|
ÖZET: Başvuru, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre Otoyolu’nda HGS-OGS cezalarının iptali talebiyle yapılmıştır. Şikayetçi, 22/08/2017 tarihinde kendisine tebliğ edilen ihlal geçiş bildiriminde, belirtilen tarihten önceki geçişler için toplam 276.767,25 TL ceza kesildiğini, ancak bu cezalara ilişkin zamanında bir tebligat almadığını iddia ederek cezaların iptalini talep etmiştir. İlgili idare, HGS-OGS sisteminin işleyişine dair açıklamalarda bulunarak, geçiş ihlallerinin hukuki dayanağını ve tebligat süreçlerini detaylandırmıştır.
İdarenin açıklamalarına göre, HGS ve OGS sistemleri, geçiş ücretlerinin tahsilini sağlamakta ve ihlalli geçişlerde cezaların uygulanmasına dair hukuki çerçeve belirlenmiştir. Şikayetçinin iddiaları incelendiğinde, araç plakalarının sistemde yanlış okunması gibi durumların yaşandığı, ancak bu tür hataların itiraz süreçleriyle düzeltilebileceği belirtilmiştir. Ayrıca, geçiş ücretlerinin ödenmemesi durumunda icra takibi gibi hukuki süreçlerin devreye gireceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, şikayetçinin cezalarının iptali talebi kısmen reddedilmiş, ancak HGS-OGS sistemindeki sorunların giderilmesi ve kullanıcıların bilgilendirilmesi için gerekli tedbirlerin alınması önerilmiştir. İlgili kurumların, HGS-OGS sisteminin etkinliğini artırmak amacıyla işbirliği yapması gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 16396-16396 |sayi|36311982-101.07.06-E.36311982-101.07.06-E.
BAŞVURU NO : 2017/15153 2017/ 15153
KARAR TARİHİ : 01/10/2018 |tarih|
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURU VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Karayolları Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : HGS – OGS cezalarının iptal edilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 07/12/2017 7.12.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA ve TALEPLERİ
1. Şikâyetçi, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre Otoyolu’nu işleten ICA işletmesi tarafından şahsına 22/ 08/ 2017 tarihli ve sayılı ihlal geçiş bildirimi tebliğ edildiğini, tebligatın ekinde Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre Otoyolu’nda 10/ 08/ 2017 tarihi ve öncesinde ve
, plakalı araçlara ait “ihlalli geçiş listesi”ne yer verildiğini, bu listede yer alan araçlarına ‘geçiş ücreti’ ve ‘gecikme ücreti’ adı altında toplamda 276.767,25 TL ceza kesildiğini, belirtilen ceza tutarının ödenmemesi halinde her türlü sözleşmesel haklar saklı kalmak kaydıyla 2004 sayılı İcra İflas Kanunu gereğince icra takip işlemlerine geçileceğinin bildirildiğini, ancak söz konusu cezalara ilişkin olarak süresinde tebligat yoluyla kendisine herhangi bir bildirimin yapılmadığını iddia ederek söz konusu ceza tutarlarının iptal edilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun, 18/ 01/ 2018 tarih ve E sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden eski adıyla Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı yeni adıyla Ulaştırma ve Altyapı
Bakanlığından alınan 02/ 03/ 2018 tarihli ve E sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) -Otomatik Geçiş Sistemi ( OGS) sisteminin kullanıldığı, Karayolları
Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından işletilen köprü ve otoyolların : Fatih Sultan Mehmet Köprüsü,
15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Avrupa Otoyolu (Mahmutbey-Edirne Kesimi), Anadolu Otoyolu
1 / 15(Anadolu-Akıncı Kesimi), Çukurova Otoyolları (Niğde-Mersin-Adana Batı Kesimi), Çukurova
Otoyolları (Adana Doğu-Şanlıurfa Kesimi), İzmir Çeşme Otoyolu ve İzmir Aydın Otoyolu olduğu, 2.2. HGS- OGS sisteminin kullanıldığı, Yap İşlet Devret modeli ile yapılarak özel şirketler tarafından işletilen köprü ve otoyolların : Kuzey Marmara ( 3. Boğaz Köprüsü dahil) Otoyolu Projesi, Odayeri-Paşaköy ( 3.Boğaz Köprüsü dahil) Kesimi, (İşletmeci : lCA, İçtaş, Astaldi), Gebze-Orhangazi-İzmir (İzmit Körfez Geçişi ve Bağlantı Yolları dahil) Otoyolu (İşletmeci : Otoyol
Yatırım ve İşletme A.Ş.), Avrasya Tüneli (İşletmeci : Avrasya Tüneli İşletme İnşaat ve Yatırım A.Ş.)
olduğu, Avrasya Tünelinin ise Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda olduğu, 2.3. Yap İşlet Devret modeli ile yapılarak işletilen köprü ve otoyollardaki HGS-OGS geçiş ihlallerinden kaynaklı alacakların tahsil edilmesinin hukuki dayanağının; 6001 sayılı Karayolları
Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 30. maddesinin 5, 6 ve 7. fıkraları olduğu, 2.4. Özel şirketlerle yapılan sözleşmelerde, “Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahipleri hakkında 6001 sayılı Kanun hükümleri uygulanacaktır” ifadesinin yer aldığı, yine aynı Kanunda
‘genel hükümler ’e göre tahsilat yapılacağının belirtildiği, 2.5. Devlete ait otoyol ve köprülerden HGS-OGS ihlalli geçişlerinden kaynaklı alacakların kamu alacağı olduğu , 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsilinin yapıldığı, işletme hakk ı verilen veya devredilen köprü ve otoyolların ihlalli geçiş ücretlerinden kaynaklı alacakların ise genel hükümlere göre tahsil edildiği, 2.6. Yap İşlet Devret modeli ile yapılarak işletilen köprü ve otoyollardaki HGS-OGS geçiş ihlalleri ile ilgili ihlal bilgilerine ait tüm inceleme, düzeltme ve itiraz işlemlerinin işletmeci şirket tarafından yapıldığı, KGM tarafından işletilen köprü ve otoyollar ile özel şirketler tarafından işletilen köprü ve otoyollar arasında HGS-OGS cezalarının itiraz süreçlerinde herhangi bir farklılık bulunmadığı, 2.7. İtiraz yoluna ilişkin düzeltme mekanizmasının çalışmasında çok fazla aksaklık yaşanmadığı, yaşanan aksaklıkların tespiti halinde ilgili işletmecinin KGM tarafından uyarılarak gerekli önlemlerin alınması ve bu tür aksaklıkların bir daha yaşanmamasının sağlandığı, 2.8. Yap İşlet Devret modeli ile yapılarak işletilen köprü ve otoyollardaki HGS-OGS geçiş ihlallerine gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan itirazlar incelenerek itiraz sahibinin haklı olduğunun tespit edilmesi halinde ihlalli geçiş para cezasının iptal edildiği, 2.9. Hesabında yeterli bakiye olduğu halde sistemde yetersiz bakiye görünmesinin söz konusu olmadığı, ancak geçiş anında çeşitli nedenlerle (etiketin araç camına düzgün takılmaması, camın kirli olması veya sistem arızası v.b.) etiketin okunamaması nedeni ile ihlalli geçişlerin oluşabildiği, her hangi bir sebeple oluşan bu ihlalli geçiş yapan araç plakasının 15 gün süreyle her gün sistem tarafından bakiyesinin kontrol edildiği ve yeterli bakiyesi olduğu tespit edilmesi halinde normal geçiş ücreti alındığı, bu araçlara kesinlikle para cezası veya gecikme ücreti uygulanmadığı, araçta araç plakasına tanımlı ve hesabında yeterli bakiyeye sahip HGS/OGS etiketi olması halinde araç ister
OGS’den ister HGS’den geçsin para cezası uygulanmasının söz konusu olmadığı, başka bir araç plakasına tanımlı etiketle yapılan geçişlerde hesapta yeterli bakiye bulunsa bile etiketin
2 / 15okunamaması durumunda ihlalli geçişin gerçekleştiği, her aracın kendi plakasına tanımlı bir etiket ile
geçiş yapmak zorunda olduğu, 2.10. Yap İşlet Devret ile işletilen otoyollarda, 2017 yılının Temmuz ayından önceki ihlalli geçişlerde OGS-HGS abonelerinin bakiye kontrolünün yeterli seviyede yapılmaması nedeniyle kullanıcı mağduriyetlerinin oluşabildiği , itiraz sahiplerinin başvuruları incelenmekte ve geçiş tarihinden itibaren 15 gün içinde OGS-HGS abonesi olduğu görülür ise para cezalarının iptal edilmesi için ilgili yükleniciye yazı yazıldığı, OGS-HGS banka hesap bilgilerinin yükleniciler tarafından da görülebilmesi için çalışmalara devam edildiği, 2.11. HGS-OGS sisteminde araç plakalarının yanlış okunması, araç plakalarının standartlara uygun olmaması, araç plakalarının kirli olması, araç plakasındaki vidaların harf ve rakamlara denk gelmesi, kötü niyetli kişilerin bant ile plakadaki karakterleri değiştirmesinden kaynaklandığı, bu konuda
KGM tarafından İçişleri Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), Karayolu Düzenleme Genel
Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı ile yazışmalar yapıldığı, bu yazışmalar neticesinde araç muayene istasyonlarında standart dişli plakaların ağır kusur olarak değerlendirildiği ve trafik polisi ve jandarma tarafından yol kontrollerinde plakaların standartlara uygunluğunun daha dikkatli kontrol edildiği, tüm bu çalışmalar ve ‘ücret toplama sistemleri’ne (ÜTS) ait kameralardaki iyileştirmeler neticesinde plakaların yanlış tespit edilmesi oranında büyük düşüşlere sebep olduğu, tüm bu önlemlere rağmen yanlış tespit edilen plaka nedeni ile otoyoldan geçmediği halde ihlalli geçiş para cezası uygulanan araç sahiplerinin itiraz etmeleri halinde gerekli incelemeler yapılarak para cezalarının iptal edildiği, 2.12. HGS-OGS ihlalli geçişlerinin KGM ve işletmeci şirketlerin internet sitelerinden sorgulanabildiği, KGM ve Yap İşlet Devret modeli ile yapılarak özel şirketler tarafından işletilen tüm köprü, tünel ve otoyolların ihlalli geçiş bilgilerini KGM internet sitesinde bir arada gösteren sistem çalışmalarının test aşamasında devam etmekte olup, test aşaması sonrasında kullanıma sunulacağı, 2.13. HGS-OGS bakiye bilgileri hesabın açıldığı Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. (PTT) veya bankanın internet sitesinden görülebildiği, 2.14. KGM tarafından işletilen köprü ve otoyollar için HGS Ana Kontrol Başmühendisliği ve OGS
Ana Kontrol Başmühendisliğinin hizmet verdiği, bu başmühendisliklere bağlı olarak 7/ 24 esasına göre çalışan OGS/HGS çağrı merkezlerinin bulunduğu, çağrı merkezlerinde 7/ 24 esasına göre otoyol kullanıcılarının çağrılarının cevaplandırıldığı, ana kontrol başmühendislikleri tarafından otoyol kullanıcılarından gelen dilekçeler ve e-postaların cevaplandırıldığı ve gerekli düzeltme işlemlerinin yapıldığı, ihlalli geçiş para cezası tebligatlarının gönderildiği dönemlerde çağrı, dilekçe ve e-postalarda yaşanan aşırı yoğunluk nedeni ile kısa süreli gecikmeler yaşanabildiği , ancak çağrı, dilekçe ve e-postalara cevap vermeme gibi bir durumun söz konusu olmadığı, aynı şekilde özel şirketler tarafından işletilen köprü ve otoyollarda da çağrı, dilekçe ve e-postalara cevap vermeme gibi bir durumun söz konusu olmadığı, 2.15. İşletme hakkı verilen veya devredilen köprü ve otoyollarda HGS-OGS ihlalli geçiş nedeniyle kesilen cezaların ilgilisine tebliğ edilmesinin genel hükümlere göre yapıldığı, 2.16. KGM tarafından ve özel firmalar tarafından işletilen köprü ve otoyollardan ihlalli geçiş yapan
3 / 15araç sahiplerine idari para cezası tebligatları 5326 sayılı Kanunun 20. maddesinde belirtilen süreye
uygun olarak yapıldığı, 5326 sayılı Kanunun 20. maddesinin “… 6001 sayılı Karayolları Genel
Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemez, verilmiş olanlar düşer . …” hükmüne yer verildiği, bu nedenle tebligatların gecikmesinde herhangi bir gecikmenin söz konusu olamayacağı, Yap İşlet Devret yöntemi ile yapılarak özel şirketler tarafından işletilen köprü ve otoyollarda ise tebligatların genel hükümlere göre yapıldığı, KGM tarafından ve özel firmalar tarafından işletilen köprü ve otoyollardan ihlalli geçiş yapan araç sahiplerine idari para cezası tebligatlarında ilgilisine başvuru mercii ve süresinin gösterildiği, 2.17. Şikâyete konu cezalara ilişkin olarak ICA tarafından gerekli incelemenin yapılmakta olduğu, incelemenin tamamlanmasından sonra eğer hatalı bir işlem yapılmış ise gerekli düzeltmelerin işletmeci firma tarafından yapılarak bilgi verildiğinde detaylı bilgi ve belgelerin gönderileceği, ihlalli geçişlerin çözümünde dostane çözüm yolunun mümkün olmadığı, sadece yapılan incelemede işletmeci firma tarafından yanlışlık yapıldığı tespit edilen ihlalli geçişlerin para cezalarının düzeltmesinin yapılacağı, belirtilmektedir .
3. Kurumumuzun, 18/ 01/ 2018 tarih ve E sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
ICA şirketi tarafından verilen 09/ 03/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; 3.1. Belirtilen araçların şirket kayıtlarından geçişleri sorgulanmış olup, başvurucunun sadece plakalı aracının bir kısım geçişlerinde plaka uyumsuzluğu tespit edildiği, ücret toplama sistemlerinde plakalardaki kirlenme, standart olmayan plaka kullanılması gibi nedenlerden dolayı yanlış plaka okumalarından kaynaklı hususlara ilişkin işlemlerin şirket tarafından yürütüldüğü, başvuruya konu plaka için okuma düzeltme çalışmalarına ve tahakkukun gerçek muhataba yansıtılması işlemine başlanıldığı, plakalı araç sahibi adına başlatılan takipten plaka uyumsuzluğu tespit edilen geçişlerine ilişkin düzeltme işlemlerine başlanıldığı, başvuruya konu tüm plakalara ilişkin ihlalli geçiş anını gösterir fotoğraflar ve geçişlerin dökümünün sunulduğu, tabii olunan ‘Mevzuat ve İşletme Protokolü’nün 8.2. maddesi uyarınca ihlalli geçiş için herhangi bir bildirim yapma yükümlülüğünün bulunmadığı, buna karşın , başvuru sahibine ihlalli geçişlerinden kaynaklı borcuna ilişkin olarak 22/ 08/ 2017 tarihli, sayılı borç bildirim yazısı gönderildiği , 26/ 08/ 2017 tarihinde ise muhataba tebliğ edildiği , 3.2. 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap İşlet Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması
Hakkında Kanun çerçevesinde işletme hakkı gereği, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre
Otoyolu’ndan yapılan geçişlerin KGM’nin Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanununa tabi olduğu, ihlalli geçişler için giriş çıkış mesafesine ait geçiş ücretinin on katı tutarında para ceza uygulanmasının 6001 sayılı Kanunun 30. maddesinin amir hükümleri, 3996 sayılı Kanun ile
Uygulama Sözleşmesi ve eklerinin gereği olduğu, 3.3. Şirketin taraf olduğu özel hukuk hükümlerine tabi Uygulama Sözleşmesi’ne, İşletme
Protokolü’ne ve 6001 sayılı Yasa’nın 30 uncu maddesi 5. Bendine göre otoyolu kullanan araç sahiplerine giriş çıkış mesafesine göre hesaplanan geçiş ücretlerinin ödenmemesinden kaynaklı
4 / 15alacaklarının tahsilinin genel hükümlere, başka bir ifadeyle 2004 sayılı Kanun’a tabi olduğu, şirketin
işlemlerinin 5326 sayılı Kanuna tabi olmadığı, 3.4. Uygulama Sözleşmesinin özel hukuk hükümlerine tabi olduğu gibi şirketin de özel hukuk hükümlerine göre kurulmuş olan bir anonim şirket olduğu, şirket tarafından ihlalli geçişlere yönelik muaccel hale gelen ceza tutarlarının, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre talep, takip ve tahsilinin mümkün olmadığı, 3.5. Araç sahibi tarafından otoyolu hiç kullanmadığı, geçişinin olmadığı veya HGS-OGS bakiyesinin olduğu halde çekim yapılmadığı, araç-sınıf uyumsuzluğunun olduğu, etiket veya cihazların bozuk olduğu, banka/PTT tarafından İlgili OGS-HGS hesaplarının kara liste/gri listeye alınması, OGS-HGS hesaplarının yanlış plakalara tanımlatılması, dorse plakasının ilgili çekiciye tanımlatılmaması (çekici-dorse uyumsuzluğu), kullanıcı tarafından hesaplardan birinin iptal ettirilmesine karşın aynı anda OGS-HGS etiketlerinin araç camına konumlandırılması veya herhangi bir bildirim yapılmadığı gibi nedenlerden dolayı şirkete yapılan başvurularda ilgili birimler tarafından incelemeler yapıldıktan sonra başvuru sahibinin iddiasının doğruluğunun tespiti halinde başvurulara konu plakalar için gerekli tahakkuk düzeltme işlemlerinin yapıldığı, 3.6. Düzeltme yapılması gereken başvurularda, ‘işletme protokolü’ gereğince iadeler araç sahibine yapılmakta olup araç sahibi ile OGS-HGS sahibinin aynı kişi olmaması ve ücretin OGS-HGS den çekildiği durumlarda araç sahibinin de onayı alınarak iadenin OGS-HGS sahibine yapıldığı, iade işlemlerinin yapılması için araç sahibinin tespiti amacı ile ruhsat fotokopisi, OGS-HGS hesap bilgisi gibi bilgiler ile IBAN talep edildiği, itiraz yoluna ilişkin düzeltme mekanizmasında şirketin kusuru ve kontrolü dışında bir dizi aksaklık ve sorunların yaşanabildiği , OGS-HGS abonelerinin bakiye yetersizliğine ilişkin itirazlarının çözüme kavuşturulmasını amacıyla, OGS ve
HGS işletimi yapan ilgili bankalar ve PTT’nin OGS-HGS hesap sahiplerinin sadece otoyol kullanımından kaynaklı ihlalli geçiş bakiyelerini görme yetkisinin şirkete verilmesinin talep edildiği, ancak ilgili banka ve PTT’nin şirketle bakiye bilgisini paylaşmaktan imtina ettiği, bu nedenle bakiye yetersizliğinin giderilmesine yönelik itirazların zaman aldığı, bakiye yetersizliği, usulüne uygun hesap özeti gönderilmemesi ve benzeri konulardaki şikâyetlerin çözümüne katkı sağlanmak amacıyla OGS-HGS hizmeti veren ilgili bankaların müşteri ilişkileri birimlerinin etkin çalışmadığı ya da PTT’nin müşteri hizmetleri birimlerinin bulunmadığının düşünüldüğü , OGS-HGS hizmeti veren ilgili banka ve PTT’lerden kaynaklı itirazların şirketlerine yönlendirildiği, 3.7. OGS-HGS cezalarının terkininde gerçek ve tüzel kişilerin mağduriyetlerinin tahakkuk düzeltme ve iade işlemleri ile giderildiği, 6001 sayılı Kanunun 30. maddesi uyarınca geçiş ücretinin 10 katı 1 tutarında tahakkuk ettirilen cezalar kaldırılarak sadece otoyol geçiş ücreti yönünden muhataba tahakkuk işlemi yapıldığı, icra takibi başlatılmış alacaklarda icra takibinden feragat işlemleri yapıldığı, yapılan düzeltme işlemlerine ilişkin muhatapların internet sitesindeki sorgulama ekranları aracılığıyla bilgilendirildiği, muhatapların yazılı başvurusu varsa başvuruların yazılı olarak cevaplandırıldığı, 3.8. Otoyoldan geçiş yapan araca ait OGS-HGS hesabı bulunmadığı ya da OGS-HGS’de yeterli
5 / 15bakiye bulunmadığı veya herhangi bir nedenle (ki bu durum genellikle etiketin yıpranmış
olması, yanlış yerde konumlandırılması ya da aracın gişeye giriş açısı ve hızının uygun olmamasından kaynaklanabilmektedir) etiketin okunamadığı (ki böyle bir durumda da sistemler plaka üzerinden sorgulama yapmaktadır) ve nakil ya da kredi kartı ile ödeme yapılmak istenmediği takdirde ihlalli geçiş prosedürü uygulandığı, HGS hesabında yeterli hesap bakiyesi bulundurmak, hesap bakiyesini kontrol etmek plakanın kayıtlı olduğu muhatabın 6001 sayılı Kanun ve genel hükümlerden kaynaklı kanuni sorumluluğunda olduğu, 5. maddede de belirtildiği üzere OGS ve
HGS işletimi yapan ilgili banka ve PTT’lerin şirketle bakiye bilgisini paylaşmaktan imtina ettiği, ihlalli geçiş statüsünde bulunan araçlara ait HGS-OGS’nin bağlı olduğu banka/PTT hesabına ilişkin hesap bakiye bilgilerinin şirketin görme yetkisinde bulunmadığı, diğer taraftan araç sahiplerinin aynı anda hem OGS hem HGS etiketlerini bulundurması, birden fazla hesap kullanması, bu hesaplardan birinin iptal edilmesi, etiket ya da cihazın arızalı olması gibi kullanıcı hatalarından kaynaklı hususların da müşahade edildiği, bu nedenle OGS ve HGS işletimi yapan ilgili banka ve PTT’lerin bir araç için tek bir hesap açmaması, aynı plakaya sonsuz sayıda HGS hesabı açılmasının sistemsel hatalara neden olduğu, bu hususun defalarca dile getirilmesine rağmen ilgili banka ve PTT’den bu konuda çözüm için gerekli aksiyonu alamadığını, şirketin geçiş tarihinden itibaren ihlalli geçiş yapan araçlar için, her gün bir kez, son ödeme günü ise 2 kere olmak üzere toplamda 16 kez banka provizyon sorgusu yaptığını, ayrıca bankadan hatalı dönen provizyon sonuçları için ise on saniye sonra tekrardan provizyon sorgusu yapıldığını, HGS ve OGS gibi ikili bir sistemin kurgulanmasının kendi içerisinde entegrasyon sorunlarına yol açtığını , ayrıca HGS-OGS hesabındaki bakiyenin giriş çıkış mesafesine ait ücrete yeterli olması gerektiği, bu geçişlere yetecek kadar bakiye olmaması halinde bakiye yetersizliği yaşandığı, bu konuda kullanıcılar tarafından yapılan itirazların sonucunun sıklıkla mesnetsiz olduğunun tespit edilerek, yeterli bakiyeden araç sahiplerinin bunu anlamadığının müşahede edildiği, 3.9. Araç sahiplerinin OGS/HGS hesabı açtırırken dorse plakaların, çekicilerin OGS-HGS hesaplarına tanımlatmakla yükümlü olduğu, 3.10. Şirke tin araç sahipliği bilgisini EGM-polnet veri tabanı üzerinden aldığı, bilgilerin buradaki kayıtlarla bağlı bulunduğu, bu kayıtların güncel ve doğru tutulmasının şirket sorumluluğunda olmadığı, şirket ile araç sahibinin kimlik bilgilerinin tespiti amacı ile KGM ile şirket arasında imzalı
Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre Otoyolu Bilgi Paylaşımı ve Gizlilik Anlaşması (“Gizlilik Anlaşması”) gereğince Otoyol’da geçiş ücretini ödemeyen araç sahiplerinin doğru ve güncel bilgilerinin ve adreslerinin KGM aracılığı ile EGM tarafından şirket ile paylaşılması gerektiği, buna karşın uygulamada, pek çok müşteriden sorgulamaya konu aracın ihlalli geçiş tarihinden önce devredildiğine yönelik başvurular geldiği ve bu başvurulara dayanak olarak noter satış belgelerinin ibraz edildiği, bu itibarla noter kanalı ile satış işleminin gerçekleştiği tespit edilen; ancak yukarıda anılan yöntemle sahiplik bilgisi KGM aracılığıyla EGM-polnet veri tabanı sorgulandığında farklı bir kayıt tespit edilen araçlara ilişkin ihlalli geçiş sürecinin yürütülmesinde muhatap alınması gereken araç sahibi kimliğinde sorunlar yaşandığı, 3.11. Satın alınan araca ilişkin Noterler tarafından düzenlenen Geçici Tescil Belgesi İle OGS ve HGS hesapları açılabildiği, ilgili mevzuat uyarınca 1 ay için ‘Geçici Tescil Belgesi’nin ‘Kesin Tescil
Belgesi’ ile değiştirilmesi zorunlu olmasına rağmen daha öncesinden açılmış olan OGS ve HGS hesabında ‘Geçici Tescil Belgesi’ üzerindeki plaka numarasının yer almaya devam ettiği , oysa
KGM aracılığıyla EGM veri tabanından sorguların ‘Kesin Tescil Plakası’ üzerinden yapıldığı,
6 / 15böylesi bir durumda da yetersiz bakiye araç sahibinin kim olduğunun tespit edilemediği, zira
‘ücret toplama sistemleri’nde önce OGS-HGS etiketi okunmakta, OGS-HGS etiketinin okunamadığı durumda araç plakası okunarak geçiş ücretinin tahsil edilmeye çalışıldığı, 3.12. Aracın satıştan önceki sahibinin , muhatap bilgisi olarak geldiği, dolayısıyla kimi sorgularda güncel sahiplik bilgisine ulaşılamadığı, yine araç plakası sorgulandığında, gerçek sahibinin dışında bir sahiplik bilgisi gelmekte ve bu husus yanlış sahiplik bilgisine yol açabildiği, 3.13. Kullanıcıların, www.ysskoprusuveotoyolu .çom .tr adresinden, mobil uygulamadan ve anlaşmalı bankalar aracılığı ile ihlalli geçişlerini sorgulayabileceği, ayrıca KGM ve PTT gibi kamu kurumlarının kurumsal internet sitelerinden de sorgulamalar yapılabildiği, e-Devlet veri tabanı üzerinden de sorgulamaların yapılabilmesi için çalışmalar devam edildiği, araç sahiplerinin geçiş anında giriş çıkış mesafesine ait geçiş ücretini karşılayacak kadar OGS-HGS hesaplarında bakiye olup olmadığına ilişkin başta ilgili Bankalar ve PTT olmak üzere ilgili kurumlardan veri paylaşımı yapılması halinde bakiye sorgulamasının tüm otoyolu kullanan araç sahipleri ile gerçek zamanlı olarak online (çevrimiçi) paylaşılabileceği, 3.14. Çağrı Merkezine gelen günlük çağrı sayısının ortalamada 1.100 civarında olduğu, gelen tüm aramalara cevap verildiği, günlük e-posta ile gelen talep sayısının ortalaması 250 olup, gelen tüm e-postalara gün içerisinde cevap verildiği, gelen bu çağrıların ve e-posta taleplerinin % 80’i ilk etapta çözümlenmekte olup, ilk etapta çözümlenemeyen konularda ise gerek diğer birimlerden beklenen cevaplar, gerek müşteriden beklenen evrak ve bilgi talepleri gerekse OGS/HGS hesap özeti incelemesinin zaman almasından kaynaklandığı , 3.15. Şirketlerinin tabi olduğu ‘Mevzuat ve İşletme Protokolü’ uyarınca ihlalli geçiş için herhangi bir bildirim yapma yükümlülüğü bulunmadığı, araç sahibinin otoyolu kullandığı tarihten itibaren 15 gün içerisinde ödeme yapmaması halinde Kanunen kendisine tanınan 15 günlük sürenin bitiminde cezalı duruma düşerek borcunun muaccel hale geldiğini, şirketlerinin 5326 sayılı Kanuna tabi olmadığı için tebligat zorunluluğun da bulunmadığını, buna karşın geçiş tarihinden itibaren HGS aboneliği için
PTT, 15 günlük ödeme süresi içerisinde muhataba 3 kez farklı tarihlerde ‘kısa mesaj’ gönderildiğini, kısa mesaj gönderilerek otoyolu kullanan araç sahiplerinin cezalı duruma düşmeden borçlarını ödeyebilme imkânı sunulduğunu, 16. günün sonunda borcun muaccel hale geldiğini, ödeme yapmayan araç sahipleri adına genel hükümlere göre ilamsız icra takibi başlatıldığını, Anayasa
Mahkemesinin 18/ 01/ 2018 tarihli, 2017/ 1166 E . 2018/ 8 K. sayılı kararına göre para cezasının kendine özgü “Sui Generis” bir ceza olduğunu, aynı zamanda söz konusu cezanın borçlu tarafından ilgili alacaklıya mutlak surette Borçlar Kanunu uyarınca da ödenmesi gereken para borçlarından olduğunu, borcun 16. gün sonunda ödenmemesi halinde Kanunen temerrüde düşüldüğünü, 3.16. Şirketlerinin ‘Mevzuat ve İşletme Protokolü’nün 82. maddesi uyarınca ihlalli geçiş için herhangi bir bildirim yapma yükümlülüğü altında bulunmadığı, buna karşın şirketin ihlalli geçiş tarihini takip eden 15 günlük sürede TCKN üzerinden kısa mesaj gönderimi yapmaya başladığı, OGS ve HGS hizmeti veren ilgili banka ve PTT’nin şirketleriyle abonelerin telefon ve e-posta bilgilerini paylaşmadığını, 3.17. Yukarıda da arz ve izah edildiği üzere ihlalli geçişlere ilişkin tebliğ zorunluluğu olmamakla birlikte, borç bildirimini içerir yazıların şikâyetçiye gönderildiği ve başvuru konusunda sadece bir
7 / 15plakaya ilişkin bir takım ihlalli geçişlerde düzeltme işlemlerine başlanıldığı,
belirtilmektedir .
4. Konunun daha kapsamlı araştırılması amacıyla Kurumumuzun, 28/ 05/ 2018 tarih ve E.
sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Posta Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Genel
Müdürlüğünün 07/ 06/ 2018 tarihli ve E. sayılı yazısında; 4.1. ICA Şirketi işletimindeki otoyolları kullanan HGS müşterilerinin söz konusu otoyollardaki geçişlerine yönelik itirazlara ilişkin, ilgili şirket tarafından itirazların düzeltilmesi mekanizması kapsamında yalnızca müşterilerin bakiye bilgilerinin değil, HGS hesaplarına ilişkin verilerin de talep edildiği, talep edilen bilgilerin, bilgi güvenliği ve kişisel verilerin korunması kapsamında 6698 sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanununun “Kişisel Verilerin İşlenme Şartları” başlıklı 5.
maddesindeki “Kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez .” hükmü doğrultusunda; kullanıcının açık rızasının bulunması, PTT ile iletişime geçerek kendisi tarafından kendisine ait kişisel verilerin 3. kişiye firmaya aktarabilmesi hususunda açık rızasının bulunduğunu bildirmesi halinde, sisteme aktarılması gerekli olan bilgiler dışında diğer kişisel veri niteliğindeki kullanıcı bilgilerinin de, çağrı merkezlerine iletilmek üzere ilgili firma ile paylaşabileceğinin mütalaa edildiği, 4.2. Şikâyetlerin çözümü için ICA şirketi ile bankacılık tarafında gerekli çalışmaların yapıldığı , 4.3. KGM işletimi kontrolünde olan otoyolları kullanan müşteri itirazlarının KGM tarafından cevaplandırıldığı, bu kapsamda HGS Çağrı Merkezi oluşturulduğu , müşterilerin 0850 460 60 60 numaralardan ve hgs@gkgm gov.tr e-posta adresi üzerinden itiraz, talep ve şikâyetlerini iletebildiği, ayrıca 0850 444 1 88 numaralı çağrı merkezi üzerinden müşterilerin hesap ve geçiş hareketleri, bakiye sorgusu v.b konularda bilgilendirildiği, itiraz v.b. durumlar için ilgili şirket ve kurumlara gereken yönlendirmenin yapıldığı, 4.4. HGS ve OGS Ortak Çağrı Merkezinin devreye alınması aşamasında KGM’ye gerekli teknik ve idari desteğin sağlandığı, KGM sorumluluğunda bulunan otoyollarda yaşanan problemlere ilişkin itirazların KGM’ye, Yap-İşlet-Devret otoyollarında yaşanan problemlerin ise otoyol işletmecisi şirkete iletildiği, 4.5. İlgili Şirket ile PTT arasında imzalanmış olan ‘Bankacılık Hizmetleri Sözleşmesi’nin
“PTT’nin Yükümlülükleri” başlıklı 5.1.8. maddesinde ; “ PTT, kullanıcının veya şirketin kendisine veya şirkete ilettiği şikâyetleri dikkate almakla, karşılaşılan sorunun giderilmesi yönünde gerekli azami gayreti göstermekle yükümlüdür . Söz konusu şikâyetlerin şirket kaynaklı olması halinde PTT, şirketi de bilgilendirmek kaydıyla kullanıcısını şirket ile iletişime geçmesi için yönlendirebilir .”, “Kullanıcılara bilgi verme” başlıklı 8.1. maddesinde; “PTT, şirketten hiçbir bedel talep etmeksizin kullanıcıların karşılaştığı sorunların çözümü için kullanıcıya hizmet verir; kullanıcı ve kullanıcı adaylarından gelecek bilgi edinme, bilgi alma taleplerini karşılamak üzere mevcut müşteri hizmetleri birimi üzerinden ilerler .”, 8.2. maddesinde; “Şirket kendisinden kaynaklanan şikâyetlerin değerlendirilmesi ve şikâyet konusu sorunların giderilmesi hususunda kendi çağrı merkezi aracılığıyla ve mevcut çalışma yöntemleriyle hizmet verir .” hükümleri doğrultusunda itirazların ICA’ya iletildiği,
8 / 154.6. Plakanın el değiştirmesi, v.b durumlarda müşteri mağduriyetinin giderilmesi noktasında
kullanıcılara plakaları üzerine aynı sınıfta, üst sınıf olmaksızın birden fazla HGS ürünü alabilme imkânı sağlandığı, 4.6.1. Geçiş esnasında okunan etiketin iptal etiket ya da bakiyesi yetersiz bir etiket olması durumunda, tahsilatın gerçekleştirilemediği durumların gerçekleşebildiği, 4.6.2. Belirtilen durumun ilk provizyon sorgu anına ait bir durum olup, ilgili Ücret Toplama Sistemi işleticisi tarafından söz konusu geçişin plaka ile tekrar HGS den sorgulaması durumunda plakadan, bakiyesi yeterli aktif bir HGS ürün eşleştirilmesi yapılarak tahsilat yapılabileceği, belirtilmektedir .
5. Yine konunun daha kapsamlı araştırılması amacıyla Kurumumuzun, 28/ 05/ 2018 tarih ve E.
sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Emniyet Genel Müdürlüğünden alınan Bila tarihli ve sayılı yazıda; 5.1. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı (yeni adıyla Ulaştırma ve Altyapı
Bakanlığı) KGM ve Alt Yapı Yatırımları Genel Müdürlüğü ile EGM arasında 30/ 06/ 2016 tarihinde yapılan protokol doğrultusunda bilgi paylaşımlarının ICA şirketiyle değil Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı KGM ile yapıldığı , söz konusu protokol gereğince KGM tarafından sorgu parametresi olarak gönderilen “İhlal Tespit Tarihi ve Saati” EGM kayıtlarındaki
“Sahiplik Belge Tarihi” bilgisi ile karşılaştırılmak suretiyle “Araç Tescil Plakası” bakımından uyumlu kayıt tespit edilmesi durumunda ilgili aracın bilgilerinin Polnet veri hattı üzerinden KGM’ye anlık dönüldüğü ve herhangi bir gecikme yaşanmadığı belirtilmektedir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . …”, 7. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun Görevi’ başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; ‘Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .’ , 8. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi” başlıklı 116 ncı maddesinde; “Trafiği tehlikeye düşürecek, engel olacak şekilde veya yasaklanmış yerlerde park etmiş araçlara veya trafik kural ve yasaklarına aykırı davranışları belirlenmiş bulunan, karayolları ağırlık kontrol mahallerinde işaret, ışık, ses veya görevlilerin ikazına rağmen tartı sistemine girmeden seyrine devam eden ve sürücüsü tespit edilemeyen araçlara tescil plakalarına göre ceza veya suç tutanağı düzenlenir . Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araç sahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligat yapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tutanaklar ilgili tahsil dairesinin ilân asmaya mahsus yerinde liste
9 / 15halinde ilân edilir, ilân tarihini takip eden otuzuncu gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve
115 inci maddelerde belirtilen şekilde takip ve tahsil olunur .”,
9. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun
“Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30 uncu maddesinde; “Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarında idarî para cezası verilir… . Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ve ikinci fıkrasında yer alan idarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir . Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idarî para cezaları 21/ 7/ 1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir . Vergi daireleri tarafından tahsil edilen geçiş ücretleri, tahsilâtın yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Genel Müdürlük hesaplarına akta rılır… 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden, işletici şirket tarafından geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte, bu ücretin dört katı tutarında ceza, genel hükümlere göre tahsil edilir… 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından ücretsiz geçiş yapan araçlar, işletici şirket tarafından bu maddenin yedinci fıkrasında öngörülen sürenin bitimini takip eden ilk iş gününde en yakın trafik kuruluşuna bildirilir .
Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapanlardan, ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere, bu maddenin birinci fıkrası ile beşinci fıkrasında belirtilen cezalar uygulanmaz … Bu maddenin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, yedinci ve sekizinci fıkraları Bakanlık tarafından işletilen otoyolları ve erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için; beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları ise Bakanlık tarafından 3996 sayılı
Kanun ve diğer ilgili kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için de uygulanır .”, Geçici 3 üncü maddesinde; Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden yapılmış olan geçişlerde araç sahiplerine bu Kanunun 30 uncu maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tahakkuk ettirilen ancak bu maddenin yürürlük tarihi itibarıyla tahsilatı yapılmamış olan para cezaları hakkında bu Kanunun 30 uncu maddesinde yer alan oranlar uygulanır .” 10. 5326 sayılı Kabahatler Kanununun “Soruşturma Zamanaşımı” başlıklı 20 nci maddesinde; “…Ancak, 89 uncu maddesi hariç olmak üzere 1111 sayılı Askerlik Kanunu, 2839 sayılı Milletvekili
Seçimi Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle
Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun, 3376 sayılı Anayasa Değişikliklerinin
Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanun, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 5490 sayılı Nüfus
Hizmetleri Kanunu ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemez, verilmiş olanlar düşer . Nispî idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde zamanaşımı süresi sekiz yıldır . Zamanaşımı süresi, kabahate ilişkin tanımdaki fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlar . Kabahati oluşturan fiilin aynı zamanda suç oluşturması halinde suça ilişkin dava zamanaşımı hükümleri uygulanır .”,
10 / 1511. 14/ 05/ 2012 tarihli ve 28292 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Genel
Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar İle Erişme Kontrolünün Uygulandığı
Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin
“Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde ; “ Geçiş ücreti : Ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücretini… ifade eder .”, Ücret ödemeden yapılan geçişlere dair işlemler” başlıklı 9 uncu maddesinde; “ Bu Yönetmelik kapsamında geçişi ücretli olduğu halde ücret ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine 6001 sayılı Karayolları
Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 30 uncu maddesine göre o güzergâhın en uzun mesafesine ait geçiş ücretinin on katı tutarında idari para cezası verilir . En uzun mesafe, ücret ödemeden çıkış yapılan gişelere en uzak mesafede olan gişe dikkate alınarak belirlenir .
Ücret ödemeden geçişin yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde ödemesiz geçiş yapan aracın plakasına ait hesabın, ilgili tarafından Ana Kontrol Merkezine bildirilmesi durumunda cezasız geçiş ücreti bu hesaptan tahsil edilir . Ödemesiz geçiş ücreti bedelinin ödenmesinden araç sahibi sorumludur… İdari para cezaları ile geçiş ücretleri, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödenir . Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idari para cezaları, 21/ 7/ 1953 tarihli ve 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir . İdarenin ücret toplama sistemlerine yönelik tesis ettiği kameralarla tespit edilen görüntülerin saklanması, ücret toplama sisteminin çalıştırılmasına yöneliktir . Kamera görüntülerinin incelenmesini gerektiren itirazlar geçiş ücreti ve idari para cezasının ödemesini durdurmaz…”, “Geçiş ücreti sistemlerinin kullanımı” başlıklı 10 uncu maddesinde; “ Geçiş ücreti toplama sistemleri idare tarafından belirlenir . Sürücü, idare tarafından kurulmuş sistemlerde kendisinin kullandığı ödeme sistemine ait giriş ve çıkışta bulunan şeritleri, kurallara uygun olarak kullanmak zorundadır . Bu şeritlerin dışındaki çıkış şeritlerinden geçiş yapılması halinde cezalı geçiş ücreti tahakkuk ettirilir . Sürücüden kaynaklanan nedenlerle giriş veya çıkış bilgisinin olmadığı durumlarda en uzak mesafe ücreti uygulanır . Bu uygulamaya itiraz, geçişten itibaren 45 gün içinde
Ana Kontrol Merkezine yapılabilir . Geçişi ücretli yoldan çıkış, giriş saatinden 12 saatten sonra yapılırsa, en uzun mesafe geçiş ücreti uygulanır . Geçişi ücretli karayolunda aynı noktadan giriş-çıkış yapılması (U dönüşü) durumunda en uzun mesafe geçiş ücreti uygulanır . İdarece, dağıtımı ve kredi yüklemesi yapılan kartlardan, yapılan masrafların karşılığı olarak idare tarafından belirlenen miktarda işlem bedeli alınır .”, hükümlerine amirdir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Kısmi Tavsiye Kısmi Ret Karar Önerisi ”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Şikâyetçinin şirketine ait araçlara Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Çevre Otoyolunu işleten ICA işletmesince ihlalli geçiş sonrasında ceza kesilmesi ve şikâyetçinin geçişlerde ihlal olmadığı itirazı üzerine talebin idare tarafından reddedilmesi sonucunda uyuşmazlığın çıktığı anlaşılmaktadır .
11 / 1514. Bilindiği üzere, HGS ve OGS, araçların gişelerde beklemeden geçmesine imkân sağlayan, tam
otomatik bir elektronik ücret toplama sistemleridir . Bu sistemler, paralı yollardaki ücret toplama işlemini elektronik olarak gerçekleştirerek gişelerdeki beklemeyi ortadan kaldırmakta, kayıtlı araç sahiplerinin araçlarını durdurmalarına gerek kalmadan borçlandırmakta, ticari işletmelere ait araçların yolculuk süresini azaltılmasını ve araçların rota takipleri yapılmasını sağlayarak işletme maliyetlerini düşürmekte, kullanıcılara makul ücretler karşılığında daha hızlı seyahat imkânı sunarak karayolu ulaşımında daha az yakıt ile daha verimli seyahatin yapılmasına olanak sağlamaktadır .
15. Bu kapsamda, ülkemiz karayolu ağında, otoyol ve köprülerde ilk olarak 1999 yılında OGS uygulanmaya başlamış, daha sonra ise sürücülerin yanlarında taşıyabilecekleri elektronik kartlar ile ödeme yapılması sağlanan Kartlı Geçiş Sistemi (KGS) devreye alınmış, 01/ 02/ 2013 tarihinden itibaren ise KGS tamamen kaldırılarak yerine HGS uygulaması başlatılmıştır .
16. Şikâyet başvurusuna ilişkin olarak KGM aracılığıyla ICA şirketi tarafından Kurumumuza gönderilen ve ayrıntılarına 3 No.lu paragrafta yer verilen bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucu; şikâyete konu ihlalli geçiş yapan araçlara ilişkin sadece plakalı aracın geçişlerinde plaka uyumsuzluğunun tespit edildiği, başvuruya konu tüm plakalara ilişkin ihlalli geçiş anını gösterir fotoğraf ve geçiş dökümlerinin açıkça kanıtlandığı, plakalı araca ilişkin ortaya çıkan uyuşmazlık konusu hakkında ise düzeltme işlemlerine başlanıldığı anlaşılmaktadır . ICA şirketi tarafından şikâyetçiye ihlalli geçişlerinden kaynaklı borcuna ilişkin olarak 22/ 08/ 2017 tarihli, sayılı borç bildirim yazısı gönderildiği ve 26/ 08/ 2017 tarihinde şikâyetçiye tebliğ edildiği anlaşılmış olup, söz konusu ihlalli geçişlere ilişkin hukuka aykırı bir işlemin gerçekleşmediği tespit edilmiştir .
17. Diğer taraftan, Kurumumuza son dönemde KGM tarafından işletilen köprü ve otoyollar ile Yap
İşlet Devret modeli ile yapılarak özel şirketler tarafından işletilen köprü, otoyollar ve tünel geçişlerinde ağırlıklı olarak HGS ve OGS’yi kullanan gerçek ve tüzel kişiler kişilerden aracın plakasının sistem tarafından yanlış okunması nedeniyle kendisine ait olmayan araca ilişkin olarak
HGS cezası gelmesi, bulunduğu il sınırları dışına aracıyla hiç çıkmadığı halde HGS cezası gelmesi, aracını devrettiği (sattığı) halde eski aracına ilişkin olarak devir tarihinden sonra HGS cezası gelmesi, hesabında yeterli bakiye olduğu halde sistemde yetersiz bakiye görünmesi nedeniyle HGS cezası gelmesi, araçta HGS etiketi bulunan araca OGS ya da OGS etiketi bulunan araca HGS cezası gelmesi, taşıma araçlarının arkasındaki kasaların (dorselerin) plakası ile taşıma araçlarının plakasının farklı olması nedeniyle normalden fazla ceza kesilmesi, kesilen HGS ve OGS cezalarının zamanında bildirilmemesi diğer bir ifadeyle çok geç ( 1 yıl sonra gibi) tebliğ edilmesi gibi nedenlerden kaynaklı mağduriyetler yaşandığı iddiasıyla çok sayıda başvuru alınmıştır .
18. HGS-OGS geçişlerine ilişkin Kurumumuza gelen ve ayrıntılarına yukarıdaki paragrafta yer verilen söz konusu şikâyetler sonrasında konunun daha geniş kapsamda araştırılarak HGS-OGS geçişlerine ilişkin sorun alanları ortaya konularak genel tespitlere yer verilmiştir . Bu bağlamda da şikâyete konu alanda görevli ilgili idarelerden bilgi belge taleplerinde bulunulmuş, idarelerden alınan ve ayrıntılarına 2, 3, 4 ve 5 No.lu paragraflarda yer verilen cevaplar doğrultusunda da otoyol, köprü ve tünel geçişlerinde HGS-OGS sisteminden kaynaklı aksaklıkların giderilmesi için alınacak tedbirlere bu paragrafın devamında yer verilmiştir .
19. Söz konusu aksaklıkların giderilmesi için;
12 / 1519.1. Kurumumuza HGS – OGS ihlalli geçişlerine ilişkin alınan şikayetlerin incelenmesi sonucu
(Bknz : 2017/ 9969, 2017/ 9976, 2018/ 8250, 2018/ 8294, v.b) ihlalli geçişlere ilişkin etkin itiraz mekanizmasının olmadığı, özel şirketler tarafından işletilen Kuzey Marmara ( 3.Boğaz Köprüsü dahil) Otoyolu Projesi, Odayeri-Paşaköy ( 3.Boğaz Köprüsü dahil) Kesimi, (İşletmeci : lCA, İçtaş, Astaldi, Gebze – Orhangazi-İzmir (İzmit Körfez Geçişi ve Bağlantı Yolları dahil) Otoyolu, (İşletmeci : Otoyol Yatırım ve İşletme A.Ş.), Avrasya Tüneli (İşletmeci : Avrasya Tüneli İşletme
İnşaat ve Yatırım A.Ş.) gibi yollarda yaşanacak HGS-OGS geçiş ihlallerine ilişkin söz konusu şirketlerin etkin itiraz mekanizması kurarak söz konusu itirazları makul sürede cevaplandırması, 19.2. Söz konusu ihlalli geçişlerin yaşanmasına sebep olan etiketin yanlış yapıştırılması, taşıma araçlarının arkasındaki kasaların (dorselerin) plakası ile taşıma araçlarının plakasının farklı olması, plakaların kirli olmasından dolayı plakanın okunamaması gibi durumlarda her ne kadar otoyolları kullanan müşterilerin sorumluluğu olsa da ihlalli geçişlerin önlenmesi ve mağduriyetlerin giderilmesi için müşterilerin HGS-OGS kullanımına ilişkin kamuoyuna yönelik etkin bir farkındalık çalışması yapılması (kamu spotu, billboard, afiş vb. ) gerektiği, 19.3. HGS-OGS geçişlerinde yaşanan ihlal sonrasında her ne kadar Mevzuat ve İşletme
Protokolünde bildirim yapılma zorunluluğu olmasa da mağduriyetlerin yaşanmaması için protokolün tekrar gözden geçirilerek yaşanan ihlal sonrasında cezanın kişiye bildirimine yönelik protokole hüküm konulması, 19.4. HGS-OGS bakiyelerine ilişkin otoyolların imtiyazına sahip şirketler ile PTT ve ilgili bankalar arasında bakiye bilgisi konusunda kişisel verilerin gizliliği çerçevesinde bir uyuşmazlık olduğu ve bilgi paylaşımı yapılmaması sonucu mağduriyet ortaya çıkabileceği, söz konusu mağduriyetlerin giderilmesi için imtiyaz sahibi şirketlerle PTT ve ilgili bankaların bir araya gelerek kişisel verilerin gizliliği ilkesini de göz önünde bulunduracak şekilde HGS-OGS bakiye bilgisinin paylaşımına yönelik bir çalışma gerçekleştirilmesi, 19.5. Aracın devredilmesi (satılması) eski araca ilişkin olarak devir tarihinden sonra HGS-OGS cezası gelmesi sorununa ilişkin ise; araç satış işlemlerinin EGM tarafından ivedilikle KGM iletilmesi ve KGM’nin de ilgili şirketlerle bilgi akışını hızlı bir şekilde sağlayarak geçiş ücretini ödemeyen araç sahiplerinin doğru ve güncel bilgileri ile adreslerinin KGM aracılığı ile EGM tarafından imtiyaz sahibi şirketlerle paylaşılması gerektiği değerlendirilmiştir .
20. Yukarıdan bu yana tüm açıklananlar, şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu ihlalli geçiş yapan araçlara ilişkin hukuka aykırı bir işlemin gerçekleşmediği tespit edilmiştir . Bununla birlikte HGS-OGS kullanımına ilişkin uyuşmazlıkların azaltılması için vatandaşların bilgilendirilmesi, ihlalli geçiş sonrasında cezaların kişilere tebliğ edilmesi, kişisel verilerin gizliliği çerçevesinde HGS-OGS bakiye bilgilerinin uyuşmazlıkların çözümü için ilgili kişi ve şirketlerle paylaşılması, araç satış işlemlerine ilişkin araç sahiplerinin doğru ve güncel bilgileri ile adreslerinin kurum ve kuruluşlar arasında sağlıklı bir şekilde paylaşımı için KGM, EGM, PTT ve imtiyaz sahibi şirketlerin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın koordinasyonuyla bir araya gelerek uyuşmazlıkların çözümü ve yaşanan sorunların tekrar etmemesi noktasında gerekli düzenlemeleri yapmaları gerektiği tespit edilmiştir .
13 / 15B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir . Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 29/ 05/ 2018 tarihli ve
E .9120 sayılı yazı ile bildirilmiş olup İstanbul Sulh Ceza Mahkemelerine yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, ŞİKÂYETİN KISMEN REDDİ İLE
KISMEN KABÜLÜNE;
– Şikâyetçinin şikâyete konu ihlalli geçiş yapan araçlarına ilişkin olarak kesilen cezaların iptaline yönelik taleplerinin REDDİNE, – Bununla birlikte,
HGS-OGS kullanımına ilişkin uyuşmazlıkların azaltılması için vatandaşların bilgilendirilmesi,
İhlalli geçiş sonrasında cezaların kişilere bildirilmesi,
Kişisel verilerin gizliliği çerçevesinde HGS-OGS bakiye bilgilerinin uyuşmazlıkların çözümü için ilgili kişi ve şirketlerle paylaşılması,
Araç satış işlemlerine ilişkin kurum ve kuruluşlar arasında güncel bilgi akışının sağlıklı bir şekilde paylaşılması, hususlarında KGM, EGM, PTT ve imtiyaz sahibi şirketlerin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının koordinasyonuyla, Kişisel Verileri Koruma Kurumu gibi konuyla ilgili Kurum ve Kuruluşlarla da bir araya gelinecek şekilde uyuşmazlıkların çözümü ve yaşanan sorunların tekrar etmemesi noktasında
Kurumumuzun tespit ve değerlendirmeleri de dikkate alınacak şekilde toplantı yapılması ve toplantı sonucunda alınacak kararlar doğrultusunda yapılmakta olan çalışmaların bir an evvel sonuçlandırılarak gereken düzenlemelerin ivedilikle hayata geçirilmesi hususunda
KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE, EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE,
POSTA TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASI,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
14 / 15Karayolları Genel Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ULAŞTIRMA ve ALTYAPI BAKANLIĞINA, KARAYOLLARI
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE, EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE, POSTA TELGRAF
TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi