|
ÖZET: Başvuran, Ticaret Bakanlığı’nda uzun yıllar çeşitli görevlerde bulunduktan sonra, Gümrük Müşavirliği İzin Belgesi talebinde bulunmuş ancak bu talep, gerekli şartları taşımadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuru sahibi, 1985 yılından itibaren kamu görevinde bulunmuş ve 2021 yılında emekli olmuştur. İzin belgesi talebinin reddedilmesine itiraz eden başvuran, hangi şartları taşımadığının kendisine bildirilmesini istemiş, ancak bu talebine yanıt alamamıştır. Başvuran, gerekli şartları karşıladığını ve 35 yıllık hizmetinin göz önünde bulundurulması gerektiğini savunmaktadır.
Ticaret Bakanlığı, başvuranın Teftiş Kurulu Başkanlığı’nda geçirdiği sürelerin, gümrük mevzuatının uygulandığı birimlerde çalışılmış sayılmadığını belirtmiştir. Bu nedenle, başvuranın 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun öngördüğü “gümrükte en az on beş yıl çalışmış olma” koşulunu sağlamadığı ifade edilmiştir. İlgili mevzuat ve yargı kararları, başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesini uygun bulmuş ve bu kararın Ticaret Bakanlığı’na tebliğ edilmesine karar vermiştir. Başvuran, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/18416-S.21.29390
BAŞVURU NO : 2021/14949
KARAR TARİHİ : 30/12/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
Başvuranın gümrük müşavirliği izin belgesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. tarafından Kurumumuza yapılan tarihli başvuruda, özetle; başvuran
Ticaret Bakanlığında 08/03/1985 tarihinden itibaren memur, şef, gümrük müdürü ve araştırmacı unvanlarında görev yaptıktan sonra 21/05/2021 tarihinde emekli olduğunu, 09/06/2021 tarihli dilekçesi ile
Gümrük Müşavirliği İzin Belgesi talebinde bulunduğunu, gerekli şartları taşımadığı gerekçesiyle ret cevabı verildiğini, 26/07/2021 tarihli dilekçesi ile hangi şartları taşımadığının kendisine bildirilmesini talep ettiğini ancak bu dilekçesine cevap alamadığını; ilgili mevzuat uyarınca gerekli şartları taşıdığını, 35 yıla yakın hizmetinin bulunduğunu, Bakanlığın ise 1615 sayılı Mülga Gümrük Kanununun 167/2 fıkrası gereğince 04/02/2000 tarihi itibariyle istenilen on yıl çalışma süresi ile üç yıl belli unvanlarda çalışma sürelerini karşılamasına rağmen merkez teşkilatında çalıştığı ve sınavlara girerken kabul edilen sürenin başka bakanlıkta çalışmış gibi görülerek Gümrük Müşavirliği İzin Belgesi talebinin reddedildiğini, bu durumun hakkaniyete ve hukuka uygun olmadığını belirterek kendisine Gümrük Müşavirliği İzin Belgesi verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu ile ilgili olarak Ticaret Bakanlığı’ndan 13/09/2021 tarihli ve S.21.20991sayılı yazımızla bilgi ve belge talep edilmiş olup Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. Başvuru sahibinin 09/06/2021 tarihli dilekçesi ile 08/03/1985 tarihinde göreve başladığını, 05/061995 tarihinden 06/07/2011 tarihine kadar Gümrük Müdürü olarak görev yaptığını, 20/05/2021 tarihinde ise araştırmacı kadrosundan emekli olduğundan bahisle 4458 sayılı Gümrük Kanununun geçici 5 inci maddesinin 3 üncü fıkrası uyarınca, tarafına “Gümrük Müşavirliği İzin Belgesi” verilmesi hususunda başvuruda bulunduğu, söz konusu başvuru üzerinde gerekli inceleme yapılarak 06/07/2021 tarihli ve sayılı yazıları ile anılan Kanunun 5/3 üncü maddesinde belirtilen şartları taşımadığından tarafına gümrük müşavirliği izin belgesi düzenlenmesinin mümkün bulunmadığının bildirildiği; başvuranın 26/07/2021 tarihli dilekçesi ile 4458 sayılı Gümrük Kanununun atıfta bulunduğu mülga 1615 sayılı
Kanunun 167 inci maddesinde belirtilen hangi şartları taşımadığının yapılacak idari ve yargısal başvurularda kullanılmak üzere tarafına bildirilmesini istediği ve yapılan incelenme sonrası başvuru sahibinin iddialarının aksine söz konusu dilekçeye 02/08/2021 tarihli ve sayılı yazıları ile cevap verildiği, 2.2. 4458 sayılı Gümrük Kanununun Geçici 5 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanununun 167 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası ile 168 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre gümrük komisyoncusu veya gümrük komisyoncu yardımcısı olmaya hak kazananların görevlerinden istifa etmelerini veya emekli olmalarını müteakip, kendilerine bu Kanun hükümlerine göre gümrük müşavirliği veya gümrük müşavir yardımcılığı izin belgesi verilir.” hükmünün yer aldığı, 2.3. 4458 sayılı Gümrük Kanununun atıfta bulunduğu (mülga) 1615 sayılı Kanunun 167 nci maddesinde; “… Gümrükte en az on beş yıl çalışıp da bunun üç yılını başmemurluk veya aynı dereceye muadil memurlukta veya muayene memurluğunda geçirenlerden gümrük tatbikat kursundan mezun olanlarla, keza gümrükte on yıl çalışmış ve daha yüksek görevlerde bulunmuş olanlar tahsil ve imtihan kaydına tabi değildir…” hükmünün yer aldığı, 2.4. Anılan Kanunun 3/2 nci maddesinde “Gümrük İdaresi veya idareleri” deyiminin, gümrük mevzuatında belirtilen işlemlerin kısmen veya tamamen yerine getirildiği merkez veya taşra teşkilatındaki hiyerarşik yönetim birimleri olarak tanımlandığı; sınavsız gümrük müşavirliği/gümrük müşavir yardımcılığı izin belgesi verilebilmesi için bilfiil gümrük idarelerinde gümrük mevzuatı uygulanarak yapılan çalışmalarla yeterli bilgi ve birikime sahip olmak suretiyle söz konusu sürenin tamamlanmasının amaçlandığı, kişilerin gümrük teşkilatında geçen fiili hizmetlerinin değerlendirilmesinde, görev yaptıkları birimlerin gümrük idaresi içerisinde yer alıp almadığı ayırımından çok bu birimlerin yaptıkları işlemlerin gümrük mevzuatı içerisinde yer alıp almadığının önem teşkil ettiği, 2.5. Bu hükümler uyarınca başvuranın hizmet cetvelinin incelenmesinde; 08/03/1985 tarihinde Bakanlıkları
Teftiş Kurulu Başkanlığında görevine başladığının, 08/03/1985-08/07/1987 tarihleri arası daktilograf olarak, 08/07/1987-14/09/1990 tarihleri arasında memur, 14/09/1990-05/06/1995 tarihleri arası şef olarak adı geçen Başkanlıkta çalışmasını müteakip, 05/06/1995 tarihinde Esendere Gümrük Müdürü olarak atamasının yapıldığının, muhtelif gümrük müdürlüklerinde çalıştıktan sonra 06/07/2011 tarihinde araştırmacı kadrosuna atandığının ve 20/05/2021 tarihinde de emekli olduğunun anlaşıldığı, /
2.6. Başvuru sahibinin hizmet çizelgesinin tetkikinden de görüleceği üzere; görevine başladığı 08/03/1985 tarihinden Esendere Gümrük Müdürü olarak atandığı 05/06/1995 tarihine kadar (10 yıl 2 ay 27 gün) Teftiş
Kurulu Başkanlığında çalıştığı, burada geçirilen sürelerin kanun koyucunun sınavsız Gümrük
Müşavirliği/Gümrük Müşavir Yardımcılığı izin belgesi verilmesinde öngördüğü gümrükte (gümrük mevzuatında belirtilen işlemlerin yerine getirildiği) bizzat bilfiil çalışılarak geçirilmemiş olması nedeniyle süre hesabına dahil edilmesinin mümkün bulunmadığı; dolayısıyla başvuru sahibi Tuncay Çebişoğlu’nun (mülga) 1615 sayılı Gümrük Kanunundan dolayı yapmış olduğu gümrük müşavirliği izin belgesi başvurusunun, çalıştığı birimin yaptığı işlemler itibariyle gümrük mevzuatı içerisinde yer almaması nedeniyle anılan Kanunun 5/3 üncü maddesi uyarınca uygun bulunmadığı, 2.7. Sınavsız gümrük müşavirliği izin belgesi alacak kişinin, kanun koyucunun amacı doğrultusunda, fiilen
Kanunda belirtilen en az süre kadar, belirli unvanlarda çalışarak, Gümrük Kanunu ve Yönetmeliği, gümrüğe ilişkin iktisadi, ticari ve mali konulara (Ticaret ve Ödeme Anlaşmaları ile Dış Ticaret Rejimi ve Türk Parası
Kıymetini Koruma hakkında Kanun, Karar ve Tebliğin gümrüğe ilişkin hükümleri dahil) ilişkin uygulamalara yönelik olarak gümrük müşavirlik mesleğini yapacak bilgi ve birikime sahip olması gerektiği, dolayısıyla ilgili adına tesis olunan işlemimizde kanun ve mevzuata aykırı bir husus bulunmadığı, 2.8. 4458 sayılı Gümrük Kanununun “Gümrük Müşavirliği İzin Belgesi” verilebilmesi için gerekli düzenlemelerin yapıldığı, 228/1 inci maddesinde; “227 nci maddenin 1 inci fıkrasının (f) bendinin (ii) alt bendi hariç olmak üzere, aynı fıkrada belirtilen koşulları taşıyan ve üç yıl süre ile gümrük müşavir yardımcılığı yaparak, gümrük mevzuatı ve gümrüğe ilişkin iktisadi, ticari ve mali konuları kapsayan sınavda başarılı olan kişiler, gümrük müşavirliği yapmaya hak kazanır…” hükmünün yer aldığı, 2.9. Bu yöntemle 1 yılı stajyerlik ve 2 yılı yardımcılık olmak üzere toplamda 3 yılı fiili olarak gümrük müşavirinin yanında çalışan ve açılan sınavlarda başarılı olan kişilere gümrük müşavirliği izin belgelerinin düzenlendiği, sınav ile gümrük müşaviri olacak kişinin Gümrük Kanununun 228 inci maddesinde sayılan şartlar ile birlikte Gümrük Yönetmeliğinin 537 nci maddesinde belirtilen; Gümrük Kanunu ve gümrük mevzuatının uygulanmasına ilişkin ikincil düzenlemeler, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve bu
Kanuna ilişkin ikincil düzenlemeler, Dış ticaret ve kambiyo mevzuatı, Gümrüğe ilişkin iktisadi, ticari ve mali konular, uluslararası anlaşmalar ile Avrupa Birliği mevzuatının gümrüğe ilişkin hükümleri ve Türk
Gümrük Tarife Cetveli ve İzahnâmesinden oluşan geniş ve teknik konulardan ve aynı yönetmeliğin 566 ncı maddesi uyarınca yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamada yapılan sınavların, her birinden ayrı ayrı olmak üzere en az 70 puan alması gerektiği, 2.10. Gümrük Kanununun 228 inci maddesinin 2 nci fıkrasında; “a) Gümrük idaresinde on yıl çalışmış olup, bunun üç yılını şube müdürü, gümrük müdürü, gümrük muhafaza müdürü, gümrük başmüdür yardımcısı ve gümrük muhafaza başmüdür yardımcısı görevlerinde geçirenlerden, görevlerinden istifa eden veya emekliye ayrılanlar 227 nci maddenin 1 inci fıkrasında belirtilen koşulları taşımaları halinde, staj koşuluna tabi tutulmaksızın gümrük müşavirliği sınavına girebilirler. Bu kişilere, talep halinde sınav ve staj koşulu aranmaksızın Gümrük Müşavir Yardımcısı İzin Belgesi verilir. b) Gümrük idaresinde gümrük başmüdürü, gümrük muhafaza başmüdürü, gümrük uzmanı, kontrolör, gümrük müfettişi, daire başkanı ve daha üst görevlerde enaz on yıl çalışmış olanlardan, görevlerinden istifa eden veya emekliye ayrılanlar, 227 nci maddenin 1 inci fıkrasında belirtilen koşulları taşımaları halinde, sınav ve staj koşuluna bağlı olmaksızın gümrük müşaviri olmaya hak kazanırlar.” hükmünün yer aldığı, hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 3.2. “Yasama yetkisi” başlıklı 7 inci maddesinde; “Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük
Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.” , “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir… Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” , 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 4/11/1999 tarihli Resmi Gazete yayımlanan 4458 sayılı Gümrük Kanununun; 5.1. 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında; “Bu Kanunda geçen; … 2. a) “Gümrük idaresi veya idareleri” deyimi, gümrük mevzuatında belirtilen işlemlerin kısmen veya tamamen yerine getirildiği merkez veya taşra teşkilatındaki hiyerarşik yönetim birimlerinin tamamını; … ifade eder.”, 5.2. 227 nci maddesinde; “1. Gümrük müşavir yardımcısı olabilecek kişilerin aşağıda belirtilen koşullara
sahip olmaları gerekir:
a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, b) Medeni hakları kullanma ehliyetine sahip bulunmak, c) Kamu haklarından mahrum bulunmamak, d) Taksirli suçlar hariç olmak üzere; affa uğramış olsalar dahi, ağır hapis veya beş yıldan fazla hapis ya da kaçakçılık, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, dolanlı iflas, yalan yere şahadet, suç tasnii, iftira gibi yüz kızartıcı suçlar ile resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, terörün finansmanı, Devlet sırlarını açığa vurma, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçları ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu kapsamı suçlar ile örgütlü suçlardan hüküm giymemiş olmak, e) Ceza veya disiplin soruşturması sonucunda memuriyetten çıkarılmış olmamak, f) i) Hukuk, iktisat, maliye, işletme, muhasebe, bankacılık, kamu yönetimi, siyasal bilgiler ve endüstri mühendisliği dallarında eğitim veren fakülte ve yüksek okullardan veya denkliği Yüksek Öğretim
Kurumunca tasdik edilmiş yabancı yüksek öğretim kurumlarından en az lisans seviyesinde mezun olmak, ii) Diğer öğretim kurumlarından lisans seviyesinde mezun olduktan sonra (i) alt bendinde belirtilen bilim dallarından lisans üstü seviyede diploma almış olmak ya da ön lisans eğitimi veren gümrük, dış ticaret ve
Avrupa Birliği konularında uzmanlık programı olan meslek yüksek okullarından mezun olmak,
g) Staj amacıyla bir gümrük müşavirinin yanında bir yıl çalışmış olmak, h) Yapılan gümrük mevzuatı ve gümrüğe ilişkin iktisadi, ticari ve mali konuları kapsayan sınavda başarılı olmak, 2. a) Gümrük idaresinde en az onbeş yıl çalışıp da görevlerinden istifa ederek veya emekli olarak ayrılan memurlardan 1 inci fıkradaki koşulları taşıyanlar, staj koşulu aranmaksızın gümrük müşavir yardımcısı sınavına girebilirler.
b) Gümrük idaresinde en az onbeş yıl çalışıp da bunun üç yılını gümrük muayene memuru, gümrük başmemuru ve gümrük müdür yardımcısı görevlerinde geçirenlerden, görevlerinden istifa eden veya emekliye ayrılan ve 1 inci fıkradaki koşulları taşıyanlar sınav ve staj koşulu aranmaksızın gümrük müşavir yardımcısı olabilirler.
3. Yukarıda belirtilen koşulları yerine getirenlere gerekli müracaat belgelerinin tamamlanmasından itibaren altmış gün içinde Gümrük Müsteşarlığı tarafından Gümrük Müşavir Yardımcılığı İzin Belgesi verilir.
Gümrük müşavir yardımcıları ancak bu izin belgesini aldıktan sonra mesleki faaliyette bulunabilirler.”, 5.3. 228 inci maddesinde; “1. 227 nci maddenin 1 inci fıkrasının (f) bendinin (ii) alt bendi hariç olmak üzere, aynı fıkrada belirtilen koşulları taşıyan ve iki yıl süre ile gümrük müşavir yardımcılığı yaparak, gümrük mevzuatı ve gümrüğe ilişkin iktisadi, ticari ve mali konuları kapsayan sınavda başarılı olan kişiler, gümrük müşavirliği yapmaya hak kazanır.
2. a) Gümrük idaresinde on yıl çalışmış olup, bunun üç yılını şube müdürü, gümrük müdürü, gümrük muhafaza müdürü, gümrük başmüdür yardımcısı ve gümrük muhafaza başmüdür yardımcısı görevlerinden geçirenlerden, görevlerinden, istifa eden veya emekliye ayrılanlar 227 nci maddenin 1 inci fıkrasında belirtilen koşulları taşımaları halinde, staj koşuluna tabi tutulmaksızın gümrük müşavirliği sınavına girebilirler. Bu kişilere, talep halinde sınav ve staj koşulu aranmaksızın Gümrük Müşavir Yardımcısı İzin
Belgesi verilir.
b) Gümrük idaresinde gümrük başmüdürü, gümrük muhafaza başmüdürü, gümrük uzmanı, kontrolör, gümrük müfettişi, daire başkanı ve daha üst görevlerde enaz on yıl çalışmış olanlardan, görevlerinden istifa eden veya emekliye ayrılanlar, 227 nci maddenin 1 inci fıkrasında belirtilen koşulları taşımaları halinde, sınav ve staj koşuluna bağlı olmaksızın gümrük müşaviri olmaya hak kazanırlar.
3. 1 inci ve 2 nci fıkralarda belirtilen koşulları yerine getirenlere, gerekli müracaat belgelerinin tamamlanmasından itibaren altmış gün içinde Müsteşarlıkça Gümrük Müşavirliği İzin Belgesi verilir.
Gümrük müşavirleri ancak bu izin belgesini aldıktan sonra mesleki faaliyette bulunabilirler.”, 5.4. Geçici 5 inci maddesinde; “… 3. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanununun 167 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası ile 168 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre gümrük komisyoncusu veya gümrük komisyoncu yardımcısı olmaya hak kazananların görevlerinden istifa etmelerini veya emekli olmalarını müteakip, kendilerine bu Kanun hükümlerine göre gümrük müşavirliği veya gümrük müşavir yardımcılığı izin belgesi verilir…”, 6. Mülga 1615 sayılı Gümrük Kanununun;
6.1. “Gümrük komisyoncusu olabilme şartları” başlıklı 167 nci maddesinde; “… Gümrükte en az on beş yıl çalışıp da bunun üç yılını başmemurluk veya aynı dereceye muadil memurlukta veya muayene memurluğunda geçirenlerden gümrük tatbikat kursundan mezun olanlarla, keza gümrükte on yıl çalışmış ve daha yüksek görevlerde bulunmuş olanlar tahsil ve imtihan kaydına tabi değildir.
Gümrüklerde vazifeli memur ve amirlerden, yaş haddiyle emekli olanlar hariç gümrük komisyonculuğuna geçmek isteyenler, son memuriyet mahalli ile vazife ifa etmiş oldukları diğer gümrük başmüdürlüğü y a da müstakil müdürlüklerdeki hizmetlerinden ayrılmalarının üzerinden i k i yıl sür e geçmedikçe bu yerlerde gümrük komisyonculuğu yapamazlar.”, 6.2. “Gümrük komisyon yardımcıları” başlıklı 168 inci maddesinde; “Gümrükte en az on beş sene hizmet ederek cezaen ayrılmamış bulunan gümrük memurları ve kolcularla ya ş haddi ile emekliye ayrılmış olan gümrük memurları ve kolcular imtihan ve tahsil kaydına tabi olmadan gümrük komisyoncuları yardımcısı olabilirler.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarece tesis edilmiş olan işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, Ticaret Bakanlığında 08/03/1985 tarihinden itibaren memur, şef, gümrük müdürü ve araştırmacı unvanlarında görev yaptıktan sonra 21/05/2021 tarihinde emekli olduğunu, Gümrük
Müşavirliği İzin Belgesi talebinin gerekli şartları taşımadığı gerekçesiyle reddedildiğini, 35 yıla yakın hizmetinin bulunduğunu ve ilgili mevzuat uyarınca gerekli şartları taşıdığını belirterek kendisine Gümrük
Müşavirliği İzin Belgesi verilmesini talep etmektedir.
9. Konu hakkında Ticaret Bakanlığı özetle, 08/03/1985 tarihinden 05/06/1995 tarihine kadar (10 yıl 2 ay
27 gün) Teftiş Kurulu Başkanlığında çalıştığını, burada geçirilen sürelerin kanun koyucunun sınavsız
Gümrük Müşavirliği/Gümrük Müşavir Yardımcılığı izin belgesi verilmesinde öngördüğü gümrükte bizzat bilfiil çalışılarak geçirilmemiş olması nedeniyle süre hesabına dahil edilmesinin mümkün bulunmadığını; dolayısıyla başvuru sahibi (mülga) 1615 sayılı Gümrük Kanunundan dolayı yapmış olduğu gümrük müşavirliği izin belgesi başvurusunun, çalıştığı birimin yaptığı işlemler itibariyle gümrük mevzuatı içerisinde yer almaması nedeniyle anılan Kanunun 5/3 üncü maddesi uyarınca uygun bulunmadığını ifade etmektedir.
10. “İlgili Mevzuat” başlıklı bölümde yer verildiği üzere, 4458 sayılı Gümrük Kanununun Geçici 5 inci maddesinin 3 üncü fıkrasına göre, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte (05/02/2000) mülga 1615 sayılı
Gümrük Kanununun 167 nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası ile 168 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre gümrük komisyoncusu veya gümrük komisyoncu yardımcısı olmaya hak kazananların görevlerinden istifa etmelerini veya emekli olmalarını müteakip, kendilerine 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre gümrük müşavirliği veya gümrük müşavir yardımcılığı izin belgesi verilmekte olduğu; mülga 1615
sayılı Kanunun 167 nci maddesinde ise gümrükte en az on beş yıl çalışıp da bunun üç yılını başmemurluk veya aynı dereceye muadil memurlukta veya muayene memurluğunda geçirenlerden gümrük tatbikat kursundan mezun olanlarla, keza gümrükte on yıl çalışmış ve daha yüksek görevlerde bulunmuş olanların tahsil ve imtihan kaydına tabi olmayacağının hüküm altına alındığı görülmektedir.
11. Kanunun 3 üncü maddesinde de “Gümrük idaresi veya idareleri” ifadesinin, gümrük mevzuatında belirtilen işlemlerin kısmen veya tamamen yerine getirildiği birimleri tanımladığı, dolayısıyla kişilerin gümrükte çalışma sürelerinin hesabında görev yapılan birimlerin gümrük idaresi içerisinde yer alıp almadığının değil, bu birimlerin yaptıkları işlemlerin gümrük mevzuatı içerisinde yer alıp almadığının esas alındığı anlaşılmaktadır.
12. Konuyla ilgili yargı kararlarına bakıldığında, 12.1. Ankara 14. İdare Mahkemesinin 19/09/2014 tarihli ve Esas No: 2013/825, Karar No:2014/977 sayılı kararında; “sınav ve tahsil şartına bağlı kalınmaksızın, hizmet süresine veya unvanına dayalı olarak
Gümrük Müşavirliği izin belgesi verilmesine yönelik düzenleme getiren mülga 1615 sayılı Gümrük
Kanununun 167. maddesi hükmü lafzı ve ruhuyla bir bütün olarak değerlendirildiğinde, maddede yer alan
“gümrükte çalışmış olmak” ibaresiyle; gümrük mevzuatında belirtilen işlemlerin kısmen veya tamamen yerine getirildiği bir başka ifadeyle gümrük mevzuatının doğrudan uygulamasının yapıldığı birimlerde çalışılmış olmasının kastedildiği, bu itibarla; gerek mülga gerek meri mevzuatta düzenlenen görev tanımı ve kapsamı irdelendiğinde, Hukuk Müşavirliği biriminin, doğrudan gümrük mevzuatının uygulandığı birimler arasında değerlendirilmesine olanak bulunmadığı…” gerekçesi ile davanın reddine karar verildiği, söz konusu kararın Danıştay 15. Dairesinin 09/09/2015 tarihli ve Esas No:2015/1008, Karar
No:2015/4939 sayılı kararı ile onandığı, 12.2. Ankara 5. İdare Mahkemesinin Esas No:2017/717 sayılı dosyasına kayden açılan iptal davasında; Danıştay 10. Dairesinin 25/04/2019 tarihli ve Esas No: 2019/1229, Karar No: 2019/3321 sayılı kararında; davacının görev yaptığı İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı ile Müsteşarlık Müşavirliği, Bakanlık
Müşavirliğinin doğrudan gümrük mevzuatının uygulandığı birimler arasında değerlendirilmesine olanak bulunmadığı, bu haliyle mevzuatta aranan gümrük iş ve işlemlerinin yürütüldüğü gümrük idaresinin ilgili birimlerinde çalışılmış olma koşulunu sağlayamadığı gerekçesi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulduğu, Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesince de bozma kararına uyularak davacının istinaf başvurusunun reddedildiği, 12.3. Ankara 1. İdare Mahkemesinin Esas No: sayılı dosyasına kayden açılan davada da “Gümrük müşaviri olmaya hak kazanabilmek için bilfiil gümrük idarelerinde gümrük mevzuatı uygulanarak yapılan çalışmalarla yeterli bilgi ve birikime sahip olmanın amaçlandığı göz önünde bulundurulduğunda, Tasfiye
İşleri Döner Sermaye İşletmeleri Genel Müdürlüğü merkez teşkilatında Daire Başkanı, Genel Müdür
Yardımcısı ve Genel Müdür olarak görev yaptığı sürelerin Yasa’nın aradığı anlamda gümrük idarelerinde bilfiil yapılan çalışmalar olarak değerlendirilemeyeceğinden, tarafına Gümrük Müşavirliği İzin Belgesi verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği…” gerekçesi ile davanın reddine karar verildiği; Danıştay 15. Dairesinin 21/03/2013 tarihli, Karar No: 2013/2194 sayılı kararı ile mezkur kararı onadığı görülmektedir.
13. Başvuru konusu olayda, başvuranın 08/03/1985 tarihinden 05/06/1995 tarihine kadar Teftiş Kurulu
Başkanlığında çeşitli görevlerde bulunduğu, 05/06/1995 tarihinde gümrük müdürü olarak atandığı, çeşitli
gümrük müdürlüklerinde çalıştıktan sonra 06/07/2011 tarihinde araştırmacı kadrosuna atandığı ve 20/05/2021 tarihinde emekli olduğu anlaşılmış olup; buna göre, Teftiş Kurulu Başkanlığında geçirilen 10 yıl 2 ay 27 gün sürenin ilgili mevzuat hükümleri ve benzer olaylar hakkında verilen yargı kararları dikkate alındığında gümrük mevzuatının doğrudan uygulamasının yapıldığı birimlerde çalışılmış süre olarak kabul edilemeyeceği, dolayısıyla başvuranın, 4458 sayılı Gümrük Kanununun yürürlüğe girdiği 05/02/2000 tarihi itibariyle “gümrükte en az on beş yıl çalışmış olma” koşulunu sağlamadığı değerlendirilmektedir.
14. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, idarenin cevabi yazısı ve tüm dosyanın Kurumumuzca değerlendirilmesi neticesinde, başvuranın talebinin mevcut mevzuatta belirlenmiş olan şartların gerçekleşmemesi nedeniyle reddedilmesi yönündeki idari işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu
kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ayrıca şikâyetçiye verilen cevapta işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Bu Ret Kararının, BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi