Görme engelli öğrencinin sınavda ayrımcılığa uğradığı iddiası somut delil olmadan değerlendirilebilir mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 12724-12724 |sayi|95802452-101.07.05-E.95802452-101.07.05-E.

BAŞVURU NO : 2018/446 2018/ 446

KARAR TARİHİ : 16/07/2018 |tarih|

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : Düzce Üniversitesi Rektörlüğü

BAŞVURUNUN KONUSU : Uygulamalı olarak gerçekleştirilen final sınav sonucunun iptal edilmesi ve kamera ile kayıt altına alınmak suretiyle yenilenmesi talebi hakkındadır .

BAŞVURU TARİHİ : 14/01/2018 14.1.2018

I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Düzce Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Müzik Bölümü sınıfta eğitimine devam eden görme engelli bir öğrenci olduğunu, derslerde ve sınavlarda kendisine karşı haksızlık yapıldığını, Müzik Bölümü Başkanının, kendisinin görme engelli olması sebebiyle başarılı olamayacağını iddia ettiğini, Bölüm Başkanının Komisyon Başkanı olduğu Çalgı 218 Ud 4 dersinin final sınavında başarılı bir performans sergilemesine rağmen bilinçli olarak dersten bırakıldığını, Yönetmeliğe göre sınav sonuçlarına itiraz etme hakkı olduğunu, ancak yazılı sınav olmaması ve performansının kayıt altına alınmaması nedeniyle sınav performansının yeniden değerlendirilmesinin mümkün olmadığını, bahsedilen komisyona uzmanlık alanı Türk Müziği olan kişilerden değil Batı

Müziği olan kişilerden üye seçildiğini, her iki uzmanlık alanının birbirlerinden farklı usul ve yöntemlerinin olduğunu, sınavların kamera kaydına alınmadığı, komisyonda Türk Müziği hocalarının neden olmadığı gibi istemlerine cevap verilmediğini ve bu durumun okulunun uzamasına sebep olacağını belirterek, söz konusu Çalgı Ud 4 dersinin final sınavının iptal edilmesi, sınavın tarafsız Komisyon Üyeleri karşısında ve kamera kaydı alınarak tekrarlanması, diğer yazılı olmayan çalgı ve uygulama sınavlarında da kayıt alınması, ayrıca görme engelli olması nedeniyle kendisine yapıldığını iddia ettiği ayrımcı muamelelerin ortadan kaldırılmak suretiyle mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .

1 / 5II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuru konusunun çözümüne dayanak teşkil etmek üzere Düzce Üniversitesi Rektörlüğü’nden bilgi belge talebinde bulunulmuştur .

3. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi-belge talebimize istinaden, Düzce Üniversitesi

Rektörlüğü’nden gelen 29/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle; 3.1. Başvuranın, Üniversite Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Dekanlığına engelliler veya ayrımcılık ile ilgili bir başvurusunun olmadığı, Dekanlık Makamı tarafından herhangi bir incelemenin yapılmadığı, fakültede eğitim alan tüm engelli öğrencilerin sorunlarını çözmek amacı ile uygun kaldırım geçişleri ve yürüme yolları ve özel çalışma alanları, derslikler vb. konularda çalışma ve iyileştirmeler gerçekleştirildiği, 3.2. Bahse konu başvuranın iddialarına ilişkin olarak herhangi bir yetkili kişinin görevlendirilmediği, ders sorumlusu öğretim üyesinden konu ile ilgili sözlü açıklama istenildiği, öğretim üyesinin açıklamasında; söz konusu derste öğrencinin, sınav için haftalar önce belirlenen ve öğrenciye duyurulan eserlerin sınavda iki tanesini hiç çalmayarak geri kalan iki tanesini de eksik ve hatalı çalmasından dolayı komisyon tarafından başarısız bulunduğu, sınavda kendisine aklında kaldığı kadar çal puan vereceğiz denmesine rağmen başvuranın çalışmadığını komisyona bildirdiği, dönem sonundaki son iki üç hafta üst üste derse katılmayarak verilen etüt ve egzersizleri çalışmadığı ve bu durumun devamsızlık çizelgesinde de belli olduğu şeklinde beyanda bulunduğu, 3.3. Çalgı Ud 4 dersi sınavının kayıt altına alınması ile ilgili bir uygulamanın olmadığı, sınavın tekrar yapılması mümkün olmamakla beraber sınavdan yaklaşık 8 ay süre geçtiği, ayrıca öğrencinin bu dönem alttan aldığı bu derse daha iyi hazırlandığı, 4 haftalık zaman diliminde verilen ödevleri daha titiz ele aldığını belirttiği, 3.4. Yapılan sınavda Çalgı Ud 4 dersinin hocası dışında bölümde Türk Müziği nazariyatı ve çalgı derslerini veren bir hoca ile müzik eğitimi alanında doktorası olan bir hocanın bulunduğu, ders hocasının da müzik eğitimi aldığı dönemlerde Türk Müziği dersleri gördüğü, Müzik Bölümünde yedi hocanın görev yaptığı ve hocaların tamamının alanlarında doktora yapmış ve gerekli donanıma sahip öğretim üyelerinden olduğu, 3.5. Başvuruya konu Çalgı Ud 4 dersinden başvuran dışında kalan başka bir öğrencinin bulunmadığı açıklamalarına yer verilmiştir .

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 4.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir .

… Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz .” 4.2. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde; “ Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz . Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir .”

2 / 54.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin

üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler .” 5. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine (AİHS) Ek 1 No’lu Protokolün 2 nci maddesinde; “ Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz .” 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 7. 24/ 08/ 2011 tarih ve 28035 sayılı ( Değişik : RG 29/ 01/ 2017- 29963) Resmi Gazetede yayımlanan

Düzce Üniversitesi Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin, 7.1. “ Amaç ” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; Düzce Üniversitesine bağlı Tıp

Fakültesi dışındaki fakülte ve yüksekokullarda yürütülen kayıt, eğitim-öğretim ve sınavlara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir .” 7.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde ; “Bu Yönetmelik; Düzce Üniversitesine bağlı Tıp

Fakültesi dışındaki fakülte ve yüksekokullarda yürütülen lisans programlarına kayıt, eğitim-öğretim, geçişler, sınavlar, değerlendirme, diplomalar ve ilişik kesmeye ilişkin hükümleri kapsar .”

7.3. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendinde; “Ön koşullu ders :

Alınabilmesi için alt yarıyıllarda yer alan derslerden bir veya birden fazlasının devam şartının sağlanması veya başarılması koşulu aranılan dersi,” 7.4. “Ön koşullu dersler ” başlıklı (Değişik : RG- 28/ 10/ 2013- 28805) 12 nci maddesinde; “Ön koşullu dersler ve ön koşulları, bölüm kurulu tarafından önerilir, ilgili kurul ve Senato kararıyla kesinleşir . Öğrenciler, ön koşulunu sağlamamış oldukları derslere kayıt yaptıramaz .” 7.5. “Ders Yükü ” başlıklı (Değişik : RG- 10/ 09/ 2013- 28761) 14 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; “İlk iki yarıyıldan sonraki ders kayıtlarında öğrenciler öncelikle daha önceki dönemlerde başarısız oldukları veya hiç almadıkları dersleri almak zorundadır . Öğrencinin kayıt olduğu derslerin tümü alt yarıyıllara ait başarısız olduğu dersler ise, bu derslerin toplam kredisi yarıyıl ders yükünden fazla olabilir . Fakat alt yarıyıllardan almadığı veya başarısız olduğu derslerin olması halinde, en alttaki yarıyıl derslerden başlamak şartı ile kayıt yaptıracağı derslerin toplam kredisi bulunduğu yarıyıl ders yükünün 1/ 3 fazlasını aşamaz.”

“Derse devam ” başlıklı 15 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Öğrenciler ilk defa aldıkları 7.6.

derslerin teorik bölümüne %70 oranında, uygulama bölümüne %80 oranında devam etmek zorundadır . Öğrencilerin raporlu oldukları süre devamsızlık süresinden sayılır .” düzenlemeleri yer almaktadır .

3 / 5IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “ Tavsiye Karar Önerisi ” Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere; Müzik Bölümü 2. sınıfta eğitimine devam eden görme engelli bir öğrenci olduğunu, derslerde ve sınavlarda kendisine karşı haksızlık yapıldığını, Müzik Bölümü Başkanının kendisinin görme engelli olması sebebiyle başarılı olamayacağını iddia ettiğini, Bölüm Başkanının aynı zamanda Komisyon Başkanı olduğunu, Çalgı 218 Ud 4 dersinin final sınavında başarılı performans sergilemesine rağmen bilinçli olarak dersten bırakıldığını , bahsedilen dersin ön koşullu bir ders olması nedeniyle bu durumun okulunun uzamasına da sebep olacağını belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir .

10. Konuyla ilgili olarak İdare tarafından, Üniversitenin Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi

Dekanlığına engelliler veya ayrımcılık ile ilgili bir başvurusunun olmadığı, Dekanlık Makamı tarafından herhangi bir incelemenin yapılmadığı, fakültede eğitim alan tüm engelli öğrencilerin sorunlarını çözmek amacı ile uygun kaldırım geçişleri ve yürüme yolları ve özel çalışma alanları, derslikler vb. konularda çalışma ve iyileştirmeler gerçekleştirildiği , öğretim üyesinin açıklamasında; derste öğrencinin, sınav için haftalar önce belirlenen ve öğrenciye duyurulan eserlerin sınavda iki tanesini hiç çalmayarak geri kalan iki tanesini de eksik ve hatalı çalmasından dolayı komisyon tarafından başarısız bulunduğu, sınavda kendisine aklında kaldığı kadar çal puan vereceğiz denmesine rağmen başvuranın çalışmadığını komisyona bildirdiği, dönem sonundaki son iki üç hafta üst üste derse katılmayarak verilen etüt ve egzersizleri çalışmadığı ve bu durumun devamsızlık çizelgesinde de belli olduğu ifade edilmiştir .

11. Anayasanın 10’uncu maddesinde engelliler için alınacak tedbirlerin kanun önünde eşitlik ilkesine aykırı sayılamayacağı, 42’nci maddesinde ise kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı ve Devletin, eğitim ve öğretim alanında “fırsat eşitliğini” gerçekleştirme anlayışı ile hareket etmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır . Engelli bireylerin eğitim hakkından fırsat eşitliği çerçevesinde yararlanabilmeleri ile fiziki ve sosyal ortamlardan kaynaklanan dezavantajların giderilebilmesi için idarenin gerekli tedbirleri alması yükümlülüğü bulunmaktadır . Engellilerin eğitim hakkından faydalanırken oluşabilecek başarısızlık durumlarında, başarısızlığın kaynağında engellilikten kaynaklanan sebeplerin olup olmadığı ve idarenin üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirip getirmediğinin tespit edilmesi önem arz etmektedir .

12. Somut olay kapsamında, başvuranın ön koşullu olan Çalgı Ud 4 dersinden başarısız olması okulun uzamasına sebep olmuştur . Kurumumuza sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde; başvuranın, görme engelinden dolayı tarafına ayrımcılık yapıldığını iddia etmekle birlikte iddialarını somutlaştıramadığı, öğrenim gördüğü üniversiteye bu yönde bir başvurusunun bulunmadığı, final sınav tutanağı ile öğretim üyesinin beyanlarının uyumlu olduğu, başvuranın benzer mahiyetteki derslerinden daha önce başarılı olduğu, başvuranın alttan aldığı Çalgı Ud 4 dersinde verilen ödevleri daha titiz ele aldığının öğretim üyesince gözlemlendiği hususları birlikte değerlendirildiğinde, başarısızlığın başvuranın görme engelinden kaynaklanmadığı, ayrıca ilgili mevzuatta sınavda alan hocalarının bulunacağına dair bir hüküm de bulunmadığı anlaşıldığından idarenin işleminde mevzuat

4 / 5hükümlerine aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .

13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana görme engelinden kaynaklı bir ayrımcılık yapıldığına dair bir kanaate varılamadığı ve idarenin sınav iş ve işlemlerinde mevzuat hükümlerine aykırı hareket ettiğine dair bir tespitte bulunulamadığı gerekçesiyle başvurunun reddine karar vermek gerekmiştir .

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmelik’in “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde inceleme ve araştırma yapılırken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığının gözetileceği hüküm altına alınmıştır .

15. Uygulamalı eğitim veren ve sınavlarını bu şekilde gerçekleştiren eğitim kurumlarının, özellikle engelli bireylerin katıldığı uygulamalı sınavlarda; hesap verilebilirliğin sağlanması ve ayrımcılık iddiaları ile idarenin gerekli tedbirleri alıp almadığının değerlendirilebilmesi bakımından sınavları kamera ile kayıt altına alınması ve bu yönde düzenleyici işlemde bulunulması gerektiği değerlendirilmektedir . Diğer yandan ön koşullu derslerde meydana gelebilecek bir başarısızlığın, okul süresinin uzayacak olması nedeniyle engelli bireyler üzerinde oluşturacağı olumsuz etkinin nispeten daha fazla olacağı dikkate alındığında idareden yaz okulu açmak suretiyle bu olumsuz etkiyi gidermesi beklenmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre işlemeye devam edecek olup, Zonguldak

İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve DÜZCE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi