|
ÖZET: Bu karar, TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK) tarafından başvuranın yürütücüsü olduğu projede, hak sahibi araştırmacı olan Yrd. Doç. .’nin adının bir makalede yer almaması nedeniyle “haksız yazarlık” etik ihlali tespit edilmesi üzerine verilmiştir. Başvuran, bu karara itiraz ederek kararın yeniden değerlendirilmesini talep etmiştir. AYEK, başvuranın projede %15 katkı oranı ile yer aldığını ve bu nedenle adının makalede bulunması gerektiğini belirterek, ilgili yönetmelik gereğince 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasına karar vermiştir.
Kararda, haksız yazarlık tanımı ve bu durumun etik ihlal olarak değerlendirilmesi üzerine yoğunlaşılmıştır. Başvuranın, etik ihlalinin kasıt veya ağır ihmal sonucu gerçekleşip gerçekleşmediği hususu, yapılan incelemelerde yeterli belgelerle ispatlanamamıştır. Bu nedenle, başvuranın itirazı kabul edilerek, TÜBİTAK’ın kararının yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu durum, etik kuralların uygulanması ve bilimsel yayın etiği açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir. |
GİZLİ TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 17835-17835 |sayi|86171061-101.07.04-E.86171061-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/5914 2018/ 5914
KARAR TARİHİ : 24/10/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Türkiye Bilimsel ve Teknolojik
Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)
Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, TÜBİTAK Başkanlığının 18/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı yazısıyla etik ihlali oluştuğuna ve yaptırım uygulanmasına dair verilen karara itirazı ve kararın yeniden değerlendirilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 03/05/2018 3.5.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 03/ 05/ 2018 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda ;
1.1) Hakkında etik ihlal iddiası olması nedeniyle TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu
(AYEK) Başkanlığı tarafından inceleme yapıldığını, Başkanlığın 18/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı yazısıyla etik ihlali oluştuğuna dair karar verildiğini, söz konusu karara itirazının da reddedildiğini açıklamakta ve Başkanlığın aldığı kararın yeniden değerlendirilmesini talep etmektedir .
1.2) Başvuranın detaylı açıklamalarına bakıldığında; TÜBİTAK AYEK Başkanlığı’nın 06/ 07/ 2017
tarihli ve “Etik kural ihlali incelemesi” konulu yazısı ile savunmasının alınmasına karar verildiğini, buna istinaden 21/ 07/ 2017 tarihli savunma yazısını ilgili kurula gönderdiğini ve AYEK
Başkanlığı’nın 18/ 01/ 2018 tarihli ve “Etik kural ihlali incelemesi sonucu” konulu yazısı ile ilgili
1 / 16kurulun kararının tarafına tebliğ edildiğini; söz konusu karar gereğince, projede hak sahibi
araştırmacı olarak yüzde 15 katkı oranı ile katkı yapmış olan Yrd . Doç . .’nin adının söz konusu makalede yer alması gerekirken adının yer almaması nedeniyle “ AYEK Yönetmeliğinin 9- 1.f .
maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalin oluştuğuna ve aynı Yönetmeliğin 10- 2.ç . maddesi gereğince 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasına, yine aynı Yönetmeliğin 10- 3.
maddesi gereği Kurumca desteklenmesine karar verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevlerinin devam etmesine ancak söz konusu yaptırım süresince Kuruma yapacağı başvuruların kabul edilmemesine, Kurum’un yayın organlarında ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapmamasına ” dair karar verildiğini, alınan bu kararın yeniden incelenerek değerlendirilmesi amacıyla 31/ 01/ 2018 tarihli itiraz dilekçesi verdiğini, AYEK Başkanlığı’nın 12/ 04/ 2018 tarihli yazısıyla yapılan yeniden inceleme sonucunda “daha önce verilmiş olan kararın değişmesini gerektirecek yeni bir durum bulunmadığı değerlendirilmiştir .” şeklinde cevap verildiğini;
1.3) nolu TÜBİTAK projesinin konusunun “
” olduğunu, İstanbul Üniversitesi Bilimsel
Araştırma Projeleri çerçevesinde yapılan – nolu projenin konusunun “
” olduğunu, makale konusunun ise “ ” olduğunu, AYEK Başkanlığına şikayette bulunan öğretim üyesinin Enstitülerinde besin elementleri analizleri cihazından sorumlu olduğundan TÜBİTAK projesine besin elementleri analizleri iş paketinden sorumlu araştırmacı olarak dâhil edildiğini, buna uygun olarak etik kurallar çerçevesinde ilgili araştırmacıya %15 fikri hak sahipliği verildiğini, ancak söz konusu analizler için sahadaki deniz suyu örneklerinin teknisyen ve kendisi tarafından alındığını ve laboratuvardaki analizlerin de genellikle teknisyenleri tarafından yapıldığını, elde edilen verileri ilgili öğretim üyesinin, proje yürütücüsü olarak tarafına ilettiğini, söz konusu öğretim üyesinin şikayete konu olan makalenin hazırlanması sırasında diğer yazarların da verdikleri yazıda görüldüğü üzere hiçbir aşamada fikri bir katkısı bulunmadığını, makaledeki besin elementleriyle ilgili bölümün hazırlanmasının, grafiklerin oluşturulmasının ve sonuçların yorumlanmasının tamamıyla tarafından gerçekleştirildiğini;
1.4) Projede görev almış olsa bile söz konusu makalenin hiçbir aşamasında katkısı bulunmayan
kişilerin yazar olarak eklenmesini uygun bulmadığını;
Açıklamakta ve TÜBİTAK AYEK Başkanlığı’nın konuyla ilgili almış olduğu kararın yeniden değerlendirilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 16/ 05/ 2018 tarihli ve sayılı yazısıyla hem TÜBİTAK Başkanlığından
hem de İstanbul Üniversitesi Rektörlüğünden bilgi-belge talebinde bulunulmuş;
2.1) TÜBİTAK Başkanlığının 30/ 05/ 2018 tarihli ve sayılı yazısı ekinde konuyla ilgili
istenilen bilgi ve belgeler gönderilmiş olup ilgili belgelere bakıldığında;
2.1.1) Program Kodlu, Proje Numaralı ve “
başlıklı projenin yürütücüsünün
Doç . Dr . ’ın olduğu, söz konusu projede Yrd . Doç . Dr . .’nin araştırmacı ve
2 / 16ile ’nin bursiyer olarak yer aldığı, proje sonuç raporunun Ekim 2015 tarihinde sunulduğu,
01/ 10/ 2013- 01/ 10/ 2014 ile 01/ 10/ 2014- 01/ 04/ 2015 dönemleri için iki ara rapor sunulduğu, 22/ 02/ 2017 tarihli ve toplantı sayılı TÜBİTAK Çevre, Atmosfer, Yer ve Deniz Bilimleri, Araştırma Destek Grubu (ÇAYDAG) Yürütme Komitesi Toplantı Tutanağında “ Proje araştırmacısı
Yrd. Doç . Dr. bilgisi olmadan söz konusu projede elde edilen veriler ile makale yayınlandığını belirterek AYEK’e dilekçe ile başvuruda bulunmuştur . Konu GYK tarafından incelenerek, Etik ihlali söz konusu olduğundan AYEK’e sevkine karar verilmiştir .” şeklinde karar verildiği; TÜBİTAK
Araştırma Destek Programları (ARDEB) Başkanlığının 24/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı yazısıyla
“ belirtilen kişinin durumunun incelenmek üzere Ek- 1’de sunulan gerekçeyle TÜBİTAK AYEK gündemine alınması ve AYEK inceleme sürecinde, ilgili kişilere ilişkin olarak AYEK Yönetmeliğinin 7’nci maddesinin 1’inci bendi gereğince yapılacak işlemlerde, Ek- 2’de yer alan önerilerin göz önünde bulundurulması ” hususlarının Olur ’a sunulduğu; söz konusu yazının Ek- 1’inde yer alan açıklamalarda, “ Yürütücülüğünü Doç . Dr. ‘ın yapmış olduğu numaralı ve
“ başlıklı projede hak sahibi araştırmacı olarak %15 katkı oranı ile görev almış olan Yrd.
Doç . Dr. Kurumumuza ilettiği dilekçesinde … söz konusu projenin proje öneri metninde belirtilen görev dağılımına göre sorumlu olduğu çalışmalar kapsamında elde edilmiş olan verilerin bilgisi olmadan Diatom Research dergisinde 24/ 10/ 2016 tarihinde yayınlanmış olan
’ başlıklı makalede kullanıldığını iddia etmektedir . Konu incelenmek üzere gerekli belgelerle birlikte ÇAYDAG Yürütme Komitesinin 22/ 02/ 2017 tarih ve sayılı toplantısında toplantıya katılan GYK/DK üyelerinin bilgisine sunulmuştur . Yapılan incelemeler neticesinde birinci yazarın Doç . Dr. ‘ın olduğu Diatom Research dergisinde yayınlanan numaralı ve ‘ başlıklı makalenin bir kısmında … sunulan verilerin bahse konu numaralı projenin sonuç raporunun … ” Gereç ve Yöntem” ve “Bulgular’ bölümlerinin ilgili kısımlarından (oşinografik parametreler ve besin elementleri) derlendiği tespit edilmiş olup bu durumun etik ihlal şüphesi doğurduğu kanaatine varılmıştır . Söz konusu etik ihlal şüphesinin incelenebilmesi amacıyla
ÇAYDAG Yürütme Komitesinin 22/ 02/ 2017 tarih sayılı toplantısında ilgili proje yürütücüsü
Doç . Dr. ’ın durumunun AYEK’e iletilmek üzere Başkanlık Olur’una sunulmasına karar verilmiştir .” şeklinde açıklamalar yapıldığı;
2.1.2) Yrd . Doç . Dr . .’nin ARDEB’e sunduğu 23/ 01/ 2017 tarihli dilekçesinde; “ kodlu
…
’ başlıklı 2013 yılında başlayan ve 2016 yılında sonuçlanan projede araştırmacı olarak görev almıştım . Proje önerisinde belirtildiği gibi Haliç’de besin tuzlarından sorumlu araştırmacı olarak yer aldım . 2016 yılı sonunda bu proje için üretilen besin tuzu verileri bilgim dışında kullanılarak bir makale
’
) ( )
yayınlandığını tesadüfen öğendim . Bu proje çerçevesinde üretilen fitoplankton ve besin tuzları verileri kullanılarak, ayrıca proje önerisinde bulunmayan başka bir parametre (domaic asit)
eklenerek bir yayına dönüştürülmüş olduğunu anladım . Proje ekibinde yer alan yürütücü ve bursiyer
3 / 16ile projede yer almayan 2 uzmanın adının aynı yayında olduğunu gördüm. Yayında projeye teşekkür
edilmiştir . Proje süresince ürettiğim verinin haberim olmadan etik kurallara uymayan bir şekilde kullanılması sebebiyle, olayın TÜBİTAK proje etiği kuralları çerçevesinde incelenerek tarafına bilgi verilmesini ” istediği;
2.1.3) Söz konusu makalenin, ( 2016)
, künyesiyle yayınlandığı;
2.1.4) 24/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı Olur ’la sevk gerekçesi ile birlikte AYEK İnceleme
sürecinde yapılması önerilen işlemlerin belirlendiği;
2.1.5) AYEK Başkanının 02/ 06/ 2017 tarihli ve sayılı yazısıyla raportör atamasının yapıldığı;
2.1.6) AYEK Başkanının 06/ 07/ 2017 tarihli ve sayılı yazısıyla savunma talebinin
a iletildiği; ’ın da 21/ 07/ 2017 tarihli dilekçesi ile ayrıntılı savunmasını AYEK
Başkanlığına sunduğu;
2.1.7) AYEK Başkanının 11/ 10/ 2017 tarihli ve sayılı yazısıyla danışman görevlendirildiği;
söz konusu danışmanın 08/ 11/ 2017 tarihi itibariyle danışmanlığını bitirdiği ve görüşünü sunduğu;
2.1.8) Danışmanın “ numaralı ve
başlıklı TUBİTAK Proje Önerisi Başvuru
Formu’nda Yardımcı Araştırmacı olarak yer alan Yard. Doç . Dr. ’nin TUBİTAK nolu proje Başvuru Formu’nda “Çalışma Takvimi” bölümünde verilen “İş-Zaman Çizelgesi” “İş Paketi
Ad/Tanım” sütununda yer alan 3 (Besin Elementleri ve Klorofil a Analizleri) ve 4 nolu iş paketlerinden sonuçlarının bilgisayar ortamında işlenmesi) sorumlu olduğu görülmektedir . Ayrıca, “ başlıklı makalenin 347. sayfasında yer alan “Funding” alt başlığında söz konusu makalenin hem TUBİTAK nolu ve İstanbul Üniversitesi Araştırma
Fonu tarafından desteklenen – notu ve “
” başlıklı proje tarafından desteklendiği vurgulanmaktadır . Söz konusu makalede, hem ” bölümünün “
” ve hem ” ” bölümünün ” s” alt başlıkları altında sunulan besin tuzu verileri ile ilgi sonuçların TÜBİTAK nolu projeden elde edildiği görülmektedir . Yard.
Doç . Dr. nin TÜBİTAK nolu proje başvuru formunda “Çalışma Takvimi” bölümünde verilen “İş-zaman Çizelgesi” “İş Paketi Ad/Tanım” sütununda yer alan iş bölümüne göre 3 nolu iş paketinden (Besin Elementleri ve Klorofil Analizleri) sorumlu olduğu düşünülürse, ve diğerleri tarafından yazılan ilgili makalenin salt İstanbul Üniversitesi Araştırma Fonu tarafından desteklenen nolu proje sonuçlarından üretilmediği, aynı zamanda TÜBİTAK nolu projenin ilgili (Besin Tuzları-Nutrient) verilerini de içerdiği görülmüştür . Makalede yer alan yazarların Yard.
Doç . Dr. nin besin tuzu verilerinin toplanmasında, analizinde, değerlendirilmesinde ve makalenin yazım sürecinde makaleye katkısının olmadığını yazılı olarak ifade etmiş olmalarına rağmen, “Haksız Yazarlık : Birden fazla araştırmacıyla yapılan araştırmaların sonuçlarının sunum ve yayımında, yazarlık sıfatını hak edecek düzeyde katkısı bulunanın ismini çıkarmak, yazarlık sıfatım hak edecek düzeyde katkısı olmayanı yazar olarak eklemek veya yazar sıralamasını uygun olmayan
4 / 16bir biçimde düzenlemek” şeklinde ifade edilen TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK)
Yönetmeliği’nin 9. maddesi f bendine göre makale baş yazarının sadece ilgili projede yer alan ilgili iş paketinden sorumlu olmasından ötürü Yard. Doç . Dr. .’yi de “
” başlıklı ilgili makalede yazar olarak yer vermesi gerekirdi . Ancak, etik ihlal suçu iddia edilen ve ilgili makalede baş yazar olarak bulunan Doç . Dr. ‘ın etik ihlal suçunun işlendiğine dair kurumunuza şikâyette bulunan Yard. Doç . Dr. ‘yi yayınlanmış olan ilgili makaleye ekleme çabasını da göz ardı etmemek gerekir . Ancak, makalede yer alan diğer yazarların yazılı desteklerinin olmaması nedeniyle şikâyetçi Yard. Doç . Dr. .’yi ilgili makaleye ekleyemediği görülmektedir . Bu anlamda, Doç . Dr. ‘ın ilgili yönetmeliğin 9. maddesi f bendinde yer alan “Haksız Yazarlık” ile ilgili etik kural ihlalini kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleştirmediği düşüncesindeyim .” şeklinde görüş bildirdiği;
2.1.9) Raportörün raporun sonuç kısmında; “ Proje yürütücüsü Doç . Dr. , projeden
üretilen tüm yayınlar özelinde yürütücü olarak sorumluluk sahibidir . Yazarların projeye katkıları oranında yayınlarda yer almaları proje yürütücüsü tarafından akademik ölçütler içinde sağlanmalıdır . Söz konusu olayda Dr. , sorumluluğunu yerine getirmemiş görülmektedir .
Yayında isim olarak yer almak yalnızca yazı aşamasında katkıda bulunmak ile sınırlanamaz . Yayına temel olan bilginin geliştirilmesinde yer alan herkes katkıları oranında isim sıralamasında gösterilmek durumundadır . Buna göre , yönetmeliğimizin 9- 1/f maddesinde belirtilen biçimde değerlendirilmelidir .” şeklinde gerekçeli karar teklifini sunduğu;
2.1.10) TÜBİTAK Başkanlığının 18/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı yazısıyla; “… yürütücüsü
olduğunuz proje ile ilgili olarak hakkınızdaki etik kural ihlali iddiası, TÜBİTAK Araştırma ve Yayın
Etiği Kurulu’nca (AYEK) değerlendirilmiştir .
Konu, savunmanız, danışmanın görüşü ve raportörün görüşleri de dikkate alınarak Araştırma ve
Yayın Etiği Kurulu’nca incelenmiş, sayılı AYEK toplantısı neticesinde Kurul tarafından sunulan önerinin uygun olduğu değerlendirilerek, projede hak sahibi araştırmacı olarak yüzde 15 katkı oranı ile katkı yapmış olan Yrd. Doç . ‘in adının söz konusu makalede yer alması gerekirken adının yer almaması nedeniyle “TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9.1.f .
maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalinin oluştuğuna ve aynı yönetmeliğin 10.2.ç . maddesi gereğince şahsınıza 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasına, yine aynı Yönetmeliğin 10.3. maddesi gereği Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevlerinizin devam etmesine ancak söz konusu yaptırım süresince Kuruma yapacağınız yeni başvuruların kabul edilmemesine, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapmamanıza” karar verilmiştir .” şeklindeki kararın başvurana iletildiği;
Görülmüştür .
2.2) İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğünün 28/ 05/ 2018
tarihli ve sayılı yazısı ekinde; Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi cevap yazısı ve ekleri ile Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Müdürlüğü cevap yazısı ve ekleri
Kurumumuza gönderilmiştir .
2.2.1) İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Biriminin
5 / 1618/ 05/ 2018 tarihli ve sayılı yazısında; “… – numaralı proje için istenen
belgeler ekte gönderilmiştir . Ayrıca; öğretim üyesi projede yardımcı araştırmacı olarak görev almamıştır .” şeklinde açıklanmıştır .
2.2.2) Söz konusu yazı ekinde yer alan belgelerden; – numaralı ve “
” başlıklı projede, proje yürütücüsünün Yrd . Doç . Dr . olduğu ve yardımcı araştırıcı listesinde Fiziksel Oşin . ve
Deniz Biyo . Ana Bilim Dalından Dr . ile Kimyasal Oşinografi Ana Bilim Dalından Yrd . Doç .
Dr . nun yer aldığı görülmüştür .
2.2.3) İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Müdürlüğü
Fiziksel Oşinografi ve Deniz Biyolojisi Anabilim Dalı Başkanlığının 25/ 05/ 2018 tarihli ve sayılı yazısında sunulan Dr . Öğretim Üyesi .’nin uzmanlık alanı, görev tanımı ve yaptığı bilimsel aktivitelerle ilgili yazıda; “… birinci derecede uzmanlık alanı olan konular
aşağıda belirtilmiştir :
– Deniz suyunda besin tuzları (nitrat, nitrit, fosfat, silikat) analizleri, ölçüm ve değerlendirilmesi, – Biyoçeşitlilik ve etkileyen unsurlar, – Balık yumurta ve larvalarının tanımlanması ve değerlendirilmesi, – Balıkçılık biyolojisi, – Deniz çöpleri .
Kendisinin yürütücü olduğu veya araştırmacı olarak bulunduğu hemen hemen tüm projelerinin sonuçlarını içeren; uluslararası ve ulusal makale, bildiri ve kitap bölüm yazarlılığı mevcuttur .
TÜBİTAK numaralı
” başlıklı projede de araştırmacı olarak görev almıştır (EK :
1) . Bu proje süresince Haliç’de Ekim 2013-Eylül 2014 tarihleri arasında haftalık veya iki haftada bir
toplam 6 istasyonda örneklenen su numunelerinde besin tuzu (nitrit+nitrat azotu, fosfat ve silikat, toplam azot, toplam fosfat ve toplam karbon) analizleri yapılmış ve verilerin değerlendirilmesinde sorumlu araştırmacı olarak % 15 katkı ile görev yapmıştır . Proje ara raporları ve final raporunda bu katkısı açıkça belirtilmiştir . Buna göre; ölçümünü ve veri proseslerini bizzat kendisinin yaptığı besin tuzları sonuçları sözü edilen raporlarda gösterilmiş ve yazar olarak da nin adı bu raporlarda geçmiştir .
Buna karşılık; – nolu “
” başlıklı projede ise yer almamıştır, Ancak bu projenin örneklemesi yukarıdaki paragrafta ayrıntılı olarak belirtilen, TÜBİTAK nolu proje örneklemesi ile birlikte yapılmıştır . TÜBİTAK nolu proje için yapılan besin tuzlan analizlerinin bu proje İçinde kullanılmış olduğu projeden çıkan yayındaki (EK :2 ) örnekleme tarihlerinden de açıkça anlaşılmaktadır . Bu durum, itilafa neden olan yayında TÜBİTAK projesine teşekkür edilerek geçmiştir . Proje çıktılarından halen den izin alınmadan yayın çıkmaya devam etmekte ve her yayında sadece teşekkür edilmektedir .” şeklinde açıklamalar yapılmıştır .
2.2.4) Söz konusu yazı ekinde yer alan ’ın 06/ 12/ 2016 tarihli söz konusu dergi
6 / 16editörü ve . ile birlikte söz konusu makalenin diğer yazarlarına gönderdiği e-postada; “
.’nin söz konusu makaledeki besin verilerini sağladığını ve projeye ciddi katkıları olduğunu açıklayarak .’nin söz konusu makaleye yazar olarak eklenmesini önerdiği ” görülmüştür .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
3.1) “IX. Bilim ve sanat hürriyeti” başlıklı 27’nci maddesine göre; “Herkes, bilim ve sanatı
serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir .”
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesine
göre; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
4) 29/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasına göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
5) 13/ 12/ 1951 tarihli ve 7981 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Fikir ve Sanat Eserleri
Kanunu’nun;
5.1) “Eser Sahibi” başlıklı bölümünün “A) Tarif : I – Genel olarak : ” başlıklı 8’inci maddesinin
ilgili fıkralarına göre; “Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir . Bir işlenmenin ve derlemenin sahibi, asıl eser sahibinin hakları mahfuz kalmak şartıyla onu işleyendir…”
5.2) “II – Eser sahiplerinin birden fazla oluşu : ” başlıklı 9’uncu maddesine göre; “Birden fazla
kimselerin birlikte vücuda getirdikleri eserin kısımlara ayrılması mümkünse, bunlardan her biri vücuda getirdiği kısmın sahibi sayılır . Aksi kararlaştırılmış olmadıkça, eseri birlikte vücuda getirenlerden her biri bütün eserin değiştirilmesi veya yayımlanması için diğerlerinin iştirakini isteyebilir . Diğer taraf muhik bir sebep olmaksızın iştirak etmezse, mahkemece müsaade verilebilir .
Aynı hüküm mali hakların kullanılmasında da uygulanır .”
5.3) “III – Eser sahipleri arasındaki birlik : ” başlıklı 10’uncu maddesine göre; “Birden fazla
kimsenin iştirakiyle vücuda getirilen eser ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa, eserin sahibi, onu vücuda getirenlerin birliğidir . Birliğe adi şirket hakkındaki hükümler uygulanır . Eser sahiplerinden biri, birlikte yapılacak bir muameleye muhik bir sebep olmaksızın müsaade etmezse, bu müsaade mahkemece verilebilir . Eser sahiplerinden her biri, birlik menfaatlerine tecavüz edildiği takdirde tek başına hareket edebilir . Bir eserin vücuda getirilmesinde yapılan teknik hizmetler veya teferruata ait yardımlar, iştirake esas teşkil etmez . (Ek : 21/ 2/ 2001 – 4630/ 6 md .) Birden fazla kimsenin iştiraki ile vücuda getirilen eser, ayrılmaz bir bütün teşkil ediyorsa bir sözleşmede veya hizmet şartlarında veya eser meydana getirildiğinde yürürlükte olan herhangi bir yasada aksi öngörülmediği takdirde birlikte eser üzerindeki haklar eser sahiplerini bir araya getiren gerçek veya tüzel kişi tarafından
7 / 16kullanılır…”
6) TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği’nin;
6.1) “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birini fıkrasının (a) bendine göre; “Bu Yönetmelik; a)
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumuna önerilen, Kurum tarafından desteklenen, sonuçlanan akademik projeler ve destekler, teşvik-ödül faaliyetleri ile Kurum tarafından yayımlanmış veya Kuruma yayımlanmak üzere gönderilmiş bulunan her türlü yayınla ilgili, … etik kural ihlallerine ilişkin konuları kapsar .”
6.2) “Kurulun görevleri” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasına göre; “a) Araştırma ve yayın
etiğine ilişkin çalışmalar yapmak . b) Bu Yönetmeliğin kapsamına giren etik konularını incelemek, gerektiğinde alanında uzmanlık sahibi olanlardan veya Kurum birimlerinden görüş almak, ilgili kişilerle yazışma yapmak, bilgi, açıklama ya da savunma istemek, inceleme sonuçlarını ve varsa yaptırım önerilerini Başkan’a sunmak .” Kurul’un görevleri arasında sayılmıştır .
6.3) “Kurulun çalışma usulü” başlıklı 7’nci maddesinin ilgili fıkralarına göre; “( 1) Etik kural
ihlali iddiasını içeren başvurular, Başkan tarafından inceleme yapılması için Kurula sevk edilir .
Başkan; sevk esnasında, inceleme sürecinde ilgili kişinin, Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinliklerinin devam edip etmemesi, Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapıp yapmaması, Kurumun iş ve değerlendirme süreçlerinde görev alıp almaması ve varsa bu görevlerinin durumu hakkında ilgili birimin önerisiyle karar verir . Kurum
Başkanının Kurul gündeminde görüşülmesini istediği diğer hususlar da toplantı gündemine alınır . ( 2)
Toplantı gündemi Kurul Başkanı tarafından hazırlanır ve toplantı öncesi Kurula sunulur . ( 3)
Gündemde yer alan inceleme konuları, öncelikle Kurulun görev alanına girip girmediği yönünden değerlendirilir . Kapsam dışı olduğuna karar verilen konu işlemden kaldırılır . Kurulun görev alanına girdiğine karar verilen konu ile ilgili olarak Kurul üyeleri arasından bir raportör belirlenir . Raportör yaptığı ön inceleme sonucunda değerlendirmesini veya Ön İnceleme Raporunu Kurula sunar .
Yapılan değerlendirme sonucunda Kurul, ilgi konuda incelemenin devamına veya etik kural ihlali olmadığına karar verir . ( 4) Kurul, incelemenin herhangi bir aşamasında bir veya daha fazla danışmandan ve/veya Kurum birimlerinden görüş alınmasına, etik kural ihlalinde bulunduğu iddia edilen kişiden iddialar hakkında açıklama veya savunma istenmesine karar verebilir . Etik kural ihlali kararı verilebilmesi için, kişinin savunmasının alınması gereklidir . Ancak ilgili kişinin, Kurulun bu yöndeki yazılı talebinin kendisine ulaştığı tarihten itibaren geçerli mazereti olmaksızın bir ay içinde cevap vermemesi durumunda, savunma hakkından feragat etmiş sayılır, bu durumda mevcut bilgi, belge ve delillere göre incelemeye devam edilir . ( 5) Raportör mevcut bilgi, belge ve delilleri değerlendirerek Nihai İnceleme Raporunu hazırlar ve Kurula sunar . Kurul konu hakkındaki son değerlendirmesini yaparak karar verir . ( 6) Kurul kararları Kurul Başkanı tarafından Başkana sunulur .
Etik kural ihlali tespit edilen kişi ile ilgili olarak, Kurul tarafından yaptırım önerilmesine karar verilmesi durumunda yaptırımın Başkan tarafından onaylanması gerekir ve kişinin Kurumla ilişkisinin akıbetine Kurul önerisiyle Başkan tarafından karar verilir . Başkan; önerilen yaptırım süresini somut olayın niteliğini nazara alarak ve gerekçesi belirtilmek suretiyle, 1/ 3 oranında artırma veya 3 azaltma kararı verebilir . Kurul kararı, yeniden incelenmek üzere gerekçesiyle birlikte Başkan
8 / 16tarafından iade edilebilir . ( 7) Etik kural ihlali incelemesi yapılan kişi, etik kural ihlali tespiti yapılmış
olması veya kendisinden açıklama veya savunma alınmış olması durumlarında alınan kararla ilgili olarak Başkanlık tarafından yazılı olarak bilgilendirilir…”
6.4) “Danışmanlar” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasına göre; “Kurul gerekli görmesi
halinde inceleme konusunda bir veya daha fazla danışmanın görüşüne başvurabilir . Görevlendirilen danışman ilgili dosya üzerinde gizlilik ilkesine uygun olarak yapacağı inceleme sonuçlarını en geç bir ay içinde rapor halinde Kurula sunar . Danışmanın talebi ve Kurulun uygun görmesi hâlinde ek süre verilebilir . Danışmanın talep ettiği bilgi ve belgeler Kurul Başkanlığı aracılığıyla sağlanır .”
6.5) “Etik kurallara aykırı davranışlar” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (f)
bendinde; “Haksız yazarlık : Birden fazla araştırmacıyla yapılan araştırmaların sonuçlarının sunum veya yayımında, yazarlık sıfatını hak edecek düzeyde katkısı bulunanın ismini çıkarmak, yazarlık sıfatını hak edecek düzeyde katkısı olmayanı yazar olarak eklemek veya yazar sıralamasını uygun olmayan bir biçimde düzenlemek,” etiğe aykırı başlıca davranışlar arasında sayılmıştır .
6.6) “Uyarı ve Yaptırımlar” başlıklı 10’uncu maddesine göre; “( 1) Etik kural ihlali tespiti
yapılması durumunda, kurul etik kural ihlalinin kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmediğine karar verirse, ilgili kişi bundan sonraki bilimsel çalışmalarında daha dikkatli olması konusunda
Kurul Başkanı tarafından yazılı olarak uyarılır . ( 2) Etik kurallara aykırı davranışın kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmesi, inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanması durumunda; Başkanlık onay tarihinden başlamak üzere söz konusu eylemin niteliği, kusurun ağırlığı ve yaptırım kararının sonuçları da dikkate alınarak kişilere : … ç) “Uydurma”, “Çarpıtma”, “Aşırma”, “Haksız Yazarlık”, “Kurumca sağlanan kaynakları amacına veya usulüne aykırı biçimde kullanmak” veya “Görevi ihmal veya kötüye kullanma” hallerinde bir yıldan beş yıla kadar, … yaptırım uygulanmasının
Başkana önerilmesine Kurul tarafından karar verilir …( 3) Hakkında yaptırım kararı alınan kişinin, yaptırım süresince; Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevinin devam edip etmemesi, Kuruma yapacağı yeni başvurularının kabul edilip edilmemesi, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapıp yapmaması hakkında kusurun ve yaptırım sonuçlarının ağırlığı da dikkate alınarak, Kurulun önerisi ile Başkan tarafından karar verilir . Bu durum, hakkında yaptırım kararı alınan kişiye yazılı olarak bildirilir . ( 4) Hakkında yaptırım kararı alınan kişi yaptırım süresince, Kurumun iş ve değerlendirme süreçlerinde hakem, danışman, uzman, editör, panelist, moderatör, izleyici, raportör, komite veya kurul üyeliği ve benzeri görevlerde bulunamaz, varsa bu görevleri önerilen yaptırımın Başkan tarafından onaylandığı tarihte sonlandırılır… ( 6) Yaptırım uygulanmasına karar verilen durumlarda, söz konusu yaptırım kararı, yaptırım uygulanan kişinin bağlı bulunduğu kurum veya kuruluşların üst yöneticisine “gizli belge” formatında Başkanlık tarafından yazılı olarak bildirilir .
6.7) “Bilginin gizliliği” başlıklı 12’nci maddesine göre; “( 1) Kurul kararları ve işlem dosyalarının
içeriğindeki belgeler, genel düzenlemeler dışında, gizli olduklarından buna göre muhafaza edilmesi ve işlem yapılmasından ilgililer sorumludur . ( 2) Kurul kararlarına dayanak oluşturan inceleme ve soruşturma belgeleri ile raportör, danışman, birim isimleri ve raporları gizlidir . Söz konusu bilgi ve belgeler, 09/ 10/ 2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde sadece hakkında inceleme yapılan kişiye; raportör, danışman, uzman, birim ve iddia sahibinin isimleri
9 / 16belirtilmemek suretiyle verilebilir .”
7) Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin
( http : //www .yok.gov.tr/web/guest/icerik//journal_content/ 56_INSTANCE_rEHF 8BIsfYRx/ 102 79/ 18187 ) “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine göre; “Haksız yazarlık : Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek,” bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler arasında sayılmıştır .
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, emsal uygulamalar ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kabulü ile başvurana verilen etik ihlaline ilişkin yaptırım kararının TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesindeki usule uygun olarak yeniden değerlendirilmesi hususunda TÜBİTAK
Başkanlığına tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Yukarıda 1 nolu paragrafta ayrıntılı olarak açıklandığı üzere başvuran ’ın, hakkında etik ihlal
iddiası olması nedeniyle TÜBİTAK AYEK tarafından inceleme yapılarak TÜBİTAK Başkanlığının 18/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı yazısıyla, başvuranın yürütücüsü olduğu projede hak sahibi araştırmacı olarak yüzde 15 oranı ile katkı yapmış olan Yrd . Doç . .’nin adının konuyla ilgili makalede yer almaması nedeniyle AYEK Yönetmeliğinin 9- 1.f . maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalin oluştuğuna ve aynı Yönetmeliğin 10- 2.ç . maddesi gereğince 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasına karar verilmesine, itiraz ederek söz konusu kararın yeniden incelenmesini talep ettiği anlaşılmıştır .
10) Somuta olaya bakıldığında;
10.1) 1001 Program Kodlu, Proje Numaralı ve
” başlıklı projenin yürütücüsünün
Doç . Dr . Seyfettin TAŞ olduğu, söz konusu projede Yrd . Doç . Dr . nin araştırmacı ve . ile nin bursiyer olarak yer aldığı, proje sonuç raporunun Ekim 2015 tarihinde sunulduğu;
10.2) Söz konusu makalenin, ( 2016)
, 31, 339- 349 künyesiyle yayınlandığı; makalenin 2/ 03/ 2016 tarihinde dergi tarafından alındığı ve 23/ 09/ 2016 tarihinde kabul edilerek 24/ 10/ 2016 tarihinde online olarak yayınlandığı;
10.3) .’nin 23/ 01/ 2017 tarihli dilekçesiyle TÜBİTAK’a şikâyet dilekçesi verdiği ve konunun
10 / 16incelenmek üzere ÇAYDAG Yürütme Komitesinin 22/ 02/ 2017 tarihli ve sayılı toplantısında
GYK/DK üyelerinin bilgisine sunulduğu, yapılan incelemeler neticesinde söz konusu makalenin bir kısmında sunulan verilerin söz konusu numaralı projenin sonuç raporundaki bazı kısımlardan (oşinografik parametreler ve besin elementleri) derlendiğinin tespiti ile bu durumun etik ihlal şüphesi doğurduğu kanaatine varılarak söz konusu “etik ihlal şüphesinin” incelenebilmesi amacıyla konunun AYEK’e iletilmek üzere Başkanlık Olur’una sunulmasına karar verildiği ve
ARDEB’in 24/ 04/ 2017 tarihli ve sayılı yazısıyla konunun Olur ’a sunulduğu ve sevk gerekçesi ile birlikte AYEK inceleme sürecinde yapılması önerilen işlemlerin belirlendiği;
10.4) AYEK Başkanının 02/ 06/ 2017 tarihli yazısıyla bir profesörün raportör olarak atandığı, AYEK
Başkanının 06/ 07/ 2017 tarihli yazısıyla başvurandan savunmasının istenildiği ve başvuranın 21/ 07/ 2017 tarihli dilekçesi ile savunmasını sunduğu, yine AYEK Başkanının 11/ 10/ 2017 tarihli yazısıyla bir profesörün danışman olarak belirlendiği ve danışmanın görüşünde; AYEK
Yönetmeliği’nin 9. maddesinin (f) bendine göre makale baş yazarının söz konusu projede yer alarak ilgili iş paketinden sorumlu olmasından ötürü Yrd . Doç . Dr . .’ye de söz konusu makalede yazar olarak yer vermesi gerektiğini, ancak başvuranın ‘nin ismini söz konusu makaleye ekleme çabasını da göz ardı etmemek gerektiğini, makalenin diğer yazarlarının yazılı desteklerinin olmaması nedeniyle ismi makaleye ekleyemediğinin görüldüğünü ve bu anlamda, başvuranın ilgili
Yönetmeliğin 9. maddesi (f) bendinde yer alan “Haksız Yazarlık” ile ilgili etik kural ihlalini kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleştirmediği düşüncesinde olduğunu açıkladığı;
10.5) AYEK’in 14/ 12/ 2017 tarihli ve sayılı toplantısında; “projede hak sahibi araştırmacı olarak
yüzde 15 katkı oranı ile katkı yapmış olan Yrd . Doç . Dr . nin adının söz konusu makalede yer alması gerekirken adının yer almaması nedeniyle “TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu
Yönetmeliğinin 9- 1.f . maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalinin oluştuğuna ve aynı yönetmeliğin 10- 2.ç . maddesi gereğince ’a 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasına, yine aynı
Yönetmeliğin 10- 3. maddesi gereği Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevlerinin devam etmesinin ancak söz konusu yaptırım süresince
Kuruma yapacağı yeni başvuruların kabul edilmemesinin, Kurum yayın organlarında yayın ve
Kurum destekli toplantılarda sunum yapmamasının Başkan’a önerilmesine” karar verildiği;
10.6) TÜBİTAK Başkanlığının 18/ 01 / 2018 tarihli ve sayılı yazısıyla AYEK’in önerisi
Başkan tarafından da aynen kabul edilerek söz konusu kararın başvurana bildirildiği;
Tespit edilmiştir .
11) Söz konusu projelere ve makaleye bakıldığında ; nolu TÜBİTAK projesinin
konusunun
” olduğu, nolu İstanbul Üniversitesi BAP projesinin konusunun
“ ” olduğu, makale konusunun ise analizleri” olduğu, söz konusu makalenin “Destekleme” başlıklı bölümünde bu çalışmanın nolu TÜBİTAK projesi ile – nolu İstanbul Üniversitesi BAP projesinden desteklendiğinin belirtildiği, her ne kadar başvuranın söz konusu analizler için sahadaki deniz suyu örneklerinin
11 / 16teknisyen ve kendisi tarafından alındığını ve laboratuvardaki analizlerin de genellikle teknisyen
tarafından yapıldığını ve söz konusu makalenin hazırlanması sırasında ’nin fikri bir katkısı bulunmadığını ifade ettiği görülse de TÜBİTAK’ın ilgili kurulları ve dosyada görüş bildiren danışmanın da söz konusu makalenin 340, 341 ve 342 nolu sayfalarında yer alan verilerin TÜBİTAK projesinde elde edilen veriler olduğunu tespit ettiği, şikayette bulunan .’nin Enstitüde besin elementleri analizleri cihazından sorumlu olduğu, bu nedenle başvuran tarafından TÜBİTAK projesine besin elementleri analizleri iş paketinden sorumlu araştırmacı olarak dâhil edildiği ve yine elde edilen verilerin tarafından başvurana iletildiğinin de kabul edildiği, üstelik başvuranın
. ile birlikte dergi editörü ve diğer yazarlara attığı e-postada görüldüğü üzere .’nin söz konusu makaledeki besin verilerini sağladığını ve projeye ciddi katkıları olduğunu açıklayarak
.’nin söz konusu makaleye yazar olarak eklenmesini önerdiği” açık olup dosyadaki en önemli hususun böyle bir durumun haksız yazarlık olarak tanımlanıp tanımlanamayacağına ilişkin olduğu değerlendirilmiştir .
12) “Haksız yazarlık” ilgili emsal uygulamalara bakıldığında;
12.1) Ankara 2. İdare Mahkemesi’nin sayılı kararında; “Adayın
dosyasında yer alan eserlerden A1 ile A9 aynı materyale ait olmasına rağmen aynı çalışmaya ait olduğu belirtilmeyerek farklı bir yayın gibi farklı makale başlıkları ve farklı yazarlarla farklı yerlerde yayınlandığı, A8 kodlu eserin daha önce yayınlanan B15 ile gerek materyal ve yöntem gerekse araştırma sonuçları bakımından aynı olmasına rağmen makale başlıklarının farklı olması yanında 3 araştırıcının isminin çıkartılıp daha önce yayınlanan makalede yer almayan bir araştırıcının isminin ise son makalede yer aldığı değişik makale başlıklarıyla bazı yazarlar çıkartılıp diğer bazıları eklenerek yayınlandığı bu haliyle aynı çalışmaya ait olmasına rağmen araştırmacıların hangi esasa göre yayınlara dahil edildiği veya çıkartıldığı anlaşılmaz bir yapı gösterdiği, bir projeye ait sonuçların yayınlarında farklı yazarlara yer vererek yayın yapmanın bilimsel etik yönünden uygun bir davranış olmadığı, yayınlarında aynı yayını farklı isimlerle yayınlaması nedeniyle aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dahil etmek, aktif katkısı bulunduğu halde bazı yazarların adını yayından çıkardığı, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirdiğinin tespit edildiği görüşüne varıldığından, haksız yazarlık konusunda etik kurallarına uymadığının tespiti karşısında 2006 doçentlik başvurusunun reddi ile 2 yıl doçentlik sınavına girememe cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır .
(Dr . Mustafa Yaşar Demircioğlu, “İdari Yargı Kararları Çerçevesinde Bilimsel Yayın Etiği
Soruşturmaları”, Ankara Barosu Dergisi , 2014/ 1, s. 193, 85 nolu dipnottan alıntı )
12.2) Ankara 8. İdare Mahkemesi’nin 11/ 03/ 2015 tarihli ve , sayılı
kararında; “Dava dosyasının incelenmesinden; davacının, Yükseköğretim Kurulu Bilimsel
Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 8. maddesinin (e) fıkrasına aykırı olarak haksız yazarlık yoluyla etik ihlalinde bulunduğuna ilişkin Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 11.11.2013 tarih ve sayılı kararıyla bildirilen Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Fen ve Mühendislik Bilimleri
Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulunun 08.11.2013 tarih / sayılı kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır . Uyuşmazlığın çözümü, dava konusu etik ihlaline konu eserlerde etik ihlali yapılıp yapılmadığının tespiti amacıyla bilirkişi incelemesi yaptırılmasını
12 / 16gerektirdiğinden, Mahkememizin 30.05.2014 tarihli ara kararı uyarınca eserler üzerinde yapılan
bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan 19.11.2014 tarihli raporda özetle; ” ‘Three dimensional cutting problem : An integer programming appraoch Mathematical and Computational Applications .’ (M 2 olarak adlandırılmıştır) eserinin özet bölümündeki birkaç cümle haricinde “Three dimensional cutting problem : An integer programming appraoch”, Proceedings of the 1st International
Symposium on Computing in Science and Engineering Türkiye’ (M 1 olarak adlandırılmıştır) eseri ile tamamen aynı olduğu, “Three dimensional cutting problem : An integer programming appraoch .
Mathematical and Computational Applications .” eserinin sempozyum tebliğinden çıkan bir makale olduğu, davacının, M1’de birinci isim olarak yer almasına ve tebliği sunmasına rağmen M2’den isminin çıkarılmasını talep ettiği, bunun üzerine de M2’nin, Dr . B. K. adına tek yazarlı olarak basıldığı, davacının her iki esere de akademik katkı sağladığı kesin olduğundan “haksız yazarlık sebebiyle etik ihlalinde bulunduğu sonuç ve kanaatine varıldığı” şeklinde görüş belirtilmiştir .
Bilirkişi raporu taraflara tebliğ edilmiş ve davacı tarafından bilirkişi raporuna yapılan itirazlar, raporun dayandığı teknik ve bilimsel veriler karşısında yerinde görülmemiş olup, Mahkememiz heyetince de hükme esas alınabilecek nitelikte bulunmuştur . Bu durumda, dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, davacının söz konusu eserlerde “haksız yazarlık yoluyla” etik ihlali yaptığı sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmamaktadır .”
13) Konuyla ilgili yazına bakıldığında;
13.1) Mehmet Ünal, Metin Toprak, Veysel Başpınar, “Bilim Etiğine Aykırı Davranışlar ve
Yaptırımlar : Sosyal ve Beşeri Bilimler İçin Bir Çerçeve Önerisi”, Amme İdaresi Dergisi , C.45, S.3, Eylül 2012 makalesinde; haksız yazarlık, “yazar olarak belirtilmeyi haklılaştırmayacak küçük bir katkı nedeniyle yeni yazar ekleme, yazar sırasını izinsiz değiştirme, onursal yazarlık, ikram yazarlık, karşılıklı yazarlık, saygın bir kişinin adını ortak yazar olarak izinsiz yazma, ortak yazarın adını çıkarma, bedel karşılığı (hayalet yazara) kendi adına çalışma/yayın yaptırma bu tür ihmallerin örneklerindendir .” şeklinde açıklanmıştır .
13.2) Osman İnci, “Bilimsel Yayın Etiği İlkeleri, Yanıltmalar Yanıltmaları Önlemeye Yönelik
Öneriler”, Sağlık Bilimlerinde Süreli Yayıncılık , 2009 makalesine göre; “Yazarlık hakkı sadece metin yazarının değil, araştırmaya katkı yapan ve katılan tüm kişilerin adlarının sıralanmasıdır .
Araştırmaya başlarken yazarlık ve sıralaması bir yazılı protokol ile belirlenmelidir… Aktif olarak çalışmaya katkısı olmayan kişilerin yazarlar arasında katmak, araştırmanın tüm aşamalarında aktif katkısı olan bilimcileri yazarlar arasında katmamak, yazar sıralamasını gereksiz ve uygun olmayan bir şekilde değiştirmek, bilimsel bilginin sunumu ile aynı çalışmanın makalesinde, yazar çıkarmak, ciddi etik yanıltmalarıdır . Tüm yazarlar yazılılam katkı sağlamalı, bir yazar yazarlık sorunlarını üstlenmelidir… . Vanvouver antlaşmasına göre bir bilimsel yayında yazarlar arasında bulunmak için; i- Çalışmanın planlama, tasarım, analiz ve yorumlanmasına katkıda bulunmak, ii- Yayını hazırlamak veya önemli oranda beyinsel katkı ile düzeltmek, iii- Yayınlanacak son haline onay vermek…
Belirlenen ilkeler çerçevesinde hakkı olanların hepsi yazar olmalı, yazarlığı hak etmeyen diğer katkılara teşekkür edilmelidir .”
13 / 1613.3) Kürşad Yılmaz, “Editörden : Etik dışı davranış olarak haksız yazarlık”, Eğitim Bilimleri
Araştırmaları Dergisi – Journal of Educational Sciences Research , 2012, 2( 1) makalesinde yer aldığı üzere “International Comittee of Medical Journal’a göre ( 2006) bilimsel çalışmaya yazar olarak katılanların üç kriteri taşımaları gerekmektedir : 1) Araştırma düşüncesine ve planına ya da veri toplamaya ve verilerin yorumlanmasına önemli katkılar yapmak , 2) Makale taslağının çıkartılmasında ya da önemli entelektüel içerik için kritik düzenlemeler yapmak ve 3) Yazının yayınlanacak son haline onay vermektir . Bir bilimsel yayına girebilmek için bir yazarın bu üç koşulun hepsini yerine getirmesi gerekir .”
13.4) Şevket Ruacan, “Derleme/Review Arivcle : Bilimsel Araştırma ve Yayınlarda Etik İlkeler
Sciencetific Research and Ethical Rules of Publication, Gazi Tıp Dergisi/ Gazi Medical
Journal, C. 16, S. 4, 2005” makalesinde; “Ülkemizde en sık görülen bilimsel yanıltma biçimlerinden birisi budur . Bilimsel bir yayında yazarlık hakkı olmayanların isimlerinin yazar olarak gösterilmesi, hakkı olanların yazarlar listesine alınmaması gibi durumlara sıklıkla rastlanmaktadır .
Genelde bir bilimsel yayında, yazar listesinin neresinde olursa olsun, tüm yazarlar çalışmanın tümünden sorumludurlar . Birçok dergi tüm yazarlardan bu yönde sorumluluğa katıldıklarına dair imza alınmasını şart koşmaktadır . Sağlıkla ilgili dergilerin editörlerinin ortak tutumunu belirleyen
Vancouver Anlaşmasına göre bir bilimsel yayında yazarlar arasında yer alabilmek için aşağıdaki koşulların sağlanması gereklidir ( 8) : a) çalışmanın planlanması, tasarımı, analizi veya yorumlanmasına katkıda bulunmak, b) yayını hazırlamak veya önemli oranda düşünsel katkı yaparak düzeltmek, c) yayınlanacak son biçime onay vermek . Yazarlar her üç faaliyeti de yerine getirmelidir .
Sadece verileri toplamak, fonları sağlamak, bölüm başkanı olmak, çalışma grubunu denetlemek gibi görevler yazarlık için yeterli sayılmamaktadır .”
14) TÜBİTAK AYEK Yönetmeliğine bakıldığında ise; “Haksız yazarlığın”, birden fazla
araştırmacıyla yapılan araştırmaların sonuçlarının sunum veya yayımında, yazarlık sıfatını hak edecek düzeyde katkısı bulunanın ismini çıkarmak, yazarlık sıfatını hak edecek düzeyde katkısı olmayanı yazar olarak eklemek veya yazar sıralamasını uygun olmayan bir biçimde düzenlemek olarak tanımlandığı görülmüş olup yapılan etik ihlal incelemesinin bu tanım temel alınarak yapıldığı anlaşılmıştır .
15) Dosya kapsamında, somut olay ve ilgili mevzuat çerçevesinde yapılan incelemede;
başvuranın “haksız yazarlık” etik ihlali yaptığı iddiasına ilişkin verilen dilekçe üzerine konunun ilgili kurulda görüşülerek şikayete konu makalenin bir kısmında sunulan verilerin numaralı projenin sonuç raporundaki bazı kısımlardan (oşinografik parametreler ve besin elementleri)
derlendiğinin tespiti ve bu durumun etik ihlal şüphesi doğurduğu kanaati ile konunun Başkanlık
Olur ’una sunulduğu, AYEK Yönetmeliğinin 7’nci maddesinin birinci fıkrasında öngörülen çalışma usulü gereği Başkan tarafından inceleme yapılması için Kurul’a sevk edildiği, yine Yönetmeliğin 7’nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Kurulun görev alanına girdiğine karar verilen konu ile ilgili olarak Kurul üyeleri arasından bir raportör belirlenir” düzenlemesine göre raportör atandığı ve
Yönetmeliğin 7’nci maddesinin dördüncü fıkrasına göre etik ihlalinde bulunduğu iddia edilen kişi olarak başvurandan savunma ve bir danışmandan da görüş istenmesine karar verildiği, başvuranın savunması ve danışmanın görüşü alındıktan sonra raportörün mevcut bilgi, belge ve delilleri değerlendirerek Nihai İnceleme Raporunu Kurul’a sunduğu ve Kurul’un değerlendirme sonucu
14 / 16aldığı kararın Başkan’a sunulduğu, tüm bu sürecin hukuka uygun olarak yürütüldüğü tespit
edilmekle birlikte söz konusu “ TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9- 1.f .
maddesinde “Haksız yazarlık” olarak tanımlanan etik ihlalinin oluştuğuna ve aynı Yönetmeliğin 10- 2.ç . maddesi gereğince 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasına, yine aynı Yönetmeliğin 10- 3.
maddesi gereği Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevlerinizin devam etmesine ancak söz konusu yaptırım süresince Kuruma yapacağınız yeni başvuruların kabul edilmemesine, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapmamanıza ” şeklindeki kararın dayanağı olan AYEK Yönetmeliğinin 10’uncu maddesine bakıldığında; birinci fıkrasında “Etik kural ihlali tespiti yapılması durumunda, kurul etik kural ihlalinin kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmediğine karar verirse, ilgili kişi bundan sonraki bilimsel çalışmalarında daha dikkatli olması konusunda Kurul Başkanı tarafından yazılı olarak uyarılır .”, ikinci fıkrasında ise “ Etik kurallara aykırı davranışın kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmesi, inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanması durumunda ; Başkanlık onay tarihinden başlamak üzere söz konusu eylemin niteliği, kusurun ağırlığı ve yaptırım kararının sonuçları da dikkate alınarak kişilere : … ç) … “Haksız Yazarlık”, … hallerinde bir yıldan beş yıla kadar, … yaptırım uygulanmasının Başkana önerilmesine Kurul tarafından karar verilir” şeklinde düzenleme yapıldığı; bu düzenlemeler karşısında “etik kurallara aykırı davranışın kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleştiğinin, inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanması” gerektiği, mevcut olayda ise danışmanın görüş yazısında, başvuranın “Haksız Yazarlık” ile ilgili etik kural ihlalini kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleştirmediği düşüncesinde olduğunu açıkladığı ve bu açıklamaya yer vermekle birlikte raportörün nihai raporunda, Kurulun son değerlendirmesinde ve Başkan’ın nihai kararında, söz konusu etik kurala aykırı davranışın, yani “ haksız yazarlığın” kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleştiğinin inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatının yapılmaksızın Yönetmeliğin 10’uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre karar verildiği tespit edilmiş olup ilgili Yönetmelik çerçevesinde belirlenen usule aykırı olarak somut olaydaki söz konusu “haksız yazarlık” etik ihlalinde kasıt ya da ağır ihmalin var olup olmadığı hususunun tartışılmaksızın karar verilmesinde hukuka ve hakkaniyet uyarlık olmadığı kanaatine varılmıştır .
16) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın “haksız yazarlık” etik kuralı
ihlali yaptığı tespit edilerek bu ihlalin kasıt ya da ağır ihmal sonucu gerçekleştiğinin inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanması halinde Yönetmeliğin 10’uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre karar verilebilecek iken böyle bir ispat yapılmaksızın 1 yıl süreyle yaptırım uygulanmasına, Kurumca desteklenme kararı verilen veya yürütülmekte olan her türlü proje ve etkinlikteki görevlerin devam etmesine ancak söz konusu yaptırım süresince Kuruma yapılacak yeni başvuruların kabul edilmemesine, Kurum yayın organlarında yayın ve Kurum destekli toplantılarda sunum yapılmamasına karar verilmesine ilişkin TÜBİTAK Başkanlığının 18/ 01/ 2018 tarihli ve sayılı işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaatiyle başvurunun yerinde olduğu ve başvuranın talebi yönünde gerekçede belirtilen hususlar çerçevesinde ilgili Yönetmelikte belirlenen usule uygun olarak söz konusu kararın yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır .
B. İYİ YÖNETİM İLKELERİ YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRME
17) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
15 / 16Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler
yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında
Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak İdarenin, başvurana verdiği gerekçeli cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün
içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle;
Başvurunun kabulü ve başvurana verilen etik ihlaline ilişkin yaptırım kararının TÜBİTAK
Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesindeki usule uygun olarak yeniden değerlendirilmesi hususunda TÜBİTAK BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
TÜBİTAK BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA ve TÜBİTAK BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi