|
ÖZET: Başvuran, 10 Mayıs 2016 tarihinde, beş koltuklu tamamen özel amaçla kullanılan hafif ticari araçların, özel otomobillerle aynı kategoride değerlendirilerek muayene sürelerinin ve hız limitlerinin eşitlenmesi talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvurmuştur. Başvuru, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile diğer ilgili idarelere yönlendirilmiş, ancak olumsuz yanıt alınması üzerine tekrar başvuruda bulunulmuştur. Kurum, başvurunun incelenmesine engel bir durum olmadığını belirlemiş ve sürecin devam etmesine karar vermiştir.
Başvuran, hafif ticari araçların muayene sürelerinin yıllık, binek otomobillerin ise iki yılda bir olduğunu, bu durumun haksızlık yarattığını ifade etmiştir. İlgili idareler, araçların teknik özellikleri ve sınıflandırmaları gereği muayene sürelerinin farklı olduğunu savunmuşlardır. Ulaştırma ve Emniyet Genel Müdürlükleri, hafif ticari araçların kamyonet sınıfında yer aldığını ve bu nedenle muayene sürelerinin otomobillerden farklı belirlendiğini belirtmişlerdir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Kurum, başvuranın talebinin mevzuata aykırı olmadığını, ancak araçların teknik özelliklerinin farklılık gösterdiğini vurgulamıştır. Bu nedenle, mevcut düzenlemelerde bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
BAŞVURU NO : 2016/2078 2016/ 2078
KARAR TARİHİ : 24/01/2017
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı
Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (Re”sen)
İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü (Re”sen)
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, beş koltuklu tamamen hususi olarak kullanılan hafif ticari (panelvan)
araçların hususi otomobillerle aynı kategoride değerlendirilerek araç muayenesi sürelerinin ve hız limitlerinin eşitlenmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 10/05/2016 10.5.2016
I.
I. USÛL
A. Başvuru Süreci 1. Başvuru, Kurumumuza 10/ 05/ 2016 tarih ve sayı ile kayıt altına alınan elektronik başvuru formu doldurularak yapılmıştır . Başvurunun karara bağlanması için 14/ 06/ 2012 tarihli 6328 sayılı
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 8 inci maddesinin ikinci fıkrası ile 28/ 3/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 41 / inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve
İmza Yetkileri Yönergesinin 7 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca, başvurunun incelenmesine ve araştırmasına geçilmiş olup 2016/ 2078 sayılı Ret Karar önerisiyle Kamu
1 / 10Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
B. Ön İnceleme Süreci 2. Yapılan ön incelemesi neticesinde başvuranın 31/ 03/ 2016 tarihli ilk başvurusunun diğer şartları taşıdığı ancak 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin dördüncü fıkrası ve ilgili Yönetmeliğin 12 nci maddesi uyarınca 06/ 01/ 1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununda öngörülen idari başvuru yolları ile özel kanunlarda yer alan zorunlu idari başvuru yollarının tüketilmemiş olduğu görüldüğünden başvuru ve eklerinin bahsi geçen Yönetmeliğin 20 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’na gönderilmesine 01/ 04/ 2016 tarihinde karar verilmiştir . Gönderme kararı üzerine, idarece başvuruya 20/ 04/ 2016 tarihinde olumsuz cevap verilmesi üzerine başvuran bu kez 10/ 05/ 2016 tarihli başvuru dilekçesiyle Kurumumuza başvurmuştur . Kurumumuza yeniden yapılan başvurunun Kurumumuzun görev alanına girdiği, başvuranın meşru, kişisel ve güncel bir menfaatinin olduğu, gönderme kararı üzerine yapılan başvurunun süresinde olduğu ve diğer ön inceleme konularında da bir eksiklik bulunmadığı, bu nedenle başvurunun incelenmesine ve araştırılmasına engel bir durumun olmadığı tespit edilmiştir .
II. OLAY VE OLGULAR
A. Başvuranın Konu Hakkındaki Açıklamaları ve İddiaları 3. Hafif ticari araç sahibi başvuran , 10/ 05/ 2016 tarihli başvurusunda; araç muayenelerinin hususi otomobillerde iki yılda bir yapıldığını, tamamen hususi amaçlı kullanılan hafif ticari araçlarda ise yıllık yapıldığını, bu durumun hafif ticari araç sahiplerini mağdur ettiğini ve psikolojik olarak rahatsız ettiğini, halbuki her iki sınıf aracın aynı yakıtı kullandıklarını, hafif ticari araçların yıllık vergilerinin de hususi otomobillerinkinden yüksek olduğunu, ayrıca hafif ticari araçların hız limitinde farklılık olmasının da bir dezavantaj olduğunu belirtmekte, Kurumumuz tarafından verilen Gönderme Kararını takiben tarafına iletilen idarenin ret gerekçesinin mevzuata dayandırıldığını, zaten adaletsizliğin mevcut düzenlemeden kaynaklandığını, fiili durumun görmezlikten gelindiğini, bu durumun kamu menfaatine aykırı olduğunu ifade ederek Gönderme
Kararı verilen 31/ 03/ 2016 tarihli dilekçesinde belirtmiş olduğu beş koltuklu tamamen hususi olarak kullanılan hafif ticari (panelvan) araçların hususi otomobillerle aynı kategoride değerlendirilerek araç muayenesi sürelerinin ve hız limitlerinin eşitlenmesi talebini yinelemektedir .
3.1.Başvuran , Kurumumuz tarafından 01/ 11/ 2016 tarih ve sayı ile kayıt altına alınan ek dilekçesi ve eklerinde, özetle; sahibi olduğu aracı özel hukuk kişisi olarak satın aldığını, aracın üzerinde sonradan herhangi bir tadilat yapılmadığını, aracı firmadan bu şekliyle aldığını, başvuru konusuna ilişkin Karayolları Trafik Yönetmeliği, Araçların İmal, tadil ve Montajı
Hakkında Yönetmeliği, Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu, Maliye Bakanlığı Gelirler Genel
Müdürlüğü Motorlu Taşıtlar Vergisi Sirküleri/ 2, Motorlu Taşıtlar Vergisi Genel Tebliği – seri no: 46 nın da ilgili olduğunu, panelvan tanımının Maliye Bakanlığı’nın vergilendirmede kamyonet sınıfının dışında tutularak daha yüksek vergilendirme yapıldığını, dilekçesinde ekli fotoğraflardan da anlaşılacağı üzere aracın yük taşımak için mi yolcu taşımak için mi yapılıp yapılmadığının yeniden
2 / 10değerlendirilmesi gerektiğini belirtmektedir .
B. İdarenin Başvuru Konusuna İlişkin Açıklamaları 4. Kurumumuzun 09/ 08/ 2016 tarihli ve sayılı yazısına istinaden, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından gönderilen 26/ 08/ 2016 tarihli ve sayılı yazıda özetle ;
4.1.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 34 üncü maddesinin 3 üncü fıkrası ile Araç Muayene
İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmeliğin 14 üncü maddesi açıklanarak mezkur kanunun 96/ 96 EC Direktifi esas alınarak teknik gereklilikler doğrultusunda düzenlendiği, bu kanuna dayalı olarak araç imal ve tadiline ilişkin mevzuatın hazırlandığı;
4.2.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Karayolları Trafik Yönetmeliği, Araçların İmal, tadil ve
Montajı Hakkında Yönetmelikte N1 Sınıfı kamyonet tür araçların teknik açıdan otomobillerden farklı olarak sınıflandırıldığı, Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi
Hakkında Yönetmelikte de kamyonetlerin ve tadilat yoluyla yolcu taşımakta kullanılan kamyonetlerin muayene sürelerinin otomobillerden farklı olarak düzenlendiğini, bu nedenle hafif ticari araçların muayene sürelerinde herhangi bir değişiklik yapılmasının düşünülmediği belirtilmiştir; 5. Kurumumuzun 09/ 08/ 2016 tarihli ve sayılı yazısına istinaden, Emniyet Genel
Müdürlüğü tarafından gönderilen 01/ 09/ 2016 tarihli ve sayılı yazıda özetle ;
5.1.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 34 üncü maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarına, 35
inci maddesinin birinci fıkrasına, Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 67 inci maddesinin ikinci fıkrası açıklanmış, bu kapsamda Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç
Muayenesi Hakkında Yönetmeliğin hazırlandığı ifade edilerek 2918 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde verilen otomobil ve kamyonet tanımları yazılmış; 5.2.“… 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 29 uncu maddesi gereğince araçların yapım ve kullanma bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uymasının zorunlu olduğu, bu kapsamda Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca çıkartılan Motorlu Araçlar Tip Onay
Yönetmeliği (MARTOY) ve Araçların İmal, tadil ve Montajı Hakkında Yönetmeliğinde belirlenen her aracın teknik durumu, taşıma kapasitesi ve sınıf esas alınarak uygunluk belgesi düzenlenmektedir . Bu belgede bulunan bilgiler ve araç sınıfı esas alınarak aracın tecil işlemi yapılmaktadır .” denilmiş; 5.3.Söz konusu araçların hız sınırları ile ilgili olarak , “ 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 50 inci maddesinde motorlu araçların cins ve kullanma amaçlarına göre sürülebileceği en çok ve en az hız sınırları, şehirlerarası çift yönü karayollarında 90 km/, bölünmüş yolda 110 km/s otoyollarda 120 km/s hızı geçmemek üzere yönetmelikte belirleneceği hüküm altına alınmıştır . Bu kapsamda
Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 100 üncü maddesinde araçların cinslerine göre asgari ve azami hız sınırları gösterilmiştir .”… “Otomobil (M 1) ve panelvan (N 1) araç cinslerinin ve teknik özelliklerinin farklı olması sebebiyle hız sınırları yönetmelikte farklı belirlenmiştir .”… “Trafik güvenliğinin sağlanması, trafik kazalarından kaynaklanan ölüm ve yaralanmaların azaltılabilmesi için panelvan cinsi araçların teknik özellikleri göz önüne alındığında mevcut azami hız sınırlarının
3 / 10yeterli olduğu değerlendirilmektedir .” açıklamalarına yer verilmiştir
6. Kurumumuzun 07/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı yazısına istinaden, Bilim Teknoloji ve
Sanayi Bakanlığı tarafından gönderilen 17/ 10/ 2016 tarihli ve sayılı yazıda özetle ; 6.1.“ 13/ 10/ 1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 29 uncu maddesine dayanılarak, yapım safhasında araçların Tip Onayı Yönetmelikleri (araçların teknik şartlarını belirten) Bakanlığımızca yayımlanmaktadır . Bununla birlikte, Ülkemiz ile Avrupa Birliği (AB)
arasında Gümrük Birliğini kuran 1/ 95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararının 8- 11 nci maddeleri ile AB mevzuatının hukuk sistemimize dahil edileceği kararlaştırılmış, 2/ 97 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile de uyumlaştırılacak mevzuat ve bunların koşul ve kuralları belirlenmiştir . Bu kapsamda, 29/ 4/ 1997 tarihli ve 22974 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 97/ 9196 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararına göre Bakanlığımız, motorlu araçlar ile ilgili AB teknik mevzuatının uyumlaştırılmasında sorumlu kurum olarak görevlendirilmiştir . Bu itibarla, AB’nin Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip
Onay Direktifi ( 2007/ 46/EC) ve altında yer alan ilgili mevzuatı izlenmekte ve gelişmeler iç mevzuatımıza aktarılmaktadır . 2007/ 46/EC Direktifi, 28/ 6/ 2009 tarihli ve 27272 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği ( 2007/ 46/AT) ile uyumlaştırılmış ve uygulama da buna göre yapılmaktadır”; 6.2.“Motorlu araçların üretilebilmesi bakımından araç imalatçılarının her bir araç tipi için tip onayı belgesi alması gerekmektedir . Söz konusu tip onayı belgesi, AB mevzuatından uyumlaştırılarak 28/ 6/ 2009 tarihli ve 27272 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip
Onayı Yönetmeliği ( 2007/ 46/AT) ve altında yer alan ilgili mevzuat kapsamında ülkemizde onay kuruluşu olan Bakanlığımızca veya AB üyesi ülkelerin onay kuruluşlarınca verilmektedir .
2007/ 46/AT Yönetmeliğinin Ek II’sinde araç kategorileri için kriterler ve Ek IV’ün Bölüm 1’inde de her bir kategori araç için uyulması gereken düzenleyici mevzuat listesi yer almaktadır .” denilmiştir .
C. Olaylar
7. Başvuran 24/ 07/ 2009 tarihinde Peugeot marka Kombivan 190 C1,9 2007 model aracı satın almıştır . 2010 yılından başlayarak her yıl araç muayenesini yaptırmıştır .
7.1.Başvuran 31/ 03/ 2016 tarihinde 3 no’lu paragrafta açıklanan talep ile
Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .
7.2.Başvuru hakkında 01/ 04/ 2016 tarihli ve 2016/ 1503 sayılı Gönderme Kararı verilmiştir .
Gönderme Kararı’na 6 no’lu paragrafta açıklanan içerikle aynı içerikteki yanıt ilgili Bakanlık tarafından şikayetçiye ve Kurumumuza iletilmiştir .
7.3.Başvuran aynı talep ile 10/ 05/ 2016 tarihinde Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .
D. Kamu Denetçisi Zekeriya ASLAN’ın İnceleme ve Araştırma Bulguları 8. Kurumumuz tarafından ilgili idarelerden Bilgi ve Belge Taleplerinde bulunulmuş, idarelerin yanıtlarına ‘II .B. İdarenin Şikâyete ilişkin Açıklamaları’ başlığı altında yer verilmiştir .
8.1.Başvuruya konu Tip Onay Yönetmeliği’nin teknik detaylarının açıklanması ve neden başvuruya konu iki araç sınıfının oluşturulduğunun anlaşılması amacı ile Uzman Görüşü’ne başvurulmuş, 07/ 11/ 2016 tarih ve 12415 sayı ile kayıt altına alınan ilgili açıklama Kurumumuza iletilmiştir .
4 / 10III. HUKUKİ DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. İlgili Mevzuat 9. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 7 4 üncü maddesinde ; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü, 10. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmü, 11. 13/ 10/ 1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; (Değişik : 12/ 7/ 2013- 6495/ 13 md.) Otomobil : Yapısı itibarıyla, sürücüsü dahil en fazla
dokuz oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır .… Kamyonet :
(Değişik : 12/ 7/ 2013- 6495/ 13 md.) Azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır . Sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik kamyonetlere panelvan denir .” tanımlamaları yapılmış; 11.1.“Araçların karayoluna uygunluğu ve teknik esaslar” başlıklı 29 uncu (Değişik : 17/ 10/ 1996
– 4199/ 12md.) maddesinde ; “Araçların yapım ve kullanma bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyması zorunludur . Yapım safhasında, araçların Tip Onayı Yönetmeliği ile buna bağlı diğer yönetmeliklerin çıkarılmasına Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkilidir . Tip Onayı Yönetmeliği ve buna bağlı diğer yönetmelikler Bayındırlık ve İskan Bakanlığının görüşü alınarak Sanayi ve Ticaret
Bakanlığınca düzenlenir .” denilmiş; 11.2.“Araçların muayenesi” başlıklı 34 üncü maddesinin Birinci fıkrasında; Trafiğe çıkarılacak motorlu araçların teknik şartlara uyup uymadığı ekonomik yapıları da, dikkate alınmak suretiyle belirli zamanlarda muayene edilerek tespit edileceği Üçüncü fıkrasında; “Motorlu araçların muayenelerinin, yönetmelikte belirtilen süreler içinde yaptırılması zorunludur .”, kurala bağlanmış; 11.3.“Hız sınırları” başlıklı (Değişik birinci fıkra : 25/ 6/ 2010- 6001/ 34 md.) 50 inci maddesinin birinci fıkrası; Şehirlerarası Karayollarında 90 km/s otoyollarda 120 km/s hızı geçmemek üzere motorlu araçların cins ve kullanma amaçlarına göre sürülebileceği en çok ve en az hız sınırları yönetmelikle belirlenir .” denilmiştir; 12. 18/ 02/ 1963 tarih ve 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 2 inci maddesinde (Değişik : 25/ 12/ 2003- 5035/ 21 md.) Panelvan : Azami toplam ağırlığı 3500 kilogramı geçmeyen, kapalı kasalı (yandan camlı olanlar dahil), sürücü kısmından başka tek veya daha fazla sıralı oturma yeri bulunan, insan ve yük taşımak için imal edilmiş olan taşıtlardır . …
Kamyonet : İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3,5 tonu geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu araçtır . “ şeklinde tanımlanmıştır .
13. 18.07.1997 tarih 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
5 / 10Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin c- 4 bendinde
“ Kamyonet : (Değişik : RG- 21/ 3/ 2012- 28240) Azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır . Sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik kamyonetlere panelvan denir .” şeklinde tanımlanmıştır .
13.1.“ Araçların Teknik Şartlara Uygunluğu ve Muayeneleri ” başlıklı 67 inci maddesinin (Değişik : RG- 18/ 05/ 2007- 26526) 2 inci fıkrasında (Değişik ikinci fıkra : RG- 1/ 9/ 2010- 27689) ;
“Araçların cinslerine, kullanım amaç ve şekillerine göre muayene süreleri, Ulaştırma Bakanlığınca araç muayenesi ile ilgili olarak çıkarılan yönetmelikte belirtilir .” denilmektedir .
14. 23.09.2004 tarih ve 25592 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Araç
Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmeliği’nin
“Muayene süresi” başlıklı 14 üncü maddesinde ; “Araçlar cinslerine, kullanma amaç ve şekillerine uygun olarak periyodik muayeneye tabidir . Buna göre; …. e) Diğer bütün motorlu araçlar ile bunların her türlü römorkları ilk bir yaş sonunda ve devamında yılda bir, periyodik muayeneye tabi tutulur .” denilmektedir .
15. 28/ 6/ 2009 tarihli ve 27272 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Motorlu
Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği ( 2007/ 46/AT); Ek II, Kısım A, Araç kategorileri : “ M
Kategorisi : Öncelikli olarak yolcuların ve eşyalarının taşınması amacıyla tasarımlanmış ve imal edilmiş motorlu araçlar . M Kategorisi : Sürücü oturma yerine ilave olarak sekizden fazla oturma 1 yeri olmayan M kategorisi araçlardır . … N Kategorisi : Öncelikli olarak yük taşıma amacıyla tasarımlanmış ve imal edilmiş motorlu araçlar… N Kategorisi : Azami kütlesi 3,5 ton’u aşmayan N 1 kategorisi araçlar . O Kategorisi : Yük veya insan taşınması, aynı zamanda insanların yaşaması 1 amacıyla tasarımlanmış ve imal edilmiş römorklardır…”
B. Kamu Denetçisi Zekeriya ASLAN’ın Kamu Başdenetçisi’ne Önerisi 16. Kamu Denetçisi tarafından başvuruya ilişkin mevzuata herhangi bir aykırılık tespit edilmediği değerlendirilerek şikayetin reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
C. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
17. 3 ve 3.1. no’lu paragraflarda açıklandığı üzere başvuran, sahibi olduğu panelvan cinsi otomobili ile binek otomobillerin aynı (yolcu taşıma) amaçla kullanıldığı, tasarımlarının da aynı olduğu iddiaları ile muayene süreleri ve hız limitlerinin eşitlenmesini talep etmektedir .
18. Öncelikli olarak başvuruya konu araçların cinslerinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir .
Buna göre 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanun’da halk arasında binek araçlar olarak adlandırılan araçlar otomobil cinsi sayılırken hafif ticari araçlar kamyonet cinsi sayılmaktadır (prg . 15) .
Başvuranın sahip olduğu Panelvan cinsi araç ise hem mezkur Kanun hem de Karayolları Trafik
Yönetmeliği’nde (prg . 17) görüldüğü üzere sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik kamyonetler şeklinde tanımlanmaktadır . Buna
6 / 10göre, panelvan cinsi araçlar kamyonet cinsi araçların bir alt sınıfıdır, yani panelvan bir kamyonet
olmakla beraber her kamyonet bir panelvan değildir . Bu çerçevede, Vergilendirmeye esas 197 sayılı Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununda (prg . 16) Karayolları Trafik mevzuatına göre tanımlamalar 2 yapılmış, panelvan ve kamyonet araç cinsleri farklı vergilendirilmiştir . Söz konusu vergilendirmede yapılan farklılıkta hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmamaktadır .
19. Başvuranın talebine konu muayene süreleri ve hız limitleri Karayolları Trafik Kanunu ve
Yönetmeliği’nin ilgili maddelerinde açıkça yazıldığı ve gerekçelendirildiği üzere araçların cinslerine , kullanım amaç ve şekillerine göre belirlenmektedir (prg . 12.2, 12.3, 14.1.) . Aynı gerekçe anılan
Kanun’na dayalı olarak çıkartılan diğer Yönetmeliklerde de tekrar edilmiştir (prg . 15) . Yine Mezkur
Kanun’un 29 uncu ve 34 üncü maddelerine bakıldığında araçların muayene periyodlarının belirlenmesindeki amacın araçların yapım ve kullanma bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyup uymadığının anlaşılması olduğu, bunun anlaşılmasında ise bazı teknik şartlara bakıldığı, araçların yapımına ilişkin teknik şartların ise Tip Onayı Yönetmeliği ve buna bağlı diğer yönetmelikler ile belirlendiği anlaşılmaktadır (prg . 12.1.) . Bu hususlar, Emniyet Genel
Müdürlüğü’nce Kurumumuza iletilen yazıda da net bir şekilde açıklanmıştır (prg . 5.2. ve 5.3.) . Tip
Onay Yönetmeliği’nin başvuruya konu kısmı özet hali ile 17 inci paragrafta açıklanmış olup Bilim
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nca uluslararası mevzuata uyumlaştırılarak hazırlanmaktadır (prg .
6.1.) .
20. Bu anlamda başvuruya konu otomobiller ile kamyonetlerin teknik düzenlemelerin yapıldığı
Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği’ne (MARTOY) ait II no’lu ek ile araç kategorileri için kriterler, araç ve üst yapı tipleri belirlenmiştir (prg . 17) . Araç üretmek isteyen bir firma veya şahıs, bu yönetmeliğe göre belgelendirme yapmak zorundadır . Buna göre araçlar M, N ve
O kategorilerine ayrılmakta, bu kategoriler ile bu araçların üretim aşamasında amaçlarının belirlendiği, bu amaçlara uygun bazı teknik özelliklere sahip olduğu ve ona göre üretildikleri anlaşılmaktadır . Başvuruya konu panelvan tipi araçlar kamyonet sınıfında olup bahse konu
Yönetmeliğin Ekinde N1 kategorisi dahilinde iken otomobiller M1 kategorisine dahil olup aynı
Yönetmeliğin IV no’lu eki ile her bir kategori için hangi mevzuata uyum sağlanması gerektiği gösterilmektedir . Bu mevzuatlar ile de üretim aşamasındaki gereklilikler, üretim aşamasında uygulanacak testler tanımlanmaktadır . Bu kapsamda, IV no’lu ekte belirtilen tabi olunan mevzuatlar
M1 ve N1 kategori için aynı olsa dahi her bir mevzuatın içinde karşılamaları gereken kriterler farklı olmaktadır .
21. Diğer yandan, M1 kategorisi için karşılanması gereken çok sayıda kriterin N1 kategorisi için karşılanmasına gerek olmamaktadır . Örneğin, çamurluklar, iç teçhizat, koltuk başlığının araç koltuğuna birleşik olup olmadığı, kütle ve boyutları, önden çarpma halinde yolcuların korunması, yandan çarpma halinde yolcuların korunması, vites kolu göstergeleri gibi . Bu kriterlerin her biri için farklı bir mevzuat oluşturulmuştur . Bu dahi bu iki araç kategorisinin farklı olduğunu göstermektedir .
Bu kapsamda 8.1. no’lu paragrafta belirtilen uzman görüşünde ise M 1 kategorisi lehine olan bu farklılıklar şu şekilde açıklanmaktadır : “(MARTOY IV no’lu ek) 12A satırındaki Interior fittings (İç Teçhizat) konusu; M1 araçlarda zorunlu tutulurken, N1 araçlarda kapsam dışıdır . Bu
7 / 10konu detayına bakıldığında ise UN ECE R21 no’lu AEK ( 21 no’lu Birleşmiş Milletler Araç
Regülasyonu) regülasyonu kapsamında bazı gereklilikler olduğu ortaya çıkar . Regülasyona uygun olacak araçlar için kaza anında kafa darbesinin olabileceği alanlarda kullanılan parçaların belli bir yumuşaklıkta olması amaçlanır . Aynı zamanda keskin kenar ve köşe radyüslerinin de olmaması istenir . Bu amaçla araç içinden bir kesit alınarak laboratuvarlarda çarpma testleri yapılır ve sertlik değerlerine göre ortaya çıkan sonuçlar değerlendirilir .- 53A satırında yer alan
“Önden çarpma durumunda araçta bulunanların korunması” ile belli şartlara bağlı olarak 54A satırında yer alan “Yandan çarpma durumunda araçta bulunanların korunması” kapsamları ise
N1 araçları içermemektedir . Aynı zamanda ve özellikle bu konular emniyetli bir trafik akışı açısından çok büyük maliyetler gerektiren sayısal analiz ve laboratuvarlarda hasarlı çarpışma testleri gerektirmektedir . Bu amaçla araçlar önce sayısal yöntemlerle, sonrasında ise fiziki çarpma testleri ile test edilirler .” 22. Buna göre, muayene süreleri ve hız limitlerinin eşitlenmesine ilişkin talebin başvuranın bu iki araç kategorisinin teknik özelliklerinin yok sayılarak mevzuaten de aynı muameleyi görmesinden ibaret olduğu değerlendirilmektedir . Görülmektedir ki şikayetçinin talebinin yerine getirilmesi mevzuatın değişmesini, bu da her iki aracın aynı olmasını daha net bir ifadeyle M1 ve N1 kategorilerinin ortadan kaldırılarak tüm ticari araçların otomobile çevrilmesini ya da tüm otomobillerin ticari araca çevrilmesini gerektirmektedir . Bu durum ise ya hafif ticari araçların üretim maliyeti ile satış fiyatını önemli ölçüde artırması ya da trafiğe çıkacak tüm araçların daha az güvenlik testinden geçirilerek piyasaya sürülmesi anlamına gelmektedir .
23. Dahası, yukarıda sayılı tüm teknik mevzuat, tanımlar, araçların cins ve kategorilerinin ayrımları uluslararası mevzuata uyum sağlayacak şekilde yapılmakta, sözkonusu mevzuat uzun süren araştırma, istatistik bilgiler, teknolojik gelişmeler, toplumsal ihtiyaçlar gözetilerek aynı zamanda trafik kazalarının incelenmesi ve nasıl önleneceğinin belirlenmesi gibi stratejiler sonucu yıllar süren değerlendirmeler sayesinde oluşturulmaktadır .
24. Özetle, aynı gövde ile hem bir otomobil hem de bir kamyonet üretilebilmekte ancak bunların arasında süspansiyon katsayıları, fren özellikleri ve denge sistemleri gibi çeşitli farklılıklar üretim sonrasında ortaya çıkmaktadır . Anılan mevzuatta açıkça belirtildiği üzere şikâyetçinin bahsettiği hafif ticari araçlar öncelikli olarak yük taşıma amaçlı imal edilmiş iken binek otomobiller yolcuları ve yolcuların eşyalarını taşımak üzere imal edilmişlerdir . Hafif ticari araçlarda iç donanım ve gövdede yapılan uyarlamalar bu araçların üretim amaç ve kriterlerini değiştirmemekte dolayısıyla görünürde yolcu taşımak için kullanılsalar dahi binek otomobillerle teknik ve üretim koşulları açısından farklı özellikler taşımaktadır .
25. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; panelvanın kamyonet dışında tutulmadığı sadece alt sınıfı olduğu, otomobiller ile halk arasında hafif ticari araç olarak adlandırılan kamyonet sınıfı araçlar arasında üretim aşamasında farklılıkların olduğu, kamyonet sınıfı araçlardan yolcu da taşıyabilecek şekilde düzenlenen ve satışa bu şekilde sunulan araçların teknik özelliklerinin otomobillerden farklı olduğu, bu nedenle başvuranın talebinin yerinde olmadığı anlaşılmakla mevcut düzenlemelerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddine karar vermek gerekmiştir .
8 / 10D. İnsan Hakları Yönünden Değerlendirme
26. Anayasamızın “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde ifadesini bulan kanun önünde eşitlik ilkesinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 13 üncü maddesindeki etkili başvuru hakkının ve 17 inci maddesindeki hakları kötüye kullanma yasağının ihlal edildiğine dair herhangi bir bulgu ve bilgiye rastlanmadığı gibi başvuruya konu olayda, uluslararası sözleşmelerde yazılı ve güvence altına alınmış olan diğer haklara da aykırı bir durum tespit edilememiştir .
E. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 27. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir .
28. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğinin 6 ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar .” şeklinde yer verilmektedir . Ayrıca, Avrupa Birliği Temel Haklar Bildirgesinin 41’inci maddesi ve Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen “Avrupa Doğru İdari Davranış Yasası”nda
Yönetmeliğimizin 6 ıncı maddesinin temelini oluşturan benzer düzenlemeler yer almaktadır .
29. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde ; idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, şikâyet edilen İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği , ancak; İdarenin, cevabi yazılarında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini başvurana göstermediği anlaşıldığından, iyi yönetim ilkelerinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
IV. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması 30. 14/ 06/ 2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 inci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiş; Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 38 inci maddesinin
9 / 10dördüncü fıkrasında da Kurumun inceleme ve araştırmasını, şikâyet başvuru tarihinden itibaren, altı
ay içinde sonuçlandıramaması halinde durumun gerekçesiyle birlikte şikâyetçiye tebliğ edileceği ve durmuş olan dava açma süresinin tebliğden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir . Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu şikayetçiye 08/ 11/ 2016 tarihli ve sayılı yazı ile bildirilmiştir .
B. Yargı Yolu 31. 2709 Sayılı 1982 Anayasası’nın Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Başlıklı 40. maddesinin 2. fıkrasında, “Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır .” hükmü yer almakta olup, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun 20 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarenin işlemine karşı 60 günlük dava açma süresinden arta kalan süre içinde Danıştay’da yargı yolu açıktır .
V. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE ;
Kararın BAŞVURANA, ULAŞTIRMA HABERCİLİK VE DENİZCİLİK BAKANLIĞINA,
BİLİM SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞINA, İÇİŞLERİ BAKANLIĞI EMNİYET
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi https : //ebys .ombudsman .gov.tr/sorgu/sorgula .aspx adresinden AE7T-TIPE- 8Z9T kodu ile yapılabilir .