|
ÖZET: Başvuru, 10 ay süreyle Emniyet Genel Müdürlüğü’nde görev yapan bir emniyet müdürünün, görev tazminatı alması gerektiği iddiasıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yaptığı başvuruya ilişkindir. Başvuran, 04.04.2015 tarihinde kadrosuzluk nedeniyle emekliye sevk edildiğini ve görev tazminatının 40 ay boyunca kendisine ödenmediğini belirtmiştir. SGK, başvuranın makam tazminatına hak kazanabilmesi için en az iki yıl görevde bulunması gerektiğini ifade ederek, başvuruyu reddetmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek, başvuranın 10 ay süreyle görevde bulunmasının dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır. Mevzuat gereği, emekli olan kamu görevlilerine, bulundukları en üst görev için belirlenen görev tazminatının ödenmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın talebinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, SGK’ya başvuranın görev tazminatının ödenmesi yönünde tavsiyede bulunmuş ve bu kararın 30 gün içinde uygulanmasını istemiştir. Bu süreç, başvuranın hak arama özgürlüğü çerçevesinde önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/8804-S.13521
BAŞVURU NO : 2019/6585
KARAR TARİHİ : 20/09/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın görev tazminatı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından 10 ay süreyle Emniyet Genel Müdürlüğü … … … Başkanlığında
I. Sınıf Emniyet Müdürü Polis Başmüfettişi olarak görev yaptığı ve maaşını Makam ve Görev
Tazminatı ile beraber aldığı, 04.04.2015 tarihinde çıkarılan torba yasada Emniyet Teşkilatı
Kanununda yapılan değişiklikle 20.04.2015 tarihinde kadrosuzluktan res’en emekliye sevk edildiği, görev tazminatı alması gerekirken yaklaşık 40 ay sonra SGK tarafından verilmediğini öğrendiği, yaptığı araştırmalar üzerine gittiği SGK Başkanlığından olumlu bir yanıt alamadığı, görev tazminatının 5434 Sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesinde tarif edildiği, son değişikliğin ise 04.07.2001 tarih ve 631/1 sayılı KHK ile yapıldığı, 375 Sayılı KHK’nın 1 inci maddesi (C)
bendinde bu tazminatın gösterge rakamlarının Bakanlar Kurulu kararı ile tespit edileceği, anılan
KHK maddesi uyarınca 2008/13694 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile de 5434 Sayılı Yasanın
Ek 68 inci maddesi gereğince verilecek görev tazminatının gösterge rakamlarının belirlendiği, aslında Kanunun değişmiş halinin bile Bakanlar Kurulu Kararına ihtiyaç duymayacak şekilde düzenlendiği belirtilerek maaşının bahse konu tazminatla beraber ödenmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 14/05/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 29/05/2019 tarihli ve … sayılı yazı ve eklerinde mevzuat hükümlerine yer verilerek
özetle:
2.1. 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesi ile 375 sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamenin 1 inci maddesine eklenen (C) Bendi ile; “(A) bendi kapsamına giren
ve temsil tazminatı almayan personelden:
l- 7000’den daha düşük göstergeler üzerinde makam veya yüksek hakimlik tazminatı öngörülen kadrolara atanmış olanlara, 15000 gösterge rakamım geçmemek üzere Bakanlar Kurulunca tespit edilecek gösterge rakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir 2- Yukarıda sayılanların dışında kalanlardan en az beş hizmet yılını dolduranlara; hizmet sınıfı ve yılları, tabi oldukları personel kanunları, kariyerleri, kamu görevlerine giriş dereceleri ve öğrenim durumları birlikte veya ayrı ayrı dikkate alınmak suretiyle ve 10.000 gösterge rakamını geçmemek üzere Bakanlar Kurulunca tespit edilecek gösterge rakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir.
3- (I) ve (2) numaralı alt bentlere göre ödenecek görev tazminatının uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye çalışanlar ve emekliler için gösterge rakamları belirlemeye Bakanlar
Kurulu yetkilidir.” hükme bağlandığı, 2.2. Anılan hükme paralel olarak yine 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesinin birinci fıkrasına; “Makam veya yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara ise, en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatı veya hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanı ödenir.” hükmü eklendiği, 2.3. Öte yandan, Bakanlar Kurulunca alınan ve 14/03/2002 tarihli ve 24695 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 10/01/2002 tarih ve 2002/3546 sayılı Kararname ile yalnızca emeklilerden makam veya yüksek hakimlik tazminatı göstergeleri 6000 ve daha az olanlara almakta oldukları makam veya yüksek hakimlik tazminatı göstergelerine kararnamenin birinci maddesinde belirtilen rakamların ilave edilmesi suretiyle bulunacak gösterge rakamı üzerinden görev tazminatı ödenmesinin karara bağlandığı, 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesine eklenen hüküm kapsamında makam veya yüksek hakimlik tazminatından yararlandırılmayanlar açısından herhangi bir tespitte bulunulmadığı, 2.4. Bilahare, 07/03/2008 tarihli ve 26809 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 15/01/2002 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe giren 5745 sayılı “375 Sayılı Kanun
Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun” 1 inci maddesinin, “27/06/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin I inci maddesinin (C)
bendinin (2) numaralı alt bendi yürürlükten kaldırılmış ve aynı bendin (3) numaralı alt bendinde yer alan “(l) ve (2) numaralı alt bentlere” ibaresi “(1) numaralı alt bende” şeklinde değiştirilmiştir.” hükmü ile, makam veya yüksek hakimlik tazminatından yararlandırılmayanlardan en az beş hizmet yılını dolduranlara; hizmet sınıfı ve yılları, tabi oldukları personel kanunları, kariyerleri, kamu görevlerine giriş dereceleri ve öğrenim durumları birlikte veya ayrı ayrı dikkate alınmak suretiyle ve 10.000 gösterge rakamını geçmemek üzere görev tazminatı ödenmesini öngören hükmün iptal edildiği, 2.5. Ancak, görevdeki memurlar için ödenecek görev tazminatına ilişkin esasları belirleyen söz konusu hüküm yürürlükten kaldırılırken aynı durumda bulunan emeklilere görev tazminatı ödenmesini düzenleyen 5434 sayılı Kanunun Ek 68 nci maddesi hükmünde herhangi bir değişiklik yapılmadığı, 2.6. Halen yürürlükte olmasına rağmen, gerek konuya ilişkin bir Bakanlar Kurulu Kararı alınmamış olması gerekse 5745 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik dikkate alındığında 5434 sayılı Kanunun ek 68 nci maddesinin bahsi geçen hükmünün fiilen uygulama alanı bulunmadığı, 2.7. Nitekim Bakanlar Kurulunca alınan 11/06/2008 tarihli ve 26903 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 12/05/2008 tarih ve 2008/13694 sayılı “Görev Tazminatı
Ödenmesi Hakkında Karar”da yalnızca makam ve yüksek hakimlik tazminatından yararlananlara ilişkin bir tespitte bulunulduğu, dolayısıyla, makam veya yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara 5434 sayılı Kanunun ek 68 inci maddesi hükmü uyarınca herhangi bir görev tazminatı ödemesi yapılmadığı, 2.8. Bu hükümler ve açıklamalar çerçevesinde, emeklilik sicil dosyasının tetkikinde; ilgilinin, 12/06/1986 tarihinde polis memuru olarak göreve başladığı, 04/07/2014 tarihinde makam tazminatına müstahak I . Sınıf Emniyet Müdürü Başmüfettiş görevine atandığı, ancak bu görevde 2 yılını doldurmadan 20/04/2015 tarihinde resen emekliye sevk edildiği ve söz konusu emeklilik işlemi üzerine 13/05/2015 tarih ve … sayılı işlem ile 1 inci derece 4 üncü kademe intibakı ve (3600) ek gösterge rakamı üzerinden 28 yıl 5 ay 14 gün fiili hizmeti, bu hizmetine karşılık hak kazandığı 7 yıl 1 ay 12 gün fiili hizmet süresi zammı ve 3 ay 15 gün askerlik borçlanması süresi olmak üzere toplam 35 yıl 10 ay 11 gün hizmetine karşılık 15/05/2015 tarihinden itibaren emekli aylığı bağlandığı ve (35) tam hizmet yılına karşılık emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiği, 2.9. Buna göre, makam tazminatına müstahak bir görevde en az 2 yıl bulunmadan emekliye sevk edildiğinden makam tazminatına ve bu nedenle de görev tazminatına hak kazanamayan ilgili hakkında, istikrar kazanmış yargı kararları ile de desteklendiği üzere, Kurumlarınca yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığı, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga Ek 68 inci maddesinde; “(Mülga: 31/5/2006-5510/106 md.) (30/12/1987 – KHK –
306/5 md. ile gelen madde hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir; Değişik:
24/11/1994 – 4049/7 md.) Makam tazminatı ile yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam 2 yıl bulunduktan sonra emekliye ayrılanlara makam veya yüksek hakimlik ve temsil (Ek ibare: 4/7/2001 – KHK – 631/1 md.) veya görev tazminatları bulundukları en üst görevleri esas alınarak ödenir. (Ek cümle: 4/7/2001 – KHK- 631/1 md.) Makam veya yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara ise, en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatı veya hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanı ödenir…”, 6. 27/06/1989 tarihli ve 375 sayılı “657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 Sayılı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2914
Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 5434 Sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu ile
Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması, Devlet
Memurları ve Diğer Kamu Görevlilerine Memuriyet Taban Aylığı ve Kıdem Aylığı ile Ek
Tazminat Ödenmesi Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin 1 inci maddesinde; “(Değişik: 5/7/1991-KHK-433/11 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/5/1992 tarihli ve E.
1991/33, K. 1992/32 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 18/5/1994- KHK-527/28 md.)
A) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel
Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2914 sayılı
Yükseköğretim Personel Kanunu ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununa göre almakta olan personele 1000 gösterge rakamı üzerinden memuriyet taban aylığı ödenir.
Birinci fıkra kapsamına girenlere her bir hizmet yılı için 15 (20) gösterge rakamı karşılığı kıdem aylığı ödenir. Ancak 25 ve daha fazla hizmet yılını dolduranlar için gösterge rakamı 375 (500) olarak uygulanır.
Hizmet yılları itibariyle ödenecek kıdem aylığının tesbitinde kazanılmış hak aylığının hesabında değerlendirilen süreler esas alınır. Memuriyet taban ve kıdem aylığı miktarları, bunların göstergelerine 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 154 üncü maddesine göre tesbit olunan katsayılar uygulanmak suretiyle belirlenir. Memuriyet taban aylığı göstergesi için farklı katsayı tespit edile bilir. Kıdem ve memuriyet taban aylığı göstergelerini üç katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
Bu aylıklara hak kazanılmasında ve ödenmesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve diğer personel kanunlarının aylıklarla ilgili hükümleri uygulanır.
Bu göstergeler 657 sayılı Kanun ve diğer personel kanunlarına ve kanun hükmünde kararnamelere göre her ne ad altında olursa olsun ödenmekte olan zam, tazminat,ödenek,ücret ve benzeri ödemelerin hesabında dikkate alınmaz.
…
C) (Ek : 4/7/2001-KHK-631/11 md.) (A) bendi kapsamına giren ve temsil tazminatı almayan personelden, 1 – 7.000’den daha düşük göstergeler üzerinden makam veya yüksek hakimlik tazminatı öngörülen kadrolara atanmış olanlara, 15.000 gösterge rakamını geçmemek üzere
Cumhurbaşkanınca tespit edilecek gösterge rakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir.(1)
2- (Mülga: 27/2/2008-5745/1 md.)
3- (1) numaralı alt bende göre ödenecek görev tazminatının uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri tespit etmeye çalışanlar ve emekliler için gösterge rakamları belirlemeye
Cumhurbaşkanı yetkilidir.
…”, 7. 31/05/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanununun “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce
5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır…”, 8. 12/05/2008 tarihli ve 2008/13694 sayılı Görev Tazminatı Ödenmesi Hakkında
Bakanlar Kurulu Kararının; 8.1. “Görev tazminatı göstergeleri” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununa göre almakta olan personelden; bu kanunlarda makam tazminatı öngörülmüş olan kadrolara atanmış olanlardan, almakta oldukları makam tazminatı gösterge rakamı;
6.000 olanlara 9.000,
5.500 – 4.500 olanlara 7.000,
4.000 ve daha az olanlara 6.000,
gösterge rakamının, almakta oldukları makam tazminatı gösterge rakamına ilave edilmesi suretiyle bulunan görev tazminatı gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda görev tazminatı ödenir.” 8.2. “Emeklilere ödenecek görev tazminatı” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) 5434 sayılı
T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre aylık bağlanmış olmakla birlikte temsil tazminatı ödenmesine hak kazanamamış olanlardan aynı Kanunun ek 68 inci maddesi uyarınca görev tazminatı ödenmesi gerekenlere, aynı maddede belirtilen esaslar çerçevesinde ve bu
Kararın 1 inci maddesi hükümlerine göre bulunacak miktarda görev tazminatı, emekli aylıklarıyla birlikte ödenir.
(2) 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun geçici 16 ncı maddesi kapsamına girenlerden,
5434 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık bağlanmış olmakla birlikte temsil tazminatı
ödenmesine hak kazanamamış olanlara, söz konusu geçici 16 ncı maddenin yürürlüğe girmesinden önceki hükümler gereğince bu görevlerinden dolayı görev tazminatından yararlanmalarının mümkün olması ve 5434 sayılı Kanunun ek 68 inci maddesinde öngörülen şartları haiz olmaları kaydıyla, makam tazminatı gösterge rakamları yerine durumlarına uygun olan yüksek hakimlik tazminatı gösterge rakamları esas alınmak suretiyle bu Kararın 1 inci maddesi hükümlerine göre hesaplanacak tutardaki görev tazminatı, emekli aylıklarıyla birlikte ödenir.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran tarafından özetle; 10 aylık süreyle makam ve görev tazminatı ödenmesini gerektirir görevde bulunmaktayken emekli olduğundan 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesine göre görev tazminatı ödenmesini hak ettiği belirtilerek görev tazminatının ödenmesi talep edilmektedir.
11. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; başvuranın makam tazminatına müstahak bir görevde en az 2 yıl bulunmadan emekliye ayrıldığı, bu nedenle makam tazminatının ve buna bağlı olarak da görev tazminatının emekli aylıklarıyla birlikte tarafına ödenmesine hak kazanmadığı belirtilmiştir.
12. Bu çerçevede uyuşmazlığın, 10 ay süre ile makam tazminatına müstahak görevde bulunan başvurana emekli aylıklarıyla birlikte görev tazminatı ödenip ödenmeyeceği noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
13. Makam veya yüksek hakimlik tazminatları ile temsil veya görev tazminatları özü itibarıyla belirli kadro/unvan/pozisyonlarda bulunan kamu görevlilerine bu kadro/unvan/pozisyonlarda bulundukları sürece yapılan ek mahiyette ödemelerdir. Söz konusu tazminatlar belirli koşulların yerine gelmesi halinde emekli olan kamu görevlilerine de emekli aylıklarıyla birlikte ödenmektedir.
14. Makam tazminatı ilk olarak 26/6/1984 tarihli ve 241 sayılı KHK ile sınırlı sayıda üst düzey unvanda bulunan kamu görevlilerine ödenmeye başlanmış, bunu 23/1/1987 tarihli ve 270 sayılı KHK ile yargı mensupları için öngörülen yüksek hakimlik tazminatı ödemesi izlemiştir.
