|
ÖZET: Başvuran, Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Çocuk Gelişim Bölümü 3. sınıf öğrencisi olup, %42 görme engelli olarak son sınıf staj uygulamasından muafiyet talep etmiştir. Başvurusunda, daha önce Atatürk Üniversitesi İlköğretim Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun olduğunu belirtmiştir. Ancak, Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü, Yükseköğretim Kurulu’ndan alınan bilgiler doğrultusunda, Öğretmenlik Uygulaması I ve II derslerinden muafiyet sağlanamayacağını ifade etmiştir. Bu derslerin uygulamalı dersler olarak kabul edildiği ve staj kapsamında değerlendirilemeyeceği belirtilmiştir.
Yükseköğretim kurumlarının yönetim kurulları, ders intibakları ve öğrenci kabulü gibi konularda karar verme yetkisine sahiptir. Başvuranın talebi, ilgili mevzuat hükümleri gereği uygun bulunmamış ve başvurusu reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını değerlendirerek, idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğunu ve engelli bireylerin eğitim haklarının korunması için gerekli önlemlerin alındığını belirtmiştir. Ayrıca, başvuru sahibine karşı başvuru yollarının açıkça belirtilmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, ilgili mevzuat ve yönetmelikler çerçevesinde reddedilmiş, ancak idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Başvuran, kararın tebliğinden itibaren dava açma süresine sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15471-S.23.24385
BAŞVURU NO : 2023/8282
KARAR TARİHİ : 05.12.2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Öğretmenlik Uygulaması I ve II derslerinden muafiyet sağlanması
BAŞVURUNUN KONUSU :
talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12.06.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Atatürk Üniversitesi Açık öğretim Fakültesi
Çocuk Gelişim Bölümü 3. sınıf öğrencisi olduğunu, Atatürk Üniversitesi İlköğretim Matematik
Öğretmenliği mezunu olduğunu, %42 görme engelli birey olarak, üniversiteye sağlık raporunu ibraz ettiğini, görme engelli ve öğretmenlik mezunu olmasından dolayı son sınıf staj uygulamasından muafiyet talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu ile ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’ndan 15/09/2023 tarihli ve sayılı yazımızla bilgi ve belge talep edilmiş olup YÖK Başkanlığı tarafından gönderilen 06/012023 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazıda; 2.1. 09.02.2022 Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika
Programına İlişkin Çerçeve Usul ve Esaslar ve üniversitelerin eğitim öğretim yönetmeliği hükümleri çerçevesinde teorik derslerden muafiyet konusunun üniversitelerin ilgili kurullarınca değerlendirilebileceği, ancak Öğretmenlik Uygulaması I ve II derslerinden muafiyet sağlanmamasının uygun görüldüğü, 2.2. Öğretmenlik mesleğine kaynaklık eden açıköğretim lisans programlarından mezun olanlar gerekli şartları sağlayarak mezuniyetlerinden sonra yükseköğretim kurumlarında açılmış olan Pedagojik
Formasyon Eğitimi Sertifika Programlarına katılarak pedagojik formasyon eğitimi alabilecekleri, /
2.3. Bununla birlikte yükseköğretim kurumlarımızdaki programlardaki uygulama eğitimler ile ilgili işlemlerin Başkanlıktan izin alınarak yürütülen işlemler arasında olmadığı, 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 18/b-5 maddesi uyarınca, öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitimöğretim ve sınavlar konusunda karar verme yetkisinin yükseköğretim kurumlarının ilgili yönetim kurullarına, 15/b-4 maddesi uyarınca da fakülte, enstitü ve yüksekokul yönetim kurulu kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek kesin karara bağlama yetkisinin de Üniversite Yönetim Kuruluna ait bulunduğu, 3. Başvuru konusu ile ilgili olarak Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü’nden 15/09/2023 tarihli ve sayılı yazımızla bilgi ve belge talep edilmiş olup Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 03/012023 tarihli ve E- sayılı cevabi yazıda; 3.1. Atatürk Üniversitesi Açık ve Uzaktan Öğretim Fakültesi Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin 23.
maddesinin 1. ve 2. fıkralarında geçen “Türk Dili, Yabancı Dil ile Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi” dersleri hariç, açıköğretim veya uzaktan eğitim programlarına kayıt yaptıran öğrencilerin, kayıt yaptırdıkları programdaki derslerin tümünü almak zorunda oldukları, 3.2. Daha önce öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumlarında alıp, başarmış oldukları ders/dersler için kredi ve not transferi talebinde bulunamadıkları, dikey ve yatay geçiş yoluyla kayıt yaptıran öğrencilerin kredi ve not transferinin ilgili mevzuat hükümlerine göre yapıldığı, Daha önce herhangi bir yükseköğretim kurumundan mezun olup ön lisans veya lisans diplomasına sahip olanların Türk Dili, Yabancı Dil ile Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi derslerinden muaf sayıldıkları, ilgili mevzuat hükümleri gereğince ortak dersler hariç muafiyet işlemi yapılamadığı, ilgili Yönetmelik haricinde bir işlem serbestliği bulunmadığı, Çocuk Gelişimi Alan Uygulaması I ve II derslerinin uygulamalı derslerden olduğu staj kapsamında değerlendirilmediği, 3.3. Fakülte Programlarında ders muafiyet işlemlerinin Atatürk Üniversitesi Açık ve Uzaktan Öğretim
Fakültesi Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin 23. maddesine göre yapıldığı, ilgili madde esasınca ilgili öğrencinin talebine işlem yapılmadığı, Yükseköğretimde Uygulamalı Eğitimler Çerçeve Yönetmeliği’nin 3.maddesinin j bendinde stajın
“Yükseköğretim kurumlarında verilen ve programa özgü olarak belirlenmiş teorik ve uygulamalı dersler dışında, öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyum sağlamaları, tecrübe edinmeleri ve gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmelerde yaptıkları mesleki çalışmayı”, k bendinde belirtildiği gibi uygulamalı ders “Bir eğitim ve öğretim döneminde diploma programına ait dersler kapsamında öğrencilerin yükseköğretim kurumunun uygulama alanlarında, işletmelerde veya hizmet alanlarında uygulamaların içinde yer alarak bilgi, beceri ve yetkinliklerinin gelişimini sağlayan, ilgili dersin öğretim elemanının veya elemanlarının sorumluluğunda yapılan, işletmede mesleki eğitim veya staj kapsamında olmayan dersi” ifade ettiği, Aynı yönetmeliğin 19. maddesinin 2. bendinin “Öğrenim gördüğü program ile ilgili bir işte çalışmış veya çalışmakta olan öğrenciler, çalışma sürelerini ve unvanlarını belgelendirmek koşuluyla işletmede mesleki eğitim veya staj uygulaması kapsamında önceki öğrenmelerin tanınması için başvuruda bulunabilir. İlgili intibak komisyonu söz konusu başvuruları inceleyerek karar verir. İntibak komisyonunun hakkında olumlu karar verdiği öğrenciler için bu Yönetmeliğin ilgili hükümleri doğrultusunda sadece ölçme ve değerlendirme işlemleri yürütülür.” Şeklinde olduğu, Madde 19’da ifade edilenin staj uygulaması olduğu,
Çocuk Gelişimi Alan Uygulaması I ve II derslerinin staj değil uygulamalı ders kapsamında olduğu, İlgili derslerin dönem içerisinde uygulamalı ve teorik olarak yürütüldüğü, derslere fiili katılım zorunlu olduğu, 3.4. Çocuk Gelişimi Lisans Programı öğrencilerinin dördüncü sınıfta almış oldukları Çocuk Gelişimi Alan
Uygulaması derslerinin staj değil teorik ve uygulama eğitiminden oluşan uygulamalı dersler olduğu, Fakülte Progamlarına kayıtlı olan engelli öğrencilere ücret muafiyeti yapıldığı, sınavlarda gerekli fiziksel destek sağlandığı, Çocuk Gelişimi Lisans Programında okuyan engelli öğrencilerin diğer öğrenciler ile eşit eğitim imkanlarından faydalanarak bu meslek ile ilgili bilgi ve donanıma sahip olarak mezun olmalarının önemli olduğu, Çocuk Gelişimi Alan Uygulaması dersleri ile ilgili öğrencileri fiziksel ve ruhsal olarak zor durumda bırakacak herhangi bir uygulama bulunmadığı, 3.5. Çocuk Gelişimi Lisans Programı dördüncü sınıf müfredatında yer alan Çocuk Gelişimi Alan
Uygulamaları derslerinin uygulamalı ders olup staj kapsamında değerlendirilmemesi gerektiği, eğitim ve öğretim faaliyetlerinin Atatürk Üniversitesi Açık ve Uzaktan Öğretim Fakültesi Eğitim-Öğretim ve Sınav
Yönetmeliğine uygun olarak yürütüldüğü, hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4.1. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…” hükmü yer almaktadır.
5. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin “Makul Düzenleme” başlıklı 2 nci maddesinde; “Makul düzenleme, engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini diğer bireylerle eşit şartlarda kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, orantısız veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve düzenlemeleri ifade eder.”; “Eğitim” başlıklı 24 üncü maddesinde “…Engellilerin (…) genel eğitim sistemi içinde ihtiyaç duydukları desteği almalıdırlar,(…) Engellilere yönelik bireyselleştirilmiş etkin destekleyici tedbirler, engellilerin tam katılımı hedefine uygun olarak, akademik ve sosyal gelişimi artırıcı ortamlarda sağlanmalıdır…” hükümleri düzenlenmiştir.
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 7. Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin “Başlıklı” 24.Maddesinde; “1. Taraf Devletler engellilerin eğitim hakkını tanır. Taraf Devletler, bu hakkın fırsat eşitliği temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için eğitim sisteminin bütünleştirici bir şekilde her seviyede engellileri içine almasını ve ömür boyu öğrenim imkanı sağlar. Bunun için aşağıdaki hedefler gözetilmelidir: (a) İnsan potansiyelinin, onur ve değer duygusunun tam gelişimi ve insan haklarına, temel özgürlüklere ve insan
çeşitliliğine saygı duyulmasının güçlendirilmesi; (b) Engellilerin; kişiliklerinin, yeteneklerinin, yaratıcılıklarının, zihinsel ve fiziksel becerilerinin potansiyellerinin en üst derecesinde gelişiminin sağlanması; (c) Engellilerin özgür bir topluma etkin bir şekilde katılımlarının sağlanması. 2. Taraf Devletler bu hakkın yaşama geçirilmesi için aşağıda belirtilenleri sağlar: (a) Engelliler engelleri nedeniyle genel eğitim sisteminden dışlanmamalı ve engelli çocuklar engelleri nedeniyle parasız ve zorunlu ilk ve ortaöğretim olanaklarının dışında tutulmamalıdır; (b) Engelliler yaşadıkları çevrede bütünleştirici, kaliteli ve parasız ilk ve orta öğretime diğer bireylerle eşit olarak erişebilmelidir; (c) Bireylerin ihtiyaçlarına göre makul düzenlemeler yapılmalıdır; (d) Engellilerin genel eğitimden etkin bir şekilde yararlanabilmeleri için genel eğitim sistemi içinde ihtiyaç duydukları desteği almalıdır; (e) Engellilere yönelik bireyselleştirilmiş etkin destekleyici tedbirler, engellilerin tam katılımı hedefine uygun olarak, akademik ve sosyal gelişimi artırıcı ortamlarda sağlanmalıdır. 3. Taraf Devletler engellilerin toplumun eşit üyeleri olarak eğitime tam ve eşit katılımlarını kolaylaştırmak için yaşamı ve sosyal gelişim becerilerini öğrenmelerini sağlar. Taraf
Devletler bu amaçla aşağıda belirtilen tedbirleri alır: (a) Braille ve diğer biçimlerdeki yazıların okunmasının öğrenilmesi, beden dilinin ve alternatif iletişim araçları ve biçimleri ile yeni çevreye alışma ve bu çevrede hareket etme becerilerinin öğrenilmesi, akran desteği ve rehberlik hizmetlerinin kolaylaştırılması; (b) İşaret dilinin öğrenilmesine, işitme ve konuşma engellilerin dilsel kimliğinin gelişimine yardımcı olunması; (c)
Görme, işitme veya hem görme hem işitme-konuşma engellilerin özellikle çocukların eğitiminin en uygun dille, iletişim araç ve biçimleriyle, onların akademik ve sosyal gelişimini artırıcı ortamlarda sunulmasının sağlanması. 4. Taraf Devletler bu hakkın yaşama geçmesini sağlamak için, engelli olanlar dahil olmak üzere, işaret dilini ve Braille alfabesini bilen öğretmenlerin işe alınması ve eğitimin her düzeyinde çalışan uzmanların ve personelin eğitimi için uygun tedbirleri alır. Sözkonusu eğitim engelliliğe ilişkin bilincin artırılmasını, alternatif iletişim araç ve biçimleri ile destekleyici eğitim tekniklerinin ve materyallerinin kullanılmasını içermelidir. 5. Taraf Devletler engellilerin genel yüksek okul eğitimine, mesleki eğitime, erişkin eğitimine ve ömürboyu süren eğitime ayrımcılığa uğramaksızın diğer bireylerle eşit koşullar altında erişimini sağlar. Taraf Devletler bu amaçla engellilerin ihtiyaçlarına uygun makul düzenlemelerin yapılmasını temin eder.” 8. 2547 sayılı Yükseköğrenim Kanunu’nun “Üniversite Yönetim Kurulu” Başlıklı 15/b-4 maddesinde, “Fakülte, enstitü ve yüksekokul yönetim kurullarının kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek kesin karara bağlamak,”, “Fakülte Yönetim Kurulu” Başlıklı 18/b-5 maddesinde; “Öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim – öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar vermek” 9. 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun “Eğitim ve öğretim” başlıklı 15 inci maddesinde “(Değişik:6/2/2014-6518/73 md.) Hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim alması engellenemez.
Engelliler, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılır. Genel eğitim sistemi içinde engellilerin her seviyede eğitim almasını sağlayacak bütünleştirici planlamalara yer verilir.
(…) Üniversite öğrencilerinden engelli olanların öğrenime etkin katılımlarını sağlamak amacıyla
Yükseköğretim Kurulu koordinasyonunda, yükseköğretim kurumları bünyesinde, engellilere uygun araçgereç ve ders materyallerinin, uygun eğitim, araştırma ve barınma ortamlarının temini ile eğitim süreçlerinde yaşadıkları sorunların çözümü gibi konularda çalışma yapmak üzere Engelliler Danışma ve
Koordinasyon Merkezleri kurulur. (…) İşitme engellilerin eğitim ve iletişimlerinin sağlanması amacıyla
Türk işaret dili sistemi oluşturulur. (…) Engellilerin her türlü eğitim, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını karşılamak üzere kabartma yazılı, sesli, elektronik kitap; alt yazılı, işaret dili tercümeli ve sesli betimlemeli
film ve benzeri materyal temin edilmesine ilişkin gerekli işlemler Millî Eğitim Bakanlığı ile Kültür ve
Turizm Bakanlığınca yürütülür.” hükmü düzenlenmiştir.
10. Atatürk Üniversitesi Açık ve Uzaktan Öğretim Fakültesi Eğitim-Öğretim ve Sınav
Yönetmeliği’nin “Mezuniyet ve Diploma” Başlıklı 22 inci Maddesinde; “(1) Kayıtlı olduğu ön lisans programında en az 120 AKTS kredilik ders alıp, tüm dersleri başarıyla tamamlayan, FF notu olmayan, AGNO’su en az 2,00 olan ve diğer yükümlülükleri yerine getiren öğrenciye, kayıtlı olduğu programın ön lisans diploması, lisans programında ise en az 240 AKTS kredilik ders alıp, tüm dersleri başarıyla tamamlayan, FF notu olmayan, AGNO’su en az 2,00 olan ve diğer yükümlülükleri yerine getiren öğrenciye kayıtlı olduğu programın lisans diploması verilir. Öğrencinin mezuniyet tarihi, başarılı olduğu son sınavının yapıldığı gündür. Ancak, bu tarihe kadar, uygulama, staj, endüstriye dayalı öğretim, bitirme ödevi, bitirme projesi, bitirme tezi, diploma çalışması, arazi çalışması ve diğer sebeplerle mezun olamayan öğrenciler, bu çalışmaların tamamlanarak kabul edildiği tarihte mezun olur.” 10.1. Kredi ve Not Transferi Başlıklı 23 üncü Maddesinde; “(1) Türk Dili, Yabancı Dil ile Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi dersleri hariç, açıköğretim veya uzaktan eğitim programlarına kayıt yaptıran öğrenciler, kayıt yaptırdıkları programdaki derslerin tümünü almak zorundadırlar. Daha önce öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumlarında alıp, başarmış oldukları ders/dersler için kredi ve not transferi talebinde bulunamazlar. Dikey ve yatay geçiş yoluyla kayıt yaptıran öğrencilerin kredi ve not transferi ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılır.
(2) Daha önce herhangi bir yükseköğretim kurumundan mezun olup ön lisans veya lisans diplomasına sahip olanlar Türk Dili, Yabancı Dil ile Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi derslerinden muaf sayılırlar. Bu derslerden; a) İkinci üniversite kapsamında kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyetleri herhangi bir talebe bağlı olmadan
Dekanlıkça yapılır.
b) ÖSYM tarafından merkezi yerleştirme yolu ile kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyet işlemleri, yazılı taleplerine bağlı olarak Dekanlıkça belirlenecek tarihler arasında ve Yönetim Kurulu kararı ile gerçekleştirilir.”, 11. Yükseköğretimde Uygulamalı Eğitimler Çerçeve Yönetmeliği’nin 3.Maddesinin j bendinde; “Staj: Yükseköğretim kurumlarında verilen ve programa özgü olarak belirlenmiş teorik ve uygulamalı dersler dışında, öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyum sağlamaları, tecrübe edinmeleri ve gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmelerde yaptıkları mesleki çalışmayı, k bendinde; “Uygulamalı ders: Bir eğitim ve öğretim döneminde diploma programına ait dersler kapsamında öğrencilerin yükseköğretim kurumunun uygulama alanlarında, işletmelerde veya hizmet alanlarında uygulamaların içinde yer alarak bilgi, beceri ve yetkinliklerinin gelişimini sağlayan, ilgili dersin öğretim elemanının veya elemanlarının sorumluluğunda yapılan, işletmede mesleki eğitim veya staj kapsamında olmayan dersi,”, hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran, Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Çocuk Gelişim Bölümü 3. sınıf öğrencisi olduğunu, Atatürk Üniversitesi İlköğretim Matematik Öğretmenliği mezunu olduğunu, %42 görme engelli birey olarak üniversiteye sağlık raporunu ibraz ettiğini, görme engelli ve öğretmenlik mezunu olmasından dolayı son sınıf staj uygulamasından muafiyet talep etmektedir.
14. Konuyla ilgili olarak Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü tarafından Kurumumuza iletilen cevabi yazıda herhangi bir yükseköğretim kurumundan mezun olup ön lisans veya lisans diplomasına sahip olanların Türk
Dili, Yabancı Dil ile Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi derslerinden muaf sayıldıkları, ilgili mevzuat hükümleri gereğince ortak dersler hariç muafiyet işlemi yapılamadığı, ilgili Yönetmelik haricinde bir işlem serbestliği bulunmadığı, Çocuk Gelişimi Alan Uygulaması I ve II derslerinin uygulamalı derslerden olduğu staj kapsamında değerlendirilmediği belirtilmiştir.
15. Başvuru konusuna ilişkin mevzuat hükümlerine baktığımızda; Yükseköğretimde Uygulamalı Eğitimler Çerçeve Yönetmeliği’nin 3.maddesinin j bendinde yer alan staj uygulamasının, “Yükseköğretim kurumlarında verilen ve programa özgü olarak belirlenmiş teorik ve uygulamalı dersler dışında, öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyum sağlamaları, tecrübe edinmeleri ve gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmelerde yaptıkları mesleki çalışmayı”, k bendinde belirtilen uygulamalı dersinin ise;“Bir eğitim ve öğretim döneminde diploma programına ait dersler kapsamında öğrencilerin yükseköğretim kurumunun uygulama alanlarında, işletmelerde veya hizmet alanlarında uygulamaların içinde yer alarak bilgi, beceri ve yetkinliklerinin gelişimini sağlayan, ilgili dersin öğretim elemanının veya elemanlarının sorumluluğunda yapılan, işletmede mesleki eğitim veya staj kapsamında olmayan dersi” ifade ettiği düzenlenmiştir.
Her ne kadar başvuru dilekçesinde staj muafiyeti olarak talepte bulunulmuş olsa da başvuru konusunun; Çocuk Gelişimi Lisans Programında okutulan, Çocuk Gelişimi Alan Uygulaması I ve II desleri teorik ve uygulama eğitiminden oluşan uygulamalı ders muafiyetine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
16. Bireylerin temel hak ve hürriyetlerinin düzenlendiği Anayasada sosyal hukuk devleti, adalet ve eşitlik başta olmak üzere farklı ilkeler doğrultusunda engellilerin de içinde bulunduğu toplumun dezavantajlı gruplarına yönelik tedbirler içeren özel koruyucu hükümlere yer verilmiştir. Bu bakımdan özellikle sosyal devlet ilkesinin temel niteliği; devletin toplumdaki dezavantajlı gruplar lehine müdahalede bulunması ve bu gruplara dahil bireylere yönelik fırsat eşitliğini sağlayacak şekilde eşitsizlikleri giderici önlemler alması
/
olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Anayasamızda devlet, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmakla; kanun önünde eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla; engellilerin korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri almakla; bedeni yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunmasıyla yükümlü kılınmaktadır. Bu doğrultuda Anayasa’da, dezavantajlı gruplar içinde çocuklara ve engellilere yer verilerek çocuklar ve engelliler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı belirtilmek suretiyle çocuklar ve engelliler lehindeki düzenlemeler anayasal güvence altına alınmıştır.
17. Bu bağlamda devletin engelli bireylerin haklarına ilişkin yükümlülükleri sosyal bir hukuk devleti niteliğini haiz olmasıyla bağlantılı olup engelli hakları alanında idarenin işlemlerinin ve mevcut uygulamalarının hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile hak arama hürriyeti doğrultusunda yasal düzenlemelerle uyumlu olması gerekmektedir.
18. Tarafı olduğumuz BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin “Giriş” bölümünde “engellilik durumunun, engeli olan kişilerin topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını engelleyen tutumlar ve çevre koşullarının etkileşiminden kaynaklandığı; çeşitli araç ve yükümlülüklerin varlığına rağmen engelli kişilerin topluma eşit bireyler olarak katılmaları önündeki manilerin halen var olmaya devam ettiği ifade edilmiş, daha yoğun desteğe ihtiyacı olan engelliler dâhil olmak üzere, tüm engellilerin insan haklarının güçlendirilmesi ve korunmasının gerektiği; fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel çevreye, sağlık ve eğitim hizmetlerine, bilgiye ve iletişime erişimin engellilerin tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam yararlanmasını sağlamadaki önemi kabul edilmiştir. Bu kapsamda, Sözleşmede “engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak için alınacak özel tedbirlerin ayrımcılık olarak nitelendirilemeyeceği” hükme bağlanmıştır.
19. Başvuru konusu engelli bireyler açısından uygulama dersi muafiyeti talebi açısından inceleme yapabilmek adına; idarece, Engelliler Hakkında Kanunun 15.maddesinde belirtilen engelli bireylerin özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılması amacına uygun hareket edilip edilmediğini ve Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmede belirtilen engelli bireylerin ihtiyaçlarına göre makul düzenlemeler yapılıp yapılmadığını tespit edebilmek ve Üniversitenin engelli öğrencilerin akademik hayata katılımlarında fırsat eşitliği oluşturmak için verdiği hizmetleri incelemek gerekmektedir; İdarenin engelli öğrencilere yönelik; Ders Tanıtım Medyaları
Erişilebilir Materyal Tasarımı
Sesli Ünite Uygulaması
Canlı Derslerin Sese Dönüştürülmesi
Erişilebilir Web Sayfası
Erişilebilir Öğrenme Yönetim Sistemi
Sesli Soru Uygulaması
Soru Boyutlandırma Uygulaması
Ek Süre Uygulaması
Okuyucu ve/veya İşaretleyici Personel Desteği Uygulaması
Yüz Yüze Online Sınav Uygulaması
Mekanda Erişilebilirliğinin Sağlanması
Ek Süre Uygulaması
Akademik Uyarlama Mektubu Uygulaması
Ders Partnerliği Uygulaması şeklindeki uygulamaları bulunduğu görülmektedir.
Engelli Birimi ile de, Üniversite bünyesindeki engelli öğrencilerin ve çalışanların akademik/toplumsal hayata katılımlarında fırsat eşitliği oluşturmak ve kampüsü fiziksel, akademik ve sosyal olanakları ile engelsiz bir yaşam alanı haline getirmek amacıyla hareket edildiği anlaşılmaktadır.
20. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; uygulamalı dersinin, öğrencilerin bilgi, beceri ve yetkinliklerinin gelişimini sağlayan, ilgili dersin öğretim elemanının veya elemanlarının sorumluluğunda yapılan ders niteliğinde olduğundan idarece, ilgili bölümden mezun olacak öğrencilerin mesleğin gerektirdiği bilgi ve donanıma sahip olarak mezun olmaları amacıyla söz konusu derslere katılım şartını aradığı değerlendirilmektedir.
Ayrıca Yükseköğretimde Uygulamalı Eğitimler Çerçeve Yönetmeliği’nin “Uygulamalı Ders” Başlıklı 14 üncü Maddesinde; uygulamalı dersin, ilgili olduğu dersin kapsamında ders programında belirlenen gün ve saatlerde yaptırılmasının esas olduğu, Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Eğitim Öğretim ve Sınav
Yönetmeliğinin 23. maddesinin 1.fıkrasında; lisans programında ise en az 240 AKTS kredilik ders alıp, tüm dersleri başarıyla tamamlayan, FF notu olmayan, AGNO’su en az 2,00 olan ve diğer yükümlülükleri yerine getiren öğrenciye kayıtlı olduğu programın lisans diplomasının verildiği açıkça vurgulanmıştır.
İdarenin, engelli öğrencilere yönelik uygulamaları ile engelli öğrencilerin öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli akademik ortamın hazırlanması ve eğitim-öğretim süreçlerine tam katılımlarının sağlanması amacıyla gerekli tedbirleri aldığı, bu yönde çaba sarf ettiği görülmektedir.
Bu kapsamda yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri dikkate alındığında; idarenin engelli bireylerin özel durumları ve farklılıklarını dikkate alarak, yaşadıkları çevrede bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, hayat boyu eğitim imkânından ayrımcılık yapılmaksızın yararlandırılması amacına uygun hareket ettiği, engelli bireylerin ihtiyaçlarına göre makul düzenlemeler yaptığı, uygulamalı dersin, öğrencilerin bilgi, beceri ve yetkinliklerinin gelişimini sağlayan, ilgili dersin öğretim elemanının veya elemanlarının sorumluluğunda yapılan ders niteliğinde olduğu, ilgili bölümden mezun olacak öğrencilerin mesleğin gerektirdiği bilgi ve donanıma sahip olarak mezun olmaları amacıyla söz konusu derslere katılım şartının arandığı sonuç ve kanaatine varıldığından idarece başvuranın talebin reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilemememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Adana İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle ve dosya kapsamına göre; başvuranın talebinin REDDİNE, Kararın, BAŞVURANA ve ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/