|
ÖZET: Başvuru, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’ne ait hayvanat bahçesinin hukuka uygun olarak kurulmadığı ve işletilmediği iddialarını içermektedir. Başvuran, hayvanat bahçesinin yakınında bulunan stadyum ve yoğun trafik nedeniyle gürültü kirliliği yaşandığını, bunun da hayvanların sağlığını olumsuz etkilediğini ve bazı hayvanların öldüğünü öne sürerek, hayvanat bahçesinin kapatılmasını veya başka bir yere taşınmasını talep etmiştir.
Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, hayvanat bahçesinin 2011 yılında ihale ile kurulduğunu ve 2013 yılında hizmete girdiğini belirtmiştir. Ayrıca, hayvanat bahçesinin gerekli tüm yasal düzenlemelere uygun olarak işletildiği ve Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından ruhsatlandırıldığı ifade edilmiştir. Başvuruda yer alan gürültü iddialarının bilimsel bir temeli olmadığı, hayvanların bakımının titizlikle yapıldığı ve çevresel koşullara adapte oldukları vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine dair öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur. Hayvanat bahçesinin, ilgili yönetmeliklere uygun şekilde faaliyet gösterdiği ve kamuya hizmet sunduğu değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7423-S.20.11709
BAŞVURU NO : 2019/20695
KARAR TARİHİ : 15/05/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Hayvanat bahçesi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, (gerek bu başvurusunda gerekse de önceki başvurusunda) Eskişehir ili Tepebaşı ilçesinde, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’ne ait bir hayvanat bahçesinin bulunduğunu, bu hayvanat bahçesinin Hayvanat Bahçelerinin Kuruluşu İle Çalışma Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik başta olmak üzere mevzuata ve hukuka uygun şekilde kurulmadığı gibi işletilmediğini, yönetmelikte hayvanat bahçelerinin gürültülü yerlerden uzakta kurulması yönünde düzenlemeler bulunmasına rağmen hayvanat bahçesinin hemen yanında (500 metre civarı) maçların oynandığı ve konserlerin düzenlendiği 32.000 kişilik şehir stadyumu ile yine yakınında (200-300 metre civarı) yoğun araç trafiğinin olduğu çevre yolu ve tren yolunun bulunduğunu, ayrıca hayvanat bahçesinin çok sayıda özellikle yerli turistin ziyaret ettiği
Sazova Bilim, Sanat ve Kültür Parkı’nın içinde yer aldığını, dolayısıyla araç ve insan trafiğinin neden olduğu gürültünün hayvanat bahçesindeki hayvanları rahatsız ettiğini, bu yüzden çok sayıda hayvanın öldüğünü iddia ederek hayvanat bahçesinin kapatılması ya da başka bir yere taşınması yönünde karar verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Eskişehir Büyükşehir
Belediye Başkanlığı’ndan alınan cevabi yazının tetkikinden özetle;
2.1. Hayvanat bahçesinin; kuruluş aşamasına 2011 yılındaki ihale ile başlandığı, 2013 yılında ise hizmete girdiği,
2.2. Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nın “Hayvanat Bahçelerinin Kuruluşu ve Çalışma Usul ve
Esasları Hakkındaki Yönetmeliği” uyarınca tüm sorumlulukların yerine getirildiği ve ilgili
Bakanlıkça bu hususlar dikkate alınarak hayvanat bahçesine 04/04/2017 tarihinde (A) grubu ruhsat verildiği,
2.3. Başvuruda belirtilen, yeni Eskişehir Atatürk Stadyumu, hayvanat bahçesi hizmete girdikten
3 yıl sonra (20/11/2016) vatandaşlara hizmet vermeye başladığı,
2.4. Stadyumun yeri belirlenirken şehrin imar planlarında stadyum olarak belirtilen yer ilgililer tarafından “Sazova Bölgesi” olarak seçildiği, bu süreçte Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nin görüşünün alınmadığı,
2.5. Başvuruda belirtilen, “Hayvanların sesten rahatsız olduğu gerekçesiyle öldüğü” iddiasının kesinlikle gerçeği yansıtmadığı,
2.6. Başvuran, bu iddiaları ileri sürerken hiçbir bilimsel veriye dayanmadığı, iddialarını destekleyen hiçbir bilgi ve belge sunmadığı,
2.7. Hayvanat bahçesinde barındırılan tüm hayvanların görevliler tarafından büyük özveriyle bakıldığı, en küçük sorunları bile hayvanat bahçesi yetkililerince ivedilikle çözüldüğü,
2.8. Hayvanat bahçesindeki hayvanların bu gibi merkezlerde koruma altında doğup büyüdüğü için çevre koşullarına çabuk adapte olduğu,
2.9. Her gün binlerce kişiye misafir kabul eden hayvanat bahçesinin “Hayvanat Bahçelerinin
Kuruluşu ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkındaki Yönetmeliğindeki” şartlarını sağladığı ve ruhsatlandırıldığı,
2.10. Ayrıca çocuklara yönelik düzenlenen ücretsiz atölyeler ve etkinlikler ile erken yaşta doğa koruma ve yaban hayatının öneminin aşılanmasının amaçlandığı,
2.11. Eğitici rolünün yanı sıra doğal yaşamda yaralanan ve yetkililer tarafından hayvanat bahçesine getirilen hayvanların tedavilerini de üstlenen konusunda uzman ekibin, bu hizmetiyle de her yıl onlarca hayvanı tedavi ederek tekrar doğal yaşama bıraktığı,
2.12. Son olarak; benzer nitelikte başka bir kişi tarafından yapılan bir başvuru bulunmadığı ve benzer nitelikte herhangi bir davanın da mevcut olmadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun, “Hayvanat bahçeleri” başlıklı 22 nci maddesinde;
“İşletme sahipleri ve belediyeler hayvanat bahçelerini, doğal yaşama ortamına en uygun şekilde tanzim etmekle ve ettirmekle yükümlüdürler. Hayvanat bahçelerinin kuruluşu ile çalışma usul ve esasları Tarım ve Köy İşleri Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”,
6. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun, “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinde;
“Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: … Büyükşehirin bütünlüğüne hizmet eden …bölge parkları, hayvanat bahçeleri, hayvan barınakları… yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek…”,
7. Hayvanat Bahçelerinin Kuruluşu İle Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin;
7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde;
“Bu Yönetmeliğin amacı; biyolojik çeşitliliğin korunması kapsamında, evcil ve yabani hayvanların doğal yaşam ortamındaki yaşam koşullarının, hayvanat bahçelerinde azami düzeyde sağlanması için teknik, sağlık, refah ve hijyen şartlarının, hayvanat bahçelerinin açılış, ruhsatlandırma ve denetlenmelerine yönelik usul ve esasları ve yapmakla yükümlü oldukları faaliyetleri düzenlemektir.”,
7.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Bu Yönetmelik, sirkler ile ev ve süs hayvanı üretimi ve satışı yapan işletmeler hariç olmak üzere, gerçek veya tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından açılan hayvanat bahçelerini kapsar.”,
7.3. “Dayanak” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“Bu Yönetmelik, 24/06/2004 tarihli ve 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun 22 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.”,
7.4. “Hayvanat bahçelerinin gruplandırılması” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Hayvanat bahçeleri, içerdikleri hayvan tür sayılarına göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılır.
a) A grubu hayvanat bahçeleri; yetmiş çeşit hayvan türü ve daha fazla hayvan bulunduran hayvanat bahçeleridir. Bu grup hayvanat bahçeleri, sorumlu yönetici ile en az bir veteriner hekim istihdam etmek zorundadırlar…”,
7.5. “Denetim” başlıklı 22 nci maddesinde;
“Hayvanat bahçeleri, bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygunluk bakımından olağan dışı denetimler hariç her yıl en az bir defa rutin olarak denetim elemanlarınca denetlenir.”,
hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran, (gerek bu başvurusunda gerekse de önceki başvurusunda) Eskişehir ili Tepebaşı ilçesinde, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’ne ait bir hayvanat bahçesinin bulunduğunu, bu hayvanat bahçesinin Hayvanat Bahçelerinin Kuruluşu İle Çalışma Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik başta olmak üzere mevzuata ve hukuka uygun şekilde kurulmadığı gibi işletilmediğini, yönetmelikte hayvanat bahçelerinin gürültülü yerlerden uzakta kurulması yönünde düzenlemeler bulunmasına rağmen hayvanat bahçesinin hemen yanında (500 metre civarı) maçların oynandığı ve konserlerin düzenlendiği 32.000 kişilik şehir stadyumu ile yine yakınında (200-300 metre civarı) yoğun araç trafiğinin olduğu çevre yolu ve tren yolunun bulunduğunu, ayrıca hayvanat bahçesinin çok sayıda özellikle yerli turistin ziyaret ettiği Sazova
Bilim, Sanat ve Kültür Parkı’nın içinde yer aldığını, dolayısıyla araç ve insan trafiğinin neden olduğu gürültünün hayvanat bahçesindeki hayvanları rahatsız ettiğini, bu yüzden çok sayıda hayvanın öldüğünü iddia ederek hayvanat bahçesinin kapatılması ya da başka bir yere taşınması yönünde karar verilmesini talep ettiği tespit edilmiştir.
10. Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın Kurumumuza verdiği cevap tetkik edildiğinde, hayvanat bahçesinin, kuruluş aşamasına 2011 yılındaki ihale ile başlandığı, 2013 yılında ise hizmete girdiği, Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nın “Hayvanat Bahçelerinin Kuruluşu ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkındaki Yönetmeliği” uyarınca tüm sorumlulukların yerine getirildiği ve ilgili Bakanlıkça bu hususlar dikkate alınarak hayvanat bahçesine 04/04/2017 tarihinde (A) grubu ruhsat verildiği, ifade edilmiştir.
11. Yazının devamında, başvuruda belirtilen, yeni Eskişehir Atatürk Stadyumu, hayvanat bahçesi hizmete girdikten 3 yıl sonra (20/11/2016) vatandaşlara hizmet vermeye başladığı, stadyumun yeri belirlenirken şehrin imar planlarında stadyum olarak belirtilen yer ilgililer tarafından “Sazova Bölgesi” olarak seçildiği, bu süreçte Eskişehir Büyükşehir Belediyesi’nin görüşünün alınmadığı, başvuruda belirtilen, “Hayvanların sesten rahatsız olduğu gerekçesiyle öldüğü” iddiasının kesinlikle gerçeği yansıtmadığı, başvuran, bu iddiaları ileri sürerken hiçbir bilimsel veriye dayanmadığı, iddialarını destekleyen hiçbir bilgi ve belge sunmadığı, hayvanat bahçesinde barındırılan tüm hayvanların görevliler tarafından büyük özveriyle bakıldığı, en küçük sorunları bile hayvanat bahçesi yetkililerince ivedilikle çözüldüğü, hayvanat bahçesindeki hayvanların bu gibi merkezlerde koruma altında doğup büyüdüğü için çevre koşullarına çabuk adapte olduğu, ifade edilmiştir.
12. Söz konusu yazının devamında, her gün binlerce kişiye misafir kabul eden hayvanat bahçesinin “Hayvanat Bahçelerinin Kuruluşu ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkındaki