II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) İstanbul Valiliği İl Emniyet Müdürlüğünün 09/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı
yazısı ve eklerinde, özetle;
2.1) Başvuranın Çarşı ve Mahalle Bekçisi olmak üzere Güngören Kaymakamlığına başvuruda
bulunarak, yapılan yazılı sınav sonucuna göre oluşturulan sıralamada 18 inci asil aday olarak başarı göstermesi üzerine, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması aşamasına geçildiği,
2.2) Kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığı, kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat
ünitelerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında bir tahdidin olup olmadığı aşamalarından biri olan “istihbarat üniteleri arşiv kayıtları” araştırması devam ederken sehven Sağlık Kurulu Raporu aşamasına geçildiği,
2.3) Başvuranın, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 11 inci maddesinde
sayılan hususlardan “ istihbarat ünitelerinin arşivlerinde ” kaydının bulunduğu,
2.4) Çarşı ve Mahalle Bekçisi olacak adayların her yönden güvenilirliklerinin tespit edilmesi,
Devletin ve toplumun ileride uğrayabileceği zararın veya tehlikenin önceden önlenmesi için tüm adayların Güvenli Soruşturması ve Arşiv Araştırması’nın, meri mevzuat kuralları ve iyi yönetim ilkeleri çerçevesinde yapıldığı ve Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması
Yönetmeliğinin 15 inci maddesine göre oluşturulan Değerlendirme Komisyonu kararı ile başvuran hakkında bekçi olamaz kararı verildiği ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın
3.1) “Hizmete girme” başlıklı 70 inci maddesinde;
“Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir . Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez .”
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Genel ve özel şartlar” başlıklı 48 inci
maddesinde;
2 / 6“Devlet memurluğuna alınacaklarda aşağıdaki genel ve özel şartlar aranır .
A) Genel şartlar :
… Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak .
B) Özel şartlar :
… 2. Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak .”
6) 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu
Personeli İle Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402
Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un birinci maddesinde;
“ Devletin güvenliğini, ulusun varlığını ve bütünlüğünü iç ve dış menfaatlerinin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeler ile gizlilik dereceli kamu personeli ile meslek gruplarının tespiti, birim ve kısımların tanımlarının yapılması, güvenlik soruşturmasının ve arşiv araştırmasının usul ve esasları ile bunu yapacak merciler ve üst kademe yöneticilerinin kimler olduğu Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulacak yönetmelik ile düzenlenir .”
7) 12/ 04/ 2000 tarihli ve 24018 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Güvenlik
Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin
7.1) “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“Bu Yönetmelikte geçen; …
f) Arşiv araştırması : Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının mevcut kayıtlardan saptanmasını, g) Güvenlik soruşturması : Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini, … ifade eder .”
7.2) “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar” başlıklı 11 inci
maddesinde;
“Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam da dikkate
alınarak :
… b) Kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığı, kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat ünitelerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında bir tahdidin olup olmadığı, … araştırılır .”
3 / 67.3) “Gizliliğe uyma” başlıklı 13 üncü maddesinde;
“Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulur .
Soruşturma ve araştırma evre ve sonucu bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmaz .”
7.4) “Değerlendirme” başlıklı 15 inci maddesinde;
“Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin olumsuz olması halinde, kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanlıklarda müsteşarın, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin başkanlığında, personel birim amiri, hukuk müşaviri ve varsa güvenlik işlerinden sorumlu birim amirinden oluşan “Değerlendirme Komisyonu” kurulur .”
8) 03/ 05/ 2002 tarihli ve 24744 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu
Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmeliğin
8.1) “Adayların başvurmaları ve atanmaları” başlıklı 25 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında;
“Ancak, atama için öngörülen koşullara uymayan veya gerekli belgeleri süresi içinde getiremeyen adayların atamaları yapılmaz .”
8.2) “Hak iddia edilemeyecek durumlar” başlıklı 26 ncı maddesinin 4 üncü fıkrasında;
“Kamu kurum ve kuruluşlarının atama için öngördükleri koşulları karşılayamayan adaylar, yerleştirmeden doğan tüm haklarını kaybederler .”
9) 10/ 10/ 1966 tarihli ve 24744 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Çarşı ve
Mahalle Bekçiliğine Giriş Sınavı Yönetmeliği’nin
“Aday listesine giren isteklilerden yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu olanlar tebligat üzerine on beş iş günü içerisinde, en yakın tam teşekküllü devlet hastanesinden alacakları Sağlık Kurul Raporlarını, ilgili emniyet birimlerine teslim ederler .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Güvenlik Soruşturması
ve Arşiv Araştırması sonucunda istihbarat ünitelerinin arşivlerinde başvurana ait bir kaydın bulunması nedeniyle idarece başvuran hakkında verilen kararda hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirildiğinden, başvurunun reddi gerektiği yönünde hazırlanan öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması kaydı bulunduğu gerekçesiyle hakkında
verilen “Çarşı ve Mahalle Bekçisi Olamaz” kararının iptalini talep etmektedir .
4 / 612) Kamu hizmetine girmek her vatandaşın hakkı olmakla birlikte, kamu hizmetinin etkin ve
esenlikli bir biçimde yürütülmesi amacıyla, ilgili Kanunlarda kamuda işe alınacak memurlarda birtakım nitelikler aranmakta ve atama işlemleri belli genel ve özel şartlara bağlı olarak gerçekleştirilmektedir .
13) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48 inci maddesine, 03/ 10/ 2016 tarihinde 676 sayılı
KHK ile eklenen sekizinci bent yoluyla devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartlar arasına “Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak” şartı da eklenmiş olup, daha önce gizlilik dereceli birim ve kısımlar ile askeri, emniyet, istihbarat teşkilatlarında ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılacak personel için, ayrıca özel mevzuatlarınca sadece belli mesleklerdeki memurlar için aranan arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasının olumlu olması şartı, devlet memurluğuna atanacakların tamamı için getirilmiş bulunmaktadır .
14) Ayrıca, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48 inci maddesinde, özel şartların
düzenlendiği (B) bölümünün ikinci bendinde, Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak gerektiği hüküm altına alınmıştır . Çarşı ve Mahalle Bekçiliğine Giriş
Sınavı Yönetmeliği’nin 33 üncü maddesinde ise, aday listesine girenlerden yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu olanlardan sağlık kurulu raporu isteneceği düzenlenmiştir .
15) Bilindiği üzere, çarşı ve mahalle bekçi teşkilatı, en büyük mülkiye amirinin emrinde, genel
zabıtaya yardımcı, silahlı bir kuruluş olarak, genel kolluk kuvvetlerinin derhal müdahalesine imkan bulunmayan acele ve zaruri haller suç işlenirken müdahale etmek, suç işlenmesini önlemek, suç delillerinin kaybolmasını önlemek, genel kolluk kuvvetlerine yardımcı olmak, kamu düzenini bozacak faaliyetlerin önüne geçmek için gerekli tedbirleri almak, halkın sükun ve istirahatinin bozulmasını önlemek, belli konularda mahalle sakinlerine yardımcı olmak gibi çeşitli ve önemli görevler yürüten bir birimdir . Bu açıdan, Çarşı ve Mahalle Bekçisi olacak adayların her yönden güvenilirliklerinin tespit edilmesi, Devletin ve toplumun ileride uğrayabileceği zararın veya tehlikenin önceden önlenmesi için büyük bir titizlik gösterilmesi zaruridir .
16) Diğer yandan, idarelerin idari işlem tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye
takdir yetkisi denilmektedir . Takdir yetkisi, idareye bırakılan belli ölçüde karar alma özgürlüğü olup, hukuken kabul edilebilir koşulların oluşumu halinde tanınmış bir serbestidir . Yine de, takdir yetkisinin sınırsız bir yetki olmayıp, idarenin keyfi davranması anlamına gelmemektedir .
Öncelikli görevi ve sorumluluğu kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak olan idarenin, sahip olduğu takdir yetkisini kullanırken, kendi mevzuatı çerçevesinde, kamu yararını gözetmesi, hizmet gereklerini dikkate alması, insan kaynaklarının verimli kullanması, teşkilat yapısının elverişliliğini ve benzeri faktörleri dikkate alması gerekmektedir .
17) Yapılan inceleme neticesinde, yapılan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması
Yönetmeliğinin 15 inci maddesi uyarınca kurulan Değerlendirme Komisyonlarına, ilgili hakkında yaptırılan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması sonucuna göre, ataması yapılacak kişinin işe alınıp alınmaması konusunda karar alma ve amirin de Komisyon raporuna istinaden ilgili hakkında atama kararı verip vermeme konusunda takdir hakkı tanındığı; somut olayımızda alımı yapan İstanbul Valiliği bünyesinde oluşturulan Güvenlik Soruşturması
Değerlendirme Kurulu’nun da, başvuran hakkında yaptırılan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv
5 / 6Araştırması sonucunda istihbarat ünitelerinin arşivlerinde kaydının bulunduğunu tespit etmesi
üzerine, başvuran hakkında bekçi olamaz kararı verdiği anlaşılmıştır .
18) Kurumuzca yapılan inceleme netcesinde; Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması
sonucunda istihbarat ünitelerinin arşivlerinde kaydının bulunduğunu tespit edilen başvuran hakkında verilen kararda, takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı yönünde herhangi bir bulguya rastlanamaması nedeniyle, başvurunun reddi yönünde karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içinde gönderildiğinden ve başvuranın dilekçesi üzerine kısa sürede cevap verdiğinden “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun hareket ettiği; ancak, başvuranın talebini reddederken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin göstermemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir . Ayrıca, başvuranın güvenlik soruşturması tamamlanmasına rağmen sehven başvurandan sağlık raporu istendiği göz önünde bulundurulduğunda, idarenin bu konuda daha dikkatli davranması gerektiği değerlendirilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre başvurunun REDDİNE, Ret kararının BAŞVURANA ve EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi