|
ÖZET: Başvuran, Nevşehir Valiliği tarafından görevden uzaklaştırıldığı süre boyunca maaşından yapılan kesintinin yasal faiziyle birlikte iadesini talep etmiştir. Başvuru, 10 Kasım 2024 tarihinde yapılmış olup, başvuranın adli soruşturma sürecinde gözaltına alındığı ve daha sonra görevine iade edildiği belirtilmiştir. Ancak, başvurusuna yanıt verilmemesi üzerine CİMER aracılığıyla yaptığı başvuruda, idari soruşturmanın devam ettiği gerekçesiyle ödeme yapılmayacağı bildirilmiştir. Başvuran, bu durumun 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ilgili maddelerine aykırı olduğunu savunarak, kesintilerin iadesini talep etmiştir.
Nevşehir Valiliği, başvuranın idari soruşturmasının devam ettiğini belirterek, kesintilerin iadesinin mevzuata uygun olmadığını ifade etmiştir. Ancak Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın görevden uzaklaştırıldığı dönemdeki maaş kesintisinin yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerektiğine dair bir tavsiye kararı vermiştir. Bu karar, 657 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri ve yargı kararları doğrultusunda, başvuranın haklarının korunması gerektiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Nevşehir Valiliği’ne başvuranın maaş kesintisinin yasal faiziyle birlikte ödenmesi yönünde tavsiyede bulunmuş ve bu kararın 30 gün içinde uygulanması gerektiğini belirtmiştir. Bu süreç, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiğini de ortaya koymaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/454-S.25.705
BAŞVURU NO : 2024/13821
KARAR TARİHİ : 14.01.2025
TAVSİYE KARARI
,TCKN:
Adres:
NEVŞEHİR VALİLİĞİ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Görevden uzaklaştırıldığı dönemlere ilişkin maaşından yapılan kesintinin yasal faizi ile birlikte ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10.11.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, hakkında yürütülen adli soruşturma nedeniyle gözaltına alınması üzerine, Nevşehir Valiliği’nin
25.04.2024 tarihli ve sayılı onayı ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun (DMK) 137, 138 ve 140.
maddeleri uyarınca görevden uzaklaştırıldığını, daha sonra Nevşehir Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 202/153 sayılı kararıyla “Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi” yönünde bir karar verilmesi üzerine, Nevşehir Valiliği’nin
24.07.2024 tarihli ve sayılı onayı ile görevine iade edildiğini,
Görevine iade edilmesinin ardından, 26.08.2024 tarihli dilekçesiyle idareye başvurarak, 657 sayılı DMK’nın 141. maddesi uyarınca görevden uzaklaştırıldığı döneme ilişkin maaşından yapılan kesintilerin iadesini talep ettiğini, ancak bu dilekçesine herhangi bir yanıt verilmediğini, bunun üzerine CİMER üzerinden yaptığı başvuruya istinaden gönderilen 23.10.2024 tarihli cevabi yazıda, hakkında yürütülen idari soruşturmanın devam ettiği gerekçesiyle ödeme yapılamayacağının bildirildiğini, oysa somut olaya bakıldığında, 657 DMK hükümlerine göre görevden uzaklaştırıldığı dönemlere ilişkin maaşından yapılan kesintinin ödenmesi gerektiğini belirterek, görevden uzaklaştırıldığı dönemlere ilişkin maaşından yapılan kesintinin yasal faizi ile birlikte iadesini Kurumumuzdan talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Nevşehir Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü’nün 02.12.2024 tarihli ve E-
sayılı yazısında; başvuran hakkında yürütülen idari soruşturmanın devam ettiği, bu nedenle idari süreci tamamlanmayan personelin açık maaşlarının ödenmesinin mevzuata aykırı olduğu, idari
/
soruşturmanın tamamlanmasının ardından başvuru yapılması durumunda talebe ilişkin ödemenin gerçekleştirileceği açıklanmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras
haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve
dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Görevden uzaklaştırma” başlıklı 137 nci maddesinde;
“Görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Görevden uzaklaştırma tedbiri, soruşturmanın herhangi bir safhasında da alınabilir.”
5.1) “Görevden uzaklaştırılan veya görevinden uzak kalan memurların hak ve yükümlülüğü” başlıklı 141
inci maddesinde; “Görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. Bu gibiler bu Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam ederler.
143 üncü maddede sayılan durumların gerçekleşmesi halinde, bunların aylıklarının kesilmiş olan üçte biri
kendilerine ödenir ve görevden uzakta geçirdikleri süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselmeleri halinde, bu derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirilir.”
5.2) “Memurun göreve tekrar başlatılması zorunlu olan haller” başlıklı 143 üncü maddesinde;
Soruşturma veya yargılama sonunda yetkili mercilerce:
a) Haklarında memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler; b) Yargılamanın men’ine veya beraatine karar verilenler; c) Hükümden evvel haklarındaki kovuşturma genel af ile kaldırılanlar; ç) Görevlerine ve memurluklarına ilişkin olsun veya olmasın memurluğa engel olmıyacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenler;
Bu kararların kesinleşmesi üzerine haklarındaki görevden uzaklaştırma tedbiri kaldırılır.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran, ayrıntısına bir numaralı paragrafta yer verilen başvurusunda özetle, görevden uzaklaştırıldığı
dönemlere ilişkin maaşından yapılan kesintinin yasal faizi ile birlikte iadesini Kurumumuzdan talep etmiştir.
8) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Görevden uzaklaştırma” başlıklı 137. maddesinde; Devlet kamu
hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbir olarak tanımlanmış, 140. maddesinde de; haklarında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan Devlet memurlarının da 138. maddede belirtilen yetkililer tarafından görevden uzaklaştırılabilecekleri hükme bağlanmıştır.
9) Yine 657 sayılı Kanun’un 143. maddesinde; soruşturma veya yargılama sonunda yetkili mercilerce; a)
Haklarında memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler; b) Yargılamanın men’ine veya beraatına karar verilenler; c) Hükümden evvel haklarındaki kovuşturma genel af ile kaldırılanlar; ç) Görevlerine ve memurluklarına ilişkin olsun veya olmasın memurluğa engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenler hakkında, bu kararların kesinleşmesi üzerine görevden uzaklaştırma tedbirinin kaldırılacağı, 141.
maddesinde ise; görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisinin ödeneceği, bu gibilerin bu Kanun’un öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam edecekleri, 143. maddede sayılan durumların gerçekleşmesi halinde, bunların aylıklarının kesilmiş olan üçte birinin kendilerine ödeneceği ve görevden uzakta geçirdikleri süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselmeleri halinde, bu derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirileceği hüküm altına alınmıştır.
10) Başvuruya konu bilgi ve belgelerin incelenmesinden, Nevşehir Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü Koruma Şube
Müdürlüğü’nde Polis Memuru olarak görev yapan başvuran hakkında Nevşehir Cumhuriyet Başsavcılığı’nın
24.04.2024 tarih ve / soruşturma sayılı yazısıyla; Başsavcılığın / ve / sayılı
soruşturmaları kapsamında adli işlem başlatıldığı ve gözaltına alındığı bilgisinin verilmesi üzerine Nevşehir
Valiliği’nin 25.04.2024 ve sayılı onayı ile başvuranın görevden uzaklaştırıldığı, Nevşehir Cumhuriyet
Başsavcılığı’nın 06.05.2024 tarih ve E. sayılı yazısı ile de hakkında “5 (Beş) Yıl Süreyle
Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararı” verildiğinin bildirilmesi üzerine Nevşehir Valiliği’nin
25.07.2024 tarih ve sayılı oluru ile 657 sayılı DMK’nın 142, 143 ve 145. maddeleri hükümleri gereğince
uygulanmakta olan görevden uzaklaştırma tedbirinin kaldırıldığı ancak hakkında devam eden idari soruşturmanın gerekçe gösterilerek, başvuranın görevinden uzaklaştırıldığı süre içerisinde maaşından yapılan 1/3 oranındaki kesintinin iadesi için yaptığı başvurunun reddedildiği görülmüştür.
11) Devlet Memurları Kanunu’nun 143. maddesinde görevinden uzaklaştırılan memurun göreve tekrar
başlatılmasının zorunlu olduğu haller tek tek sayılmış, 141. maddesinde de 143. maddede sayılan durumların gerçekleşmesi halinde, görevden uzaklaştırılan memurların aylıklarının kesilmiş olan üçte birinin kendilerine ödeneceği konusunda idareye yükümlülük getirilmiştir. Somut olayda Nevşehir Cumhuriyet Başsavcınca başvuran hakkında verilen kararın, DMK’nın 143. maddesinde belirtilen, görevinden uzaklaştırılan memurun
/
göreve tekrar başlatılmasının zorunlu olduğu haller kapsamına girmesi nedeniyle, idarenin mevzuata uygun hareket ederek başvuran hakkında uygulanan görevden uzaklaştırma tedbirini kaldırarak göreve başlattığı görülmüş ise de başvuranın, açığa alındığı günden görevine iade edildiği güne kadar maaşından yapılan kesintinin iadesi talebinin reddedilmesine yönelik işlemin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
12) Bu çerçevede, göreve başlatılan başvuran hakkında, idari soruşturma sonucunda verilecek her türlü kararın,
657 sayılı Kanun’un 141. maddesi uyarınca başvuranın açığa alındığı günden görevine iade edildiği güne kadar
maaşından yapılan kesintilerin iadesini engellemeyeceği açık olduğundan başvurana, açıkta kaldığı sürelere ilişkin parasal haklarının ödenmesi gerekmektedir.
13) Başvuranın geriye dönük maaş ödemeleri yapılırken yasal faiziyle ödenmesi talebiyle ilgili yapılan
incelemede; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 141. maddesinde haklarındaki görevden uzaklaştırma tedbiri kaldırılanların aylıklarının kesilmiş olan 1/3’ünün kendilerine ödeneceği, görevden uzakta geçirecekleri sürelerin, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesinde değerlendirileceği hükme bağlanmış ancak geriye yönelik faiz ödeneceğine dair herhangi bir hükme yer verilmemiştir.
14) Bununla birlikte, benzer konuyla ilgili olarak gerek Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru üzerine vermiş
olduğu ve gerekse idari yargı organlarınca verilen kararlarda özetle; alacağın enflasyon karşısında değer kaybına uğramış olması nedeniyle şahsi olarak külfetle karşılaşan başvuruculara/davacıya hak kaybının giderilmesini teminen faiz ödenmesi gerektiği; aksi bir uygulamanın, ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde yer alan mülkiyet hakkının ihlali anlamına geleceği vurgulanmıştır. Keza benzer konuda Kurumumuza yapılan başvurular neticesinde de aynı yönde kararlar verilmiştir. (Bakınız: Anayasa Mahkemesi’nin 12/03/2019 tarihli ve 30712 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 07/02/2019 tarihli ve 2015/4812 başvuru numaralı kararı, Danıştay
İdari Dava Daireleri Kurulunun 19/03/2014 tarihli ve E.2011/358, K.2014/906 sayılı kararı ile onadığı
Gaziantep 1. İdare Mahkemesi’nin 28/09/2010 tarihli, E:2010/1211 ve K:2010/844 sayılı ısrar kararı, Kamu
Denetçiliği Kurumu’nun 19/12/2019 tarihli ve 2019/12302, 03/02/2020 tarihli ve 019/15085, 20/02/2020 tarihli ve 2019/15076, 24/02/2020 tarihli ve 2019/14808, 20/04/2020 tarihli ve 2020/2292, 30/11/2020 tarihli ve 2020/91948 başvuru numaralı kararları).
15) Sonuç olarak, tüm bu açıklamalar, mevzuat hükümleri ve yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde;
başvuranın kamu görevinden uzak kaldığı dönemlere ait maaşların hak ediş tarihlerinden başlamak üzere yasal faizleri ile birlikte ödenmesi gerekirken, bunun aksi yönünde tesis edilen idari işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak
hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir.
17) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar” hükmü uyarınca, Kurumumuz inceleme ve araştırmasını yaparken, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun olarak işlem, eylem, tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetmektedir. Söz konusu
/
Yönetmelik hükmünde yer alan ilkelerin kaynağını teşkil eden Avrupa Birliği Temel Haklar Şartının 41 inci maddesinde de iyi yönetim hakkından bahsedilmekte olup, benzer ilkelere Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen “Avrupa Doğru İdari Davranış Yasası’nda da yer verilmiştir.
18) Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusu kapsamında
Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde gönderildiği, ancak başvuranın CİMER aracılığıyla idareye vermiş olduğu 31.10.2024 tarihli başvurusuna hiçbir cevap verilmediği böylece “makul sürede karar verme”, “şeffaflık”, “kararların geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “bilgi edinme hakkı”, dolayısıyla
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun hareket etmediği anlaşılmış olup, İdarenin bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Kayseri İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın görevinden uzaklaştırıldığı süre içerisinde maaşından yapılan 1/3 oranındaki kesintinin yasal faiziyle birlikte ödenmesine yönelik, NEVŞEHİR VALİLİĞİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; ilgili idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ile NEVŞEHİR VALİLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi
/