Her iki ödemenin anılan unvanlarda çalışıp belirli şartları taşıyanlara emekli olduklarında da ödeneceği düzenlenmiştir. Nitekim sonradan 5434 sayılı Kanuna Ek Madde 68 olarak eklenen 30/12/1987 tarihli ve 306 sayılı KHK’nın 5 inci maddesi ile anılan unvanlarda/görevlerde iki yıl bulunduktan sonra emekliye ayrılanlara makam tazminatlarının bulundukları en üst görev esas alınarak ödeneceği belirlenmiştir. Bununla birlikte ilerleyen süreçte söz konusu tazminatların tutarı, tazminat ödenecek kadro/unvan/görevler ile tazminata hak kazanma şartlarına yönelik çeşitli düzenlemeler yapılmıştır.
15. Diğer taraftan, 27/1/2000 tarihli ve 4505 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ile; makam veya yüksek hakimlik tazminatı öngörülen kadrolarda bulunanlardan Bakanlar Kurulu (Cumhurbaşkanı) kararı ile belirlenecek olanlara temsil tazminatı ödeneceği, makam tazminatı ile yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam iki yıl bulunduktan sonra emekliye ayrılanlara da temsil tazminatlarının bulundukları en üst görev esas alınarak ödeneceği düzenlenmiştir. Ayrıca Kanun 3 üncü maddesi ile temsil tazminatı ifadesi 5434 sayılı
Kanunun Ek 68 inci maddesinin birinci cümlesindeki makam veya yüksek hakimlik tazminatı ifadelerinin yanına eklenmiş, böylece toplam iki yıl makam veya yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektirir görevde bulunup emekli olanlara bulundukları en üst görev esas alınarak makam veya yüksek hakimlik tazminatının yanında temsil tazminatı da ödeneceği düzenlenmiştir. Anılan kanuna dayanarak çıkarılan 10/03/2000 tarihli ve 2000/457 sayılı
Temsil Tazminatı Ödenmesi Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı ile 7.000 ila 30.000 gösterge rakamları arasında makam veya yüksek hakimlik tazminatı alanlara temsil tazminatı ödeneceği belirlenmiştir.
16. Yukarıdaki sürecin devamında 4/7/2001 tarihli ve 631 sayılı KHK’nın 11 inci maddesi ile 375 sayılı KHK’nın 1 inci maddesine eklenen (C) bendi ile kimlere ve hangi şartlarda görev tazminatı ödeneceği düzenlenmiştir. Buna göre, temsil tazminatı almayan personelden; (C)
bendinin 1 numaralı alt bendine göre 7.000’den daha düşük göstergeler üzerinden makam veya yüksek hakimlik tazminatı öngörülen kadrolara atanmış olanlara, 2 numaralı alt bendine göre ise 1 numaralı alt bent dışında kalanlardan en az beş hizmet yılını dolduranlara maddede sayılı diğer şartlar dikkate alınarak görev tazminatı ödeneceği düzenlenmiştir. 3 numaralı alt bent ile de ödenecek görev tazminatının uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmeye, çalışanlar ve emekliler için gösterge rakamları belirlemeye Bakanlar Kurulu’nun yetkili olduğu düzenlenmiştir.
16.1. 375 sayılı KHK’da yapılan bu düzenleme ile görev tazminatı ödenebilecek olan kamu görevlilerinin iki grup altında düzenlendiği anlaşılmaktadır. Bunlar sırasıyla 7.000’den düşük gösterge rakamları üzerinden makam/yüksek hakimlik tazminatı alması nedeniyle temsil tazminatı almayanlar (C-1) ile makam/yüksek hakimlik tazminatı almaması nedeniyle temsil tazminatı almayanlardan en az beş yıl hizmeti bulunanlardır (C-2). Ancak 631 sayılı
KHK ile 375 sayılı KHK’da yapılan değişikliğe dayanarak ilk olarak çıkarılan 10/01/2002 tarihli ve 2002/3546 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında, 15/01/2002-14/7/2002 tarihleri arasında geçerli olmak üzere, 6.000 ila 4.000 gösterge rakamları üzerinden makam tazminatı ödenenlere (C-1) görev tazminatı ödeneceği, bunlara ödenecek emekli aylıklarına aynı miktarda görev tazminatının ilave edileceği düzenlenmişse de, makam/yüksek hakimlik tazminatı almaması nedeniyle temsil almayanlardan en az beş yıl hizmeti bulunanlara (C-2) görev tazminatı ödeneceğine dair herhangi bir düzenlemeye gidilmemiştir.
17. Öte yandan 631 sayılı KHK’nın 1 inci maddesiyle, 375 sayılı KHK’da yapılan değişikliğe koşut olarak 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesine temsil tazminatı ifadesinden sonra gelmek üzere görev tazminatı ifadesi eklenmiş, böylece toplam iki yıl makam veya yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektirir görevde bulunup emekli olanlara, makam tazminatlarıyla beraber bulundukları en üst görev esas alınarak belirlenen görev tazminatının da ödeneceği düzenlenmiştir.
17.1. Aynı 1 inci madde ile Ek 68 inci maddeye eklenen ikinci cümle ile de makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde toplam en az iki yıl bulunmadan veya bu görevlerde hiç bulunmadan emekliye ayrılanlara ise, en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatı veya hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanın ödeneceği düzenlenmiştir. Bu şekilde, 375 sayılı KHK’ya eklenen (C) bendinin 1 ve 2 numaralı alt bentleriyle uyumlu olarak emekli kamu görevlilerine hangi şartlarda görev tazminatı ödeneceği düzenlenmiştir.
17.2. Bu düzenleme neticesinde 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesine göre görev tazminatı ödenecek olan emekli kamu görevlilerinin üç grup altında toplandığı görülmektedir.
Bunlardan ilkinin en az iki yıl süreyle makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevde bulunmuş olanlar (E-1), diğer ikisinin ise makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde iki yıldan az süreyle bulunmuş olanlar (E-2)
ya da makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde hiç bulunmamış olanlar (E-3) olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, ilk gruba bulundukları en üst görevleri esas alınarak makam ve görev tazminatlarının her ikisinin birlikte ödeneceği, diğer ikisine ise yalnızca en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatının ödeneceği belirlenmiştir.
18. Öte yandan, temsil tazminatı almayıp makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren bir görevde de bulunmayan kamu görevlilerine, en az beş hizmet yılını doldurmaları halinde görev tazminatı ödenmesine imkan tanıyan 375 sayılı KHK’nın 1 inci maddesinin (C)
bendinin 2 numaralı alt bendi (C-2), 27/02/2008 tarihli ve 5745 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle 15/01/2002 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlükten kaldırılmıştır. Bu durumda, önceden 15.1 no’lu paragrafta açıklandığı şekilde iki grup olarak belirlenmiş olan görev tazminatı ödenecek kamu görevlileri, 7.000’den düşük gösterge rakamları üzerinden makam/yüksek hakimlik tazminatı alması nedeniyle temsil tazminatı almayanlar (C-1)
olarak tek gruba düşmüştür.
18.1. Bunun neticesinde, daha önce 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ikinci cümlesi kapsamında emekli aylıklarıyla birlikte görev tazminatı ödenmesi imkanı bulunan makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde hiç bulunmamış olanlara (E-3) fiilen görev tazminatı ödenmesi imkanının ortadan kalktığı anlaşılmaktadır. Bununla beraber, aynı cümlede yer verilen makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde iki yıldan az süreyle bulunmuş olanlara (E-
2) en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri esas alınarak emekli aylıklarıyla birlikte
görev tazminatı ödenmesini engelleyecek fiili bir engelin bulunmadığı değerlendirilmektedir.
19. Son olarak Bakanlar Kurulunun 12/05/2008 tarihli ve 2008/13694 sayılı Görev
Tazminatı Ödenmesi Hakkında Kararı ile görev tazminatı ödemesinin usul ve esasları ile çalışanlar ve emekliler yönünden görev tazminatı göstergeleri belirlenmiş ve 9/4/2008 tarihi itibarıyla uygulamaya alınmıştır. Anılan kararın 1 inci maddesiyle makam tazminatı öngörülmüş kadrolarda görev yapanlara uygulanacak görev tazminatı göstergeleri belirlenmiştir.
19.1. Kararın 5 inci maddesi ile de 1 inci maddeye göre belirlenen tutarın, 5434 sayılı
Kanuna göre aylık almakla birlikte temsil tazminatına hak kazanamamış emeklilerden
5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesi uyarınca görev tazminatı ödenmesi gerekenlere
aynı maddede belirtilen esaslar çerçevesinde ödeneceği öngörülmüştür. Buna göre, emekli kamu görevlilerine görev tazminatı ödenebilmesi için Ek 68 inci madde uyarınca; temsil tazminatına hak kazanamamış olmanın yanında daha önce 17 no’lu paragrafta açıklanan görev tazminatı ödenmesi gerekenler arasında bulunmak (C-1) şartlarının taşıması gerektiği anlaşılmaktadır.
20. Somut olayda başvuranın on ay süreyle makam ve görev tazminatına müstahak olarak 1.Sınıf Emniyet Müdürü Polis Başmüfettişi olarak görev yapmaktayken emekliye sevk edilerek tarafına emekli aylığı bağlandığı, ancak makam tazminatına müstahak bir görevde iki yıl bulunmadan emekliye sevk edilmesi nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumunca başvurana görev tazminatı ödenmediği görülmektedir. Başvuranın 375 sayılı KHK’nın 1 inci maddesinin C bendinin 1 numaralı alt bendi gereği makam ve görev tazminatına müstahak olarak on ay süreyle görev yaptığı ve bu süre boyunca her iki tazminatın tarafına ödendiği hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu çerçevede, görev tazminatının 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesi uyarınca emekli aylığıyla birlikte başvurana ödenip ödenmeyeceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
21. Yukarıda yer verilen açıklamalar, mevzuat hükümleri ve somut olay bir arada değerlendirildiğinde; 21.1. 375 sayılı KHK’nın 1 inci maddesinin (C) bendi ile temsil tazminatı almayan personelden 7.000’den düşük gösterge üzerinden makam/yüksek hakimlik tazminatı alanlara görev tazminatı ödeneceğinin ve çalışanlar ile emekliler için ödenecek görev tazminatı göstergelerinin Bakanlar Kurulu Kararı ile belirleneceğinin düzenlendiği, yukarıdaki hükme dayanarak çıkarılan 2008/13694 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 1 inci maddesi ile de görev tazminatı gösterge rakamlarının belirlendiği, nitekim başvurana da bu kapsamda on ay süre ile makam ve görev tazminatı ödendiği, 21.2. Anılan Kararının 5 inci maddesinde temsil tazminatına hak kazanmamış olup 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesine göre görev tazminatı ödenmesi gerekenlere 1 inci maddede belirlenen miktarda görev tazminatı ödeneceğinin düzenlendiği, 21.3. 5434 sayılı Kanunun ek 68 inci maddesinde ise, kendilerine görev tazminatı ödenecek olanların makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevde; en az iki yıl bulunmuş olanlar, iki yıldan az süreyle bulunmuş olanlar ya da hiç bulunmamış olanlar şeklinde belirlendiği, bunlardan makam/yüksek hakimlik tazminatı ödenmesini gerektiren görevde iki yıldan az süreyle bulunmuş olanlar ile hiç bulunmamış olanlara en az altı ay süreyle bulundukları en üst görevleri için belirlenen görev tazminatının ya da hizmet yılları itibarıyla belirlenen görev tazminatından yüksek olanın ödeneceğinin düzenlendiği, anlaşılmaktadır.
21.4. Bu durumda 10 ay süreyle makam ve görev tazminatına müstahak bir görevde bulunan başvurana 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca en az altı ay süreyle bulunduğu en üst görevi için belirlenen görev tazminatının ödenmesi gerektiği değerlendirildiğinden, iki yıldan daha az bir süre makam tazminatına müstahak bir görevde bulunması nedeniyle başvurana emekli aylığıyla birlikte görev tazminatı ödenmemesine yönelik olarak idarece tesis edilmiş işlemlerin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin
Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın görev tazminatının ödenmesi talebinin kabulü hususunda SOSYAL GÜVENLİK
KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Sosyal Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA
TEBLİĞİNE;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi