|
ÖZET: Bu karar, jandarma uzman erbaş olarak görev almak isteyen bir bireyin güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle sözleşmesinin feshedilmesi üzerine yapılan başvurunun reddine ilişkindir. Başvuran, müvekkilinin güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle ilişiğinin kesilmesine itiraz etmiş, ancak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yönetmeliği çerçevesinde yapılan değerlendirmeler sonucunda, müvekkilinin gerekli nitelikleri taşımadığı belirlenmiştir.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’nde, güvenlik soruşturmasının kapsamı ve gizliliği ile ilgili düzenlemeler yer almakta olup, bu süreçte elde edilen bilgilerin gizli tutulması gerektiği vurgulanmıştır. Somut olayda, müvekkilinin güvenlik soruşturması sonucunun olumsuz olması, sözleşmesinin feshi için yeterli bir sebep olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, güvenlik soruşturmalarının kamu güvenliği açısından önemini ve bu süreçlerin titizlikle yürütülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 10070-10070 |sayi|94019529-101.07.05-E.94019529-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2018/807 2018/ 807
KARAR TARİHİ : 08/06/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : İçişleri Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Jandarma uzman erbaş olan
’in, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle sözleşmesinin feshedilmesi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 23/01/2018 23.1.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan Av. ; müvekkili
’in Jandarma Sahil Komutanlığı uzman jandarma sınavına başvurduğunu, bütün aşamaları geçtikten sonra Jandarma Genel Komutanlığı Kastamonu 5’inci Jandarma Eğitim Alay
Komutanlığında eğitime başladığını ve eğitimini başarıyla tamamladığını, eğitimi tamamladıktan sonra Antalya ili Manavgat ilçesi Selimiye Jandarma Karakoluna atamasının yapıldığını, ancak; o sırada güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle ilişiğinin kesildiğini belirtilmiş olup Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının 01/ 12/ 2017 tarih ve sayılı “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Olumsuz Olduğu” yönündeki Kurul Kararının ve bu karara bağlı olarak tesis edilen Jandarma Genel Komutanlığı
Kastamonu 5’inci Jandarma Eğitim Alay Komutanlığı’nın 01/ 12/ 2017 tarih ve bila sayılı “Sözleşme
Feshi Onay Belgesinin” iptali ile müvekkili ’in yoksun kaldığı maddi ve özlük haklarının verilmesini talep etmektedir .
1 / 6II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. İçişleri Bakanlığı Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 16/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazısında özetle; Jandarma Genel
Komutanlığına uzman erbaş temini kapsamında başvuran adayların; yazılı sınav, fiziki kabiliyet değerlendirme testi ve mülakat sınavından oluşan aşamalardan geçtiği, olumlu sağlık raporu alınmasından sonra güvenlik soruşturması işlemlerinin başlatıldığı, güvenlik soruşturmalarının 4045 sayılı Kanun ile Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması yönetmeliği hükümleri kapsamında yürütüldüğü, uzman erbaş olarak istihdam edilecek olan kişilerin önemli dereceli görevde çalışacakları düşünüldüğünde, bu kişilerin ortamının, yaşadıkları çevrenin, kimlerle iletişim halinde olduklarının araştırılmasının Devlet güvenliği açısından elzem olduğu, Personel Temin Merkezi tarafından oluşturulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kurulunun, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını değerlendirmekle yetkili olduğu, Milli İstihbarat Teşkilatı
Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesinde hakkında edinilen bilginin Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kurulu tarafından değerlendirildiği ve
’in güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olduğuna karar verildiği, bu sebeple de sözleşmesinin feshedildiği açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında :
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler .” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında : “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” 5. 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu
Personeli İle Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı
Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 1’inci maddesinde :
“Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması; kamu kurum ve kuruluşlarında, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel hakkında yapılır .
Devletin güvenliğini, ulusun varlığını ve bütünlüğünü iç ve dış menfaatlerinin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeler ile gizlilik dereceli kamu personeli ile meslek gruplarının tespiti, birim ve kısımların tanımlarının yapılması, güvenlik soruşturmasının ve arşiv
2 / 6araştırmasının usul ve esasları ile bunu yapacak merciler ve üst kademe yöneticilerinin kimler
olduğu Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulacak yönetmelik ile düzenlenir .”
6. 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun “Yönetmelik” başlıklı 19’uncu maddesinde :
“Personelde aranacak nitelikler, müracaat şekli ve zamanı, müracaatın kabul edilmesi, sözleşmenin yapılması ve feshedilmesi sebepleri, verilecek sicilin şekil ve usulleri görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade edilememe halleri ve bunlara yapılacak işlem şekli, sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar, uzman onbaşıların uzman çavuş olabilmeleri için gerekli şartlar, astsubay sınıfına geçirilecekler için uygulanacak esaslar, astlık üstlük münasebetleri ile bu hususlardaki işlem şekli ve ilgili diğer hususlar kanunun yürürlüğe girmesini takip eden 6 ay içerisinde Milli Savunma
Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir .” 7. 20/ 09/ 2005 tarihli ve 25942 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Uzman Erbaş Yönetmeliğinin, 7.1. “Personelde aranacak nitelikler” başlıklı 6’ncı maddesinde : “Uzman erbaş olarak
alınacaklarda aşağıdaki şartlar aranır :
…
g) İcra edilen temel askerlik eğitimini başarıyla tamamlayanlardan güvenlik soruşturması uygun olmak veya ilk atamaları doğrudan doğruya kıt’a veya birliklere yapılan uzman erbaşlar için güvenlik soruşturması uygun olmak …” 7.2. “Görevde başarısız olma, kendilerinden istifade edilmeme halleri ve sözleşmenin feshedilmesi sebepleri” başlıklı 13’üncü maddesinin son fıkrasında : “Uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da, daha sonra bu Yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanlar hakkında da fesih işlemi yapılır .” 8. 12/ 4/ 2000 tarihli ve 24018 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Güvenlik Soruşturması ve
Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin, 8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde : “Bu Yönetmeliğin amacı; … Türk Silahlı Kuvvetlerinde, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel hakkında yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını düzenlemektir .” 8.2. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (g) bendinde : “Güvenlik soruşturması : Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini… ifade eder .
8.3. “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapacak makamlar” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında : “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat
Teşkilatı Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılır .” 8.4. “Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak personel” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasında : “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması; gizlilik dereceli birim ve kısımlar ile askeri, emniyet, istihbarat teşkilatlarında ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılacak personel hakkında yapılır .”
3 / 68.5. “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar” başlıklı 11’inci
maddesinde : “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam da
dikkate alınarak :
a) Kimlik kontrolü, kimlik kayıtlarının doğruluk derecesi, uyrukluğu, geçmişte yabancı bir devletin uyrukluğuna girip girmediği, b) Kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığı, kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat ünitelerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında bir tahdidin olup olmadığı, c) Yıkıcı faaliyetlerde bulunup bulunmadığı ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında
Kanuna ve Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı davranıp davranmadığı .
d) Şeref ve haysiyetini ihlal edecek ve görevine yansıyacak şekilde kumara, uyuşturucuya, içkiye, paraya ve aşırı bir şekilde menfaatine düşkün olup olmadığı, ahlak ve adaba aykırı davranıp davranmadığı, e) Yabancılarla, özellikle hasım ve hasım olması muhtemel Devlet mensupları ve temsilcileriyle ilgili derecesinin iç yüzü ve nedeni, f) Sır saklama yeteneğinin olup olmadığı, araştırılır .” 8.6. “Gizliliğe uyma” başlıklı 13’üncü maddesinde : “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulur . Soruşturma ve araştırma evre ve sonucu bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmaz .” 8.7. Değerlendirme başlıklı 15 inci maddesinde : “Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin olumsuz olması halinde, kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanlıklarda müsteşarın, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin başkanlığında, personel birim amiri, hukuk müşaviri ve varsa güvenlik işlerinden sorumlu birim amirinden oluşan “Değerlendirme Komisyonu” kurulur . Başbakanlıkta kurulacak
Değerlendirme Komisyonu Müsteşar veya görevlendireceği müsteşar yardımcısının başkanlığında, Kanunlar ve Kararlar Genel Müdürü ile Personel ve Prensipler Genel Müdürünün katılımıyla oluşur . Türk Silahlı Kuvvetlerinde ise bu Komisyonun oluşumu kendi yönergeleri ile belirlenir .
Değerlendirme Komisyonunun çalışma tutanakları ve kararları gizlidir .” düzenlemeleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar
Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Kurumumuza başvuruda bulunan Av. , jandarma uzman erbaş olan müvekkili
4 / 6’in güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle
ilişiğinin kesilmesine dair Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığının 01/ 12/ 2017 tarih ve sayılı “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Olumsuz Olduğu” yönündeki Kurul Kararının ve bu karara bağlı olarak tesis edilen Jandarma Genel Komutanlığı
Kastamonu 5’inci Jandarma Eğitim Alay Komutanlığı’nın 01/ 12/ 2017 tarih ve bila sayılı “Sözleşme
Feshi Onay Belgesinin” iptali ile müvekkilinin yoksun kaldığı maddi ve özlük haklarının iadesini talep etmektedir .
11. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinde, güvenlik soruşturması, kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesi olarak tanımlanmış, 8’inci maddesinde, askeri personel, hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak personeller arasında sayılmıştır . Aynı Yönetmeliğin 11’inci maddesinde, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlara ayrıntısıyla yer verilmiş, 13’üncü maddesinde ise güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulacağı, soruşturma ve araştırma evresinin ve sonucunun bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmayacağı düzenlenmiştir . Yine aynı Yönetmeliğin 15’inci maddesinde, yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin olumsuz olması halinde bir “Değerlendirme Komisyonu” marifetiyle kişilerin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri teşkilatta çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri gibi hususların inceleneceği ve sonucun sorumlu amirin takdirine sunulacağı, ayrıca
Değerlendirme Komisyonunun çalışma tutanakları ve kararlarının gizli olduğu hüküm altına alınmıştır .
12. Somut olayda; ’in jandarma uzman erbaşlık için başvuruda bulunduğu, yazılı sınav, fiziki kabiliyet değerlendirme testi ve mülakat sınavı aşamalardan başarıyla geçtiği, akabinde güvenlik soruşturması işlemlerinin başlatıldığı, Milli İstihbarat Teşkilatı
Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesinde hakkında edinilen ve Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 13’üncü maddesi uyarınca gizli kalması gereken bilginin, Personel Temin Merkezi tarafından oluşturulan Güvenlik
Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kurulu tarafından değerlendirildiği ve
’in güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olduğuna karar verildiği, bu sebeple de sözleşmesinin feshedildiği anlaşılmıştır .
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Uzman Erbaş Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinde, uzman erbaş olarak alınacak kişilerde aranan niteliklerin ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş olduğu ve bu nitelikler arasında, icra edilen temel askerlik eğitimini başarıyla tamamlayanlardan güvenlik soruşturması uygun olmak veya ilk atamaları doğrudan doğruya kıt’a veya birliklere yapılan uzman erbaşlar için güvenlik soruşturması uygun olmak şartının sayıldığı, yine aynı Yönetmeliğin 13’üncü maddesinde, uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da, daha sonra bu Yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanların sözleşmesinin feshedileceğinin öngörüldüğü, bu sebeple, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kurulu
5 / 6tarafından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun olumsuz olduğuna karar verilen,
dolayısıyla da Uzman Erbaş Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinin (g) bendinde uzman erbaş olarak alınacak kişilerde aranan nitelikler arasında sayılmış olan güvenlik soruşturması uygun olmak şartını taşımadığı anlaşılan ’in sözleşmesinin feshedilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı kanaati ve sonucuna varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk” , “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi 5