Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanan jandarma uzman erbaş adayının atama talebi hukuka uygun olarak reddedilebilir mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 3120-3120

BAŞVURU NO : 2018/11149

KARAR TARİHİ : 08/02/2019

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : İçişleri Bakanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın jandarma uzman erbaşlık adaylığının güvenlik soruşturması sebebiyle sonlandırılması hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 15/09/2018

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 2016/2 döneminde jandarma uzman erbaşlık sınavını kazandığını ve sağlık raporunu gönderdiğini, atama beklerken güvenlik soruşturmasının bir yıl sürdüğünü ve olumsuz sonuçlandığını, hiçbir sabıkasının bulunmadığını belirtmiş olup yapılan işlemin tekrar incelenmesini, hakkındaki olumsuzlukların bildirilmesini ve uzman erbaşlığa atamasının yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. İçişleri Bakanlığı Jandarma Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının 06/11/2018 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; uzman erbaş temin faaliyetlerinin, Uzman Erbaş

Kanunu, Uzman Erbaş Yönetmeliği ve Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması

Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yapıldığı, başvuranın; Uzman Erbaş Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinin (g) bendinde uzman erbaş olarak alınacak kişilerde aranan nitelikler arasında sayılmış olan güvenlik soruşturması uygun olmak şartını taşımadığı tespit edildiğinden işlemlerinin sonlandırıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu

Personeli İle Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402

Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 1’inci maddesinde: “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması; kamu kurum ve kuruluşlarında, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Genelkurmay

Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel hakkında yapılır.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden bilgi ve belge almaya, 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı

Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında tutulan kayıtlara ulaşmaya, Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yürütülen soruşturma sonuçlarını, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile kesinleşmiş mahkeme kararlarını almaya yetkilidir.

Devletin güvenliğini, ulusun varlığını ve bütünlüğünü iç ve dış menfaatlerinin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeler ile gizlilik dereceli kamu personeli ile meslek gruplarının tespiti, birim ve kısımların tanımlarının yapılması, güvenlik soruşturmasının ve arşiv araştırmasının usul ve esasları ile bunu yapacak merciler ve üst kademe yöneticilerinin kimler olduğu Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulacak yönetmelik ile düzenlenir.” 6. 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun “Yönetmelik” başlıklı

19’uncu maddesinde:

“Personelde aranacak nitelikler, müracaat şekli ve zamanı, müracaatın kabul edilmesi, sözleşmenin yapılması ve feshedilmesi sebepleri, verilecek sicilin şekil ve usulleri görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade edilememe halleri ve bunlara yapılacak işlem şekli, sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar, uzman onbaşıların uzman çavuş olabilmeleri için gerekli şartlar, astsubay sınıfına geçirilecekler için uygulanacak esaslar, astlık üstlük münasebetleri ile bu hususlardaki işlem şekli ve ilgili diğer hususlar kanunun yürürlüğe girmesini takip eden 6 ay içerisinde Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir.” 7. Uzman Erbaş Yönetmeliğinin “Personelde aranacak nitelikler” başlıklı 6’ncı

maddesinde: “Uzman erbaş olarak alınacaklarda aşağıdaki şartlar aranır:

… g) İcra edilen temel askerlik eğitimini başarıyla tamamlayanlardan güvenlik soruşturması uygun olmak veya ilk atamaları doğrudan doğruya kıt’a veya birliklere yapılan uzman erbaşlar için güvenlik soruşturması uygun olmak…” 8. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin, 8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde: “Bu Yönetmeliğin amacı; … Türk Silahlı

Kuvvetlerinde, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel ile ilk defa veya yeniden kamu hizmeti ve görevlerine atanacaklar hakkında yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını düzenlemektir.” 8.2. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (g) bendinde: “Güvenlik soruşturması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini… ifade eder.” 8.3. “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapacak makamlar” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında: “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat

Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılır.” 8.4. “Türk Silahlı Kuvvetleri personeli” başlıklı 9’uncu maddesinde: “Türk Silahlı

Kuvvetleri personeli hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına ilişkin talepler

Milli Savunma Bakanlığı tarafından Cumhurbaşkanlığına iletilir. Bunlar hakkındaki güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve/veya Emniyet Genel

Müdürlüğüne yaptırılır.” 8.5. “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar” başlıklı 11’inci maddesinde: “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam dikkate alınarak, kişinin kayıtlı ikamet adresi ile fiilen ikamet ettiği adres esas alınmak suretiyle; a) Kimlik kontrolü, kimlik kayıtlarının doğruluk derecesi, uyrukluğu, geçmişte yabancı bir devletin uyrukluğuna girip girmediği, b) Genel kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat birimlerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında arama kaydı veya herhangi bir tahdidin olup olmadığı, c) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakının bulunup bulunmadığı ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında

Kanuna ve Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı davranıp davranmadığı, ç) Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı, d) Yabancılarla, özellikle hasım ve hasım olması muhtemel Devlet mensupları ve temsilcileriyle ilgili derecesinin iç yüzü ve nedeni, araştırılır.” 8.6. “Gizliliğe uyma” başlıklı 13’üncü maddesinde: “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulur. Soruşturma ve araştırma evre ve sonucu bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmaz.” 8.7. “Değerlendirme” başlıklı 15’inci maddesinde: “Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla gerektiğinde kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri ile

657 sayılı Kanunun 48 inci maddesi kapsamında belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı

gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanlıklarda görevlendirilecek bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin başkanlığında, personel birim amiri, hukuk müşaviri ve varsa güvenlik işlerinden sorumlu birim amirinden oluşan değerlendirme komisyonu kurulur. Cumhurbaşkanlığında kurulacak

Değerlendirme Komisyonu İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin başkanlığında belirlenecek genel müdürlerin katılımıyla oluşur. Türk

Silahlı Kuvvetlerinde ise bu Komisyonun oluşumu kendi yönergeleri ile belirlenir.

Değerlendirme Komisyonunun çalışma tutanakları ve kararları gizlidir.” düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret

Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk

Yönünden Değerlendirme 10. Jandarma uzman erbaş adaylığı güvenlik soruşturması sebebiyle sonlandırılmış olan başvuran, yapılan işlemin tekrar incelenmesini, hakkındaki olumsuzlukların bildirilmesini ve uzman erbaşlığa atamasının yapılmasını talep etmiştir.

11. Uzman Erbaş Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinde, uzman erbaş olarak alınacak kişilerde aranan nitelikler ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş ve bu nitelikler arasında, yapılacak güvenlik soruşturması uygun olmak şartı sayılmıştır.

12. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinde, güvenlik soruşturması, kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesi olarak tanımlanmış, 9’uncu maddesinde ise Türk

Silahlı Kuvvetleri personeli hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına ilişkin taleplerin Milli Savunma Bakanlığı tarafından Cumhurbaşkanlığına iletileceği ve bunlar hakkındaki güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğüne yaptırılacağı belirtilmiştir.

13. Aynı Yönetmeliğin 11’inci maddesinde, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlara ayrıntısıyla yer verilmiş, 13’üncü maddesinde ise güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulacağı, soruşturma ve araştırma evresinin ve sonucunun bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmayacağı düzenlenmiştir.

Yine aynı Yönetmeliğin 15’inci maddesinde, yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla gerektiğinde kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere değerlendirme komisyonu kurulacağı, Türk Silahlı Kuvvetlerinde bu Komisyonun oluşumunun kendi yönergeleri ile belirleneceği, ayrıca Değerlendirme Komisyonunun çalışma tutanakları ve kararlarının gizli olduğu hüküm altına alınmıştır. Tüm bu düzenlemelerden, yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun olumlu ya da olumsuz olarak değerlendirilmesi konusunda yetkili komisyona takdir hakkı tanındığı anlaşılmıştır.

14. Bilindiği üzere, idarelerin idari işlem tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilmektedir. Takdir yetkisi, idareye bırakılan belli ölçüde karar alma özgürlüğü olup, hukuken kabul edilebilir koşulların oluşumu halinde tanınmış bir serbestidir.

Yine de, takdir yetkisinin sınırsız bir yetki olmayıp, idarenin keyfi davranması anlamına gelmemektedir. Öncelikli görevi ve sorumluluğu kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak olan idarenin, sahip olduğu takdir yetkisini kullanırken, kendi mevzuatı çerçevesinde, kamu yararını gözetmesi, hizmet gereklerini dikkate alması, insan kaynaklarının verimli kullanması, teşkilat yapısının elverişliliğini ve benzeri faktörleri dikkate alması gerekmektedir.

15. Somut olayda; başvuranın jandarma uzman erbaş alımına başvuruda bulunduğu, yazılı sınav, fiziki yeterlilik ve sözlü mülakat aşamalarından başarıyla geçtiği, akabinde güvenlik soruşturması işlemlerinin başlatıldığı, yetkili makamlar tarafından yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesinde başvuran hakkında edinilen ve Güvenlik

Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 13’üncü maddesi uyarınca gizli kalması gereken bilginin, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Değerlendirme Kurulu tarafından değerlendirildiği ve başvuranın güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olduğuna karar verildiği, bu sebeple de başvuranın adaylık işlemlerinin sonlandırıldığı anlaşılmıştır. 16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Güvenlik Soruşturması ve Arşiv

Araştırması Değerlendirme Kurulu tarafından başvuranın güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun olumsuz olduğuna karar verilmesi işleminde takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı yönünde herhangi bir bulguya rastlanmadığı, bu sebeple güvenlik soruşturması uygun olmak şartını taşımadığı anlaşılan başvuranın adaylık işlemlerinin sonlandırılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı kanaati ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden (varsa)

arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi