|
ÖZET: Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü’nde Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalı için profesör kadro ilanı talep eden Doç. Dr. Kaptanoğlu’nun başvurusu, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından reddedilmiştir. Başvuruda, Kaptanoğlu’nun akademik dosyasının gerekli kriterleri sağladığı belirtilmesine rağmen, ilgili anabilim dalında profesör kadrosunun ilan edilmemesi, başvuranın haklarının ihlal edildiği iddiasıyla gündeme gelmiştir. Kaptanoğlu, mevcut profesör sayısının dengesizliğine ve kendi kadro hakkının göz ardı edildiğine dikkat çekmiştir.
Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü, kadro ilanı sürecinin Yükseköğretim Kurulu’ndan izin alınarak yürütüldüğünü ve ihtiyaçların belirlenmesinde çeşitli kriterlerin dikkate alındığını açıklamıştır. Nüfusbilim Anabilim Dalı’nın daha uzun bir geçmişe sahip olduğu ve öğrenci sayısının Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalı’na göre daha fazla olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca, başvurunun reddedilmesinin kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde değerlendirildiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın profesörlük kriterlerini sağladığı kabul edilse de, idarenin kadro açma konusundaki takdir yetkisi ve mevcut akademik yapı dikkate alınarak başvurunun reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmamıştır. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/8684-S.24.13533
BAŞVURU NO : 2024/5163
KARAR TARİHİ : 16.08.2024
RET KARARI TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
K ,TCKN:
Adres:
HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalı için özel şart belirlenmeksizin profesör kadro ilanına çıkılması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 22.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda; Doç. Dr. Kaptanoğlu’nun Hacettepe Üniversitesi
Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürlüğü Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalında öğretim üyesi olarak görev yapmakta olduğu, aynı birimde profesörlük kadrosuna başvurabilmek için Hacettepe Üniversitesi
Öğretim Üyesi Atama Kriterlerini Belirleme ve Dosya İnceleme Komisyonuna sunduğu akademik dosyanın atama kriterlerini sağladığının 20.11.2020 tarihinde bildirildiği, aradan yıllar geçmesine ve ilgili ana bilim dalında tek profesör görev yapmasına ve o emekli olduğu takdirde ilgili ana bilim dalında profesör kalmayacak olmasına rağmen, Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalı için profesörlük kadro ilanına çıkılmadığı, Nüfus Etütleri Enstitüsü’nün, “Nüfusbilim Anabilim Dalı” ve “Sosyal Araştırma Yöntemleri
Anabilim Dalı” olarak iki anabilim dalından oluştuğu, Sosyal Araştırmalar Anabilim Dalında hali hazırda tek profesörün (Prof. Dr. ) görev yaptığı, söz konusu profesörün emekli olması halinde Sosyal Araştırma Yöntemleri Ana Bilim Dalında profesör kalmayacağı, buna rağmen müvekkilinin
4 yıla yakın süredir profesörlük kadrosunun ilan edilmesini beklediği, Nüfusbilim Anabilim Dalında ise
Prof. Dr. ‘in emekli olduğu 4 Ocak 2023 tarihine kadar 3 profesörün görev yaptığı, öyle ki
Nüfusbilim Anabilim Dalında görev yapan Prof. Dr. ’un Mayıs 2022 tarihinde profesörlük kriterlerinden geçer geçmez 17 Kasım 2022 tarihinde profesörlük kadrosuna atandığı, oysaki bu atama tarihinde ilgili anabilim dalında zaten iki profesör olduğu ve acil bir kadro ihtiyacının söz konusu
olmadığı, buna rağmen atamaya esas kadro ilanında düşünülerek “göç konusunda ders verme” kriteri konulduğu ve bu kişi dışında başkasının atanması ve başvurması fiilen engellenerek, Prof.
Dr. ‘a kadro verildiği, yine aynı anabilim dalında görev yapan Doç. Dr.
2023 yılı içinde profesör atama kriterlerinden geçer geçmez kendisi için, 27 Temmuz 2023 tarihinde
profesör kadrosu ilan edilmiş olduğu ve atamasının yapıldığı, bu kadro ilanında da 99. maddede alenen kişiye özel şekilde “Doçentlik unvanına Demografi alanında sahip olmak; nüfus bilgi sistemleri alanında bilimsel çalışmalar yapmış olmak” kriteri belirlenerek Doç. Dr. nun başvurmasının engellendiği, başvuranın görev yaptığı Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalı için ise
4 yıldır profesör kadro ilanı yayınlanmadığı, bu kapsamda iki anabilim dalında görev yapan profesör sayısı
arasında muazzam bir dengesizlik oluştuğu, dolayısıyla hem Sosyal Araştırma Anabilim Dalının akademik yetkinliğine hem de müvekkilin kadro hakkına aykırı hareket edildiği ifade edilerek bu durumun kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olduğu gibi, başvuranın Anayasa m. 17 “Maddi ve Manevi Varlığını
Geliştirme “, m. 20 “Özel Hayata Saygı”, m. 35 “Mülkiyet” ve m. 10. “Ayrımcılığa Uğramama” haklarının ihlal edildiğini belirtilmiş olup Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürlüğü Sosyal
Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalı için Doç. Dr. Kaptanoğlu’nun başvurusunu engelleyecek şekilde “özel şart” belirlenmeksizin, profesör kadro ilanına çıkılması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu talebe ilişkin olarak Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Müşavirliği tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda özetle,
2.1. Kadro ilanı sürecindeki görev ve yetki, Yükseköğretim Kurulundan izin alınması suretiyle rektöre ait olup bu husus yasal düzenlemeler yanında yargı kararlarında da ifade edildiği, bu yetkinin de akademik birimlerde ihtiyaç bulunup bulunmadığı, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığınca belirlenen kriterler, lisans ve önlisans eğitimine öncelik verilmesi gerekliliği, eğitim- öğretime yönelik bilimsel kaliteyi artırma düşüncesi gibi pek çok husus esas alınarak kullanıldığı, ihtiyaç tespiti yapılırken de yalnızca emekli olan/ olma ihtimali bulunan personel değil ilgili akademik birimde verilen hizmet, öğrenci sayısı, mevcut personel sayısı, mevcut kadroların en çok ihtiyaç duyulan birimlere dağıtımı da dahil olmak üzere tüm koşullar dikkate alınmak suretiyle karar verildiği, bir başka anlatımla Üniversitede kadro ilanlarında esas olanın; kişilerin atanmak istedikleri kadroların kriterlerini sağlamış olmaları değil birimlerin ihtiyaçları, yükseköğretim eğitimine hakim olan ilkeler dikkate alınmak suretiyle kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde yapılan değerlendirme olduğu,
2.2. Nüfus Etütleri Enstitüsü tarafından 2020, 2021 ve 2022 yıllarında bir sonraki yılda karşılanmak üzere hem Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalı hem de Nüfusbilim Anabilim Dalı için profesör kadrosu talep edildiği, bu taleplere istinaden Enstitünün öncelik alanlarından ikisi olan göç ve nüfus bilgi/kayıt sistemleri alanları dikkate alarak Nüfusbilim Anabilim Dalı için birincisi 2022 yılında, ikincisi de 2023 yılında olmak üzere iki profesör kadrosu için ilana çıkıldığı, 2022 yılında ilana çıkılan profesörlük kadrosuna Doç. Dr. ’un, 2022 yılında ilana çıkılan profesörlük kadrosuna ise Doç.
Dr. ’ın atandığını, her ne kadar başvurucu tarafından kendisinin başvurmasının engellenmesi amacıyla ilanda ek koşullar getirildiği iddia edilmiş ise de bu koşulların iptali talebiyle açtığı bir dava bulunmadığı, Üniversite tarafından çıkılan ilanlarda yer alan ek koşullar, 2547 sayılı Kanun kapsamında verilen yetkiye uygun şekilde getirildiği ve objektif, denetlenebilir ve bilimsel kaliteyi
yükseltmeye yönelik koşullar olup iptal davası açma hakkı olduğu halde süresi içinde dava açmayan başvurucunun bu aşamada ileri sürdüğü iddianın yasal dayanaktan yoksun olduğu,
2.3. Nüfusbilim Anabilim Dalı, Nüfus Etütleri Enstitüsü’nün 1967 yılında kurulması ile eş zamanlı olarak kurulduğu, Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim Dalı’nın ise 2013 yılında kurulduğu, yaklaşık 55 yıllık
Nüfusbilim Anabilim Dalında 4 öğretim üyesi bulunurken, 10 yıllık Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim
Dalında 3 öğretim üyesi, 2 öğretim görevlisi bulunduğu, Nüfus Etütleri Enstitüsünde aktif olan iki anabilim dalında son 5 yılda açılan dersler ve bu derslerin sorumlularını gösteren liste ile Enstitü tarafından son 5 yılda gerçekleştirilen projeler ve bu projelerde görevli olan akademik personele ilişkin bilgilerin
Kurumumuza sunulduğu, öte yandan iki anabilim dalının öğrenci sayıları karşılaştırıldığında 2023-2024
Eğitim-Öğretim Yılında Nüfusbilim Anabilim Dalında 37 öğrenci varken Sosyal Araştırma Yöntemleri
Anabilim Dalında 24 öğrenci olduğu yani Nüfusbilim Anabilim Dalı öğrenci sayısının başvurucunun görev yaptığı anabilim dalının öğrenci sayısından %50 daha fazla olduğu, ayrıca iki anabilim dalının son 5 yıla ilişkin öğrenci sayılarında da aynı şekilde Nüfusbilim Anabilim Dalı öğrenci sayısı başvurucunun görev yaptığı anabilim dalının öğrenci sayısının neredeyse iki katı olduğu,
2.4. Bu çerçevede öğretim elemanı ve öğrenci sayıları, başvuru sahibinin atanma kriterlerini sağladığından bahisle kadro açılması talebinin mevzuatta hiçbir dayanağının olmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, İdare tarafından kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek başvuranın talebinin karşılanamadığı,
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesine göre; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasına göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 6/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun;
5.1. “Yükseköğretim Kurulunun Görevleri” başlıklı 7. maddesinin 3/f fıkrasında “Üniversitelerin ihtiyaçlarını, eğitim-öğretim programlarını, bilim dallarının niteliklerini, araştırma faaliyetlerini, uygulama alanlarını, bina, araç, gereç ve benzeri imkanlar ve öğrenci sayılarını ve diğer ilgili hususları dikkate alarak; üniversitelerin profesör, doçent ve yardımcı doçent kadrolarını dengeli bir oranda tespit etmek…”
5.2. Rektör” başlıklı 13 maddesinde; (3) Üniversitenin yatırım programlarını, bütçesini ve kadro ihtiyaçlarını, bağlı birimlerinin ve üniversite yönetim kurulu ile senatonun görüş ve önerilerini aldıktan sonra hazırlamak ve Yükseköğretim Kuruluna sunmak,
5.3 “Profesörlüğe Yükselme ve Atama” başlıklı 26. maddesinde b) Profesörlüğe yükseltilerek atama
yapılabilmesi için: 1) Üniversitelerde veya yüksek teknoloji enstitülerinde atama yapılacak olan profesörlük kadroları, rektörlük tarafından ilan edilir. 2) Profesörlük kadrosuna başvuran adayların durumlarını ve bilimsel niteliklerini tespit etmek için üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunca en az üçü başka üniversitelerden veya yüksek teknoloji enstitülerinden olmak üzere ilan edilen kadronun bilim alanıyla ilgili beş profesör seçilir. Bu profesörler her aday için ayrı ayrı olmak üzere birer rapor yazarlar ve kadroya atanacak birden fazla aday varsa tercihlerini bildirirler. Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunun bu raporları göz önünde tutarak alacağı karar üzerine, rektör atamayı yapar.
6. 12/06/2018 tarihli ve 30449 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Öğretim Üyeliğine Yükseltilme Ve
Atanma Yönetmeliğinin;
6.1. “Profesör Kadrolarına Atanma” başlıklı dördüncü bölümünün “İlan” başlıklı 13 üncü maddesinde “Bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsündeki açık bulunan profesör kadroları, Resmî
Gazete’de ve üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünün internet ana sayfasında rektörlük tarafından ilan edilerek duyurulur.” 6.2. “Atanma Süreci” başlıklı 15 inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunun dosya inceleme raporlarını göz önünde tutarak alacağı karar üzerine, rektör tarafından atama yapılır.”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddedilmesi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürlüğü Sosyal Araştırma Yöntemleri
Anabilim Dalı için başvurusunu engelleyecek şekilde “özel şart” belirlenmeksizin, profesör kadro ilanına çıkılmasını talep etmektedir.
9. Başvuruda belirtilen; Nüfus Etütleri Enstitüsü’nün, “Nüfusbilim Anabilim Dalı” ve “Sosyal Araştırma
Yöntemleri Anabilim Dalı” olarak iki anabilim dalından oluştuğu ve “Nüfusbilim Anabilim Dalı” için daha önce özel şartlar belirlenerek atama yapılmasına ilişkin olarak başvuran tarafından yasal süreler içinde herhangi bir itirazda bulunulmadığı belirlenmiştir. Kaldı ki yasal düzenlemeler çerçevesinde, idarenin, kadro ilanlarında belirli nitelikleri ve ihtiyaçları göz önünde bulundurarak özel şartlar belirleme yetkisi bulunmaktadır. Başvuranın görev yapmakta olduğu anabilim dalında son 5 yılda açılan dersler ve bu derslerin sorumlularını gösteren liste ile Enstitü tarafından son 5 yılda gerçekleştirilen projeler ve bu projelerde görevli olan akademik personele ilişkin bilgilerin Kurumumuza sunulduğu, Nüfusbilim
Anabilim Dalı öğrenci sayısının başvurucunun görev yaptığı Sosyal Araştırma Yöntemleri Anabilim
Dalı’nın öğrenci sayısından yaklaşık %50 daha fazla olduğu, ayrıca iki anabilim dalının son 5 yıla ilişkin öğrenci sayılarında da aynı şekilde Nüfusbilim Anabilim Dalı öğrenci sayısı başvurucunun görev yaptığı anabilim dalının öğrenci sayısının neredeyse iki katı olduğu anlaşılmış olup, iki anabilim dalı öğrenci ve akademik personel sayıları karşılaştırıldığında herhangi bir orantısızlık olduğuna ilişkin bilgiye ulaşılamamıştır.
10. Başvuranın profesörlük kriterlerini sağladığına ilişkin raporun 2020 yılında üniversite tarafından onaylandığı, bu tarihten itibaren başvuranın görev yapmakta olduğu anabilim dalı için profesörlük kadro ilanına çıkılmadığı, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri kapsamında kadro ilanı sürecindeki görev ve yetkinin Yükseköğretim Kurulundan izin alınması suretiyle rektöre ait olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu yetkinin akademik birimlerde ihtiyaç bulunup bulunmadığı, yükseköğretim eğitimine hakim olan ilkeler, eğitim- öğretime yönelik bilimsel kaliteyi artırma düşüncesi gibi pek çok husus esas alınarak kullanıldığı, ihtiyaç tespiti yapılırken de mevcut öğretim üyesi/görevlisi sayısının yanında ilgili akademik birimde verilen hizmet, öğrenci sayısı, mevcut kadroların en çok ihtiyaç duyulan birimlere dağıtımı da dahil olmak üzere tüm koşullar dikkate alınmak suretiyle karar verildiği açıklamalarına yer verilmiş olup dosya kapsamında takdir yetkisinin aşıldığına dair bilgi ya da belgeye ulaşılamamıştır.
11. Bir idarenin gerçekleştirdiği iş ve işlemlerde, bağlı yetkinin söz konusu olmadığı durumlarda, takdir yetkisinin bulunduğu kabul edilmektedir. Söz konusu maddenin uygulanması hususunda da idarelerin takdir yetkisi bulunmaktadır. Şüphesiz, idarenin takdir yetkisine sahip olması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmemektedir. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare, takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, eşitlik kuralını gözetmeli, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bunlara uymalı; bu yetkiyi kamu yararı ve hizmetin gereklerine uygun bir şekilde objektif, makul ve geçerli neden ve gerekçelere dayalı olarak kullanmalıdır.
12. İlgili mevzuat ve somut olay çerçevesinde Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuran her ne kadar profesörlük kriterlerini sağlıyor olsa da idarenin, mevcut akademik personel yapısı, gelecekteki akademik hedefleri, stratejik planlamaları ve diğer tüm koşullar dikkate alınarak hangi alanlarda profesör kadrosu açacağı konusunda takdirinin kabulü gerektiği kanaati ile başvuranın taleplerinin idare tarafından reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, idare tarafından bahse konu ilkelere aykırı davranıldığına ilişkin bir bulgu tespit edilememiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, başvuran ile HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi