolduranlar için gösterge rakamı 375 (500) olarak uygulanır.
Hizmet yılları itibariyle ödenecek kıdem aylığının tesbitinde kazanılmış hak aylığının hesabında değerlendirilen süreler esas alınır. Memuriyet taban ve kıdem aylığı miktarları, bunların göstergelerine
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 154 üncü maddesine göre tesbit olunan katsayılar uygulanmak
suretiyle belirlenir. Memuriyet taban aylığı göstergesi için farklı katsayı tespit edile bilir. Kıdem ve memuriyet taban aylığı göstergelerini üç katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
Bu aylıklara hak kazanılmasında ve ödenmesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve diğer personel kanunlarının aylıklarla ilgili hükümleri uygulanır.
Bu göstergeler 657 sayılı Kanun ve diğer personel kanunlarına ve kanun hükmünde kararnamelere göre her ne ad altında olursa olsun ödenmekte olan zam, tazminat,ödenek,ücret ve benzeri ödemelerin hesabında dikkate alınmaz.
…
C) (Ek : 4/7/2001-KHK-631/11 md.) (A) bendi kapsamına giren ve temsil tazminatı almayan personelden,
1 – 7.000’den daha düşük göstergeler üzerinden makam veya yüksek hâkimlik tazminatı öngörülen
kadrolara atanmış olanlara, 15.000 gösterge rakamını geçmemek üzere Cumhurbaşkanınca tespit edilecek gösterge rakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir.
2- (Mülga: 27/2/2008-5745/1 md.)
3- (1) numaralı alt bende göre ödenecek görev tazminatının uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye çalışanlar ve emekliler için gösterge rakamları belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
…”, 7. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun
“5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 4’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır…”, 8. 12.05.2008 tarihli ve 2008/13694 sayılı Görev Tazminatı Ödenmesi Hakkında Bakanlar
Kurulu Kararı’nın; 8.1. “Görev tazminatı göstergeleri” başlıklı 1’inci maddesinde; “(1) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu,
3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununa göre almakta olan
personelden; bu kanunlarda makam tazminatı öngörülmüş olan kadrolara atanmış olanlardan, almakta oldukları makam tazminatı gösterge rakamı;
6.000 olanlara 9.000,
5.500 – 4.500 olanlara 7.000,
4.000 ve daha az olanlara 6.000,
gösterge rakamının, almakta oldukları makam tazminatı gösterge rakamına ilave edilmesi suretiyle bulunan görev tazminatı gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir.”, 8.2. “Emeklilere ödenecek görev tazminatı” başlıklı 5’inci maddesinde; “(1) 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre aylık bağlanmış olmakla birlikte temsil tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olanlardan aynı Kanunun ek 68 inci maddesi uyarınca görev tazminatı ödenmesi gerekenlere, aynı maddede belirtilen esaslar çerçevesinde ve bu Kararın 1 inci maddesi hükümlerine göre bulunacak miktarda görev tazminatı, emekli aylıklarıyla birlikte ödenir.
(2) 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun geçici 16 ncı maddesi kapsamına girenlerden, 5434 sayılı
Kanun hükümlerine göre aylık bağlanmış olmakla birlikte temsil tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olanlara, söz konusu geçici 16 ncı maddenin yürürlüğe girmesinden önceki hükümler gereğince bu görevlerinden dolayı görev tazminatından yararlanmalarının mümkün olması ve 5434 sayılı Kanunun ek
68 inci maddesinde öngörülen şartları haiz olmaları kaydıyla, makam tazminatı gösterge rakamları yerine
durumlarına uygun olan yüksek hâkimlik tazminatı gösterge rakamları esas alınmak suretiyle bu Kararın
1 inci maddesi hükümlerine göre hesaplanacak tutardaki görev tazminatı, emekli aylıklarıyla birlikte
ödenir.”, hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran tarafından özetle; 10 aylık süreyle makam ve görev tazminatı ödenmesini gerektirir görevde bulunmaktayken emekli olduğundan 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesine göre görev tazminatı ödenmesini hak ettiği belirtilerek görev tazminatının ödenmesi talep edilmektedir.
11. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; başvuranın makam tazminatına müstahak bir görevde en az 2 yıl bulunmadan emekliye ayrıldığı, bu nedenle makam tazminatının ve buna bağlı olarak da görev tazminatının emekli aylıklarıyla birlikte tarafına ödenmesine hak kazanmadığı belirtilmiştir.
12. Bu çerçevede uyuşmazlığın, 10 ay süre ile makam tazminatına müstahak görevde bulunan başvurana emekli aylıklarıyla birlikte görev tazminatı ödenip ödenmeyeceği noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
13. Makam veya yüksek hâkimlik tazminatları ile temsil veya görev tazminatları özü itibarıyla belirli kadro/ünvan/pozisyonlarda bulunan kamu görevlilerine bu kadro/ünvan/pozisyonlarda bulundukları sürece yapılan ek mahiyette ödemelerdir. Söz konusu tazminatlar belirli koşulların yerine gelmesi halinde emekli olan kamu görevlilerine de emekli aylıklarıyla birlikte ödenmektedir.
14. Makam tazminatı ilk olarak 26.06.1984 tarihli ve 241 sayılı KHK ile sınırlı sayıda üst düzey ünvanda bulunan kamu görevlilerine ödenmeye başlanmış, bunu 23.01.1987 tarihli ve 270 sayılı KHK ile
yargı mensupları için öngörülen yüksek hâkimlik tazminatı ödemesi izlemiştir. Her iki ödemenin anılan ünvanlarda çalışıp belirli şartları taşıyanlara emekli olduklarında da ödeneceği düzenlenmiştir. Nitekim sonradan 5434 sayılı Kanun’a Ek Madde 68 olarak eklenen 30.12.1987 tarihli ve 306 sayılı KHK’nin 5’inci maddesi ile anılan ünvanlarda/görevlerde iki yıl bulunduktan sonra emekliye ayrılanlara makam tazminatlarının bulundukları en üst görev esas alınarak ödeneceği belirlenmiştir. Bununla birlikte ilerleyen süreçte söz konusu tazminatların tutarı, tazminat ödenecek kadro/ünvan/görevler ile tazminata hak kazanma şartlarına yönelik çeşitli düzenlemeler yapılmıştır.
15. Diğer taraftan, 27.01.2000 tarihli ve 4505 sayılı Kanun’un 5’inci maddesi ile; makam veya yüksek hâkimlik tazminatı öngörülen kadrolarda bulunanlardan Bakanlar Kurulu (Cumhurbaşkanı) kararı ile belirlenecek olanlara temsil tazminatı ödeneceği, makam tazminatı ile yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam iki yıl bulunduktan sonra emekliye ayrılanlara da temsil tazminatlarının bulundukları en üst görev esas alınarak ödeneceği düzenlenmiştir. Ayrıca Kanun’un 3’üncü maddesi ile temsil tazminatı ifadesi 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesinin birinci cümlesindeki makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ifadelerinin yanına eklenmiş, böylece toplam iki yıl makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektirir görevde bulunup emekli olanlara bulundukları en üst görev esas alınarak makam veya yüksek hâkimlik tazminatının yanında temsil tazminatı da ödeneceği düzenlenmiştir. Anılan kanuna dayanarak çıkarılan 10.03.2000 tarihli ve 2000/457 sayılı Temsil Tazminatı
Ödenmesi Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı ile 7.000 ila 30.000 gösterge rakamları arasında makam veya yüksek hâkimlik tazminatı alanlara temsil tazminatı ödeneceği belirlenmiştir.
16. Yukarıdaki sürecin devamında 04.07.2001 tarihli ve 631 sayılı KHK’nin 11’inci maddesi ile 375 sayılı KHK’nin 1’inci maddesine eklenen (C) bendi ile kimlere ve hangi şartlarda görev tazminatı ödeneceği düzenlenmiştir.
16.1. Buna göre, temsil tazminatı almayan personelden; (C) bendinin 1 numaralı alt bendine göre 7.000’den daha düşük göstergeler üzerinden makam veya yüksek hâkimlik tazminatı öngörülen kadrolara atanmış olanlara, 2 numaralı alt bendine göre ise 1 numaralı alt bent dışında kalanlardan en az beş hizmet yılını dolduranlara maddede sayılı diğer şartlar dikkate alınarak görev tazminatı ödeneceği düzenlenmiştir.
3 numaralı alt bent ile de ödenecek görev tazminatının uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmeye,
çalışanlar ve emekliler için gösterge rakamları belirlemeye Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu düzenlenmiştir.
16.2. 375 sayılı KHK’de yapılan bu düzenleme ile görev tazminatı ödenebilecek olan kamu görevlilerinin iki grup altında düzenlendiği anlaşılmaktadır. Bunlar sırasıyla 7.000’den düşük gösterge rakamları üzerinden makam/yüksek hâkimlik tazminatı alması nedeniyle temsil tazminatı almayanlar (C-1) ile makam/yüksek hâkimlik tazminatı almaması nedeniyle temsil tazminatı almayanlardan en az beş yıl hizmeti bulunanlardır (C-2). Ancak 631 sayılı KHK ile 375 sayılı KHK’de yapılan değişikliğe dayanarak ilk olarak çıkarılan 10.01.2002 tarihli ve 2002/3546 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında, 15.01.2002-
14.07.2002 tarihleri arasında geçerli olmak üzere, 6.000 ila 4.000 gösterge rakamları üzerinden makam
tazminatı ödenenlere (C-1) görev tazminatı ödeneceği, bunlara ödenecek emekli aylıklarına aynı miktarda görev tazminatının ilave edileceği düzenlenmişse de, makam/yüksek hâkimlik tazminatı almaması nedeniyle temsil almayanlardan en az beş yıl hizmeti bulunanlara (C-2) görev tazminatı ödeneceğine dair herhangi bir düzenlemeye gidilmemiştir.
17. Öte yandan 631 sayılı KHK’nin 1’inci maddesiyle, 375 sayılı KHK’de yapılan değişikliğe koşut olarak 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesine temsil tazminatı ifadesinden sonra gelmek üzere görev tazminatı ifadesi eklenmiş, böylece toplam iki yıl makam veya yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektirir görevde bulunup emekli olanlara, makam tazminatlarıyla beraber bulundukları en üst görev esas alınarak belirlenen görev tazminatının da ödeneceği düzenlenmiştir.
17.1. Aynı 1’inci madde ile ek 68’inci maddeye eklenen ikinci cümle ile de makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara ise, en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatı veya hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanın ödeneceği düzenlenmiştir. Bu şekilde, 375 sayılı KHK’ye eklenen (C) bendinin 1 ve 2 numaralı alt bentleriyle uyumlu olarak emekli kamu görevlilerine hangi şartlarda görev tazminatı ödeneceği düzenlenmiştir.
17.2. Bu düzenleme neticesinde 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesine göre görev tazminatı ödenecek olan emekli kamu görevlilerinin üç grup altında toplandığı görülmektedir. Bunlardan ilkinin en az iki yıl süreyle makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevde bulunmuş olanlar (E-1), diğer ikisinin ise makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde iki yıldan az süreyle bulunmuş olanlar (E-2) ya da makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde hiç bulunmamış olanlar (E-3) olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, ilk gruba bulundukları en üst görevleri esas alınarak makam ve görev tazminatlarının her ikisinin birlikte ödeneceği, diğer ikisine ise yalnızca en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatının ödeneceği belirlenmiştir.
18. Öte yandan, temsil tazminatı almayıp makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren bir görevde de bulunmayan kamu görevlilerine, en az beş hizmet yılını doldurmaları halinde görev tazminatı ödenmesine imkân tanıyan 375 sayılı KHK’nin 1’inci maddesinin (C) bendinin 2 numaralı alt bendi (C-2),
27.02.2008 tarihli ve 5745 sayılı Kanun’un 1’inci maddesiyle 15.01.2002 tarihinden geçerli olmak üzere
yürürlükten kaldırılmıştır.
18.1. Bu durumda, önceden 16.2 no.lu paragrafta açıklandığı şekilde iki grup olarak belirlenmiş olan görev tazminatı ödenecek kamu görevlileri, 7.000’den düşük gösterge rakamları üzerinden makam/yüksek hâkimlik tazminatı alması nedeniyle temsil tazminatı almayanlar (C-1) olarak tek gruba düşmüştür.
18.2. Bunun neticesinde, daha önce 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesinin 1’inci fıkrasının ikinci cümlesi kapsamında emekli aylıklarıyla birlikte görev tazminatı ödenmesi imkânı bulunan makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde hiç bulunmamış olanlara (E-3) fiilen görev tazminatı ödenmesi imkânının ortadan kalktığı anlaşılmaktadır. Bununla beraber, aynı cümlede yer verilen makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde iki yıldan az süreyle bulunmuş olanlara (E-2) en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri esas alınarak emekli aylıklarıyla birlikte görev tazminatı ödenmesini engelleyecek fiili bir engelin bulunmadığı değerlendirilmektedir.
19. Son olarak Bakanlar Kurulunun 12.05.2008 tarihli ve 2008/13694 sayılı “Görev Tazminatı
Ödenmesi Hakkında Kararı” ile görev tazminatı ödemesinin usul ve esasları ile çalışanlar ve emekliler yönünden görev tazminatı göstergeleri belirlenmiş ve 09.04.2008 tarihi itibarıyla uygulamaya alınmıştır.
Anılan Karar’ın 1’inci maddesiyle makam tazminatı öngörülmüş kadrolarda görev yapanlara uygulanacak görev tazminatı göstergeleri belirlenmiştir. Karar’ın 5’inci maddesi ile de 1’inci maddeye göre belirlenen tutarın, 5434 sayılı Kanun’a göre aylık almakla birlikte temsil tazminatına hak kazanamamış emeklilerden 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesi uyarınca görev tazminatı ödenmesi gerekenlere aynı maddede belirtilen esaslar çerçevesinde ödeneceği öngörülmüştür. Buna göre, emekli kamu görevlilerine görev tazminatı ödenebilmesi için ek 68’inci madde uyarınca; temsil tazminatına hak kazanamamış olmanın yanında daha önce 18.1 no.lu paragrafta açıklanan görev tazminatı ödenmesi gerekenler arasında bulunmak (C-1) şartlarının taşınması gerektiği anlaşılmaktadır.
20. Somut olayda başvuranın on ay süreyle makam ve görev tazminatına müstahak olarak 1. Sınıf
Emniyet Müdürü Başmüfettişi olarak görev yapmaktayken emekliye sevk edilerek tarafına emekli aylığı bağlandığı, ancak makam tazminatına müstahak bir görevde iki yıl bulunmadan emekliye sevk edilmesi nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumunca başvurana görev tazminatı ödenmediği görülmektedir. Başvuranın
375 sayılı KHK’nin 1’inci maddesinin (C) bendinin 1 numaralı alt bendi gereği makam ve görev
tazminatına müstahak olarak on ay süreyle görev yaptığı ve bu süre boyunca her iki tazminatın tarafına ödendiği hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu çerçevede, görev tazminatının 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesi uyarınca emekli aylığıyla birlikte başvurana ödenip ödenmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
21. Yukarıda yer verilen açıklamalar, mevzuat hükümleri ve somut olay bir arada değerlendirildiğinde; 21.1. 375 sayılı KHK’nin 1’inci maddesinin (C) bendi ile temsil tazminatı almayan personelden 7.000’den düşük gösterge üzerinden makam/yüksek hâkimlik tazminatı alanlara görev tazminatı ödeneceğinin ve çalışanlar ile emekliler için ödenecek görev tazminatı göstergelerinin Bakanlar Kurulu
Kararı ile belirleneceğinin düzenlendiği, yukarıdaki hükme dayanarak çıkarılan 2008/13694 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararı’nın 1’inci maddesi ile de görev tazminatı gösterge rakamlarının belirlendiği, nitekim başvurana da bu kapsamda on ay süre ile makam ve görev tazminatı ödendiği, 21.2. Anılan Karar’ın 5’inci maddesinde temsil tazminatına hak kazanmamış olup 5434 sayılı
Kanun’un ek 68’inci maddesine göre görev tazminatı ödenmesi gerekenlere 1’inci maddede belirlenen miktarda görev tazminatı ödeneceğinin düzenlendiği, 21.3. 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesinde ise, kendilerine görev tazminatı ödenecek olanların makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevde; en az iki yıl bulunmuş olanlar, iki yıldan az süreyle bulunmuş olanlar ya da hiç bulunmamış olanlar şeklinde belirlendiği, bunlardan makam/yüksek hâkimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevde iki yıldan az süreyle bulunmuş olanlar ile hiç bulunmamış olanlara en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatının ya da hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanın ödeneceğinin düzenlendiği, anlaşılmaktadır.
21.4. Bununla birlikte her ne kadar idarenin cevabında makam tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde iki yıldan az bir süre görev yaptığı anlaşılan kişilere görev tazminatı ödenmemesi şeklinde uygulanan işlemlerin hukuka aykırı bulunmadığına yönelik istikrar kazanmış yargı kararlarının olduğundan bahsedilmişse de aksine hüküm kurulan idare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi kararlarının da mevcut
olduğu görülmüştür (Ankara 23. İdare Mahkemesi, 25.04.2019; İstanbul Bölge
İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi, 12.07.2018).
21.5. Bu durumda 10 ay süreyle makam ve görev tazminatına müstahak bir görevde bulunan başvurana
5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesinin 1’inci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca en az altı ay süreyle
bulunduğu en üst görevi için belirlenen görev tazminatının ödenmesi gerektiği değerlendirildiğinden, iki yıldan daha az bir süre makam tazminatına müstahak bir görevde bulunması nedeniyle başvurana emekli aylığıyla birlikte görev tazminatı ödenmemesine yönelik olarak idarece tesis edilmiş işlemlerin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
22. Nitekim Kurumumuza yapılmış benzer nitelikli bir başka başvuru kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda (B. No: 20.09.2019); 5434 sayılı Kanun’un ek 68’inci maddesine göre makam tazminatı ödenmesini gerektiren bir görevde iki yıldan az süreyle bulunmuş olan başvurana en az altı ay süreyle bulunduğu en üst görevi için belirlenen görev tazminatının ödenmesi gerektiği belirtilerek idare tarafından kendisine emekli aylığıyla birlikte görev tazminatı ödenmemesi şeklinde uygulanan işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunun tespitiyle birlikte Tavsiye Kararı verildiği görülmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın görev tazminatının ödenmesi talebinin kabulü hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal
Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi