|
ÖZET: Bu karar, başvuranın muvazzaf astsubay adaylığının güvenlik soruşturması nedeniyle sonlandırılması üzerine yapılan bir başvurunun reddine ilişkindir. Başvuran, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasının ardından astsubay adaylığına iade edilmesini talep etmiştir. Ancak, Dış Kaynaktan Muvazzaf Astsubay Temin Yönetmeliği ve Güvenlik Soruşturması Yönetmeliği uyarınca, güvenlik soruşturmasında olumlu sonuç almak şartı aranmaktadır. İlgili mevzuat, güvenlik soruşturmasının kapsamını ve sonuçlarının gizliliğini düzenlemekte, bu nedenle başvuranın durumu hakkında yapılan değerlendirmelerin gizli kalması gerektiğini belirtmektedir.
Başvuranın güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı ve bu durumun Milli Savunma Bakanlığı tarafından yetkili komisyonca değerlendirildiği anlaşılmaktadır. İdarenin bu kararı, kamu yararını gözeterek ve mevzuata uygun bir şekilde alındığı için hukuka aykırı bulunmamıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönünde karar verilmiştir ve başvuranın itiraz hakkı saklıdır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18209-18209 |sayi|94019529-101.07.05.99-E.94019529-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/9237 2018/ 9237
KARAR TARİHİ : 02/11/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : “-“
BAŞVURUYA KONU İDARE : Milli Savunma Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın muvazzaf astsubay adaylığının güvenlik soruşturması sebebiyle sonlandırılması hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 17/07/2018 17.7.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 2016 yılında muvazzaf astsubaylık sınavlarına girdiğini, yazılı sınav, fiziki yeterlilik ve sözlü mülakat aşamalarından geçtiğini, hem Kara Kuvvetleri hem de Deniz Kuvvetlerinde başarılı olduğunu, ilk olarak Kara Kuvvetlerine kaydını yaptırdığını, 1 ay eğitim aldıktan sonra Deniz
Kuvvetlerine geçiş yaptığını, burada 4 ay eğitim aldığını, ancak; hakkında yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirildiğini, bunun üzerine 09/ 08/ 2017 tarihinde astsubay adaylığının sonlandırıldığını, kendisi ve ailesi hakkında hiçbir adli soruşturma ve kovuşturma bulunmadığını belirtmiş olup şahsının tekrar araştırılıp astsubay adaylığına iade edilmeyi talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Savunma Bakanlığı Personel Temin Dairesi Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 31/ 08/ 2018 tarih ve sayılı yazısında özetle; başvuranın güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının, 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı
Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli İle Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının
Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği ve MY 114- 1 (C) Silahlı Kuvvetler
1 / 7İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu Güvenlik ve İşbirliği Yönergesi hükümleri çerçevesinde
yapıldığı, bu kapsamda yetkili kurum tarafından başvuran hakkında gönderilen bilginin, MSB Üst
Değerlendirme Komisyonunca değerlendirildiği ve başvuranın güvenlik soruşturmasının olumsuz olduğuna karar verildiği, bu sebeple de adaylık işlemlerinin iptal edildiği açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında :
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler .” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında : “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 5. 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu
Personeli İle Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı
Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 1’inci maddesinde :
“Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması; kamu kurum ve kuruluşlarında, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel hakkında yapılır .
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden bilgi ve belge almaya, 4/ 12/ 2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında tutulan kayıtlara ulaşmaya, Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yürütülen soruşturma sonuçlarını, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile kesinleşmiş mahkeme kararlarını almaya yetkilidir .
Devletin güvenliğini, ulusun varlığını ve bütünlüğünü iç ve dış menfaatlerinin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeler ile gizlilik dereceli kamu personeli ile meslek gruplarının tespiti, birim ve kısımların tanımlarının yapılması, güvenlik soruşturmasının ve arşiv araştırmasının usul ve esasları ile bunu yapacak merciler ve üst kademe yöneticilerinin kimler olduğu Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulacak yönetmelik ile düzenlenir .” 6. 28/ 05/ 2004 tarihli ve 25475 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Dış Kaynaktan Muvazzaf
Astsubay Temin Yönetmeliğinin “Aranacak nitelikler” başlıklı 6’ncı maddesinde : “Muvazzaf
2 / 7astsubay adaylarında aranacak nitelikler aşağıda belirtilmiştir :
a) Genel şartlar :
…
5) Yapılacak güvenlik soruşturmasında olumlu sonuç almak, …”
7. 12/ 4/ 2000 tarihli ve 24018 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Güvenlik Soruşturması ve
Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin, 7.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde : “Bu Yönetmeliğin amacı; … Türk Silahlı Kuvvetlerinde, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel ile ilk defa veya yeniden kamu hizmeti ve görevlerine atanacaklar hakkında yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını düzenlemektir .” 7.2. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (g) bendinde : “Güvenlik soruşturması : Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini… ifade eder .” 7.3. “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapacak makamlar” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında : “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat
Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılır .” 7.4. “Türk Silahlı Kuvvetleri personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde : “Türk Silahlı Kuvvetleri personeli hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına ilişkin talepler Milli Savunma
Bakanlığı tarafından Cumhurbaşkanlığına iletilir . Bunlar hakkındaki güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğüne yaptırılır .” 7.5. “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar” başlıklı 11’inci maddesinde : “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam dikkate alınarak, kişinin kayıtlı ikamet adresi ile fiilen ikamet ettiği adres esas alınmak suretiyle; a) Kimlik kontrolü, kimlik kayıtlarının doğruluk derecesi, uyrukluğu, geçmişte yabancı bir devletin uyrukluğuna girip girmediği, b) Genel kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat birimlerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında arama kaydı veya herhangi bir tahdidin olup olmadığı, c) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakının bulunup bulunmadığı ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna ve Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı davranıp davranmadığı,
3 / 7ç) Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye,
paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı, d) Yabancılarla, özellikle hasım ve hasım olması muhtemel Devlet mensupları ve temsilcileriyle ilgili derecesinin iç yüzü ve nedeni, araştırılır .” 7.6. “Gizliliğe uyma” başlıklı 13’üncü maddesinde : “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulur . Soruşturma ve araştırma evre ve sonucu bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmaz .” 7.7. “Değerlendirme” başlıklı 15’inci maddesinde : “Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla gerektiğinde kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri ile 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanlıklarda görevlendirilecek bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin başkanlığında, personel birim amiri, hukuk müşaviri ve varsa güvenlik işlerinden sorumlu birim amirinden oluşan değerlendirme komisyonu kurulur .
Cumhurbaşkanlığında kurulacak Değerlendirme Komisyonu İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin başkanlığında belirlenecek genel müdürlerin katılımıyla oluşur . Türk
Silahlı Kuvvetlerinde ise bu Komisyonun oluşumu kendi yönergeleri ile belirlenir . Değerlendirme
Komisyonunun çalışma tutanakları ve kararları gizlidir .” 8. MY 114- 1 (C) Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu Güvenlik ve İşbirliği
Yönergesinin “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Olumsuz Kabul Edileceği
Haller” başlıklı 13’üncü maddesinde : “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonuçları, soruşturma konusu şahsın içinde bulunduğu ortam da dikkate alınarak değerlendirilir . Bu değerlendirme, Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesine alınacak şahıslar hakkında karar verirken, idarenin takdir hakkının en uygun adaydan yana kullanılmasını sağlamaya yöneliktir .” düzenlemeleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar
Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Astsubay adaylığı güvenlik soruşturması sebebiyle sonlandırılmış olan başvuran, şahsının tekrar
4 / 7araştırılarak astsubay adaylığına iade edilmesini talep etmiştir .
11. Dış Kaynaktan Muvazzaf Astsubay Temin Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinde muvazzaf astsubay olarak alınacak kişilerde aranan nitelikler ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş ve bu nitelikler arasında, yapılacak güvenlik soruşturmasında olumlu sonuç almak şartı sayılmıştır .
12. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinde, güvenlik soruşturması, kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesi olarak tanımlanmış, 9’uncu maddesinde ise Türk Silahlı Kuvvetleri personeli hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına ilişkin taleplerin Milli Savunma Bakanlığı tarafından Cumhurbaşkanlığına iletileceği ve bunlar hakkındaki güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğüne yaptırılacağı belirtilmiştir .
13. Aynı Yönetmeliğin 11’inci maddesinde, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlara ayrıntısıyla yer verilmiş, 13’üncü maddesinde ise güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulacağı, soruşturma ve araştırma evresinin ve sonucunun bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmayacağı düzenlenmiştir . Yine aynı
Yönetmeliğin 15’inci maddesinde, yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla gerektiğinde kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere değerlendirme komisyonu kurulacağı, Türk Silahlı Kuvvetlerinde bu
Komisyonun oluşumunun kendi yönergeleri ile belirleneceği, ayrıca Değerlendirme Komisyonunun çalışma tutanakları ve kararlarının gizli olduğu hüküm altına alınmıştır .
14. MY 114- 1 (C) Silahlı Kuvvetler İstihbarata Karşı Koyma, Koruyucu Güvenlik ve İşbirliği
Yönergesinde de, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının genel ilkelerine, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılırken araştırılacak hususlara, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz kabul edileceği hallere ve güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumsuz sonuçlanan personel hakkında yapılacak işlemlere yer verilmiştir . Yönergenin 13’üncü maddesinde ayrıca, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonuçlarının, soruşturma konusu şahsın içinde bulunduğu ortam da dikkate alınarak değerlendirileceği, bu değerlendirmenin, Türk
Silahlı Kuvvetleri bünyesine alınacak şahıslar hakkında karar verirken, idarenin takdir hakkının en uygun adaydan yana kullanılmasını sağlamaya yönelik olduğu belirtilmiştir . Dolayısıyla yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun olumlu ya da olumsuz olarak değerlendirilmesi konusunda yetkili komisyona takdir hakkı tanındığı görülmektedir .
15. Bilindiği üzere, idarelerin idari işlem tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilmektedir . Takdir yetkisi, idareye bırakılan belli ölçüde karar alma özgürlüğü olup, hukuken kabul edilebilir koşulların oluşumu halinde tanınmış bir serbestidir . Yine de, takdir
5 / 7yetkisinin sınırsız bir yetki olmayıp, idarenin keyfi davranması anlamına gelmemektedir . Öncelikli
görevi ve sorumluluğu kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak olan idarenin, sahip olduğu takdir yetkisini kullanırken, kendi mevzuatı çerçevesinde, kamu yararını gözetmesi, hizmet gereklerini dikkate alması, insan kaynaklarının verimli kullanması, teşkilat yapısının elverişliliğini ve benzeri faktörleri dikkate alması gerekmektedir .
16. Somut olayda; başvuranın dış kaynaktan muvazzaf astsubay alımına başvuruda bulunduğu, yazılı sınav, fiziki yeterlilik ve sözlü mülakat aşamalarından başarıyla geçtiği ve eğitime başladığı, akabinde güvenlik soruşturması işlemlerinin başlatıldığı, yetkili makamlar tarafından yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesinde başvuran hakkında edinilen ve Güvenlik
Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 13’üncü maddesi uyarınca gizli kalması gereken bilginin, MSB Üst Değerlendirme Komisyonu tarafından değerlendirildiği ve başvuranın güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olduğuna karar verildiği, bu sebeple başvuranın adaylık işlemlerinin sonlandırıldığı anlaşılmıştır .
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; MSB Üst Değerlendirme Komisyonu tarafından başvuranın güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun olumsuz olduğuna karar verilmesi işleminde takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı yönünde herhangi bir bulguya rastlanmadığı, bu sebeple güvenlik soruşturması uygun olmak şartını taşımadığı anlaşılan başvuranın adaylık işlemlerinin sonlandırılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı kanaati ve sonucuna varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk” , “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
6 / 7Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi