|
ÖZET: Başvuran, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı’na (TİKA) şoför olarak atanmasına rağmen, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle göreve başlatılmadığını iddia ederek atamasının yapılmasını talep etmiştir. İlgili idare, başvuruya dair bilgi ve belgeleri sunmuş, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması süreçlerinin mevzuat çerçevesinde yürütüldüğünü belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddi yönünde bir öneri sunmuş ve yapılan inceleme sonucunda, başvuranın atamasının yapılmamasının hukuka uygun olduğu sonucuna varmıştır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kişinin kamu görevine uygunluğunu belirlemek için gerekli olan yasal süreçlerdir. Bu süreçler, kamu hizmetinin etkinliğini sağlamak amacıyla yürütülmekte olup, başvuranın durumunda devam eden davalar nedeniyle atamasının yapılmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş ve bu karar, ilgili idareye tebliğ edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket ettiğini belirterek, başvuranın hak arama özgürlüğünün korunmasına dair yasal yolların açık olduğunu ifade etmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/2730-S.25.4052
BAŞVURU NO : 2025/639
KARAR TARİHİ : 07.03.2025
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI BAŞKANLIĞI
Göreve başlatılma talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 13.01.2025
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran özetle, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığına (TİKA) şoför olarak atandığını, ancak güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırıldığından bahisle göreve başlatılmadığını anılan işlemin hatalı tesis edildiğini belirterek atamasının yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kültür ve Turizm Bakanlığı Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığının 20.01.2025 tarihli ve sayılı yazısıyla; başvuru konusuyla ilgili bilgi ve belgeler gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 7/4/2021 tarihli ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanununun; 5.1. “Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır…”
5.2. “Arşiv araştırması” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Arşiv araştırması; a) Kişinin adli sicil kaydının, b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, c) Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin on üçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.” 5.3. “Güvenlik soruşturması” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin; a) Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, b) Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, c) Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının, mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir.” 5.4. “Değerlendirme Komisyonu” başlıklı 7 nci maddesinde; “(1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler
Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dâhil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme
Komisyonunca yapılır.
(2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.
(3) Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansına (TİKA) şoför olarak atanan, ancak güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılması nedeniyle göreve başlatılmayan başvuran anılan işlemin hatalı tesis edildiğini belirterek atamasının yapılmasını talep etmektedir.
8. Kamu hizmetine girmek her vatandaşın hakkı olmakla birlikte, kamu hizmetinin etkin ve sağlıklı bir biçimde yürütülmesi amacıyla, memurlar ve kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunma yükümlülükleri çerçevesinde, ilgili mevzuatta kamu görevlerine atanacak kişilerde birtakım nitelikler aranmakta ve atama işlemleri belli genel ve özel şartlara bağlı olarak gerçekleştirilmektedir. Bu çerçevede, öncelikli görevi ve sorumluluğu kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak olan idarenin, sahip olduğu takdir yetkisini kullanırken, mevzuat çerçevesinde, kamu yararını gözetmesi, hizmet gereklerini dikkate alması, insan kaynaklarının verimli kullanması, teşkilat yapısının elverişliliğini ve benzeri faktörleri dikkate alması gerekmektedir.
9.7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 3’üncü maddesinde, statüsü veya
çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar için arşiv araştırması yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
10. Kanunu’nun 4’üncü maddesinde de arşiv araştırmasının, a) Kişinin adli sicil kaydının, b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, c) Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığını, ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin on üçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesinin kapsadığı belirtilmiştir.
11. Yine mezkûr Kanun’un 7 nci maddesinde ise, hakkında arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması yapılanlara ilgili toplanan bilgi ve belgeleri değerlendirerek kişinin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumlu ya da olumsuz sonuçlanması hakkındaki kararını atama yetki amire sunmakla görevli değerlendirme komisyonunun oluşumu, toplanma ve karar alma nisapları ile değerlendirme şekline yer verilmiştir.
12. Bu çerçevede, Değerlendirme Komisyonlarına, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgiler ışığında, ataması yapılacak kişinin işe alınıp alınmaması konusunda karar verme yetkisi, atamaya yetkili amire ise komisyon raporuna dayanarak ilgili kişinin atama kararı verip vermemek hususunda takdir hakkı tanındığı görülmüştür.
13. Somut olayımızda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4/B maddesine göre TİKA Başkanlığına atanmaya hak kazanan başvuran hakkında 7315 sayılı Kanun uyarınca yaptırılan arşiv araştırması sonucunda; şüpheli ve sanık sıfatıyla hakkında devam eden davalar nedeniyle başvuranın atamasının yapılmadığı anlaşılmıştır.
14.Bu kapsamda; İdarece gönderilen bilgi ve belgeler ile mevzuat bir bütün olarak değerlendirildiğinde; kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturma kapsamındaki olgusal verilerin de arşiv araştırmasında dikkate alınabileceği düzenlemesi karşısında, Değerlendirme
Komisyonunun, hizmet gerekleri, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alarak vermiş olduğu karara istinaden başvuranın atanmamasına yönelik tezahür eden işlemde hukuka ve hakkaniyet aykırılık saptanmamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir.
16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar” hükmü uyarınca, Kurumumuz inceleme ve araştırmasını yaparken, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun olarak işlem, eylem, tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetmektedir. Söz konusu Yönetmelik hükmünde yer alan ilkelerin kaynağını teşkil eden Avrupa Birliği
Temel Haklar Şartının 41 inci maddesinde de iyi yönetim hakkından bahsedilmekte olup, benzer ilkelere
Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen “Avrupa Doğru İdari Davranış Yasası’nda da yer verilmiştir 17. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin iyi yönetim ilkelerine uygun hareket ettiği görülmüştür. .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup yetkili ve görevli idare mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve TÜRK İŞBİRLİĞİ VE KOORDİNASYON AJANSI BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi