|
ÖZET: Başvuran, 12 yıl önce ödediği güvence bedelinin, aboneliği sona erdiğinde aynı miktarda iade edilmesi yerine güncel tutar üzerinden iade edilmesini talep etmiştir. 06.12.2011 tarihinde su aboneliği yaptıran başvuran, 31.05.2023 tarihinde aboneliğini sonlandırdığında 75 TL güvence bedelinin yine 75 TL olarak iade edildiğini belirtmiştir. Başvuru, kamu denetçiliği kurumuna iletilmiş ve Balıkesir Büyükşehir Belediyesi BASKİ Genel Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamada, güvence bedelinin iadesinin mevcut yönetmelik hükümlerine göre gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.
Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, abonelik sözleşmesinin feshi durumunda güvence bedelinin, aboneliğin sona erdiği tarihteki su tarifesi üzerinden hesaplanarak iade edileceğini belirtmiştir. Ancak, başvuranın aboneliği 28.05.2019 tarihinden önce olduğu için iade işlemi sabit bedel üzerinden yapılmıştır. Kamu denetçisi, başvuranın talebini değerlendirerek, güvence bedelinin güncel mevzuat gereği yeniden hesaplanması gerektiğine dair tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne, 75 TL olarak alınan güvence bedelinin güncellenerek iade edilmesi hususunda öneride bulunulmuştur. İdarenin bu tavsiyeye uygun hareket etmesi beklenmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/10259-S.24.15777
BAŞVURU NO : 2024/4616
KARAR TARİHİ : 26.09.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BALIKESİR SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BALIKESİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, 12 sene önce verdiği güvence bedelinin sözleşme bittiğinde sabit bir tutarda (aynı) iade edilmesi yerine yeniden hesaplanarak güncel tutar üzerinden iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza (TCKNO: tarafından yapılan başvuruda dilekçesinde
yer alan hususlarda özetle; 06.12.2011 tarihinde (Abone No: Sözleşme No: su aboneliği yaptırdığı ve güvence bedeli olarak 75-TL ödediği, 31.05.2023 tarihinde aboneliğini sonlandırmaya gittiğinde güvence bedeli olarak 75-TL iade edildiği, diğer aboneliklerini de iptal ettirdiği (doğalgaz, elektrik), belirli bir oranda bedelin artmış olduğu, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi BASKİ Genel
Müdürlüğünün ise 12 sene önce aldığı 75-TL’yi yine aynı miktarda iade ettiği iddia ve ifade edilerek güvence bedelinin yeniden hesaplanarak iadesi talep edilmektedir.
1.1) Başvuranın / numaralı idari başvuru yolları tüketilmeden Kurumumuza yapmış olduğu ilk
başvurusuna, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği 27.11.2023 tarihinde
Gönderme Kararı verildiği, söz konusu karara Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından
04.12.2023 tarih ve sayılı yazı ile Kurumumuza cevap verildiği tespit edilmiştir.
1.2) Başvuran tarafından tarihinde ise / numaralı Gönderme Kararı verilen dosyaya
Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından konuyla ilgili bir cevap gelmediği iddia edilerek başvurusunun güncellenmesi ve tutarın hesaplanarak iadesi talep edilerek ikinci kez Kurumumuza başvuruda bulunulmuştur.
/
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Balıkesir Su ve
Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1) Balıkesir Büyükşehir Belediyesi BASKİ Genel Müdürlüğünün 04.12.2023 tarih sayılı
yazısında ve Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Abone İşleri Dairesi
Başkanlığının 09.05.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; Bandırma ilçesi, Mahallesi, Sokak No: D: adresindeki sözleşme numaralı, numaralı sözleşme ve numaralı aboneliğin adına 06.12.2011 tarihinde yapıldığı,
31.05.2023 tarihinde ise aboneliğin fesih edildiği,
2.2) BASKİ Tarifeler Yönetmeliği’nin Abone Teminat Bedeli başlıklı 24’üncü maddesinin dördüncü fıkrası
“İdare, abonelik sözleşmesinin feshi veya sona ermesi durumunda, aboneden nakden tahsil edilen güvence bedelini, tüm borçların ödenmiş olması kaydıyla; abonelik tesis edildiğinde alınan güvence bedeli karşılığı 3 m ’ün aboneliğin sona erdiği tarihteki su ve atıksu tarifesindeki birim fiyatla çarpılması suretiyle hesaplanarak aboneye iade eder. Sabit bedel olarak teminat bedeli ödeyen abonelerin teminat bedelleri ise ödedikleri sabit bedel üzerinden iadesi yapılır.” hükmü gereği işlemlerin yapıldığı,
2.3) Ancak, güvence bedeli iadesinde yukarıdaki paragrafta yer alan BASKİ Tarifeler Yönetmeliğinin
Abone Teminat Bedeli başlıklı 24’üncü maddesinin dördüncü fıkrası uygulanmakta iken 28.05.2019 tarih ve 16 sayılı Genel Kurul Kararı ile güvence bedellerinin, bu tarihten sonra yapılan yeni aboneliklerde 3 güncel tarifenin m ile çarpımı kadar alınıp iadesinin gerçekleştirildiği,
2.4) Bu itibarla, adına numaralı aboneliğin 06.12.2011 tarihi ile abonelik
sözleşmesi olduğunun anlaşıldığı, aboneliğin bahsi geçen Genel Kurul Kararı öncesinde alındığı, dolayısıyla güvence bedellerinin o dönem alınan sabit bedel üzerinden değerlendirildiği,
2.5) numaralı aboneliğe ait 06.12.2011 tarihinde imzalanan abonelik sözleşmesinin 10’uncu
maddesinde; “Abone sözleşmesinin taraflarca iptal edilmesi halinde abonenin şahsen veya müracaat sahibinin gelememesi halinde noter onaylı vekaletname sunmak kaydıyla yatırmış olduğu teminat iade edilir. Abonenin borçlu olması halinde borç teminatından mahsup edilir. Teminatlar için abone lehine faiz yürütülemez.” hükmünün yer aldığı ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma
Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin
/
her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar Verme Süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…’’ ,
5) 10.07.2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve İlçe
Belediyelerinin Görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (r) bendinde; “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak. ” ,
5.1) “Büyükşehir Belediyesinin Gelirleri” başlıklı 23’üncü maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendinde; “Büyükşehir belediyesinin gelirleri şunlardır: Hizmetlerin büyükşehir belediyesi tarafından yapılması şartıyla 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda belirtilen oran ve esaslara göre alınacak yol, su ve kanalizasyon harcamalarına katılma payları.”,
6) 20.11.1981 tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş
ve Görevleri Hakkında Kanunu’nun “Görev ve Yetkiler” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasında; “İSKİ’nin görev ve yetkileri şunlardır: İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek,”, dördüncü fıkrasında; “Su ve kanalizasyon hizmetleri konusunda hizmet alanı içindeki belediyelere verilen görevleri yürütmek ve bu konulardaki yetkileri kullanmak,”,
6.1) “Kurulun Görevleri” 6’ncı maddesinin (f) bendinde; “Genel Kurulun görevleri şunlardır: f) Su
satışı ve kullanılmış suların boşaltılmasına ilişkin tarifeleri inceleyerek karara bağlamak.”,
6.2) “Tarife Tespit Esasları” başlıklı 23’üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Tarifelerin tespiti ile
tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ile belirlenir.”,
6.3) Ek 5’inci maddesinde; “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
7) Balıkesir Büyükşehir Belediyesi Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi (BASKİ) Genel Müdürlüğü
Tarifeler Yönetmeliği’nin “Abone Teminat Bedeli “başlıklı 24’üncü maddesinde; “(BASKİ Genel
Kurulunun 11.07.2019 tarih ve 24 no.lu Kararı ile değişik metni.) (1) İdare ile sözleşme imzalayan her aboneden kullanım yerinin değişmesi ve/veya abonelik sözleşmesinin sona ermesi veya sözleşmenin feshi halinde su ve atıksu bedelini ödememesine karşılık olarak, borcuna mahsup edilmek üzere güvence bedeli alınır.
(2) Abone gruplarına göre alınacak güvence bedelleri, m³ cinsinden bu yönetmeliğe Ek’li Tablo 1’de gösterilmiştir. Güvence bedeli, aboneliğin tesis edileceği tarih itibariyle abone grubunun Tablo 1 ‘deki m³ miktarının güncel birim fiyatı ile çarpılması suretiyle hesaplanır. Bu bedelleri belirlemeye Yönetim Kurulu yetkilidir.
/
(3)Tabi olduğu abone grubu değişen abonelerden, yeni abone grubuna göre alınması gereken güvence bedelinin önceki abone grubuna göre alınan güvence bedelinden fazla olması halinde, güvence bedeli farkı aboneden alınır; az olması halinde, güvence bedeli farkı aboneye iade edilir.
(4) İdare, abonelik sözleşmesinin feshi veya sona ermesi durumunda, aboneden nakden tahsil edilen güvence bedelini, tüm borçların ödenmiş olması kaydıyla; abonelik tesis edildiğinde alınan güvence bedeli karşılığı m³’ün aboneliğin sona erdiği tarihteki su ve atıksu tarifesindeki birim fiyatla çarpılması suretiyle hesaplayarak aboneye iade eder. Sabit bedel olarak Teminat bedeli ödeyen abonelerin Teminat bedelleri ise ödedikleri sabit bedel üzerinden iadesi yapılır.
(5) Mekanik sayacını ön ödemeli sayaçla değiştiren abonenin nakit güvence bedeli, işlem tarihi itibariyle bu maddenin dördüncü fıkrasına göre hesaplanarak iade edilir.
(6) Yönetmeliğin 7’inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi ve alt bentlerinde yer alan abonelerden güvence bedeli alınmaz.
(7) Abone Teminat Bedelinin tahsili ve iadesi ile ilgili esaslar Yönetim Kurulunca onaylanacak yönerge ile belirlenir.”,
7.1) “Abone Olma Şartları “başlıklı 73’üncü maddesinin birinci fıkrasının ( c ) bendinde; “BASKİ’ye
ait su ve kanalizasyon şebekesi hizmetlerinden yararlanabilmek için abone olmak şarttır:…Bağlantı için bir engel bulunmuyorsa, başvuru sahibi yürürlükteki tarifelere göre bağlantı, hizmet ve güvence bedellerini ve abone plakası ile pul parasını makbuz karşılığı ödeyerek abone sözleşmesi yaptıktan sonra iş yapılır.”
7.2) “Teminat (Güvence) Bedeli” başlıklı 85’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Sözleşmenin iptali
durumunda Teminat Bedeli; BASKİ Genel Müdürlüğü ile olan bütün hesapların tasfiyesinden sonra iade edilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, yargı kararları,
ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran tarafından iş bu Kararın “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde yer
verildiği üzere özetle, 06.12.2011 tarihinde su aboneliği yaptırdığı ve güvence bedeli olarak 75-TL ödediği, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi BASKİ Genel Müdürlüğünün ise 12 sene önce aldığı 75-TL’yi sözleşme sona erdiğinde yine aynı miktarda iade ettiği iddia ve ifade edilerek güvence bedelinin yeniden hesaplanarak iadesi talep edilmektedir.
10) Türkiye’de yerel yönetimler anayasal yapı içerisinde oluşturulmuş ve Anayasanın 127’nci
maddesinde; ‘Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir.’ olarak tanımlanmıştır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye
Kanunu’nun 7’nci maddesinin birinci fıkrası (r) bendinde; Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır. Ayrıca 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunu’nun 2’nci maddesinde de görev ve yetkiler başlığı içerisinde “İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek,”, olarak belirlenmiştir. Mezkur Kanunun ek 5’inci maddesinde bu Kanunun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanacağı ve 23’üncü maddesinin ikinci fıkrasında ise tarifelerin tespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esasların bir yönetmelik ile belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
11) Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliği
https://www.balsu.gov.tr/kaynak/mevzuat/m13082024.163559.pdf sitesinde yer almaktadır. Söz konusu
Yönetmelikte abone tanımının şebekeden su kullanmak veya kullandırmak amacı ile su alan veya su kirleticisi olan, BASKİ Genel Müdürlüğü ile hizmet sözleşmesi yapan, gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlandığı, abone teminat bedeli hususunun ise 24’üncü maddede izah edildiği ve İdare ile sözleşme imzalayan her aboneden kullanım yerinin değişmesi ve/veya abonelik sözleşmesinin sona ermesi veya sözleşmenin feshi halinde su ve atıksu bedelini ödememesine karşılık olarak, borcuna mahsup edilmek üzere güvence bedeli alınacağı ile abonelik sözleşmesinin feshi veya sona ermesi durumunda, aboneden nakden tahsil edilen güvence bedelinin, abonelik tesis edildiğinde alınan güvence bedeli karşılığı m³’ün aboneliğin sona erdiği tarihteki su ve atıksu tarifesindeki birim fiyatla çarpılması suretiyle hesaplayarak aboneye iade edeceği, sabit bedel olarak teminat bedeli ödeyen abonelerin teminat bedellerinin ise ödedikleri sabit bedel üzerinden iadesinin yapılacağı hükümleri ile açıklandığı ( BASKİ Genel Kurulunun
11.07.2019 tarih ve 24 no.lu Kararı ile değişik metni işlenmiş olduğu notu düşüldüğü.), ayrıca bahsi geçen
Yönetmeliğin Tablo 1 (Güvence Bedeli Metreküpleri) olarak ifade edilen bölümünde; “01.06.2019 öncesi alınan tüm depozitolar TL üzerinden, yani alındığı bedel üzerinden iade edilecek. 01.06.2019 ve sonrasına ait tüm depozito bedeli ve iadeleri m³ üzerinden işlem görecek.” şeklinde belirtildiği tespit edilmiştir.
12) Başvuru konusu somut olayda özetle; başvuranın, İdareye 12 sene önce ödediği 75-TL güvence
bedelinin, sözleşme 12 sene sonra sona erdiğinde İdare tarafından yine aynı miktarda iade edildiği iddia edilen / numaralı idari başvuru yolları tüketilmeden Kurumumuza yapılan ilk başvurusuna
27.11.2023 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği Gönderme Kararı
verildiği, söz konusu karara Balıkesir Büyükşehir Belediyesi BASKİ Genel Müdürlüğü tarafından
04.12.2023 tarih ve sayılı yazı ile cevap verildiği, Kurumumuza ikinci kez yapılan başvuru
kapsamında İdareden ayrıntılı değerlendirme talep edildiği, ancak İdarece sadece yönetmelik hükmü ve abonelik sözleşmesi hükmüne yer verilerek özetle; 28.05.2019 tarih ve 16 sayılı BASKİ Genel Kurulu 3
Kararıyla güvence bedellerinin, bu tarihten sonra yapılan yeni aboneliklerde güncel tarifenin m ile çarpımı kadar alınıp iadesinin gerçekleştiği, başvuruya konu aboneliğin söz konusu Genel Kurul Kararı öncesinde
06.12.2011 tarihli sözleşme ile tesis edildiğinden iadenin sabit bedel üzerinden 75-TL olarak yapıldığı
bilgisi verildiği anlaşılmaktadır.
13) Abonelik sözleşmeleri tüketicinin belirli bir mal veya hizmeti sürekli veya düzenli aralıklarla
edinmesini sağlayan sözleşme olarak tanımlanmaktadır. Tüketiciler elektrik, su, doğal gaz ve elektronik haberleşme hizmetleri gibi zaruri ihtiyaçlarına ilişkin mal veya hizmetleri abonelik sözleşmeleriyle edinmektedir. Abonelik sözleşmelerinin, kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi ve kamu hukuku esaslarına göre içeriği ve şartlarının önceden idarece tek taraflı olarak hazırlandığı, sözleşmenin tarafı olacak sayısız
/
kişi tarafından “tip sözleşme” olarak imzalandığı ve aboneyi olduğu gibi idareyi de bağlayarak hukuki bir durum meydana getirdiği açıktır.
13.1) İdare tarafından şikâyete konu güvence bedeline ait sözleşmenin 06.12.2011 tarihinde olduğu, bu
sebeple hem sözleşmedeki 10’uncu maddede olduğu belirtilen “teminatlar için abone lehine faiz yürütülemez” hükmünü hem de “01.06.2019 öncesi alınan tüm depozitolar TL üzerinden, yani alındığı bedel üzerinden iade edilecek. 01.06.2019 ve sonrasına ait tüm depozito bedeli ve iadeleri m³ üzerinden işlem görecek.” şeklinde belirtilen 28.05.2019 tarih ve 16 sayılı BASKİ Genel Kurul Kararını gerekçe göstererek iadenin sabit bedel üzerinden 12 sene önce ödendiği şekilde 75-TL olarak yapılmasına karar verdiği anlaşılmaktadır.
14) Konu hakkında yargı kararları incelendiğinde; Yargıtay Ondokuzuncu Hukuk Dairesinin 03.10.2003
tarihli ve E.2003/5082, K.2003/9235 Sayılı Kararında özetle; “Mahkemece toplanan delillere ve bilirkişi raporuna göre taraflar arasında elektrik aboneliğinin tesis edildiği 1993 senesinde geçerli olan Elektrik
Tarifeleri Yönetmeliği uyarınca belirlenen güvence parasının davacı tarafından ödendiği, 9 Kasım 1995 tarih ve 22458 sayılı RG’de Yayınlanan Elektrik Tarifeleri Yönetmeliğinin 15.maddesinin A ve B fıkralarında güvence paralarını nakit ödeyenlerin bu paralarının nasıl güncelleştirileceği ve tasfiye edileceğinin yeniden düzenlenip, yönetmeliğin 61.maddesinde 3 Ekim 1990 tarih ve 20654 sayılı R.G.’ de yayınlanmış olan Elektrik Tarifeleri Yönetmeliği ile ek ve değişiklikler yürürlükten kaldırıldığından davacının sözleşme başlangıcında ödediği güvence bedelinin sözleşmenin feshi tarihinde yeniden değerlendirilmesi (güncelleştirilmesi) gerektiği, güvence bedelinin güncelleştirilmiş değerinin 2.975.400.000.-TL olarak bilirkişilerce belirlendiği gerekçesi ile 2.975.400.000.-TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek reeskont faizi ile davalıdan alınarak davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiş, hüküm davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.” hükümleri ile güncelleştirme yapılması gerektiği ifade edilmiştir.
14.1)Yargıtay Üçüncü Hukuk Dairesinin 08.07.2019 tarihli ve E. / K. / Sayılı
Kararının özet kısmında; “30.09.2019 tarhinde www.resmigazete.gov.tr’de yayınlanan Yargıtay 3. Hukuk
Dairesi Kararı. Davacı; davalının 1995 yılında müvekkil şirkete abone olduğu dairesini kiraya verdiğini, kiracısının doğalgaz kullanabilmek için yeniden abone olmasının zorunlu tutulması üzerine davalının, 1995 yılında abone olurken kendisinden istenilen güvence bedeli ve proje onay ücretinin iadesi için başvurduğu somut olayda sözleşme başlangıcında davalı aboneden alınan bedelin amacı ve fonksiyonun davalı doğalgaz dağıtım şirketinin alacaklarına karşı güvence teşkil etmesi olduğu, bunun dışında bir sermaye veya kredi işlevi görme amacı olmadığı, güvence bedelinden herhangi bir şekilde ekonomik fayda sağlamasının sözleşmenin amacını aşacağı, davacının bu bedelin değerini artırma yükümlülüğü olmasa da kendisine teminat olarak bırakıldığından, enflasyon karşısında değerini kaybetmemesi için MK 2.
maddesinde iyi niyet kuralları çerçevesinde gerekli önlemleri alması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır. Mahkemece, davalının sözleşmenin başında vermiş olduğu güvence bedelinin ortalama faiz getiren bir banka hesabına yatırılması gereken tarihten itibaren hesaplanacak faizi ile bulunacak miktarın hüküm altına alınması gerekir.”, hükmü ile her iki tarafın menfaatinin korunmasına vurgu yapılmıştır.
14.2) Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 13.06.2014 tarihli ve E. / K. / Sayılı Karar
ilamında özetle; “…Sözleşme yapıldığında karşılıklı edimler arasında mevcut olan denge sonradan şartların olağanüstü değişmesiyle büyük ölçüde tarafların biri aleyhine katlanılamayacak derecede bozulabilir. İşte bu durumda sözleşmeye bağlılık ve sözleşme adaleti ilkeleri arasında bir çelişki ortaya çıkar ve artık bu ilkeye sıkı sıkıya bağlı kalmak adalet, hakkaniyet ve objektif iyiniyet (M.K.Md.4,2)
kurallarına aykırı bir durum yaratır hale gelir… Hukukta bu zıtlık (Clausula Rebüs Sic Stantibus/
Beklenmeyen hal şartı-sözleşmenin değişen şartlara uydurulması) ilkesi ile giderilmeye çalışılmaktadır.
Tarafların iradelerini etkileyip sözleşmeyi yapmalarına neden olan şartlar daha sonra çok önemli surette, çarpıcı ve öngörülemez biçimde adaletsizliğe yol açan olayların gerçekleşmesi ile değişmişse, taraflar artık o akitle bağlı tutulmazlar. Değişen bu koşullar karşısında M.K. 2.maddesinden yararlanılarak sözleşmenin yeniden düzenlenmesi zorunluluğu doğar.” ifadeleri ile sözleşmenin uyarlanabilmesi hususuna dikkat çekilmiştir.
15) Benzer şekilde e-belediyecilik uygulamalarının yaygınlaştırılması amacıyla yürürlüğe giren Belediye
Su ve Kanalizasyon Hizmetlerinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğe 09.08.2022 tarih ve
31918 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklikle abonelik sözleşmesi sona eren
abonenin güvence bedelinin iadesinde Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Tüketici Fiyat
Endeksi (TÜFE) tablosundaki aylık değişim oranları esas alınmak suretiyle iadenin yapılacağı ay itibarıyla güncelleneceğine ilişkin hüküm eklenmiştir.
15.1) Bu noktada, İdare tarafından 06.12.2011 tarihinde akdedilen ve 31.05.2023 tarihinde fesih edilen
abonelik sözleşmesi sonrasında iadeye konu olan (75-TL) ve sabit bedel üzerinden iadesi gerçekleştirilen tutarın ayrıca sözleşme akit tarihinin 28.05.2019 tarih ve 16 sayılı BASKİ Genel Kurul Kararı öncesinde gerçekleşmiş olması sebebiyle sabit bedel üzerinden iade yapılabildiği, söz konusu kurul kararı sonrasında 3 yeni yapılmış olan aboneliklerde güncel tarifenin m ile çarpımı kadar alınıp iade işleminin yapılabildiği bildirilen işlemde olduğu şekliyle yukarıda ifade edilen yargı kararlarında da vurgulandığı üzere güvence bedeli tutarının güncel mevzuat gereği uyarlamasının yapılması gerekmektedir.
16) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve dosya kapsamında
tarafımıza sunulan bilgi ve belgeler ve yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde; 5216 sayılı
Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (r) bendindeki hükme istinaden büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılan su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek amacıyla gerçekleştirilen su aboneliği işlemlerinin Balıkesir Su ve Kanalizasyon İdaresi (BASKİ)
Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğine istinaden gerçekleştirildiği, söz konusu Yönetmelikte
25.05.2019 tarih ve 16 sayılı Genel Kurul Kararıyla güvence bedellerinin bu tarihten sonra yapılan yeni
3 aboneliklerde güncel tarifenin m ile çarpımı kadar alınıp iadesinin gerçekleştiği, ancak şikâyete konu
bedelin sözleşme tarihinin söz konusu kurul kararı öncesine dayanması gerekçesiyle yapılamadığı bildirilen işlemde yukarıda ayrıntılı bir şekilde yer verilen (14,14-1,14-2 no.lu paragraflarda) yargı kararları dikkate alınarak iyiniyet kuralları ve hakkaniyet gereği sabit bedel olarak yaklaşık 12 yıl önce alınan ve sözleme sona erdiğinde aynı şekliyle iadesi yapılan 75-TL tutarın Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) tablosundaki aylık değişim oranları esas alınmak suretiyle iadenin 3 yapılacağı ay itibarıyla güncellenmesi ya da m hesabıyla uyarlamasının yapılarak ilgiliye yeni tutar üzerinden bedel aktarımı sağlanması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdare tarafından Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, ancak cevabi yazıda talep edilen açıklayıcı belgeler gönderilmediğinden bilgi ve belge talepli yazılarımıza daha ayrıntılı cevap verilmesi, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi
mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Balıkesir
Tüketici Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE;
06.12.2011 tarihinde 75-TL olarak alınan ve sözleşme sona erdiğinde aynı şekliyle sabit bedel olarak kişiye
iade edilen güvence bedelinin güncel mevzuat gereği uyarlamasının yapılması hususunda BALIKESİR
SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve BALIKESİR SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Diğer taraftan bilgi edinilmesi maksadıyla BALIKESİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA iletilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi