|
ÖZET: Başvuran, kamu görevinden ihraç edildiği döneme ait maaş, eğitim öğretim ödeneği, mesleki çalışma seminer ücreti, nöbet ücreti ve ek ders ücretlerinin yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etmiştir. İlgili mahkeme, başvuranın görevine iade edilmesi sonucunda, görevden uzak kaldığı süreler için maaş ödemelerinin yapılmasına karar vermiştir. Ancak, başvuranın talep ettiği diğer mali hakların ödenmediği belirtilmiştir.
Danıştay, başvuranın ihraç sonrası göreve iade edilmesi durumunda, fiilen çalışmadığı süreler için ödenmesi gereken mali hakların yasal faiziyle birlikte verilmesi gerektiğini vurgulamıştır. İdarenin, hukuka aykırı işlemlerinden kaynaklanan zararları tazmin etme yükümlülüğü olduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın mahrum kaldığı ek ders ücreti ve diğer ödemelerin yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebinin kabul edilmesi gerektiği ve Şanlıurfa Valiliğine bu yönde tavsiyede bulunulması kararlaştırılmıştır. İdarenin, başvuranın mali haklarını zamanında ödemesi gerektiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/7592-S.23.12409
BAŞVURU NO : 2023/2883
KARAR TARİHİ : 16/06/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ŞANLIURFA VALİLİĞİ
Kamu görevinden çıkarıldığı döneme ait mali ve sosyal hakların
BAŞVURUNUN KONUSU :
ödenmesi talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 01/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran Şanlıurfa ili Birecik ilçesinde öğretmen olarak görev yapmakta iken 20/07/2016 tarihinde açığa alındığını, açıkta beklemekte iken 01/09/2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 672 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kamu görevinden ihraç edildiğini, açmış olduğu dava sonucunda mahkeme kararına istinaden göreve iade edildiğini, ancak tarafına geçmişe yönelik olarak alacaklarının (maaşlarının yasal faizi, ek ders, nöbet ücreti, mesleki çalışma seminer ücreti, eğitime hazırlık ödeneği) ödenmediğini belirterek, söz konusu alacakların ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içerikli yazımıza istinaden Şanlıurfa
Valiliği İl Millî Eğitim Müdürlüğü’nün 17/04/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 13. İdari Dava Dairesinin / esas, / sayılı kararı gereği başvurana geriye dönük özlük, mali ve sosyal haklarına ait Ağustos 2016- Ocak 2023 dönemlerini kapsayan 368.665,95 TL toplu maaş ödemesi yapıldığı, 2.2. Başvuranın öğretmenlik görevine iadesini düzenleyen mevzuatta mali ve sosyal haklarının ödeneceği düzenlenmekle birlikte, faiz ya da başka bir tazminat ödenmesinin öngörülmediği, ek ders ve eğitime hazırlık ödeneğinin de fiili olarak görev yapma şartına bağlı olarak ödenmesi gerektiği, ek ders ücreti belge, güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.
/
ödenebilmesi için öncelikle görevin belirlenmiş olması ve karşılığında ek ders ücreti ödenmesinin de öngörülmüş olması gerektiği yasal düzenlemeler çerçevesinde başvuranın eğitim-öğretim ödeneği talep ettiği ilgili eğitim öğretim döneminde çalışmadığı ve görevde olmadığından bu döneme ait eğitim ödeneğinin verilmesinin yasal düzenleme gereği mümkün olmadığı, bu nedenle faiz yada başka bir tazminat ödenmesinin dostane çözüm ve uzlaşma girişimleri kapsamında öngörülmediği, kişilere yapılacak ödemenin mali ve sosyal haklar ile sınırlandırıldığı, bu itibarla, başvurana mali ve sosyal haklar dışında herhangi bir ödemenin yapılamayacağı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun; 5.1. “Ders Görevi” başlıklı 89 uncu maddesinde; “Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumları ile
Üniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar Cumhurbaşkanı kararı ile tespit olunur.” 5.2. “Ek 32 nci maddesinde”; “Eğitim ve öğretim Hizmetleri Sınıfına dahil öğretmen unvanlı kadrolarda görevli olup; fiilen öğretmenlik yapanlara (ilköğretim ve okul müdürleri ile yardımcıları, cezaevi okullarında çalışan öğretmenler, yönetici, eğitim uzmanı ve eğitim uzman yardımcıları dahil (…)(3) her öğretim yılında bir defaya mahsus olmak üzere ve öğretim yılının başladığı ay içinde Milli Eğitim Bakanı tarafından belirlenecek tarihte Cumhurbaşkanınca belirlenecek miktarda, öğretim yılına hazırlık ödeneği ödenir.” 6. 16/12/2006 tarih ve 26378 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Yönetici ve
Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin 2006/11350 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının; 6.1. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde; “Bu Karar, Millî Eğitim Bakanlığının merkez ve taşra teşkilâtı ile Bakanlığa bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarını, hizmet içi eğitimleri, kurs ve seminerleri kapsar.” 6.2. “Ek ders görevi” başlıklı 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasında, “Öğretmenlere, ilgili mevzuatına göre yaptıkları meslekle ilgili çalışma sürelerinde bir öğretim yılında dört haftayı geçmemek üzere ve fiilen görev yapmaları kaydıyla haftada 15 saat ek ders ücreti ödenir.”
6.3. “Görevin fiilen yapılması” başlıklı 25 inci maddesinde, “(1) Bu Karar kapsamında ek ders ücreti ödenebilmesi için, ek ders görevinin fiilen yapılmış olması, ek ders görevinden sayılan veya ek ders görevinin yapılmış sayılacağı hâller bakımından ise bu Kararda belirlenen koşulların oluşması şarttır. Ek ders ödemelerinden harcama yetkilisi, ödeme emri belgesini düzenleyen gerçekleştirme görevlisi ve bu
Kararda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde ek ders görevinin gerçekleştiğine ilişkin belgeyi düzenleyen ve onaylayan diğer gerçekleştirme görevlileri müteselsilen sorumludur. (2) Yapılan inceleme sonucunda fiilen yapılmadan ve gerekli koşullar oluşmadan ödendiği anlaşılan ek ders ücretleri ilgililerden yasal faizi ile birlikte geri alınır.” 7. 26/07/2014 tarih ve 29072 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanan, Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi
Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin 7.1. “Müdür yardımcısı ve öğretmenlerin nöbet görevi” başlıklı 44 üncü maddesinin 4 üncü fıkrasında; “İlköğretim kurumlarında; okulun bina ve tesisleri ile öğrenci mevcudu, yatılı, gündüzlü, normal veya ikili eğitim yapma gibi durumları göz önünde bulundurularak okul müdürlüğünce düzenlenen nöbet çizelgesine göre öğretmenler normal eğitim yapan okullarda gün süresince, ikili eğitim yapan okullarda ise kendi devresinde nöbet tutarlar. Ayrıca normal eğitim yapılan okullarda öğle arasında yapılan nöbet görevi nöbetçi öğretmenlerin dinlenme süreleri göz önünde bulundurularak dönüşümlü ve dengeli olacak şekilde okul idaresi tarafından düzenlenir.” 9 uncu fıkrasında; “Nöbet görevine özürsüz olarak gelmeyen öğretmen hakkında, derse özürsüz olarak gelmeyen öğretmen gibi işlem yapılır.” 8. 23/08/2015 tarih ve 29454 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, Kamu Görevlilerinin Geneline ve
Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem
Toplu Sözleşmenin Üçüncü Kısım İkinci Bölümünün düzenlenen; 8.1. “Örgün eğitim kurumlarında ek ders ücreti” başlıklı 22 nci maddesinde; “Örgün eğitim kurumlarında (mesleki eğitim merkezleri dahil) ders yılı süresi içinde eğitim ve öğretimin fiilen yapıldığı normal çalışma günleri için ilgili mevzuatına göre kendilerine nöbet görevi verilen ve bu görevi de fiilen yerine getiren müdür yardımcıları ile öğretmenlere, 2016 yılında haftada 2 saati ve 2017 yılında ise haftada
3 saati geçmemek üzere ek ders ücreti ödenir.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran görevden uzaklaştırıldığı ve ihraç edildiği dönemlere ilişkin mahrum kaldığı maaşının yasal faizi ile birlikte eğitim öğretim ödeneği, mesleki çalışma seminer ücreti, nöbet ücreti ve ek ders ücretlerinin yasal faizi ile birlikte ödenmesini talep edilmektedir.
11. Somut olayda; başvuranın, Şanlıurfa ili Birecik ilçesi Ortaokulunda öğretmeni olarak görev yapmakta iken 672 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince kamu görevinden çıkarıldığı, bunun üzerine Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna yaptığı başvurusunun reddine ilişkin 13/10/2021 tarih ve / sayılı işlemin iptali talebiyle açmış olduğu dava sonucunda Ankara
Bölge İdare Mahkemesi 13. İdari Dava Dairesinin Esas No: / Karar No: / sayılı kararı ile istinaf isteminin kabulü, Ankara 21. İdare Mahkemesince verilen 03/12/2019 tarihli ve
E: / K: / sayılı kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, söz konusu yargı kararı gereğince başvuranın atamasının 12/1/2023 tarihli ve sayılı kararname ile
Şanlıurfa İl Millî Eğitim Müdürlüğü emrine yapıldığı ve 13/2/2023 tarihinde göreve başlatıldığı belirlenmiş olup, başvuranın görevden uzaklaştırıldığı ve ihraç edildiği sürelere ilişkin maaşlarının yasal faizi talebi ile eğitim öğretim ödeneği, mesleki çalışma seminer ücreti, nöbet ücreti, ek ders ücretlerinin ödenmesi taleplerinin ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.
12. Bilindiği gibi 15 Temmuz 2016 tarihinde başlatılan hain darbe girişimi nedeniyle kamu kurum ve kuruluşlarında çeşitli kadrolarda görev yapmakta iken FETO/PDY terör örgütü ile irtibatı/iltisakı bulunduğu gerekçesiyle Kanun Hükmünde Kararnamelerle kamu görevinden çıkarılan / açığa alınan ancak sonrasında yapılan incelemeler neticesinde terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisak veya bunlarla irtibatı olmadığı tespit edilenler çeşitli kanun hükmünde kararnameler ile yine doğrudan başka bir idari işlem tesis edilmesine gerek olmadan kamu görevine iade edilmişlerdir.
13. Somut olayda, başvuranın göreve iadesinin ardından görevden uzakta kaldığı sürelere ilişkin maaş ödemelerinin yapıldığı, ancak bu maaşların yasal faizlerinin ödenemediği, ayrıca idareden talep ettiği eğitim öğretim ödeneği, mesleki çalışma seminer ücreti, nöbet ücreti, ek ders ücretlerinin de ödenmediği anlaşılmaktadır.
14. Bu kapsamda başvuranın talebinin yukarıda aktarılan mevzuat hükümleriyle birlikte değerlendirilmesinde, gerek nöbet ücreti, gerekse eğitime hazırlık ödeneği ve ek ders ücretinin, aylık karşılığı ek ders görevi gibi zorunlu nitelikteki ek ders karşılığında ödenen bir ücret niteliğinde olmadığı bu nedenle maaş gibi kadro ve unvana bağlı olarak ödenen özlük hakları kapsamında değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla fiilen çalışma karşılığı ödenmesi gerektiği mevzuatında açıkça belirtilen söz konusu ek ders ücretlerinin ancak yerine getirilen bir mesai ve emek karşılığında verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
15. Ancak Hukuk devletinin gereklerinden biri de idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların idarece tazmini olduğu, Anayasanın 125 inci maddesinde de İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır. (Bknz; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2013/4416 E, 2015/1959 K numaralı;
“davacının fiilen çalışamaması durumunun hukuka aykırı bulunan işlemden kaynaklandığı, bu sebeple uğradığı zararların tazmini gerektiğine” ilişkin kararı)
16. Bu kapsamda ihraç sonrası yukarda yer verilen mahkeme kararına istinaden görevine iade edilen başvuranın, kendi iradesi dışında öğretmenlik mesleğini yerine getiremediği dikkate alındığında İdarenin işlemi nedeniyle oluşan külfetin başvurana yükletilemeyeceği açık olup, filen mesleğini yürütme imkânı olmayan başvurana mahrum kaldığı ek ders ücreti, öğretim yılına hazırlık ödeneği gibi mali ödemelerin yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.
17. Kaldı ki Danıştay Birinci Dairesinin Esas No; 1982/112, Karar No: 1982/130 sayılı kararında belirtilen;
“… haklarında tesis edilen göreve son verme, görevden çekilmiş sayılma ya da benzeri işlemlerin iptali üzerine görevine döndürülenlerin, dava dilekçelerinde aylık ve diğer özlük haklarına ilişkin bir istemde bulunup bulunmadıklarına bakılmaksızın, işlemin tesisi tarihinden sonraki bütün maddi hakların ödenmesi
gerektiği” kararı üzerine 25.2.1983 tarihli 81 Seri Numaralı Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliğinde de; Danıştay Kararı doğrultusunda düzenlemeye gidilerek gerek ihtilafların kısa zamanda çözümlenmesi gerekse kurumların boş yere yargı giderlerini ödememeleri bakımından uygulamanın Danıştay Birinci
Dairesinin anılan kararı doğrultusunda işlem yapılması gerektiği belirtilmiş olup, bu çerçevede başvurana anılan Tebliği uyarınca da fiilen görev yapamadığı dönemlere ait hakların ödenmesi gerektiği de açıktır 18. Anayasa Mahkemesinin ise bireysel başvuru üzerine vermiş olduğu, 07.02.2017 tarih ve 2015/4812 sayılı kararında belirtmiş olduğu; … açıkta iken görev iade edilen memura, mali haklarının faiziyle beraber ödenmemesinin mülkiyet hakkının ihlali olduğu yönündeki değerlendirmesi, gerekse 16 numaralı paragrafta değinilen Danıştay Birinci Dairesinin Kararında belirtilen “… dava dilekçelerinde aylık ve diğer özlük haklarına ilişkin bir istemde bulunup bulunmadıklarına bakılmaksızın, işlemin tesisi tarihinden sonraki bütün maddi hakların ödenmesi gerektiği” şeklinde ki hüküm uyarınca başvurana geçmişe yönelik mali haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın görevden uzaklaştırıldığı ve ihraç edildiği dönemlere ilişkin mahrum kaldığı maaşının yasal faizinin ödenmesi ve ihraç edildiği dönemdeki eğitim öğretim ödeneği, mesleki çalışma seminer ücreti, nöbet ücreti, ek ders ücretlerinin ödenmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Şanlıurfa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın görevden uzaklaştırıldığı ve ihraç edildiği dönemlere ilişkin mahrum kaldığı maaşının yasal faizinin ödenmesi ve ihraç edildiği dönemdeki eğitim öğretim ödeneği, mesleki çalışma seminer ücreti, nöbet ücreti, ek ders ücretlerinin ödenmesi hususunda ŞANLIURFA VALİLİĞİNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve gereği için ŞANLIURFA VALİLİĞİNE tebliğine, /
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
ŞANLIURFA VALİLİĞİ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi