Hatalı ek gösterge ödemelerinin 60 gün içinde geri alınması ve idarenin sehven yaptığı hatanın hukuki değerlendirmesi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/6529-S.22.9993

BAŞVURU NO : 2021/20092

KARAR TARİHİ : 20/05/2022

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MERSİN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Yersiz ödemeye ilişkin işlemler hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 24/11/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuranın Kurumumuza yapmış olduğu başvurusunda özetle; Mersin Mezitli 4 No.lu acil hizmet istasyonunda görev yapmakta olduğunu, 2019 yılı Eylül ayından itibaren ek gösterge fazlalığı kaynaklı fazla maaş ödemesi yapıldığını ve söz konusu ödemelere ilişkin 3.386,17 TL borç çıkarıldığını belirterek idarece yapılan hata sebebiyle ortaya çıkan borcun iptal edilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuz tarafından Mersin Valiliğine gönderilen 17/12/2021 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazılarına cevaben, Mersin Valiliği tarafından gönderilen 21/12/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; başvurana Kamu hesapları Bilgi Sisteminden sehven verilen ek gösterge fazlalığından dolayı borç çıkarıldığını, başvuranın dilekçesine istinaden borcu rızaen kabul etmiş olduğu, yersiz ödemeye ilişkin borcun başvuranın maaşından her ay belli tutarda kesildiğini belirtmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü,

4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında;“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü,

5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Kişisel sorumluluk ve zarar” başlıklı

12 nci maddesi;“Devlet memurları, görevlerini dikkat ve itina ile yerine getirmek ve kendilerine teslim

edilen Devlet malını korumak ve her an hizmete hazır halde bulundurmak için gerekli tedbirleri almak zorundadırlar. Devlet memurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa, bu zararın ilgili memur tarafından rayiç bedeli üzerinden ödenmesi esastır.” hükmü,

6. 05/05/2006 tarihli ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 17/04/2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve

Tazminatlara İlişkin Kararın “Parasal tutarlar ve kesintiler” başlıklı 2 nci maddesi; “Bu Karara ekli

I, II ve III sayılı cetvellerdeki zam puanları ile tazminat oranlarının ödemeye esas olacak parasal tutarlara çevrilmesinde aşağıdaki usuller uygulanır:a) I sayılı Cetvelde yer alan zamların miktarı, Cetvelde gösterilen puanların yan ödeme katsayısı ile çarpılması suretiyle belirlenir. Bu şekilde bulunacak miktarlardan damga vergisi ve gelir vergisi kesilir.…” hükmü yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü ve tavsiyede bulunulması yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran, Mersin Mezitli 4 No.lu acil hizmet istasyonunda görev yapmakta olduğunu, 2019 yılı Eylül ayından itibaren ek gösterge fazlalığı kaynaklı fazla maaş ödemesi yapıldığını ve söz konusu ödemelere ilişkin 3.386,17 TL borç çıkarıldığını belirterek idarece yapılan hata sebebiyle ortaya çıkan borcun iptal edilmesini talep etmektedir.

9. Konuya ilişkin bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda: başvurana, 15/09/2019 – 15/09/2021 tarihleri arasında Kamu Hesapları Bilgi Sisteminden sehven verilen ek gösterge fazlalığından dolayı

3.386.17 TL borç çıkarıldığı, söz konusu borcun sayılı yazı ile başvurana bildirildiği ve borcun

Mersin Defterdarlığı veznesine ödenmesi gerektiğinin belirtildiği görülmektedir.

10. 20/02/2004 tarihli ve Mükerrer 25379 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü

Genel Tebliği (Sıra No:16) Kişilerden Alacaklar Tebliğinin “Kişilerden Alacakların Takibi, Tahsili ve

Terkinine İlişkin İşlemler” başlıklı bölümünde kişilerden alacakların sürüncemede bırakılmadan ve zaman aşımına uğratılmadan takip edilerek, kanuni faizi ile birlikte tahsil edilmesinin esas olduğu, kişilerden alacaklar konusunu oluşturan yersiz, fazla ve haksız ödemelerin geri alınmasına ilişkin olarak tesis edilen işlemlerin borçlular tarafından dava konusu edilmemesi veya idare aleyhine sonuç doğuracak işlem tesis edilmemesi bakımından, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun, 14/6/1974 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 22/12/1973 tarihli ve E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararının göz önünde bulundurulması gerektiği belirtilmiştir.

11. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarihli ve E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararında; “Kurulumuzda yapılan konuşmalarda; istikrar, kanunilik ve kamu yaran kuralları yanında iyi niyet kuralı üzerinde de önemle durulmuştur, idarenin sakat ve dolayısiyle hukuka aykırı terfi veya intibak işlemine idare edilenin gerçek dışı beyanı veya hilesi sebep olmuşsa veyahut geri alman idari tasarruf yok denilebilecek bir illetle malülse yahut bir terfi veya intibakta idare edilenin kolayca anlıyabileceği kadar açık bir hata mevcutsa ve idareyi haberdar etmemişse, memurun iyi niyetinden söz etmeye imkân yoktur. Binaenaleyh bu kararlara dayanılarak yapılan kanunsuz ödemeler için süre düşünülemez ve her zaman istirdat olunabilir. Ancak, bunun dışında kalan hatalı ödemeler için memurun iyi niyeti, istikrar ve kanuniyet kadar önemli bir kural olduğundan yukarda yazılı istisnalar dışında kalan hatalı ödemeler 90 gün içinde istirdat edilebilir ve 90 günlük sürenin başlangıcı da hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihtir.

SONUÇ:

1 – İdarenin, hatalı terfi veya intibak işlemine dayanarak ödediği meblağın istirdadına, bir mahkeme

kararına lüzum olmadan karar verebileceğine ve bu karara karşı açılacak davaların çözümünün

Danıştay’ın görevi içinde olduğuna 21.12.1973 gününde yapılan müzakerede oyçokluğuyla,

2 – İdarenin, yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde, süre aranmaksızın

kanunsuz terfi veya intibaka dayanarak ödediği meblağı her zaman geri alabileceğine 22.12.1973 günü yapılan müzakerede oy birliğiyle,

3 – Yukarıda belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin istirdadının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı

tarihten başlamak üzere 90 gün içinde kabil olduğuna ve 90 günlük süre geçtikten sonra istirdat edilemiyeceğine 22.12.1973 günü yapılan müzakerede esasta ve gerekçede oyçokluğuyla karar verildi.” ifadelerine yer verilmiştir.

12. Kararda belirtilen 90 günlük süre 24/12/1965 tarihli 521 sayılı Danıştay Kanunu’nun 67 nci maddesi ile de benimsenmiş; ancak 06/01/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7 nci maddesi ile 60 güne düşürüldüğünden, Muhasebat Genel Müdürlüğünün konuyla ilgili tebliğinde, mezkûr kararda belirtilen 90 günlük süre yerine 60 günlük süre esas alınmıştır.

13. Uyuşmazlık konusu ile ilgili Muhasebat Genel Müdürlüğünün tebliği ve Danıştay Kararı incelendiğinde; Kanuna aykırı şekilde yapılan terfi veya intibak işlemine ya da başka usulde yapılan yersiz veya fazla ödemeye o memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi ya da idareyi aldatıcı belge ibraz etmesi sebep olmuşsa, idarece yapılan işlem, yapıldığı tarih itibarıyla, idare hukuku yönünden yoklukla malûl (sakat) ise ve özel hukuk yönünden de mutlak butlan ile sakat olmuşsa, yapılan terfi ve intibakta memurun kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata mevcut olduğu halde idareyi haberdar etmemişse, yapılan fazla ödemelerin dayanağı olan hukuka aykırı işlemlerin, 60 günlük süreye bağlı kalınmaksızın genel hükümlere göre zaman aşımı süresi dikkate alınarak her zaman geri alınmasının mümkün bulunduğu, ancak belirtilen istisnai haller dışında kalan ve idarenin kendi ihmali ve bilgi azlığı gibi nedenlerden kaynaklanan idari işlemlere dayanılarak yapılan fazla ve yersiz ödemelerin ise (Örneğin; bir memura, memurun bilgisi dışında idarece fazla ve yersiz maaş, ücret, tazminat… ödenmesi gibi), ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 günlük dava açma süresi içinde geri istenmesi mümkün olduğu, bu durumda kamu görevlilerinin herhangi bir tazmin kararıyla karşı karşıya kalmamaları için, fazla ödenen paraların genel hükümlere göre zaman aşımı süresi içinde tahsili gerektiği belirtilmektedir.

14. Mersin İl Sağlık Müdürlüğünün 112 İl Ambulans Servisi Başhekimliğine yazdığı 25/10/2021 tarihli ve

– sayılı yazısı ile “ ‘a 2019 Eylül ayından itibaren sehven girilen ek gösterge fazlalığından dolayı geriye dönük borç çıkarılmıştır. Yasal Faiziyle birlikte güncel borç tutan

3.386.17 TL olarak fark bordrosu yazımız ekinde sunulmuştur. İlgili personele tebliğ-tebellüğ edilmesi ve

personelin borcunu Mersin Defterdarlık veznesine yatırıp; dekontun Mersin İl Sağlık Müdürlüğü maaş mutemetliğine gönderilmesi” hususunda bilgi verildiği ve başvurandan söz konusu ödemeyi yapmasının talep edildiği anlaşılmaktadır. Yukarıda yer verilen Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı gereğince, söz konusu tarihten geriye doğru 60 gün içinde yapılan ödemelerin İdare tarafından geri istenilebileceği, söz konusu tarihten önce yapılan fazla ve yersiz ödemelerin ise başvurandan geri istenilmesinin hukuken mümkün bulunmadığı değerlendirilmektedir.

15. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından ek gösterge fazlalığından kaynaklı yersiz ödeme yapılması işleminde başvuranın gerçek dışı beyanı ve hilesi bulunmadığı gibi idarece yapılan işlemin sehven yapıldığının kabul edildiği anlaşılmaktadır. Bu sebeple ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 günlük dava açma süresi içinde geri istenilmesinin mümkün olduğu, dolayısıyla ilgili idare tarafından yersiz ödemenin 60 günlük süreye bağlı kalınmaksızın geri istenilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı

6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde

gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Mersin İdare

Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçeler ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvurana sehven yapılan fazla ödeme ile ilgili Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün tebliğine göre son 60 günlük süre dikkate alınarak işlem tesis edilmesi konusunda MERSİN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanun’un 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Mersin İl Sağlık Müdürlüğü tarafından

bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın BAŞVURANA ve MERSİN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi tarafından karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi