|
ÖZET: Başvuru, İstanbul Havalimanı Gümrük Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen gümrük işlemlerine dair şikâyetleri içermektedir. Başvuran, 2023/19598 numaralı dosyasında olumlu bir yanıt alamadığını belirterek, Slovenya’dan gelen iki ayrı kargonun açıldığını ve bir kargonun içeriğinin eksik gönderildiğini iddia etmiştir. Ayrıca, kargoların ticari ürün olarak değerlendirilmesi gerektiğini, çünkü her birinin içeriğinin Gümrük Kanunu’na uygun olduğunu ifade ederek, kargolarının ticari kapsamdan çıkarılmasını talep etmiştir.
İdare, başvurunun incelenmesi için gerekli belgeleri sunmuş ve yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Başvuranın kargolarının değerinin 150 Euro’yu aştığı ve bu nedenle ticari nitelik taşıdığı ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın, kargoların ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği yönündeki iddialarının geçersiz olduğu, zira benzer nitelikteki eşyaların bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu ve iyi yönetim ilkelerine tam olarak uyulmadığı tespit edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6820-S.24.10690
BAŞVURU NO : 2024/1768
KARAR TARİHİ : 01.07.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL HAVALİMANI GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Gümrük işlemlerine ilişkin iddia ve talepler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01.02.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 2023/19598 başvuru numaralı dosyada iletmiş olduğu başvurusuna İdare tarafından olumlu yanıt verilmemesi üzerine ilgili şikâyetini tekrar ettiğini belirterek; Slovenya’dan gelen ve ticari olmayan ve konşimento numaralı ve farklı iki günde gönderilen kargolarının açıldığını; son dört rakamı olan kargosunun içeriğinin azaltılarak eksik şekilde tarafına gönderildiğini; son dört rakamı olan kargosunun ise benzer içeriğinin diğer kargosunun benzer içeriği ile birleştirilerek içerik sayısının beş adet olduğu değerlendirmesiyle ürünlerin ticari ürün kapsamına alındığını ancak kargoların ayrı ayrı değerlendirildiğinde içeriğindeki adet sayılarının ve kargo tutarlarının Gümrük
Kanunu ile izin verilen miktar ve tutarlara uygun olduğunu; ürünleri ticari amaçla almadığını ifade etmiş ve kargolarının ticari kapsamdan çıkarılarak tarafına gönderilmesinin sağlanmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiştir. İdareden, başvuru konusu kapsamında yürütülen iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları ile bunlara ait bilgi ve belgeleri Kurumumuza iletmesi istenmiştir.
3. İdarenin söz konusu bilgi ve belge talebine istinaden Kurumumuza gönderdiği 12.03.2024 tarihli ve sayılı cevap yazısında özetle; (a) Başvuran vekili tarafından İdareye iletilen 29.09.2023 tarihli ve kayıt sayılı dilekçe ile hızlı kargo taşımacılığı yoluyla yurt dışından sipariş verilen ürünlerin kıymetinin tespit edilmesinin istendiği,
(b) Anılan dilekçeye istinaden 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın 63’üncü maddesinin üçüncü fıkrası gereğince yapılan kıymet tespiti sonucunda eşyanın kıymetinin 150 Euro üzerinde olduğunun tespit edildiği, (c) Ayrıca başvuranın, İstanbul Havalimanı Gümrük Müdürlüğü e-posta adresine 29.09.2023 tarihinde iletmiş olduğu başvurusunda, eşyanın adet kıymetinin 1727,40 TL (beş adet için toplam kıymet 8.637
TL) olduğunu belirttiği; dolayısıyla yurt dışından getirmek istediği eşyaların kıymetinin 150 Euro’yu aştığının farkında olması gerektiği, (d) numaralı konşimento muhteviyatı eşyanın beş adet “amplikatör” ticari tanımlı eşya olduğu ve gerçek kişiye gelen, adet itibari ile (beş ve üzeri ticari olduğundan) ticari miktar ve mahiyet arz etmesinden dolayı vergi ödenmeksizin ithalat kapsamına alınamadığı, (e) numaralı gönderinin işlemlerinin fiziki kontrol işlemlerine tabi tutulmadan yapıldığı; belge üzerinde yapılan kontrol sonucunda beyanın tamamlandığı; gönderinin ilgili şahsa teslim edildiği ve bir kap olarak orijinal ambalajında herhangi bir fiziki muayene yapılmaksızın (eşya açılmadan)
işlem gördüğünün anlaşıldığı; (f) Yukarıda açıklanan hususlara ilişkin olarak başvurana 18.12.2023 tarihli ve sayılı yazıları ile bildirimde bulunulduğu ve sonuç itibarıyla yapılan işlemlerin meri mevzuat hükümleri dâhilinde olduğunun mütalaa edildiği, İfade edilmiş olup ayrıca, konuya ilişkin işlem dosyası mezkûr yazının ekinde Kurumumuza iletilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […] 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
6. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca:
Madde 3 – Bu Kanunda geçen; […] 13. “Gümrük kontrolü” deyimi, Türkiye Gümrük Bölgesi ile diğer ülkeler arasında taşınan eşyanın giriş, çıkış, transit, nakil ve nihai kullanımını ve serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın durumunu düzenleyen gümrük mevzuatı ve diğer mevzuatın doğru uygulanmasını sağlamak için gümrük idareleri tarafından yürütülen; eşyanın muayenesi, beyanname verileri ile elektronik veya yazılı belgelerin varlığının ve gerçekliğinin doğrulanması, işletmelerin hesap ve diğer kayıtlarının incelenmesi, taşıma araçlarının kontrolü, bagajların ve kişilerin yanlarında ya da üstlerinde taşıdıkları diğer eşyanın kontrolü ile resmi araştırmalar ve diğer benzeri uygulamaları; […] ifade eder.
[…]
Madde 65 – 1.Gümrük idareleri, beyanın doğruluğunu araştırmak üzere; a) Beyanname ile ilgili ve beyannameye ekli belgeleri kontrol edebilir ve beyannamenin içerdiği bilgilerin doğruluğunu araştırmak amacı ile beyan sahibinden diğer belgeleri de vermesini isteyebilir, b) Eşyayı muayene edebilir ve ayrıntılı muayene veya tahlil amacıyla numune alabilirler.
2. Beyanname kapsamı eşyanın muayene edilmesi halinde, muayene sonuçları, muayene edilmemesi halinde ise beyannamede yer alan bilgiler, eşyanın tabi olduğu gümrük rejimi hükümlerinin uygulanmasında esas alınır.
[…]
Madde 167 – Aşağıda sayılan hallerde, serbest dolaşıma sokulacak eşya gümrük vergilerinden muaftır:
[…] 4. Değeri 150 EURO’yu geçmeyen eşya, […]
Birinci fıkranın (3) ila (12) numaralı bentlerinde yer alan eşyayı geliş süreleri dâhil tanımlamaya, bunların cins, nevi ve miktarlarını belirlemeye, muafiyet ve istisna uygulanacak tutarları sıfıra kadar indirmeye veya iki katına kadar çıkartmaya ve bu muafiyet ve istisnayı farklı eşya itibarıyla birlikte veya ayrı ayrı uygulamaya ve ticari mahiyette bulunmayan vergiye tabi eşyadan alınacak gümrük vergilerini göstermek üzere ilgili kanunlarda belirtilen hadleri geçmemek şartıyla tek ve maktu bir tarife uygulamaya
Cumhurbaşkanı yetkilidir.
7. Gümrük Yönetmeliği’nin “Görevlilerin sorumluluğu” başlıklı 186’ncı maddesinin birinci fıkrası
uyarınca:
Beyanın kontrolü ile görevli memurlar, gümrük vergileri ile gümrük idaresince tahakkuku gereken diğer vergileri tahakkuk ettirmek veya muaflık hükümlerini uygulamak, gümrük mevzuatı, dış ticaret mevzuatı ile diğer mevzuat hükümleri bakımından yapılacak işlemleri yürütmekle görevlidir.
8. 2009/15481 sayılı 4458 Sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Bakanlar
Kurulu Kararı’nın ilgili hükümleri uyarınca:
Madde 3- (1) 4458 sayılı Gümrük Kanununda yer alan tanımlara ek olarak bu Kararın uygulanmasında; […] j) Kişisel eşya: Gerçek kişinin kendi kullanımına mahsus, gayri ticari nitelikteki eşyayı, […] ifade eder.
[…]
Madde 62(1) Posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla bir gerçek kişiye gelen ve ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen, kıymeti 150 Avro’yu geçmeyen eşya ile kıymeti 1500 Avro’yu geçmeyen ilaç cinsi eşyanın değeri üzerinden; a) Avrupa Birliği ülkelerinden doğrudan gelmesi halinde %20, b) Diğer ülkelerden gelmesi halinde %30, c) 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (IV) sayılı listede yer alan eşya olması durumunda yukarıdaki oranlara ilave %20,
oranında tek ve maktu bir vergi tahsil edilir.
(2) Posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla bir gerçek kişiye gelen ve ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen, kıymeti 1500 Avro’yu geçmeyen kişisel kullanıma mahsus kitap veya benzeri basılı yayın için 45 inci maddede belirtilen limitleri aşan eşyanın değeri üzerinden %0 oranında tek ve maktu bir vergi uygulanır.
(3) Posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla bir tüzel kişiye gelen ve ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen, kıymeti 22 Avro’yu geçmeyen eşyanın değeri üzerinden birinci fıkrada belirtilen oranlarda tek ve maktu bir vergi tahsil edilir.
(4) Kıymeti 1500 Avro’yu geçmemek şartıyla, yolcu beraberinde gelen Ek-9’daki liste kapsamı dışında kalan ve değeri 61 inci maddede belirtilen hediyelik eşya limitinin üzerinde olan ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen eşyanın değeri üzerinden birinci fıkrada belirtilen oranlarda tek ve maktu bir vergi tahsil edilir.
(5) Birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarda sözü edilen limitler dahilinde getirilen eşyanın brüt 30 kilogramı geçmemesi gerekir.
(6) Diplomatik eşya ve 58 inci madde kapsamı yolcu eşyasının posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla gelmesi halinde kıymet ve ağırlık sınırı uygulanmaz.
Madde 63- (1) Eşyanın yolcu başına toplam kıymetinin 61 inci maddede belirtilen değerleri aşması halinde muafiyet yalnızca toplam değeri 150 veya 430 Avro tutarındaki kısma uygulanır. Muafiyet değerlerinin aşılması durumunda, muafiyet miktarına tekabül eden vergi düşüldükten sonra kalan kısma 62 nci maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen tek ve maktu vergi uygulanır.
(2) 62 nci maddenin dördüncü fıkrası hükmü çerçevesinde getirilen eşyanın tek başına kıymetinin 1500
Avro’yu aşması halinde, söz konusu eşyaya yürürlükte olan ithalat vergilerine ilişkin oranlar uygulanır.
(3) 62 nci madde hükümleri çerçevesinde getirilen eşyanın kıymeti, ibraz edilen faturaya, satış fişine veya eşya bedelinin ödendiğine ilişkin belgeye göre belirlenir. Bu tür belge ibraz edilememesi veya ibraz edilen belgede kayıtlı kıymetin düşük bulunması halinde, eşyanın kıymeti gümrük idaresince belirlenir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, ve konşimento numaralı ve farklı iki günde gönderilen kargolarının İdare tarafından açıldığını; son dört rakamı olan kargosunun içeriğinin azaltılarak eksik şekilde tarafına gönderildiğini; son dört rakamı olan kargosunun ise benzer içeriğinin diğer kargosunun benzer içeriği ile birleştirilerek içerik sayısının beş adet olduğu değerlendirmesiyle ürünlerin ticari ürün kapsamına alındığını ancak kargoların ayrı ayrı değerlendirildiğinde içeriğindeki adet sayılarının ve kargo tutarlarının Gümrük Kanunu ile izin verilen miktar ve tutarlara uygun olduğunu; bu sebeple kargolarının ticari kapsamdan çıkarılarak tarafına gönderilmesinin sağlanmasını iddia ve talep etmiştir.
11. 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde kişisel eşya tanımının, gerçek kişinin kendi kullanımına mahsus, gayri ticari nitelikteki eşyayı ifade ettiği düzenlenmiş olup Karar’ın 62’nci maddesinde, posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla bir gerçek kişiye
gelen ve ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen, kıymeti 150 Avro’yu geçmeyen eşyanın değeri üzerinden; Avrupa Birliği ülkelerinden doğrudan gelmesi halinde %20; diğer ülkelerden gelmesi halinde
%30; 6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (IV) sayılı listede yer alan eşya olması durumunda yukarıdaki oranlara ilave %20 oranında tek ve maktu bir vergi tahsil edileceği hüküm altına alınmıştır. Mezkûr Karar’ın 63’üncü maddesinde ise, 62’nci madde hükümleri çerçevesinde getirilen eşyan kıymetinin, ibraz edilen faturaya, satış fişine veya eşya bedelinin ödendiğine ilişkin belgeye göre belirleneceği; bu tür belge ibraz edilememesi veya ibraz edilen belgede kayıtlı kıymetin düşük bulunması halinde, eşyanın kıymetinin gümrük idaresince belirleneceği ifade edilmiştir.
12. İdare tarafından sunulan açıklamalarda, numaralı konşimento muhteviyatı eşyanın beş adet “amplikatör” ticari tanımlı eşya olduğu; 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın 63’üncü maddesinin üçüncü fıkrası gereğince yapılan kıymet tespiti sonucunda eşyanın kıymetinin 150 Euro üzerinde olduğunun tespit edildiği; başvuran tarafından gönderilen e-postada belirtilen eşya adet kıymetinin de bu durumu teyit edici nitelikte olduğu; dolayısıyla gerçek kişiye gelen söz konusu eşyanın ticari miktar ve mahiyet arz etmesinden dolayı vergi ödenmeksizin ithalat kapsamına alınamadığı belirtilmiştir. Ayrıca, numaralı gönderinin işlemlerinin orijinal ambalajında herhangi bir fiziki muayene yapılmaksızın (eşya açılmadan) yapıldığı ve belge üzerinde yapılan kontrol sonucunda beyanı tamamlanarak gönderinin ilgili şahsa teslim edildiği ifade edilmiştir.
13. Diğer yandan, her ne kadar başvuran tarafından numaralı konşimento muhteviyatının diğer kargo paketinin benzer içeriği ile birleştirilerek değerlendirilmesi suretiyle ürünlerin ticari ürün kapsamına alındığı – başka bir ifade ile paket muhteviyatlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği – iddia edilmiş ise de bu durumda dahi belirli bir gerçek kişiye gönderilen aynı nitelikteki eşyanın bütün olarak değerlendirilmesi gerekeceği, aksi yönde bir yaklaşımın ilgili mevzuat hükümlerinin (§§6-8) amacına aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmiştir.
14. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, İdare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
16. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; İdare tarafından başvurana iletilen cevaplarda
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uyulmadığı tespit edildiğinden bundan sonraki işlemlerde söz konusu ilkeye uyulması gerektiği değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
18. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
İstanbul Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL HAVALİMANI GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi