|
ÖZET: Başvuru, İstanbul’daki Halk Eğitim Merkezlerinde (HEM) yaşanan sorunlarla ilgilidir. Başvuran, 2023 yılında Tuzla, Kartal, Pendik ve Sultanbeyli HEM’lerinden eğitim alırken, kurs ücreti talep edildiğini ve ödemediği takdirde başvurularının onaylanmayacağı bilgisinin verildiğini belirtmiştir. Eğitimlerin ücretsiz olması gerektiğini savunan başvuran, yapılan ödemelerin iade edilmesini ve kursların ücretsiz olduğunun açıkça belirtilmesini talep etmiştir.
İlgili idare, başvuranın bazı kurslardan ücret talep edilmediğini, ancak Tuzla HEM’de Hijyen Eğitimi için 120 TL alındığını, bunun da usule uygun olduğunu ifade etmiştir. Diğer HEM’lerde ise bağış adı altında alınan ödemelerin gönüllülük esasına dayandığı belirtilmiştir. Ancak, başvuranın bu bağışların zorunlu hale getirildiğini düşündüğü ve şeffaflık eksiklikleri yaşandığı vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerinin yeniden değerlendirilmesi için Milli Eğitim Bakanlığı’na tavsiyede bulunmuştur. Mevzuatta bu kursların ücretsiz olması gerektiği ifade edilmekte olup, idarelerin şeffaflık ve hakkaniyet ilkelerine uyması gerektiği vurgulanmıştır. Başvurunun kabulü ile birlikte, idarenin 30 gün içinde gerekli işlemleri yapması gerektiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2025/94-S.25.161
BAŞVURU NO : 2024/8447
KARAR TARİHİ : 03.01.2025
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Halk Eğitimi Merkezlerinde yaşanılan sorunlar hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 09.07.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; İstanbul İli Anadolu Yakasında bulunan Milli
Eğitim Bakanlığına (MEB) bağlı olan Halk Eğitim Merkezlerinde (HEM) 2023 yılında eğitimler aldığını, İstanbul ili Tuzla, Kartal, Pendik, Sultanbeyli Halk Eğitim Merkezlerinden almış olduğu tüm eğitimler için kurs ücreti adı altında ücret talep edildiğini, ödemeyeceğini beyan ettiği takdirde ise online üzerinden yapmış olduğu başvuruların onaylanmayacağı bilgisinin verildiğini, eğitimleri almak istediği için bedellerini ödemek zorunda bırakıldığını, yaptığı ödemelerin bir kısmını kanıt olabilmesi için banka hesabı üzerinden gönderdiğini, banka hesabı olmayanlar için ise kendisine bağış adı altında makbuz verdiklerini, bağış yapmak istemediğini belirttiği Tuzla ve Pendik HEM’lerin ise farklı bir uygulamalarının olmadığı bilgisini vererek konuyu uzatmaması gerektiğini belirttiklerini, ilgili yönetmelik gereği bu kursların ücretsiz olması gerektiğini, online kayıt olduğunuzda son onay için sizi HEM’e çağırıp ödemeyi yaptırıp kayıtları onayladıklarını ifade etmekte olup Kurumların sistemi suistimal etmesinin önüne geçilmesini, kurs ücreti talep edilmemesini, talep edilen bedellerin bağış olduğunun kayıt sırasında bildirilmesini, online kayıtlarda vatandaşın ödeme yapması için davet edilmemesini, kurslarda görünen yerlere mutlaka eğitimlerin ücretsiz olduğunun belirtilmesini ve ödemiş olduğu bedellerin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, İstanbul Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün Milli Eğitim
Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü muhataplı 29.02.2024 tarihli E- – sayılı cevabi yazı ve ekinde özetle;
2.1. Sultanbeyli Celal Gündoğdu Halk Eğitimi Merkezinin başvurandan ücret talep etmediği, kendi isteğiyle Okul Aile Birliği banka hesabına 500 TL bağış yaptığı,
2.2. Tuzla Halk Eğitimi Merkezinin, başvuranın katıldığı Diksiyon Kursundan ücret almadığı, Hijyen
Eğitimi Kursundan da Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünün 15.03.2018 tarihli ve E. sayılı yazısı gereği 120 TL ücret alındığı, bu ücret için adı geçenin başvurusu üzerine maarif müfettişlerince inceleme yapıldığı ve incelemede alınan ücretin usule uygun olduğunun tespit edildiği,
2.3. Pendik Halk Eğitimi Merkezinin başvurandan ücret talep etmediği, kendi isteğiyle Okul Aile Birliği banka hesabına bağış yaptığı, kendisiyle görüşüldüğü ve ücretin bağış olduğu, kuruma gelerek talep etmesi halinde ücretin iade edileceğinin kendisine söylendiği ancak iade için başvuranın henüz gelmediği,
2.4. Kartal Halk Eğitimi Merkezi tarafından açılan ve başvuranın katıldığı kursun döner sermaye kapsamında açılan kurs olduğu, bu kursun uygulamalı eğitim giderleri için belirlenen ücretin yatırılması gerektiği, bağış ücreti adı altında ücret talep edilmediği,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T. C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu’nun “Eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin işbirliği” başlıklı 16 ncı maddesinde;“ Aynı alan içinde birden fazla örgün ve/veya yaygın eğitim kurumunun bir arada bulunması halinde eğitim kampüsü kurulabilir ve bunların ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere eğitim kampüsü yönetimi oluşturulabilir. Eğitim kampüsü bünyesindeki ortak açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesi kampüs yönetimince yerine getirilir. Bu şekilde elde edilen gelirler, kampüsün ortak giderlerinde kullanılır. Eğitim kampüslerinin kuruluşu, yönetiminin oluşumu, gelirlerinin harcanması ve denetlenmesi ile bu fıkrada belirtilen diğer hususlar Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim
Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir. Eğitim kurumlarının amaçlarının gerçekleştirilmesine katkıda bulunmak için okul ile aile arasında işbirliği sağlanır. Bu amaçla okullarda okul-aile birlikleri kurulur. Okul-aile birlikleri, okulların eğitim ve öğretim hizmetlerine etkinlik ve verimlilik kazandırmak, okulların ve maddi imkânlardan yoksun öğrencilerin zorunlu ihtiyaçlarını karşılamak üzere; aynî ve nakdî bağışları kabul edebilir, maddi katkı sağlamak amacıyla sosyal ve kültürel etkinlikler ve kampanyalar düzenleyebilir, okulların bünyesinde bulunan açık alan, kantin, salon ve benzeri yerleri işlettirebilir veya işletebilirler. Öğrenci velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlanamaz. Okul-aile birliklerinin kuruluş ve işleyişi, birlik organlarının oluşturulması ve seçim şekilleri, sosyal ve kültürel etkinliklerden sağlanan maddi katkılar, bağışların kabulü, harcanması ve denetlenmesi ile açık alan, kantin, salon ve benzeri yerlerin işlettirilmesi veya işletilmesinden sağlanan gelirlerin dağıtım yerleri ve
/
oranları, harcanması ve denetlenmesine dair usul ve esaslar, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim
Bakanlığınca müştereken hazırlanan yönetmelikle düzenlenir. Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde, gerekli görülen hallerde il milli eğitim müdürlükleri; il sınırları içerisinde bulunan bir veya birden fazla eğitim kampüsü yönetiminin veya okul-aile birliğinin işlettirebileceği veya işletebileceği yerlere ilişkin ihaleleri bunlar adına yapmaya yetkilidir. Eğitim kampüsleri ve okul-aile birliklerinin gelirleri, genel bütçe gelirleri ile ilişkilendirilmeksizin eğitim kampüsü yönetimi ve okul-aile birliği adına bankalarda açılan özel hesaplarda tutulur. Eğitim kampüsü yönetimleri ve okul-aile birlikleri, bu madde kapsamında yapacakları işlemler ve düzenlenen kâğıtlar yönünden damga vergisi ve harçlardan muaf; bunlara ve bunlar tarafından yapılan bağış ve yardımlar ise veraset ve intikal vergisinden müstesnadır.”
6. 11.04.2018 tarihli ve 30388 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu
Öğrenme Kurumları Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(…) h) Halk eğitimi merkezi: Hayat boyu öğrenme kapsamında kurslar ile eğitici faaliyetlerin düzenlendiği kurumları, ı) Hayat boyu öğrenme: Bireysel, toplumsal ve istihdam ile ilgili bir yaklaşımla bireyin bilgi, beceri ve yetkinliklerini geliştirmek amacıyla örgün eğitimin dışında hayatı boyunca katıldığı her türlü öğrenme etkinliklerini, i)
Hayat boyu öğrenme kurumları: Genel Müdürlüğe bağlı hayat boyu öğrenme faaliyetlerini düzenleyen halk eğitimi merkezi, olgunlaşma enstitüsünü ve açık öğretim okullarını, l) Kurs: Belli bir süresi ve programı olan, katılımcılara öngörülen bilgi, beceri ve yetkinlik kazandıran, doğrudan veya diğer kurum ve kuruluşlarla iş birliği hâlinde halka açık ve ücretsiz olarak düzenlenen her türlü faaliyetleri,(…) ifade eder.”
6.1. “Uygulama Birimi” başlıklı 15 inci maddesinde; “(1) Bünyesinde döner sermaye bulunan kurumlarda; giyim üretimi, geleneksel sanatlar, gıda üretimi, yiyecek ve içecek hizmetleri, ticaret, turizm ve benzeri bölüm ve atölyeler, uygulama birimi olarak kullanılabilir. Bu birimlerde uygulamalı eğitim yapılabilir.
Uygulama biriminde ücret karşılığı görevlendirilen usta öğreticilerin ücretleri döner sermayeden ödenir.”
6.2. “Kurslara kayıt-kabul” başlıklı 43 üncü maddesinde; “(1) Kursa kayıt olacaklardan; a) Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını gösterir belge, b) Mesleki ve teknik kurslarda 13 yaşını doldurmuş olma, genel kurslarda ise programın özelliğine göre yaş durumu belgesi, c) (Değişik:RG16/10/2024-32694) 18 yaşından küçük olanlardan kanuni temsilcisinin e-Yaygın sistemi üzerinden kayıt başvurusu, ç) Kursun ve programın özelliğine göre öğrenim belgesi ve diğer belgeler, d) Kursun özelliğine göre gerektiğinde sağlık raporu, e) Yabancı uyruklular için İçişleri Bakanlığınca verilen yabancı kimlik numarasını taşıyan belge veya ülkeye girişlerinde kendilerine geçici olarak tanzim edilen yabancı tanıtma belgesi, f) Uluslararası göç kapsamında ülkemize gelen ve kalış süresi içerisinde kendilerine 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında yabancı kimlik numarası verilmeyenler, halk eğitimi merkezlerinde uygulanan programdan yararlanmak amacıyla pasaport veya kimlik belgelerinin Türkçe tercümesine göre, kimlik belgesi olmayanların ise beyan esasına göre valilik onayı, istenir. (2) Kurslara kabulde kurumun ve programın özelliği, başvuru fazlalığı ve benzeri nedenlerle sınav veya ön değerlendirme yapılabilir. (5) (Değişik:RG-16/10/2024-32694) Kursiyer başvuruları ve kayıtları e-Yaygın sistemi üzerinden gerçekleştirilir. Bakanlıkça belirlenen durumlarda kursiyer kaydı, kurum tarafından yapılır ve millî eğitim müdürlüğünce onaylanır.”
6.3. “Kursların düzenlenmesi” başlıklı 55 inci maddesinde; “(1) Talep edilen kurslar, eğitim ihtiyaçlarını belirleme çalışmalarından sonra açılır. Gerekli olan araç, gereç, teçhizat, bina, bütçe, personel ihtiyaçları kurumca karşılanır. Kursa katılanlardan durumu uygun olanlar, kendi istekleriyle etkinlik giderleri için okul aile birliğine katkıda bulunabilir. Kurslarda, uygulama yapılması hâlinde uygulamada ortaya çıkacak eğitim giderleri okul aile birliği tarafından karşılanır.”
6.4. “Kursların düzenlenmesi ile ilgili diğer hususlar” başlıklı 58 inci maddesinde; “ (1) Döner sermaye kapsamında düzenlenecek kurslar ile ilgili aşağıdaki hususlara uyulur: a) Bünyesinde döner sermaye işletmesi bulunan kurumlarda işletmeye bağlı olarak kurslar düzenlenebilir. Döner sermaye kapsamında açılacak kurs türleri, kurum tarafından belirlenir. Kursların bu şekilde düzenlenmesinde mal ve hizmet üretiminin gerçekleştirilmesi sağlanır ve öğrenci/kursiyerlere uygulama eğitimi yapma fırsatı verilir. b)
Üretime yönelik açılacak kurs türleri belirlendikten sonra millî eğitim müdürünün onayına sunulur. Kursun döner sermaye kapsamında açıldığı bu onayda belirtilir ve işlemler, döner sermaye mevzuatına göre yürütülür.
6.5. “Kurum ile ailenin işbirliği” başlıklı 88 inci maddesinde; “ (1) Kurum ile kursiyerler arasında bütünleşmeyi ve iş birliğini sağlamak amacıyla okul aile birliği oluşturulur. Okul aile birliği çalışmalarını
Millî Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği hükümlerine göre yürütür.”
7. 09.02.2012 tarihli ve 28199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Okul-Aile Birliği Yönetmeliği’nin; “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(…) ğ) (Ek:RG-1/12/2023-32386) Kursiyer: Belli bir süresi ve programı olan; katılımcılara öngörülen bilgi, beceri ve etkinlikleri kazandıran, doğrudan veya diğer kurum ve kuruluşlarla iş birliği halinde halka açık ve ücretsiz olarak düzenlenen genel, meslekî ve teknik, okuma yazma ile örgün ve yaygın eğitimi destekleyici kurs faaliyetlerine katılan kişileri, ifade eder.
7.1. “Birlik gelirleri” başlıklı 15 inci maddesinde; “(1) Resmi okullarda Birliğin gelirleri; a) Ayni, nakdî, şartlı/şartsız bağış ve yardımlardan, b) Okulların bünyesindeki kantin ve benzeri yerlerin işlettirilmesi, gerektiğinde işletilmesinden elde edilen gelirlerinden, c) Kamu kurum ve kuruluşları, özel hukuk tüzel kişilikleri ve gerçek kişilerin, örgün ve yaygın eğitim kurumları bünyesinde eğitim ve öğretimin yapıldığı saatler dışında gerçekleştirecekleri sosyal, kültürel, sportif, kurs, proje, sınav, toplantı, kampanya ve benzeri gelir getirici etkinliklerinden sağlanan gelirlerden, ç) Diğer gelirlerden, oluşur.
(2) Birlikler, velileri hiçbir surette bağış yapmaya zorlayamaz, okul kayıt döneminde bağış ve yardım toplayamaz. Ayrıca Bakanlık tarafından yürütülen proje ve yapılan protokoller kapsamında okul ve kurumlarda yapılacak faaliyetlerden ücret talep edilemez.”
7.2. “Gelirlerin kabulü” başlıklı 16 ncı maddesinde; “1) Gelirler birlik adına bankalarda açılacak hesapta toplanır. (3) Nakdi bağışların öncelikle birliğin banka hesabına yatırılması sağlanır, mümkün olmadığı durumlarda gelir makbuzu karşılığında kabul edilir. Belge karşılığı elden alınan bağışlar en geç beş iş günü içinde birliğin banka hesabına yatırılır.”
8. 23.01.2021 tarihli ve 31373 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Döner Sermaye
İşletmeleri Yönetmeliği’nin; “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(…) e) Döner sermaye: Kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve Cumhurbaşkanı kararları ile Bakanlığa verilen asli ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetleri sürdürmek üzere, Bakanlığa bağlı olarak kurulmuş işletmelere tahsis edilen sermayeyi, (…) ifade eder.”
8.1. “Faaliyet alanları” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Merkezde bulunan Bakanlık Döner Sermaye
İşletmesi, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerce, açılacak ihalelere gerektiğinde katılmak, teklif vermek ya da sipariş almak suretiyle aşağıda belirtilen faaliyetlerde bulunur: (…) d) Bakanlığın görev alanı çerçevesinde ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan fiyatlandırılabilir nitelikteki mal ve hizmetlerin satışını yapmak.(…)”
8.2. “Tahsilat” başlıklı 22 nci maddesinde; “(1) İşletmenin nakit varlıkları, 28/3/2002 tarihli ve 4749 sayılı
Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin dördüncü fıkrası hükmüne göre yapılan düzenlemelere istinaden belirlenecek banka şubelerinde işletme adına açılacak hesaplara yatırılır.”
hüküm ve düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ÖZCAN YILDIZ’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü gerektiği hususunda hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilmekle birlikte, başvuran, Kartal, Pendik, Sultanbeyli Celal
Gündoğdu ve Tuzla Halk Eğitimi Merkezlerinden aldığı kurs eğitimleri için ‘kurs ücreti’ adı altında ücret talep edildiğini belirtmekte olup kurs ücreti talep edilmemesini, talep edilen bedellerin bağış olduğunun kayıt sırasında bildirilmesini, online kayıtlarda vatandaşın ödeme yapması için davet edilmemesini, kurslarda görünen yerlere mutlaka eğitimlerin ücretsiz olduğunun belirtilmesini ve ödemiş olduğu bedellerin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
11. Genel olarak dosya kapsamında belirtilen İdarelerin cevabi yazıları incelendiğinde;
11.1. Tuzla Halk Eğitimi Merkezinde; Başvuranın ilgili kurumdan Gıda ve Su Sektöründe Çalışanlar İçin
Hijyen Eğitimi ve Diksiyon kurslarına katıldığı görülmektedir. Gıda ve Su Sektöründe Çalışanlar İçin
Hijyen Eğitimi kursunda Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünün tebliğ ettiği yazı gereği bir ders saatinde ödenecek ek ders ücretinin iki katı tutarında 120 TL ücretin kursiyerden alındığı anlaşılmaktadır.
Ayrıca alınan ücretle ilgili olarak başvuran tarafından yapılan şikayet üzerine maarif müfettişlerince inceleme yapılmış olup söz konusu ücretin usule uygun olduğu tespit edilmiştir. Diksiyon kursunun ise
İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile yapılan protokol kapsamında açıldığı, bu nedenle herhangi bir ücret alınmadığı bilgisi Kurumumuza iletilmiştir.
11.2. Kartal Halk Eğitimi Merkezinde; başvuranın da katıldığı kursların 6.4. numaralı paragrafta belirtildiği üzere Yönetmeliğin 58 inci maddesi kapsamında düzenlendiği belirtilmektedir. Ayrıca sermaye işletmelerinin sadece mal üretiminden değil aynı zamanda hizmet üretimi yapılacak kurslar açarak işletildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle mevzuatta da belirtildiği üzere kursiyerlerin ücretlerini yatırmalarını istedikleri hesabın döner sermaye işletme hesabı olduğu, başvuru sahibinin katılmak istediği kursun da döner sermayeye bağlı olarak açılan kurslardan olduğu, kurs ve uygulamalı eğitim giderlerinin karşılanması için belirlenen ücreti yatırmaları gerektiği, belirlenen ücretlerin de kursiyerleri mağdur etmeyecek miktarlarda olduğu, açılan kursların hiç birinden bağış adı altında ödeme talep edilmediği ifade edilmektedir.
11.3. Sultanbeyli Celal Gündoğdu Halk Eğitimi Merkezinde; açılan kurslardan ücret talebi yapılmadığı, yukarıda 7 numaralı paragraf ve devamında belirtilen Okul Aile Birliği Yönetmeliğinin ilgili maddeleri gereği bağış yapmak isteyenleri gönüllülük esasıyla okul aile birliğinin banka hesabına yatırılmasının
sağlandığı, başvuranın 25.07.2023-06.09.2023 tarihleri arasında açılan Motorlu Taşıt Sürücüleri
Direksiyon Eğitimi Öğreticiliği kursuna katıldığı ve belgesini aldığı, 25.07.2023 tarihinde okul aile birliği banka hesabına 500 TL bağış yaptığı belirtilmektedir.
11.4. Pendik Halk Eğitimi Merkezinde; başvuranın Türk İşaret Dili Kurs Programı, İşaret Dili Öğretici ve
Tercüman Eğitimi ile Emlak Danışmanlığı kurslarına katıldığı, kurs başvurularında ücret talep edilmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığı, belirtilen ücretlerin gönüllülük esasına göre Okul Aile Birliği tarafından makbuz karşılığı alındığı, başvuranla görüşülerek alınan ücretin bağış olduğunun kendisine açıklandığı, kuruma gelmesi halinde ücret iadesinin yapılacağının söylendiği ancak iade için henüz kuruma gelmediği yönündeki bilgiler tarafımıza iletilmiştir.
12. İlgili mevzuat hükümlerine baktığımızda; kursun belli bir süresi ve programı olan, katılımcılara öngörülen bilgi, beceri ve yetkinlik kazandıran, doğrudan veya diğer kurum ve kuruluşlarla iş birliği hâlinde halka açık ve ücretsiz olarak düzenlenen her türlü faaliyetler olarak açıkça belirtildiği, dolayısıyla esas kuralın bu eğitimlerin ücretsiz olması gerektiği yönünde olduğu, ancak döner sermaye işletmeleri eliyle verilen kurslarda ücretlendirmeye gidilebileceği anlaşılmaktadır. Ayrıca gönüllülük esasına dayalı bağış konusunun da Okul Aile Birliği Yönetmeliği gibi mevzuatlar da açıkça belirtildiği, bağış ve yardım toplamanın görev ve yetkisinde sayıldığı, nakdi bağışların öncelikle birliğin banka hesabına yatırılması gerektiği, mümkün olmadığı durumlarda gelir makbuzu karşılığında kabul edileceğinin açıkça belirtildiği görülmektedir. Somut olayda da yürütülen iş ve işlemlerin mevzuat hükümleri doğrultusunda gerçekleştirildiği, belirtilen banka hesaplarına ya da makbuz karşılığında ödemelerin alındığı anlaşılmaktadır.
13. Bununla birlikte İdarelerin cevabi yazılarında kurs ücreti adı altında kursiyerlerden ücret talep edilmediği net bir şekilde belirtilmiş olsa da yapılan ödeme tutarlarında, ödemenin iadesinin mümkün olup olmadığı (Pendik Halk Eğitimi Merkezi bağış adı altında yapılan ödemenin iadesi imkanı sunarken
Sultanbeyli Celal Gündoğdu Halk Eğitimi Merkezinin bu hususu belirtmemesi gibi) noktalarında uygulama birliğinin bulunmadığı görülmektedir. Dolayısıyla ücret talep edilen durumlarda bile bu ücretlerin şeffaf bir şekilde belirlenerek kursiyerlere önceden bildirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Diğer taraftan idarelerin bağış adı altında aldığı ödemelere bakacak olursak Borçlar Hukuku konusu olan bağışta tek yanlılık esastır. Bunun anlamı; bağışın yapılıp yapılmamasının ve bağış yapılacak miktarın belirlenmesinin, bağış yapanın isteğine bağlı olması; kendisine bağış yapılan kurumun ise bu iki unsurla ilgili herhangi bir dahlinin olmaması gerekmektedir. Ancak olayda idare tarafından Kurumumuza iletilen ödeme çıktılarına bakıldığında bütün kursiyerlerin aynı meblağı ödediği, bağış olarak alındığı ileri sürülen meblağın miktar olarak belirlenmesinin kursiyerlere bırakılmadığı görülmektedir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; kamuda şeffaflık ilkesi ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde mevzuatta açıkça söz konusu kursların ücretsiz olacağı belirtildiğinden başvuruya konu taleplerin yeniden değerlendirilmesi adına Milli Eğitim Bakanlığına tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
/
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile
Kamuda şeffaflık ilkesi ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde mevzuatta açıkça söz konusu kursların ücretsiz olacağı belirtildiğinden başvuruya konu taleplerin yeniden değerlendirilmesi adına MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna;
Kararın Başvurana ve Milli Eğitim Bakanlığına tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi
/