| ÖZET: Başvuran, Akçaabat Belediye Başkanlığı’nda çalışırken 2014 yılında yapılan yemek yardımlarında fazla ödeme yapıldığını ve bu ödemenin geri alınmasını talep etmiştir. KDK, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun kararına atıfta bulunarak, idarenin yokluk, açık hata veya memurun hilesi gibi durumlarda hatalı ödemelerin her zaman geri alınabileceğini, ancak diğer durumlarda hatalı ödemelerin geri alınmasının yalnızca dava açma süresi içinde mümkün olduğunu belirtmiştir. Başvuranın durumunda, hatalı ödemenin açık bir hata olmaması ve başvuranın gerçek dışı bir beyanının bulunmaması nedeniyle, yapılan ödemenin geri istenemeyeceği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvuranın talebinin reddine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. KDK, başvurunun reddi yönündeki önerisini Kamu Başdenetçisi’ne sunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7603-S.20.11976
BAŞVURU NO : 2019/22318
KARAR TARİHİ : 20/05/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : AKÇAABAT BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Fazladan yapılan yemek yardım ödemesinin tarafından geri alınması işleminin iptali talebi hakkında
BAŞVURU TARİHİ : 17/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Akçaabat Belediye Başkanlığında çalışırken 2014 yılında ödenen yemek yardımlarında fazla ödeme yapıldığından bahisle fazla ödeme yapılan kısmın tarafından tahsil edileceğinin bildirildiğini belirterek ilgili tahsilat işleminin iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Konuya ilişkin olarak Akçaabat Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen 17/02/2020 tarihli bilgi ve belge cevap yazısında özetle; Sayıştay 7. Dairesinin 25/12/2015 tarih ve ilam nolu kararına göre 2014 yılı içerisinde başvurana Devlet Memurları Yiyecek Yardım
Yönetmeliğinin yanlış yorumlanmasından dolayı Mayıs ayında 134,10 TL, Haziran ayında 140,81 TL, Temmuz ayında 134,10 TL, Ağustos ayında 40,23 TL olmak üzere toplam 449,24
TL fazladan yemek yardımının yapıldığı, Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik uyarınca da ilgili zararın tarafından tahsil edildiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı
74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına
sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler… ”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 71. Maddesinde; “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.
Kamu zararının belirlenmesinde; a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması, b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması, c) Transfer niteliğindeki giderlerde, fazla veya yersiz ödemede bulunulması, d) İş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek fiyatla alınması veya yaptırılması, e) İdare gelirlerinin tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinin mevzuata uygun bir şekilde yapılmaması, f) (Mülga: 22/12/2005-5436/10 md.)
g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması, Esas alınır.
Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.
Alınmamış para, mal ve değerleri alınmış; sağlanmamış hizmetleri sağlanmış; yapılmamış inşaat, onarım ve üretimi yapılmış veya bitmiş gibi gösteren gerçek dışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağında bir artışa engel veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibi kanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş, imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında Türk
Ceza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkin hükümleri uygulanır. Ayrıca, bu fiilleri işleyenlere her türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemelerin iki katı tutarına kadar para cezası verilir.
Kamu zararının, bu zarara neden olan kamu görevlisinden veya diğer gerçek ve tüzel kişilerden tahsiline ilişkin usûl ve esaslar, Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”, 6. Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin;
6.1. “Tanımlar” başlıklı 4. Maddesinde; “Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; …
b) İlgili: Kendisine yersiz veya fazla ödeme yapılan gerçek ve/veya tüzel kişi ya da kişileri, …
ifade eder.”
6.2. “Sorumluluk” başlıklı 5. Maddesinde; “(1) Kanunun ilgili maddeleri gereğince, kamu görevlileri; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, yönetilmesinden, kullanılmasından, korunmasından, kötüye kullanılmaması ve her an hizmete hazır bulundurulması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludurlar.
(2) Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararının geri ödenmesi sürecine, kamu görevlileri ile birlikte ilgililer de dahil edilir.”,
6.3. “Kamu zararının tespiti ve bildirilmesi” başlıklı 7 nci maddesinde; “(1) Kamu zararı
6 ncı maddede belirtilen hususlar göz önünde bulundurulmak suretiyle;
a) Kontrol, denetim veya inceleme, b) Sayıştayca kesin hükme bağlama, c) Yargılama, sonucunda tespit edilir.
(2) Tespit edilen kamu zararına ilişkin yazı, tutanak, rapor, ilâm ve benzeri belgeler ilgili kamu idaresine gönderilir.”,
hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın talebinin reddine yönelik işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran Akçaabat Belediye Başkanlığında çalışırken 2014 yılında ödenen yemek yardımlarında fazla ödeme yapıldığından bahisle fazla ödeme yapılan kısmın tarafından tahsil edileceğinin bildirildiğini belirterek ilgili tahsilat işleminin iptalini talep etmektedir.
9. Danıştay İkinci Dairesinin 13.12.2012 tarih ve E:2012/8229, K:2012/9842 sayılı kararında; “Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22.12.1973 gün ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararında; idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde süre aranmaksızın hatalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği, bunun dışında kalan hallerde hatalı ödemelerin istirdadının ise, hatalı ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere dava açma süresi içinde olanaklı olduğu ve bu süre geçtikten sonra istirdat edilemeyeceği belirtilmiş olup; anılan kararın gerekçesinde iyi niyet kuralı üzerinde de durularak idarenin sakat ve dolayısıyla hukuka aykırı işlemine, idare edilenlerin gerçek dışı beyanı veya hilesi neden olmuşsa ya da geri alınan idari işlem yok denilecek kadar sakatlık taşımakta ise, hatalı işlemde idare edilenin kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata bulunmaktaysa ve idareyi bu konuda haberdar etmemişse, memurun iyi niyetinden söz etmeye olanak bulunmadığı ve bu işlemlere dayanılarak yapılan ödemeler için süre düşünülemeyeceği, bu ödemelerin her zaman geri alınabileceği; ancak bunun dışındaki hatalı ödemeler için memurun iyi niyetinin istikrar ve kanunilik kadar önemli bir kural olduğu ve bu nedenle yukarıda belirtilen istisnalar dışındaki hatalı ödemelerin ancak dava süresi içinde geri alınabileceği vurgulanmıştır.
Yapılan ödemenin her zaman geri alınabilmesi olanağını tanıyan “Açık hata” halinin ise; yapılan ödemede, ödemenin muhatabı olan kişinin (idare edilenin) kolayca anlayabileceği kadar açık bir hatanın mevcudiyetini ifade ettiği kabul edilmektedir. Uygulamada bu çoğu kez ilgili mevzuata aykırı bir şekilde ve hiç gereği yokken yapılan ödemeler şeklinde ortaya çıkmaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
10.Şikayet başvuru dosyasının incelenmesinden, Akçaabat Belediye Başkanlığında görev yapmakta iken 2014 yılı içerisinde başvurana Devlet Memurları Yiyecek Yardım Yönetmeliği yanlış yorumlandığından bahisle Mayıs ayında 134,10 TL, Haziran ayında 140,81 TL, Temmuz ayında 134,10 TL, Ağustos ayında 40,23 TL olmak üzere toplam 449,24 TL fazladan yemek yardımı yapıldığının Sayıştay 7. Dairesinin 25/12/2015 tarih ve sayılı ilamı ile karara bağlandığı, 2014 yılında ödenen yemek yardımlarında fazla ödeme yapıldığından bahisle fazla ödeme yapılan kısmın tarafından tahsil edileceğinin 25.7.2019 tarih ve E sayılı işlemle başvurana bildirilmesi üzerine bakılan başvurunun yapıldığı anlaşılmaktadır.
11. Olayda, başvurana fazladan ödeme yapılmasında başvuranın gereçek dışı beyanı veya hilesinin bulunmadığı, öte yandan yapılan ödemenin hatalı olduğunun basit bir inceleme ile tespit edilmeyip hesapların denetimi neticesinde ortaya çıktığı dikkate alındığında hatalı işlemde başvuranın kolayca anlayabileceği kadar açık bir hatanın bulunmadığı da anlaşılmaktadır.
12. Bu durumda, başvurana yemek ödemesinin 2014 yılı içerisinde yapıldığı, başvuru konusu işlemin ise 25.07.2019 tarihinde tesis edildiği dikkate alındığında, Danıştay İçtihatları
Birleştirme Kurulu’nun 22.12.1973 tarih ve E.1968/68, K.1973/14 sayılı kararı uyarınca; yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesinden kaynaklanmayan ve dava açma süresi içinde tahsil edilmeyen başvuru konusu hatalı ödemenin, başvurandan geri istenilemeyeceği açıktır.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle başvurana yapılan fazla ödemede, başvuranın hilesinin, gerçek dışı beyanının neden olmadığı, ayrıca açık hatanın da bulunmadığı görüldüğünden; söz konusu ödemelerin, yukarıda bahsedilen Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu Kararı ile belirlenen ilkeler uyarınca idari dava açma süresi içerisinde geri istenmesi mümkün iken, anılan ödemelerin bu süre geçtikten sonra geri istenilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı görüş ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
Trabzon İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile
Başvuran adına çıkartılan borcun iptal edilmesi hususunda AKÇAABAT BELEDİYE
BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Akçaabat Belediye
Başkanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi