Nispi harçlarda en kritik konu, harcın hangi değer üzerinden hesaplanacağıdır. İşlem bedeli, emlak vergi değeri, hüküm altına alınan tutar veya tarifede gösterilen başka bir ölçü matrah olabilir.
Matrahın kaynağı
Harç matrahı işlem türünü düzenleyen tarife ve ilgili maddeye göre belirlenir; bütün harçlar için tek bir genel matrah kuralı yoktur.
Asgari değerler
Tapu gibi bazı işlemlerde beyan edilen değer belirli yasal tabanların altında olamaz. Gerçek işlem bedelinin düşük gösterilmesi sonradan tarhiyat ve ceza riski doğurabilir.
Birden fazla değer
Sözleşme bedeli, resmi değer, ekspertiz değeri veya hüküm altına alınan tutar farklıysa hangi değerin esas alınacağı özel hükme göre belirlenir.
Yabancı para
Dövizli işlemlerde matrahın Türk lirasına çevrilmesinde işlem tarihindeki geçerli kur kuralı uygulanır.
Sonradan değişiklik
İşlem bedelinin sonradan artması, ek protokol veya yeni bir hukuki işlem yapılması ilave harç doğurabilir. Bu nedenle ilk işlem ve sonraki değişiklikler birlikte incelenmelidir.
Kontrol listesi
- İşlem hangi tarife satırına giriyor?
- Matrah para ile ölçülebiliyor mu?
- Yasal asgari değer var mı?
- Bedel sonradan değişmiş mi?
- İstisna veya özel kanun var mı?