Haklı beklenti ilkesi kapsamında 2021 yılı ödül listesine dahil edilmeyen kişinin mağduriyeti nasıl giderilir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/10511-S.23.16809

BAŞVURU NO : 2023/4381

KARAR TARİHİ : 22/08/2023

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA VALİLİĞİ

BAŞVURUNUN KONUSU : Ödül verilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 30/03/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, 2021 yılında tarafına Üstün Başarı Belgesi verilerek hak ettiği ödülün verilmesi gerekirken söz konusu belgenin düzenlenmemesi nedeniyle 2021 yılı ödül listesine dahil edilmediğini, 2022 yılı ödül listesine dahil edildiğini, ancak kontenjan sınırlaması bulunması nedeniyle tarafına ödül verilmediğini belirterek, hak ettiği ödülün verilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Ankara Valiliği Milli Eğitim Müdürlüğünün 14/04/2023 tarihli ve E- sayılı yazısında; 2.1. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 122. maddesinde belirtilen: “… Üstün başarı belgesi verilenlere, merkezde bağlı veya ilgili bakan ve illerde valiler tarafından uygun görülmesi hâlinde en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil) % 200’üne kadar ödül verilebilir.” hükmü gereğince ödülün bir hak olmayıp bağlı yetki kapsamında olmayan, ilgili makamın taktir yetkisinde olan idari bir işlem olduğu, 2.2. MEBBİS (Milli Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemleri) e- Personel Ödül Kaydı bilgilerinin tetkikinden

Altındağ İlçesi Atam İlkokulu Müdürü başvuranın “Üstün Başarı Belgesinin” 04/03/2022 tarihinde düzenlendiği, Bakanlık Personel Genel Müdürlüğü tarafından 2022 yılında Ankara ili genelinde ödül alacaklar kontenjanının 1.317 olarak bildirildiği, 2022 yılı ödül değerlendirme sürecinde toplam 5.907 kişinin ödül için değerlendirildiği, ödüle esas puanlara göre yapılan sıralamada ilk 1.317 kişilik listede yer alan personellerin ödül almaya hak kazandığı, bu sıralamada 1.317 kişilik kontenjanda yer alıp en son sırada

bulunan personelin ödüle esas puanının 90, kazanılmış hak aylığında geçen hizmet süresinin ise 27 yıl 10 ay 22 gün olduğu, 2.3. Milli Eğitim Bakanlığı Personeline Başarı, Üstün Başarı Belgesi ve Ödül Verilmesine Dair Yönerge’nin

“Ödül Verilebilecek Personel Başlıklı” 04.04.2022 tarihli ve sayılı Makam Oluru ile değişik 10.

maddesinde “Ödül, Üstün Başarı Belgesi alan personele verilebilir.” hükmü ile ödül kontenjanlarının ve ödemelerinin 2021 mali yılı ile sınırlı olması nedenlerinden dolayı “Üstün Başarı Belgesi” 04/03/2022 tarihinde düzenlenen bu belge ile herhangi bir değerlendirmeye de tabi tutulmadan geriye dönük ödeme yapılmasına imkan bulunmadığından başvuranın 2022 yılın ödül değerlendirme sürecine dahil edilmediği,

2022 yılı ödül değerlendirme süreci sonucunda başvuranın ödüllendirmeye esas puanın 90, Kazanılmış Hak

Aylığında Geçen Hizmet Süresinin ise 27 yıl 6 ay 27 gün olduğu, değerlendirmeye alınan tüm personel sıralamasındaki sıralamasının ise 1.378 olduğu, 2022 yılında ödül almaya hak kazanamadığı, 2.4. 2022 yılı içerisinde ödül için yapılan sıralama listesinde kontenjan dışında kalan personellerin 2023 yılında yeniden değerlendirmeye tabi tutulacağı, Açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. Milli Eğitim Bakanlığı Personeline Başarı, Üstün Başarı ve Ödül Verilmesine Dair Yönerge’nin

“Üstün Başarı Belgesi verilecek personel” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Üstün Başarı belgesi, üç defa başarı belgesi alan personele verilir”, “Ödül verecek makamlar” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Ödül, merkez ve yurtdışı teşkilatı personeline Bakan, il sınırları içinde görevli personele Vali tarafından verilebilir.”, “Ödül verilebilecek personelde aranacak şartlar” başlıklı 11 inci maddesinde; “a) Ödül verilebilecek personelde aşağıdaki şartlar aranır. a) Almış olduğu Üstün Başarı Belgesi nedeniyle, daha önce ödül verecek makam tarafından ödül verilmesi veya verilmemesi yönünde değerlendirilmemiş olmak.

b) (Değişik 06/10/2015 tarihli ve 9917287 sayılı Makam Oluru) Almış olduğu Üstün Başarı Belgesi nedeniyle değerlendirmeye alındığı yıl içerisinde Kınama cezasından daha ağır bir disiplin cezası almamış olmak.”, “Ödül verilebilecek personelin sıralamasının belirlenmesi” başlıklı 13 üncü maddesinde;

“(1) Bir mali yıl içerisinde Üstün Başarı Belgesi alan personel sayısı, kurumun yılbaşındaki dolu kadro mevcudunun binde yirmisini geçmesi durumunda, disiplin amirleri, ilçe, il ve merkez değerlendirme komisyonları, Ek-4 değerlendirme formunda yer alan kriterlere göre adaylarla ilgili olarak yapacakları değerlendirme sonucunda sıralama listelerini belirler. (2) Kontenjan oranında yapılan sıralama listesinin son sırasında aynı puanı sahip birden fazla aday olması durumunda, 31 Temmuz tarihi itibariyle kazanılmış hak aylıkta değerlendirilen hizmet süresi fazla olan (Bakanlığın 19/04/2022 tarih ve 48104978 sayılı yazısı

ile değişik) aday listeye alınır. (3) Üstün Başarı Belgesi alarak ödül almaya aday olan personelden sıralama listesinde kontenjan dışında kalanlar, sonraki yıllarda yeniden değerlendirmeye alınır.” “İl Değerlendirme

Komisyonunun görevleri” başlıklı 18 inci maddesinde; “(1) İl değerlendirme komisyonunun görevleri şunlardır. a) İlçe millî eğitim müdürleri ile Büyükşehir statüsünde olmayan il merkezlerinde görevli personeli ve büyükşehir olan illerde il millî eğitim müdürlüğü personelini, ilgili bölümü disiplin amiri tarafından doldurulan Ek-4 formuna göre değerlendirmeye tabi tutmak. b) Değerlendirme sonucunda, Başkan ve üyelerin verdiği puanları toplayıp üye sayısına bölmek suretiyle ortalamaları tespit edip ilgilinin hanesine işlemek. c) Her kriter için, Ek-4 formundaki değerlendirici sayısına göre bulunarak ortalama sütununa yazılan “ortalama” puanları, toplayarak ödüllendirilmeye esas puanı belirlemek. ç) İlçelerden değerlendirme yapılarak gönderilen formlar ile il personeline ait değerlendirme formlarını en yüksek puan alandan başlamak üzere sıralamaya tâbi tutarak ilin kontenjanı kadar personelin yer aldığı sıralama listeleri ile değerlendirme formlarını her yıl en geç Ağustos ayı sonuna kadar Valilik Makamına sunmak. d)

Ödüllendirilen personelin bilgilerini, Eylül ayının 15’ine kadar ödül işlemlerinin sonuçlandırılması için görev yerlerine bildirmek. e) Ödüllendirilen personelin bilgilerinin Aralık ayı sonuna kadar Personel Genel

Müdürlüğüne gönderilmesini sağlamak. f) Ödüllendirilen personelin yıllar itibariyle isim listelerini düzenli bir şekilde muhafaza etmek. 4/6 (2) Üstün Başarı Belgesi alan il millî eğitim müdürleri hakkında komisyon tarafından değerlendirme yapılmaz, değerlendirme formu ve kontenjan dikkate alınarak il millî eğitim müdürünün dâhil edildiği liste doğrudan Valiye sunulur.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuranın talebine ilişkin işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun kabulü yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, 2021 yılında tarafına Üstün Başarı Belgesi verilerek hak ettiği ödülün verilmesi gerekirken söz konusu belgenin düzenlenmemesi nedeniyle 2021 yılı ödül listesine dahil edilmediğini, 2022 yılı ödül listesine dahil edildiğini, ancak kontenjan sınırlaması bulunması nedeniyle tarafına ödül verilmediğini belirterek, hak ettiği ödülün verilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

8. Milli Eğitim Bakanlığı Personeline Başarı, Üstün Başarı ve Ödül Verilmesine Dair Yönerge’de üstün başarı ödülü verilmesinde uygulanacak usul ve esaslar belirlenmiştir. Buna göre, İl Değerlendirme

Komisyonları Yönerge ekindeki formlarda belirtilen şartlar göre başvuruları değerlendirmeye tabi tutmakta, Yönerge’de belirtilen şekilde puanları hesaplamaktadır. Komisyon ayrıca, değerlendirme sonuçlarına göre eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı personelini en yüksek puan alandan başlamak üzere sıralamaya tâbi tutarak sıralama listeleri ile değerlendirme formlarını her yıl en geç Ağustos ayı sonuna kadar Valilik Makamına sunar. Bir mali yıl içerisinde üstün başarı belgesi almaya hak kazananların sayılı dolu kadro sayısının binde yirmisini geçmesi halinde İl Değerlendirme Komisyonlarınca sıralama listeleri belirlenir. İl sınırları içerisinde görevli personele ödül verme konusunda Vali’ye takdir hakkı tanınmıştır.

9. Başvuru konusu bilgi ve belgeler incelendiğinde, başvuranın 2021 yılında hak ettiği halde kendisine üstün başarı belgesi verilmediği yönündeki şikayeti üzerine yapılan soruşturma neticesinde kendisine belge verildiği, bu belgeye dayalı olarak ödül almayı da hak ettiği, kendisine ödül ve ödül belgesi verilmesi gerektiği yönünde teklifte bulunulduğu, ancak ödül kontenjanlarının ve ödemelerinin 2021 mali yılı ile sınırlı olması nedeniyle “Üstün Başarı Belgesi” 04/03/2022 tarihinde düzenlenen başvuranın 2022 yılı ödül değerlendirme sürecine dahil edildiği, 2022 yılı ödül değerlendirme süreci sonucunda ödüllendirmeye esas puanın 90, Kazanılmış Hak Aylığında Geçen Hizmet Süresinin ise 27 yıl 6 ay 27 gün olduğu, değerlendirmeye alınan tüm personel sıralamasındaki sıralamasının ise 1.378 olduğu, 2022 yılında Ankara ili genelinde ödül alacaklar kontenjanının 1.317 olarak belirlenmesi nedeniyle ödül almaya hak kazanamadığı, bununla birlikte 2021 mali yılında Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğü bünyesinde çalışan

1290 personele ödül verilmesi için Milli Eğitim Bakanlığının Ankara İl Milli Eğitim Müdürlüğüne

kontenjan ayırdığı, Üstün Başarı Belgesi alıp da ödül belgesi almaya hak eden yaklaşık 554 personelin bulunduğu, 554 Üstün Başarı Belgesi alan personele ödül verilmesinin uygun görüldüğü, bu durumda kontenjan kısıtlaması olmaması nedeniyle 2021 yılı ödül listesine dahil edilmesi durumunda başvuranın ödül alacağının açık olduğu anlaşılmaktadır.

10. Haklı beklenti kavramı çeşitli şekillerde tanımlanmakta olup, haklı beklenti idarenin ister bir taahhüt, isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun, bireylerin çıkarları ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ya da edinebileceklerini ümit etmelerini ifade eder. (Rowe ve Maw, “Legitimate

Expectation the Confusion Continues”, http://www.legal500.com/devs/uk/ps/ukps 017.htm, nakleden

Oğurlu, s. 221.), başka bir tanımlama da ise, tüm düzenleyici işlemlere veya idarenin istikrarlı uygulamalarına güvenerek, kendileriyle ilgili bir idari işlem tesis edileceği beklentisinde bulunanların, adalet gereği bu beklentilerinin korunması gerekliliğini, haklı beklenti olarak tanımlamaktadır. (Turan

Yıldırım, İdari Yargı, 2. Bası, İstanbul 2010, ss. 260, 261.)

11. Ayrıca, hukuka ve idareye güven çerçevesinde geçmişte başlamış olan haklı beklentilerin göz ardı edilmemesi gerekliliği, kavramı idari işlemin geriye yürümezliği ilkesi bakımından hukuki dayanak olarak değerlendirmemizi gerektirmektedir. Çünkü ister bir taahhütten veya yerleşmiş uygulamadan isterse bir düzenleyici işlemden kaynaklansın, haklı beklentilerin zedelenmemesi hukuki güvenlik ilkesinin zamansal çizgisinin kırılmamasını, dolayısıyla hukuki veya idari istikrarın bozulmamasını hedeflemektedir. Elbette bu güvenin hukuka uygun ve iyiniyetli olması izahtan varestedir, yoksa kavramın adı da “haklı” beklenti olamazdı. (Türk İdare Hukuku’nda Haklı Beklentilerin Korunması İlkesi Dr. Öğr. Üyesi Derya Deviner

ERGUVAN, D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, C.21, Özel S., 2019, s. 1711-1765)

12. Anayasa Mahkemesi’nin 01/07/2015 tarihli ve E:2015/39, K:2015/62 sayılı kararında; “… Dava konusu kuralın mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesi gerekip gerekmediğinin tespiti bakımından ayrıca zilyetlerin, ihya ettikleri taşınmazların mülkiyetini kazanacaklarına yönelik “meşru bir beklenti” içerisine girmelerine neden olan bir kanun hükmünün veya başarılı olma şansının yüksek olduğunu gösteren yerleşik ve istikrarlı bir yargı içtihadının bulunup bulunmadığına da bakılmalıdır…” hükmüne yer verilmiş olup, hukuk güvenliği ilkesinin bir uzantısı olan haklı (meşru) beklenti kavramı, makul bir şekilde ortaya konmuş icra edilebilir bir iddianın doğurduğu, ulusal mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya başarılı olma şansının yüksek olduğunu gösteren yerleşik ve istikrarlı bir yargı içtihadına dayanan, yeterli somutluğa sahip nitelikteki bir beklenti olarak tanımlanabileceği ifade edilmektedir.

13. Danıştay haklı beklenti ilkesini “…İdarenin ister düzenleyici işlem, ister bir taahhüt, isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun, bireylerin çıkarlarına ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ümit etmelerine de “haklı beklenti” denilmektedir.” şeklinde tanımlamaktadır. (DİDDK. E. 2015/1417, K.

2015/1417 T. 08.02.2016) Haklı beklenti ilkesiyle ilgili Danıştay’ın birçok kararı bulunmaktadır. Örneğin, Ağrı Şeker Fabrikası’nda şef olarak görev yapan davacının, Ankara’ya atanma talebinin ret edilmesi işlemini Danıştay haklı beklenti ilkesi çerçevesinde değerlendirerek hukuka aykırı bulmuştur. Kararda;

“Haklı beklenti, yönetimin ister bir taahhüt isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun bireylerin çıkarlarına ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ümit etmeleridir. Ailenin korunması, Anayasayla tanınmış sosyal bir haktır ve kamu hizmetinin daha verimli yerine getirilmesi bakımından, kamu görevlileri için daha da önem taşır. Kaldı ki, kamu hizmetinin olağan işleyişi içinde umulabilecek bir durum vardır ve kamu görevlilerinin böylesine haklı beklentiler içinde olması hizmetin gereğidir. Dava konusu olaydaki beklenti de makul bir beklentidir. Yönetim, yönetim olmaktan kaynaklanan gücünü ve olanaklarını bu kişisel konumda kullanarak makul beklentiyi karşılayabilir. Kamu görevlilerinin haklı beklentilerinin korunması, ancak kişisel kararlarda, yönetimin takdir yetkisinin kullanma alanlarında söz konusu olduğundan, baskın kamu yararı olmadığı durumlarda, kamu görevlilerinin haklı beklentilerinin zedelenmemesi gerekir. Bu nedenle, davacının yer değiştirme isteminin, Devletin aile birliğinin sağlanması yönündeki görevi de göz önünde tutularak, haklı beklentiler ilkesi içerisinde idarece değerlendirilmesi gerekirdi.” açıklamalarına yer vererek idarenin işleminin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

(Danıştay 5. D. E. 2003/3647, K. 2006/1140 T. 14.03.2006)

14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 2021 yılında hak ettiği halde kendisine üstün başarı belgesi verilmediği hususunun müfettiş raporlarıyla sabit olduğu, 2021 yılı ödül listesine dâhil edilmesi durumunda kontenjan kısıtlaması olmaması nedeniyle ödül alacağının açık olduğu,

2021 yılı ödül listesine dâhil edilmemesinin başvurandan kaynaklanmadığı, başvuranın 2021 yılında üstün

başarı belgesine başvurması ile tarafına ödül verileceği hususunda haklı beklenti koşullarının oluştuğu, bu kapsamda yukarda yer verilen Danıştay Kararında da belirtildiği üzere baskın kamu yararı olmadığı durumlarda, kamu görevlilerinin haklı beklentilerinin zedelenmemesi gerektiği anlaşıldığından 2022 yılı içerisinde ödül için yapılan sıralama listesine dahil edilmek suretiyle başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 28 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvurana 2021 mali yılı içerisinde verilmesi gereken Üstün Başarı Belgesine istinaden ödül verilmesi yönünde ANKARA VALİLİĞİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

Ankara Valiliği tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve ANKARA VALİLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi