|
ÖZET: Başvuran, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü’ne, hafta tatilinin iki gün üst üste 48 saat olarak kullanılmasını talep etmiştir. Başvurusunda, çalışma saatlerinin düzensiz olduğunu ve mevcut düzenlemenin kendilerine uygun düşmediğini belirtmiştir. İdare, başvuranın unvanındaki personelin sözleşmeli statüde görev yaptığını ve tatil günlerinin, personel sayısı ve hizmetin aksamaması gibi unsurlar göz önünde bulundurularak belirlendiğini ifade etmiştir.
Devlet Demiryolları, hafta tatilinin mevzuata uygun olarak, işin gereklilikleri doğrultusunda düzenlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Başvuranın talebinin reddedilmesinin gerekçeleri arasında, ulaşım hizmetlerinin sürekli devam etmesi ve bu nedenle tatil günlerinin belirlenmesinde dikkatli olunması gerektiği yer almaktadır. İdare, tatil günlerinin belirlenmesinde hizmetin sürekliliğinin öncelikli olduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak, yapılan inceleme neticesinde, başvuranın talebinin reddi yönünde öneri sunulmuş ve bu karar, Kamu Başdenetçisi tarafından onaylanmıştır. Başvuran, kararın tebliğinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/16370-S.23.25764
BAŞVURU NO : 2023/15319
KARAR TARİHİ : 22.12.2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Hafta tatilinin iki gün üst üste 48 saat olarak kullanma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 22.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 7 /24 esasına göre çalışma yaptıklarını, çalışma çizelgelerinin haftalık değil günlük çalışma esasına göre düzenlendiğini, işçi makinist ünvanlı personele kendi kanunları gereği hafta tatili verildiğini, kendilerinin hafta içi çalışma saatlerinin düzensiz olduğunu ve en azından hafta sonu tatilini 48 saat olacak şekilde kullanmayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 06.11.2023 tarih ve
– – sayılı cevabi yazıda özetle; başvuranın unvanındaki personelin, 399 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye ekli II sayılı cetvele tabi sözleşmeli personel statüsünde görev yaptığı, hafta tatili/ dinlenme kullandırılması, mevcut personel sayısı ile manevra hizmetleri ve temin edilen trenlerin turnistleri göz önünde bulundurularak imkanlar ölçüsünde ve tüm personeli kapsayacak ve hizmeti aksatmayacak şekilde planlandığını, fazla çalışma sonucunda fazla çalışma ücreti ödendiğini, 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunun 101 inci maddesi ile 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin “çalışma saatleri” başlıklı 20. Maddesine göre işlem tesis edildiği, ulaşım gibi süreklilik arz eden bir kamu hizmetinin zorunlu kıldığı durumlarda, hafta tatilinin mevzuata uygun olarak, personel ve işin durumuna göre belirlenmesi gerektiği, dolayısıyla faal personele ileriye yönelik olarak haftanın belirli günlerinin tatil olarak taahhüt edilmesinin ani ve zorunlu durumlarda ortaya çıkacak acil personel ihtiyacının karşılanmamasına ve demiryolu ulaşımında aksamalara sebep olabileceği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, 3.1. “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50 inci maddesinde“ Kimse, yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz. Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar. Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun, 5.1. “Çalışma Saatleri” başlıklı 99 uncu maddesinde, “Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak
40 saattir. Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir. Ancak bu kanuna, özel
kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir.(1).” 5.2. “Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışma saat ve usulünün tesbiti” başlıklı
101 inci maddesinde “Günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet
memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir.” 6. Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi Ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname
“Çalışma Saatleri” başlıklı 20 inci maddesinde “Sözleşmeli personelin, haftalık çalışma süresi 40 saattir.
İş ve işyerinin çalışma şartları dikkate alınarak tatil ve çalışma günleri, günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerdeki çalışma şekillerinin tespitine teşebbüs veya bağlı ortaklıkların yönetim kurulları yetkilidir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, hafta tatili izninin hafta sonunu kapsayacak şekilde 48 saat olarak kullandırılmasını talep etmektedir.
9. T.C Anayasasının 50 inci maddesinde dilenme hak olarak düzenlenmiş olup, “ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.” Şeklinde düzenleme yapılmıştır. Devlet
Memurları Kanununun 99 ve 101 inci maddelerinde Cumartesi ve Pazar günlerinin tatil olarak düzenleneceği, ancak farklı çalışma şekillerinin Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya bunlara dayanarak çıkarılacak yönetmelik ya da özel kanunlarla belirlenebileceği belirtilmiştir. Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Personel Rejiminin Düzenlenmesi Ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin
Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname “Çalışma Saatleri” başlıklı 20 inci maddesinde ise “İş ve işyerinin çalışma şartları dikkate alınarak tatil ve çalışma günleri, günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerdeki çalışma şekillerinin tespitine teşebbüs veya bağlı ortaklıkların yönetim kurulları yetkilidir.” Hükümlerine yer verilmiştir.
10. Başvuranın görev yaptığı Devlet Demiryolları Taşımacılığın Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel
Rejiminin Düzenlenmesi Ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten
Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin 20 inci maddesine dayanarak hizmetin niteliği gereği (24 saat hizmet verme) özel çalışma şekli belirlediği görülmektedir. Ulaşım ile ilgili hizmetlerin sürekli devam etmesi gerektiği göz önünde tutulduğunda çalışma şekillerinde ve sürelerinde işin devamlılığını sağlamak amacıyla farklı uygulamalar olabileceği açıktır. Bu tür farklı çalışma usulleri uygulanırken personelin izin hakkının da gözetilmesi gerekmekte olup, bütün çalışanların bu haktan eşit olarak faydalanması gerektiği de eşitlik ilkesi gereği önemlidir. İlgili personelin hafta sonu tatilini 48 saat olarak iki gün üst üste kullanma talebinin diğer personeller açısından da geçerli olması ve bu şekilde izin kullanılması durumunda da verilen hizmette aksamaya sebep olunabileceği açıktır. Bu nedenle idare tarafından tatil günleri belirlenirken hizmetin aksamamasının öncelikli amaç olması ve buna göre izin sürelerinin belirlenmesi gerekmektedir.
11. Netice olarak; yapılan hizmetin sürekliliğinin önemi ve mevzuatta işin niteliğine göre çalışma şekillerinde özel düzenleme yapılabileceği hükmü gereği idarenin üst üste iki gün izin vermemesi hafta içinde farklı günlerde izin hakkının kullandırılması ve fazla çalıştığı günlere göre de fazla mesai ücretinin ödenmesinde mevzuata aykırılık yoktur.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Konya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Bu kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
TAŞIMACILIK ANONİM ŞİKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi