|
ÖZET: Bu karar, Kayseri Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığı tarafından Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Sınavının açılması talebinin reddine ilişkindir. Başvuran, mübaşir olarak görev yaparken zabıt kâtibi unvanına geçiş talep etmiş, ancak bu talep idare tarafından kabul edilmemiştir. İdare, görevde yükselme sınavlarının açılmasında liyakat ve kariyer ilkelerinin yanı sıra hizmet gerekleri ve personel planlamasının dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, görevde yükselme sınavlarının açılmasında idareye takdir yetkisi tanınmıştır. İdare, Kayseri Adliyesindeki personel ihtiyacını göz önünde bulundurarak, mübaşir sayısının yetersiz olduğunu ve mevcut kadro durumunun göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade etmiştir. Bu çerçevede, başvurunun reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, idarenin karar alma sürecinde kamu yararını gözetmesi ve hizmet gereklerine uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın talebinin reddi, hukuki ve nesnel gerekçelere dayandırılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/11867-S.21.19111
BAŞVURU NO : 2021/6896
KARAR TARİHİ : 16/08/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KAYSERİ ADLİ YARGI İLK DERECE MAHKEMESİ ADALET
KOMİSYONU
Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Sınavı açılması taleplidir.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 30/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; mübaşir olarak görev yaptığını, Açıköğretim Fakültesi 2 yıl süreli Adalet Programından mezun olduğunu, Bilgisayar İşletmenliği kursunu başarıyla tamamladığını, Adalet Bakanlığı Personeli
Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin ilgili maddeleri gereğince gerek eğitim durumu gerekse teknik donanımı dikkate alındığında zabıt kâtipliği görevini layıkıyla yerine getireceğinden bahisle,
10 yıllık hizmet süresi de dikkate alınarak zabıt kâtibi unvanına geçiş talebinin reddedildiğini belirterek,
Kayseri Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığı tarafından Görevde Yükselme ve
Unvan Değişikliği Sınavının açılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 12/04/2021 tarihli ve sayılı yazısına istinaden Kayseri Adli Yargı
İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığı tarafından gönderilen 15/04/2021 tarihli ve
Muh sayılı yazıda özetle; Kayseri Adliyesinde faaliyet gösteren toplamda 82 mahkemenin bulunduğu, 63 mübaşir ve 513 zabıt kâtibinin görev yaptığı, münhal kadroların Adalet Bakanlığı tarafından uhdelerine çekildiği, mübaşir sayısının yetersiz olduğu ve 19 mübaşir ihtiyacının olduğu, zabıt kâtibi kadrosu için Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Sınavının Adalet Bakanlığı Personel Genel
Müdürlüğünce belirlendiği, 2021 yılı Adalet Bakanlığı Personel Müdürlüğünce Komisyona verilen sınav izni kapsamında alınacak olan mübaşir sayısının da ihtiyacı karşılamayacağının düşünüldüğü, ancak 2021 yılı için Komisyona verilen sınav izni kapsamında alınacak olan mübaşir sayısının ihtiyacı karşılaması durumunda ilgilinin talebi halinde talebin yeniden değerlendirilebileceği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.2. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” ana başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010- 5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde “Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”,
5.2. “Temel ilkeler” başlıklı 3 üncü maddesinde “Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır: Sınıflandırma: A)
(Değişik: 31/7/1970 – 1327/2 md.) Devlet kamu hizmetleri görevlerini ve bu görevlerde çalışan Devlet memurlarını görevlerin gerektirdiği niteliklere ve mesleklere göre sınıflara ayırmaktır.
Kariyer: B) Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanını sağlamaktır.
Liyakat: C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkanlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır.”,
6. 18/04/1999 tarihli ve 23670 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında
Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmeliğin; 6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde (Değişik: 1/3/2010-2010/192 K.) “Bu Yönetmeliğin amacı, liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde, hizmet gerekleri ve personel planlaması esas alınarak, Devlet memurları ile 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamındaki kamu iktisadî teşebbüslerinde görev yapan sözleşmeli personelin görevde yükselme ve unvan değişikliklerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”,
6.2. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde “Bu Yönetmelikte geçen deyimlerden; a) Görevde yükselme: 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi görevlerden bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde sayılan görevler ile kurumlarca çıkarılacak özel yönetmeliklerde belirlenen görevlere aynı veya başka hizmet sınıflarından yapılacak atamaları, …ifade eder.”,
6.3. “Görevde yükselme yönetmelikleri” başlıklı 15 inci maddesinde (Değişik birinci fıkra: 6/5/20132013/4957 K.) “Belediyeler ve bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlardaki personel için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, il özel idareleri ve bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlardaki personel için İçişleri
Bakanlığı; yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarındaki personel için Yükseköğretim
Kurulu Başkanlığı olmak üzere kurumlar, bu Yönetmeliğin kapsamına giren görevlere atanacaklarda aranacak şartları ve yapılacak sınavlara ilişkin usul ve esaslar ile diğer hususları Devlet Personel
Başkanlığının uygun görüşünü alarak bu Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere çıkaracakları yönetmelikle düzenler.
Bu Yönetmeliğin uygulanması sırasında doğacak tereddütleri gidermeye Devlet Personel Başkanlığı yetkilidir.”,
7. 25/03/2004 tarihli ve 25413 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Adalet Bakanlığı Personeli Görevde
Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin; 7.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde “Bu Yönetmelikte geçen;… ı) (Değişik:RG-1/2/2017-
29966) Görevde yükselme sınavı: Bu Yönetmelik hükümlerine göre görevde yükselme suretiyle yapılacak
atamalarda yapılması gereken yazılı ve sözlü sınavı,… ifade eder.”,
7.2. “Hizmet grupları” başlıklı 5 inci maddesinde (Değişik:RG-29/12/2005-26038) “Bu Yönetmelik
kapsamında görevde yükselme ve unvan değişikliğine tabi kadrolar aşağıda belirtilmiştir:
Görevde yükselmeye tâbi kadrolar:…
d) İdarî Hizmetler Grubu;
1) Sayman, Ayniyat Saymanı,
2) (Değişik:RG-1/2/2020-31026) Bilgisayar İşletmeni, Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni, Programcı
Yardımcısı, Zabıt Kâtibi, Memur, Ambar Memuru, Satınalma Memuru, Daktilograf, Veznedar, Emanet
Memuru, Tebligat Memuru, Santral Memuru, Sekreter, Koruma ve Güvenlik Görevlisi, Şoför, Mübaşir…”,
7.3. “Atama yapılacak kadroların belirlenmesi, duyuru ve başvuru” başlıklı 9 uncu maddesinde (Başlığı ile birlikte değişik:RG-13/4/2014-28971) “Görevde yükselme suretiyle atama yapılacak yerlerdeki kadroların sınıfı, unvanı, derecesi ve sayısı Bakanlıkça belirlenir…”,
7.4. “Bu yönetmelikte hüküm bulunmayan haller” başlıklı 26 ncı maddesinde “Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde (Değişik ibare:RG-9/1/2011-27810) Kamu Kurum ve Kuruluşlarında
Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik hükümleri uygulanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran; Kayseri Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığı tarafından Görevde
Yükselme ve Unvan Değişikliği Sınavının açılmasını talep etmektedir (§1).
10. 657 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan
Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik (§6) ile liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde hizmet gerekleri esas alınarak Devlet memurlarının görevde yükselmelerine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiş ve anılan Yönetmeliğin 15 inci maddesiyle kurumlara bu Yönetmeliğin kapsamına giren görevlere atanacaklarda aranacak öğrenim düzeyi ile hizmet süresi, alt görevlerde bulunma süresi, sicil ve disipline
ilişkin şartlar ile bunlar için verilecek görevde yükselme eğitiminin ilanı, şekli, süresi, konuları, ağırlıkları ve kapsama dahil edilecek diğer unvanlar ve bunlara ilişkin hususları çıkaracakları Yönetmelikle düzenleme yetkisi verilmiştir.
11. Söz konusu Genel Yönetmelik hükmüne dayanılarak çıkarılan Adalet Bakanlığı Personeli Görevde
Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği (§7) ile Adalet Bakanlığı personelinin görevde yükselme esasları belirli kurallara bağlanmıştır. Anılan Yönetmelikle, görevde yükselme sınavı açılmasında liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde, hizmet gerekleri ve personel planlamasının esas alınması gerektiği belirtilmiştir.
12. 657 sayılı Kanunun (§5) 3 üncü maddesinde; sınıflandırma, kariyer ve liyakat temel ilkeler olarak belirlenmiştir. Kariyer ilkesi, Devlet memurlarına sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkânı sağlamak; liyakat ilkesi, Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmak olarak tanımlanmıştır. İlgili mevzuat hükümleri gereğince, görevde yükselme sınavları kariyer ilkesinin gerçekleşmesini sağlayan önemli bir araç olmakla birlikte, idarelerin bütün çalışanları için her zaman kariyer ilkesinin gereklerini sağlama imkânı olamayacağı, kamu düzeninin sağlanması için kurumlar tarafından hizmet gerekleri, personel ve kadro planlamasının dikkate alınması gerekmektedir.
13. Görevde yükselme sınavı açılmasına ilişkin mevzuat hükümlerinde bir süre şartı bulunmadığı hususu ile personelin görevde yükselme ve unvan değişikliklerine ilişkin usul ve esasların, liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde, hizmet gerekleri ve personel planlaması esas alınarak belirlenmesi gerektiği yünündeki düzenlemeler dikkate alındığında, konuya ilişkin idarelere takdir yetkisi verildiği anlaşılmaktadır.
14. Nitekim 657 sayılı Kanuna tabi kurumlarda yardımcı hizmetler sınıfında çalıştırılan memurların görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarının düzenli şekilde yapılmaması ve diğer sebeplerle mağdur oldukları yönündeki başvuruya ilişkin, mülga Devlet Personel Başkanlığının 20/05/2014 tarihli görüşünde; kamu kurum ve kuruluşlarının belirli görevler için görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavı düzenlemelerinin, hizmet gerekleri ve söz konusu kurum ve kuruluşların personel ihtiyaçları çerçevesinde gerçekleşeceği ve söz konusu hususun gerçekleşmesi için açılması gereken görevde yükselme sınavının kurumların takdirinde bulunduğu ifade edilmiştir.
15. İdarelerin idari işlem tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilir.
Takdir yetkisi idareye bırakılan belli ölçüde karar alma özgürlüğüdür. Hukuken kabul edilebilir koşulların oluşumu halinde tanınmış bir serbestidir. Keyfi bir hareket olmayıp ancak hukuka uygun olarak kullanılabilir. Hukuk Devleti olmanın gereği, idarenin takdir yetkisine dayalı olarak tesis ettikleri bireysel ya da düzenleyici işlemlerin hukuken geçerli ve objektif bir sebebe dayanmasıdır. Takdir yetkisine dayalı işlemlerin hukukun belirlediği sınırların ve eşitlik kuralı gözetilerek kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygun şekilde, objektif makul ve geçerli neden ve gerekçelere dayalı olarak tesis edilmesi gerekir (Danıştay 8. Dairesinin 27/01/2020 tarihli ve E.2010/2, K.2010/2 sayılı Kararı, https://www.corpus.com.tr/#!/Danistay, Erişim:04/08/2021).
16. Bu kapsamda, idarenin iş ve işlemlerinde kamu yararına ve hizmet gereklerine riayet etmesi, yasal ve makul gerekçeye dayanması, nesnel ve adil olması, eşitlik ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereği olup, idarenin mevzuatla kendisine tanınan takdir yetkisini bu ilke ve ölçütleri göz önünde tutarak kullanması gerekmektedir.
17. İdare tarafından, Kayseri Adliyesinde faaliyet gösteren toplamda 82 mahkemenin bulunduğu, 63 mübaşir ve 513 zabıt kâtibinin görev yaptığı, 19 mübaşir ihtiyacının olduğu, 2021 yılı Adalet Bakanlığı
Personel Müdürlüğünce Komisyona verilen sınav izni kapsamında alınacak olan mübaşir sayısının da ihtiyacı karşılamayacağının düşünüldüğü, 2021 yılı için Komisyona verilen sınav izni kapsamında alınacak olan mübaşir sayısının ihtiyacı karşılaması durumunda ilgilinin talebi halinde talebin yeniden değerlendirilebileceği ifade edilmekle, idarenin hizmet gerekleri ve personel planlaması hususlarına özen gösterdiği ve çözüm odaklı olduğu değerlendirilmiştir.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Kayseri Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi
Adalet Komisyonu Başkanlığı tarafından Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Sınavının açılması talepli başvurunun reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kayseri İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve KAYSERİ ADLİ YARGI İLK DERECE MAHKEMESİ ADALET
KOMİSYONU BAŞKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi