|
ÖZET: Başvuran, 18 Şubat 2017 tarihinde yaptığı başvuruda, 1 Eylül 1960 tarihinde harp okuluna kabul edildiğini ve 18 yaşını doldurduğu 18 Ocak 1961 tarihinden önceki 3 ay 18 günlük sürenin emeklilik hizmet süresine eklenmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın bu talebini, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu çerçevesinde, kazâî rüşt kararı alması gerektiği gerekçesiyle reddetmiştir. Başvuran, harp okuluna kabulüyle birlikte rüştünü kazandığını savunarak, bu sürenin emeklilik hesaplamasında dikkate alınmasını istemiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın harp okulunda bulunduğu dönemde geçerli olan mevzuat gereği, 18 yaşını doldurmadan önceki sürelerin fiili hizmetten sayılmadığını belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın emeklilik dosyasında kazâî rüşt kararı bulunmadığı ve 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren geçen sürenin fiili hizmet süresi olarak kabul edildiği ifade edilmiştir. İlgili mevzuat, harp okulu öğrencilerinin 18 yaşını doldurmadan önceki sürelerinin hizmetten sayılmasına olanak tanımamaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediği sonucuna varmış ve başvurunun reddi yönünde karar alınmıştır. Başvuran, bu ret kararına karşı idare mahkemesinde dava açma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 9418-9418 |sayi|53878609-101.07.05.99-E.53878609-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2017/1136 2017/ 1136
KARAR TARİHİ : 16/08/2017 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu
BAŞVURUNUN KONUSU : Harp okulunda geçen 18 yaş altı sürelerin hizmetten sayılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 18/02/2017 18.2.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, 18/ 2/ 2017 tarihli başvurusunda özetle; 1/ 9/ 1960 tarihinde harp okuluna kabul
edildiğini, 30/ 8/ 1993 tarihinde emekli olduğunu, doğum tarihi olan 18/ 1/ 1943 tarihine göre 18 yaşını doldurduğu 18/ 1/ 1961 tarihinden önceki 3 ay 18 günlük sürenin emekliliğe esas hizmet süresinin hesabında dikkate alınmadığını, bu konuda Sosyal Güvenlik Kurumuna yaptığı başvurunun 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 40 ıncı ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanunu’nun 12 nci maddesi uyarınca mahkemeden kazâî rüşt kararı alması gerektiği yönündeki cevapla reddedildiğini, oysa ki devletin 1/ 9/ 1960 tarihinde kendisini harp okuluna kabul etmesiyle birlikte rüştünü kazandığını belirterek, harp okuluna giriş tarihinden 18 yaşını doldurduğu tarihe kadar geçen sürenin, varsa prim borçlarını da ödemesi imkanı verilerek, hizmet süresine eklenmesini ve emekli maaşının hesabında dikkate alınmasını talep etmiştir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin
11/ 5/ 2017 tarihli ve E . sayılı yazısında;
2.1) Başvuranın harp okulunda okuduğu tarihte yürürlükte olan 5434 sayılı Kanun’un “Sandıktan
faydalanacaklar” başlıklı 12 nci maddesi uyarınca, harp okullarında okuyan öğrencilerin okulu başarı ile tamamlamaları halinde bu okullarda 18 yaşın doldurulmasından sonra geçen sürelerinin fiili
1 / 5hizmet süresinden sayıldığı,
2.2) 5434 sayılı Kanun’un 8/ 7/ 1971 tarihli ve 1425 sayılı Kanun ile eklenen ek 21 inci maddesi ile
bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kazâî rüşt kararı almak suretiyle 5434 sayılı Kanun’a tabi kurumlarda öğrenimleriyle ilgili görevlere atananlar hakkında 5434 sayılı Kanun’un 12 nci maddesinde yazılı 18 yaş şartının aranmayacağı hükme bağlanarak bir istisna getirilmişse de söz konusu Kanun hükmünün 1/ 1/ 1970 tarihinde yürürlüğe girdiği, bu tarihten önce kazâî rüşt kararı almak suretiyle geçen hizmetler için bu hükmün uygulanmasının mümkün olmadığı,
2.3) Kaldı ki başvuranın emeklilik sicil dosyasında o tarihte alınmış bir kazâî rüşt kararının da
bulunmadığı,
2.4) 30/ 8/ 1962 tarihinde harp okulunu bitirerek teğmen naspedilen başvuranın, 18 yaşını doldurduğu
18/ 1/ 1961 tarihinden itibaren geçen süresinin fiili hizmet süresinden sayıldığı, 18 yaşın altındayken geçen süresinin ise 5434 sayılı Kanun’un 12 nci maddesi uyarınca fiili hizmetten sayılmasına imkan bulunmadığı,
2.5) Başvuranın 18 yaşını doldurduğu tarihe kadar geçen askeri öğrencilik süresinde ilgili adına
Sosyal Güvenlik Kurumuna emeklilik keseneği ödenmediği, ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler .”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrası ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “5434 sayılı Kanuna
ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun
4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile
bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı
Kanun hükümlerine göre işlem yapılır . …”,
6) 17/ 6/ 1949 tarihli ve 7235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun mülga 12 nci maddesinin başvuranın harp okuluna kabul edildiği tarihte yürürlükte olan şeklinde;
2 / 5“Bu kanunla tanınan haklardan aşağıda (I) işaretli fıkrada yazılı yerlerde çalışanlardan, Türk
uyruğunda olmak ve 18 yaşını bitirmiş bulunmak şartıyla , (II) işaretli fıkrada gösterilenler faydalanırlar .
…
II) Faydalanacaklar
…
j) Milli Savunma Bakanlığı harp okulları öğrencileri;…”,
7) 5434 sayılı Kanun’un mülga Ek 21 inci maddesinde; “( 8/ 7/ 1971 – 1425/ 2 md . ile gelen Ek 7 nci
madde hükmü olup madde numarası teselsül ettirilmiştir .) Bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kaza-i rüşt kararı almak suretiyle Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi ve öğrenimleri ile ilgili görevlere atananlar hakkında, 5434 sayılı
Kanunun 12 nci maddesinde yazılı 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz .”,
8) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Memuriyete girişte yaş” başlıklı 40 ıncı
maddesinin başvuranın harp okuluna kabul edildiği ve asteğmenliğe naspedildiği tarihlerde yürürlükte olan şeklinde; “Genel olarak 18 yaşını tamamlayanlar Devlet memuru olabilirler . Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler en az onbeş yaşını doldurmuş olmak ve Türk Kanunu
Medenisinin 12 nci maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartı ile sınıf tüzüklerinde belli edilen
Devlet memurluklarına atanabilirler . …”, düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran, harp okuluna kabul edildiği 1/ 9/ 1960 tarihinden 18 yaşını doldurduğu 18/ 1/ 1961
tarihine kadar geçen sürenin fiili hizmet süresinden sayılarak emekli aylığı hesabında dikkate alınmasını talep etmiştir .
11) Başvuruya konu uyuşmazlık 18 yaş altında harp okulunda geçirilen öğrencilik süresinin fiili
hizmet süresine eklenip eklenemeyeceğine ilişkindir .
12) Başvuranın 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun kapsamında
iştirakçi olduğu gözetildiğinde, 5510 sayılı Kanun’un 5 inci paragrafta belirtilen geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca uyuşmazlık hakkında 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre değerlendirme yapılması gerekmektedir .
13) 6 ncı paragrafta yer verildiği üzere, 5434 sayılı Kanun’un 12 nci maddesinde, 5434 sayılı
3 / 5Kanun’dan faydalanacakların Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması ve 18 yaşını bitirmiş olması
genel şart olarak belirlenmiştir .
14) 8 inci paragrafta belirtilen 657 sayılı Kanun’un 40 ıncı maddesi hükmüne koşut olarak, bu
hükme göre 18 yaş altında görev verilecek personelin Emekli Sandığı ile ilgilerini tesis etmek amacıyla 5434 sayılı Kanun’un 08/ 07/ 1971 tarihli ve 1425 sayılı Kanunla eklenen Ek 21 inci maddesi ile, bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden Türk Medeni Kanunu Hükümlerine göre kazâî rüşt kararı almak suretiyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına tabi kurumlarda öğrenimleriyle ilgili görevlere atananlar hakkında 5434 sayılı Kanun’un 12 nci maddesinde yazılı 18 yaşın bitirilmiş olması şartının aranmayacağı hükme bağlanarak, bu hükme bir istisna getirilmiştir .
15) Somut olayda ilgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerden; başvuranın 18/ 1/ 1943 tarihinde
doğduğu, 18 yaşını 18/ 1/ 1961 tarihinde doldurduğu, harp okuluna 18 yaşını doldurmadan önce 1/ 9/ 1960 tarihinde kabul edildiği, 30/ 8/ 1962 tarihinde öğrenimini tamamlayarak göreve atandığı, 18 yaşını doldurduğu ve öğrenciliğinin devam ettiği 18/ 1/ 1961 tarihinden itibaren geçen sürenin fiili hizmet süresi olarak emeklilik işlemlerinde değerlendirildiği anlaşılmıştır .
16) Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinde açıkça düzenlendiği üzere, 5434 sayılı Kanun ile
sağlanan haklardan faydalanabilmek için Türk vatandaşı olmanın yanında 18 yaşını tamamlamış olmak genel şart olarak düzenlenmiştir . Söz konusu yaş şartına, 18 yaşını doldurmadan önce memuriyete atanmak durumunda olanlar için bir istisna getirilerek 18 yaşını tamamlamadan önce öğrenimiyle ilgili görevlere atanacaklar için kazâî rüşt kararı almak suretiyle 5434 sayılı Kanun’la sağlanan haklardan faydalanma imkanı tanınmıştır . Söz konusu hüküm 657 sayılı Kanun’un 40 ıncı maddesi uyarınca memuriyete atananları Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilişkilendirebilmek amacıyla getirilmiş bir hüküm olduğu gibi, başvuranın öğrenimini bitirerek göreve atandığı 30/ 8/ 1962 tarihinden sonra ( 11/ 7/ 1971 tarihinde) yürürlüğe girmiştir . Kaldı ki gerek başvuranın beyanından gerekse idarenin cevabından başvuran hakkında alınmış bir kazâî rüşt kararının da bulunmadığı anlaşılmıştır .
17) Yetkili idarenin başvuranın 18 yaşını doldurduğu tarih itibariyle, henüz harp okulu
öğrencisiyken ve öğrenimiyle ilgili memuriyete atanmamışken fiili hizmet süresini başlatmış olması, diğer yandan 5434 sayılı Kanun’un harp okulu öğrencilerinin bu Kanun ile sağlanan haklardan faydalanacağını, diğer bir ifadeyle harp okulu öğrencilik sürelerinin hizmet süresinden sayılacağını öngören 12 nci maddesinde aynı zamanda 18 yaşını tamamlama şartı öngörülmesi ve 18 yaşını tamamlamadan önceki sürelerin de fiili hizmet süresinden sayılacağına dair açık bir hüküm öngörmemesi dikkate alınarak, Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde başvuranın harp okuluna kabul edildiği tarihten 18 yaşını tamamladığı tarihe kadar geçen öğrencilik sürelerinin fiili hizmet süresinden sayılmayarak emekli aylığı hesabında dikkate alınmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; bu yönden yapılan incelemede Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde
4 / 5Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “kararların gerekçeli
olması” ilkelerine uygun davranıldığı görülmüş; ancak idare tarafından başvuranın talebi reddedilirken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanun’un 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi