|
ÖZET: Başvuran, 02/03/2020 tarihinde satın aldığı aracının HGS sisteminde yabancı olarak tanımlandığı ve bu nedenle HGS kartı oluşturamadığını belirtmektedir. Bu durum, 27/07/2020-26/08/2020 tarihleri arasındaki köprü geçişlerinin sistemde geç görünmesine yol açmış, dolayısıyla cezalı geçişler için ödeme yapamamıştır. Başvuru, HGS sistemine geç yansıyan ihlal cezalarının iptali ve 02/03/2020 tarihinden önceki borçların tahsil edilmemesi talebini içermektedir.
Karayolları Genel Müdürlüğü, başvuranın iddialarını değerlendirerek, belirtilen tarihlerde aracın HGS ve OGS hesabının bulunmadığını, bu nedenle cezalı geçişlerin ödenmesi gerektiğini ifade etmiştir. İlgili mevzuat gereği, geçiş ihlali sonrası 15 gün içinde yeterli bakiye ile HGS hesabı açılması zorunludur. Başvuranın HGS etiketini 10.09.2020 tarihinde alması, geçiş ihlallerinin bu tarihten önce gerçekleşmesi nedeniyle cezaların uygulanması hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiştir. 02/03/2020 tarihinden önceki geçiş ihlali ve cezasının iptaline, ayrıca idari para cezalarının tebliğ sürecinin hızlandırılmasına yönelik önerilerde bulunulmuştur. Bu bağlamda, idarenin tebligat süreçlerini iyileştirmesi ve cezaların mümkün olan en kısa sürede ilgililere iletilmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/15872-S.21.25401
BAŞVURU NO : 2021/10544
KARAR TARİHİ : 08/11/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuran kişinin HGS sistemine geç yansıyan cezalarının iptal talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi 09.06.2021 tarihli başvurusunda özetle, plakalı aracı 02/03/2020 tarihinde satın aldığını; PTT sisteminde yabancı olarak tanımlandığı için adına HGS kartı oluşturamadığının PTT tarafından bildirildiğini; bazı köprü geçişleri sisteme yansıdığı için ödeme yapabildiğini ancak HGS sisteminden kaynaklı sorundan dolayı 27/07/2020-26/08/2020 tarihleri arasındaki geçişlerini 3-4 ay sonra sistemde göründüğü için cezasız şekilde ödeme yapamadığını söz konusu geçişlerle ilgili tebligatların 08/06/2021 tarihinde gönderildiğini hatta aracın 02/03/2020 tarihinden önceki ihlalli geçişleri için de cezaların tebliğ edildiğini iddia ederek HGS sistemine geç yansıyan ihlal cezalarının silinip cezasız ödeme yapmasını ve 02/03/2020 tarihinden önceki borçların kendisinden tahsil edilmemesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca şikayet edilen idareden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Karayolları Genel
Müdürlüğü’nden alınan 20/09/2021 tarihli ve – / sayılı cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle;
2.1. plakalı araç 01.03.2020 ile 26.08.2020 tarihleri arasında (5) adet Köprü
İstasyonu OGS sisteminden geçiş ihlali yapmış olup, bu amaçla kurulan sistem tarafından aracın fotoğrafı çekilmek sureti ile geçiş ihlal yaptığı tespit edilmiştir. Geçiş ihlali yapan aracın adres ve plaka bilgileri (dijital ortamda) Emniyet Genel Müdürlüğünden istenmiş ve gelen adres doğrultusunda ile yasal süre içerisinde ilgilisine tebligatlar yapılacaktır.
2.2 Davacı dava dilekçesinde ihlalli geçişlerinin zamanında sisteme yansımadığından cezalı geçişlere
maruz kaldığını belirtmiş anacak, ihlalli geçiş yapıldıktan sonraki yasal süre (15) onbeş gün içerisinde yeterli bakiyeye sahip OGS-HGS üyeli açılma zorunluluğu vardır.
2.3. plakalı araca adına “ ” nolu HGS etiketi 10.09.2020
TARİHİNDE SATIN ALINMIŞ, ihlalli geçişler ise HGS ETİKETİ ALINMADAN ÖNCE 01.03.2020 ile
26.08.2020 tarihleri arasında gerçekleşmiş olup, yasal süre olan (15) gün içerisinde HGS etiket hesabı
açılmadığı, HGS Hesap tablosundan anlaşılmış, sistemlerimizde herhangi bir düzeltme yapılamamış olup cezalı geçişlerin ödenmesi gerekmektedir.
2.4. Yani ihlal geçiş tarihlerinde Plaka üzerine kayıtlı HGS ve OGS hesabı bulunmadığından cezalı işleme maruz kalmıştır
2.5. Davaya konu işlem hukuka uygundur. Davacının iddia ettiği gibi haksız bir işlem yoktur.
plakalı aracın ilgili tebligat 16.05.2018 tarih 7144 sayılı kanuna göre düzenlenmiş olup, 01.03.2020 ile 26.08.2020 tarihleri arasında (5) adet geçiş ücreti ve İdari Para Cezası “106,25” TL ödenmesi gerekmektedir.
2.6. 15.04.2015 tarihli Resmi Gazete`de yayımlanarak yürürlüğe giren 6639 sayılı Kanunla “o güzergahın en uzun mesafesine” ibaresi “geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye “ olarak 7 inci fıkrasında yer alan “yedi gün ibaresi “on beş gün” olarak değiştirilmiş ve bu kanuna geçici madde eklenerek “Bu kanunun 33 üncü maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan ödemesiz geçişlere söz konusu madde ile yapılan değişiklik öncesi 6001 sayılı kanunun 30 uncu maddesinin 1 inci ve
7 inci fıkraları hükümleri uygulanır.” Hükmü konulmuştur.
2.7. Dava konusu olay, 2918 sayılı Kanunun 116. Maddesine ilişkin olmayıp 6001 sayılı Kanunun 30.
Maddesine ilişkindir. Bu nedenle kanun gereği tebligatın 7 iş günü içinde yapılma zorunluluğu yoktur.
2.8. 6111 Sayılı Kanun’un 22.Maddesinde “ 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü (31.12.2021) bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilmez, verilmiş olanlarda düşer” denilmektedir.”
ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının,
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye
Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
3.2. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinde;
“İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır… Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idarî eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez…” ,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
5. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi” başlıklı 116 ncı maddesinde;
“Trafiği tehlikeye düşürecek, engel olacak şekilde veya yasaklanmış yerlerde park etmiş araçlara veya trafik kural ve yasaklarına aykırı davranışları belirlenmiş bulunan, karayolları ağırlık kontrol mahallerinde işaret, ışık, ses veya görevlilerin ikazına rağmen tartı sistemine girmeden seyrine devam eden ve sürücüsü tespit edilemeyen araçlara tescil plakalarına göre ceza veya suç tutanağı düzenlenir.
Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araç sahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligat yapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tutanaklar ilgili tahsil dairesinin ilân asmaya mahsus yerinde liste halinde ilân edilir, ilân tarihini takip eden otuzuncu gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve 115 inci maddelerde belirtilen şekilde takip ve tahsil olunur.”,
6. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun;
6.1. “Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30’uncu maddesinde;
“(1) Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarında idarî para cezası verilir…
(3) Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ve ikinci fıkrasında yer alan idarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idarî para cezaları 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir. Vergi daireleri tarafından tahsil
edilen geçiş ücretleri, tahsilâtın yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Genel Müdürlük hesaplarına aktarılır.
(4) Birinci fıkra uyarınca ödenmesi gereken idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ödenmeden, kabahatin işlendiği araçların fennî muayeneleri ile satış ve devirleri yapılmaz.
(5) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden, işletici şirket tarafından geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte, bu ücretin dört katı tutarında ceza, genel hükümlere göre tahsil edilir. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle: 16/5/2018-7144/18 md.)
(6) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından ücretsiz geçiş yapan araçlar, işletici şirket tarafından bu maddenin yedinci fıkrasında öngörülen sürenin bitimini takip eden ilk iş gününde en yakın trafik kuruluşuna bildirilir.
(7) Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapanlardan, ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere, bu maddenin birinci fıkrası ile beşinci fıkrasında belirtilen cezalar uygulanmaz. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/18 md.) Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen yabancı plakalı araçlara uygulanan idari para cezaları için bu fıkrada belirlenen on beş günlük süre beklenmez…
(9) (Ek: 16/5/2018-7144/18 md.) Bu maddenin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, yedinci ve sekizinci fıkraları Bakanlık tarafından işletilen otoyolları ve erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için; beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları ise Bakanlık tarafından 3996 sayılı Kanun ve diğer ilgili kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için de uygulanır.”,
7. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun “Soruşturma Zamanaşımı” başlıklı 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ek cümlede;
“(Ek cümle: 13/2/2011-6111/22 md.) Ancak 1111 sayılı Askerlik Kanunu, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi
Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve
İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun, 3376 sayılı Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması
Hakkında Kanun, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemez, verilmiş olanlar düşer.”
8. 14/05/2012 tarih ve 28292 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Karayolları Genel
Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün Uygulandığı
Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin; “Ücret ödemeden yapılan geçişlere dair işlemler” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“(1) Bu Yönetmelik kapsamında geçişi ücretli olduğu halde ücret ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine (Değişik ibare: RG-15/1/2019-30656 Mükerrer) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün
Hizmetleri Hakkında Kanunun 30 uncu maddesine göre o güzergâhın en uzun mesafesine ait geçiş ücretinin on katı tutarında idari para cezası verilir. En uzun mesafe, ücret ödemeden çıkış yapılan gişelere en uzak mesafede olan gişe dikkate alınarak belirlenir.
(2) Ücret ödemeden geçişin yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde ödemesiz geçiş yapan aracın plakasına ait hesabın, ilgili tarafından Ana Kontrol Merkezine bildirilmesi durumunda cezasız geçiş ücreti bu hesaptan tahsil edilir. Ödemesiz geçiş ücreti bedelinin ödenmesinden araç sahibi sorumludur. Cezalı geçiş yapan gerçek kişi hüviyetindeki araç sahibinin ölmesi durumunda varislerinden sadece cezasız geçiş ücreti tahsil edilir. Bu uygulamada araç sahibinin ölüm raporu evraka eklenir.
(3) İdari para cezaları ile geçiş ücretleri, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idari para cezaları, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir.
(4) İdarenin ücret toplama sistemlerine yönelik tesis ettiği kameralarla tespit edilen görüntülerin saklanması, ücret toplama sisteminin çalıştırılmasına yöneliktir. Kamera görüntülerinin incelenmesini gerektiren itirazlar geçiş ücreti ve idari para cezasının ödemesini durdurmaz.
(5) Geçiş ücretleri ve idari para cezaları ödenmeden kabahatin işlendiği araçların fenni muayeneleri ile satış ve devirleri yapılmaz.” hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kısmen kabulü ile kısmen reddi yönünde hazırlanan
“Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Şikâyetçinin dilekçe ve ekleri incelendiğinde, özet olarak şikâyetçi, “ plakalı aracı 02/03/2020 tarihinde satın aldığını; PTT sisteminde yabancı olarak tanımlandığı için adına HGS kartı oluşturamadığının PTT tarafından bildirildiğini; bazı köprü geçişleri sisteme yansıdığı için ödeme yapabildiğini ancak HGS sisteminden kaynaklı sorundan dolayı 27/07/2020-26/08/2020 tarihleri arasındaki geçişleri 3-4 ay sonra sistemde göründüğü için cezasız şekilde ödeme yapamadığını; söz konusu geçişlerle ilgili tebligatların 08/06/2021 tarihinde gönderildiğini, hatta aracı satın aldığı 02/03/2020 tarihinden önce gerçekleşen ihlalli geçişleri için de cezaların tebliğ edildiğini ve HGS sistemine geç yansıyan ihlal cezalarının silinip cezasız ödeme yapmasını ve 02/03/2020 tarihinden önceki borçların kendisinden tahsil edilmemesini talep ettiği; tespit edilmiştir.
11. Karayolları Genel Müdürlüğü’nden Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde, plakalı araç ile 01.03.2020 ile 26.08.2020 tarihleri arasında (5) adet Köprü İstasyonu OGS sisteminden geçiş ihlali yapıldığı, bu amaçla kurulan sistem tarafından aracın fotoğrafı çekilmek sureti ile
ihlalin tespit edildiği; geçiş ihlali yapan aracın adres ve plaka bilgileri (dijital ortamda) Emniyet Genel
Müdürlüğünden istendiği ve gelen adres doğrultusunda ile yasal süre içerisinde ilgilisine tebligatlar yapıldığı; başvuranın ihlalli geçişlerin zamanında sisteme yansımadığı hususuyla ilgili olarak da cezalı geçişlere maruz kaldığını iddiasına ilişkin ihlalli geçiş yapıldıktan sonraki yasal süre (15) onbeş gün içerisinde yeterli bakiyeye sahip OGS-HGS üyeli açılma zorunluluğu olduğu; plakalı araca adına “ ” nolu HGS etiketin ise 10.09.2020 tarihinde satın alındığı, ihlalli geçişlerin ise HGS etiketi alınmadan önceki tarihlerde yapıldığı; HGS Hesap tablosundan yasal süre olan (15) gün içerisinde HGS etiket hesabı açılmadığının anlaşıldığı bu nedenle de sistemde herhangi bir düzeltme yapılamadığı ve cezalı geçişlerin ödenmesi gerektiği; davaya konu işlemin hukuka uygun olduğu; şikayetçinin 01.03.2020 ile 26.08.2020 tarihleri arasında (5) adet geçiş ücretine ilişkin olarak 106,25 TL tutarındaki İdari Para Cezasını ödenmesi gerektiği; belirtilmiştir.
12. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun 30’uncu maddesinde, Karayolları Genel Müdürlüğü işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Karayolları Genel
Müdürlüğü tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarında idarî para cezası verileceği hükme bağlamıştır.
13. 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan düzenlemeye göre
6001 sayılı Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim
yılının son günü bitimine kadar idari para cezalarının tebliğ edilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.
14. Karayolları Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün
Uygulandığı Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğinin 3’üncü maddesinde geçiş ücreti, ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücret olarak tarif etmiştir.
15. Aynı Yönetmeliğinin 9’uncu maddesinde, geçişi ücretli olduğu halde ücret ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine 6001 sayılı Kanunun 30’uncu maddesine göre idari para cezası verileceği, ücret ödemeden geçişin yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde ödemesiz geçiş yapan aracın plakasına ait hesabın, ilgili tarafından Ana Kontrol Merkezine bildirilmesi durumunda cezasız geçiş ücreti bu hesaptan tahsil edileceği, ödemesiz geçiş ücreti bedelinin ödenmesinden araç sahibi sorumlu olacağı, idari para cezaları ile geçiş ücretleri, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödeneceği, bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idari para cezaları, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edeceği, idarenin ücret toplama sistemlerine yönelik tesis ettiği kameralarla tespit edilen görüntülerin saklanması, ücret toplama sisteminin çalıştırılmasına yönelik olacağı, kamera görüntülerinin incelenmesini gerektiren itirazlar geçiş ücreti ve idari para cezasının ödemesini durdurmayacağı, geçiş ücretleri ve idari para cezaları ödenmeden kabahatin işlendiği araçların fenni muayeneleri ile satış ve devirlerinin yapılmayacağı hüküm altına alınmıştır.
16. 2021 yılında Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan İnsan Hakları Eylem Planı, insanın maddi ve manevi varlığı ile onur ve saygınlığını devletin bütün kurum ve kuruluşlarıyla tüm işlem ve eylemlerinde koruma yükümlülüğüne vurgu yapmıştır. Bu yükümlülüğü Devletin tüm kurum ve kuruluşları, faaliyetlerini
Anayasa ve tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmelerde güvence altına alınan ve aşağıda belirtilen ilkeleri esas alarak yerine getireceğini belirlemiştir. Bu ilkeler arasında “Mevzuat, tereddüt doğurmayacak şekilde açık, net, anlaşılır ve öngörülebilir kurallar içerir, kamu otoriteleri bu kuralları hukuk güvenliği ilkesinden
ödün vermeden hayata geçirir.” şeklinde mevzuatın uygulamasının net, anlaşılır olması ve hukuk güvenliğini sağlaması hedeflenmiştir.
17. Eylem Planında yer verildiği üzere öngörülebilirlik ilkesi, hukuk güvenliği ilkesi ile de doğrudan bağlantılıdır. Bireyler, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların kamu otoritesine hangi müdahale yetkisini sağladığını, önceden bilecek durumda olmalıdır.
Hukuki öngörülebilirliğin tam olarak sağlandığı bir sistem aynı zamanda bireylere hukuk kurallarının mutlaka hayata geçirileceği güvencesini verir (İnsan Hakları Eylem Planı, Nisan 2021, s.44). Hukuk, kişilerin makul ve haklı beklentilerini öngörülebilir kurallarla karşıladığı ölçüde güven verir. Açıklanan nedenlerle Eylem Planı’nda, “Hukuki Öngörülebilirlik ve Şeffaflık” amacına yönelik olarak yasa ve ikincil düzenlemelerin kaliteli bir şekilde ve vakit geçirmeksizin yapılması belirlenmiştir (İnsan Hakları Eylem
Planı, Nisan 2021, s.133). Örneğin İdareye yapılan başvurularda idarenin cevap verme süresi 60 günden 30 güne indirilmesi şartı getirilmiş, bu doğrultuda 8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanun ile 2577 sayılı
Kanunun 10, 11 ve 13 üncü maddelerinde yapılan değişiklik ile sürelerde değişikliğe gidilmiş ve 14/07/2021 tarihinde yürürlüğe girmiş ve idarelere başvurudan itibaren bekleme süreleri 60 günden 30 güne düşürülmüştür.
18. Bu doğrultuda şikâyete konu cezaların mevzuat hükmünün öngördüğü süre içerisinde tebligatının yapıldığı görülmüş ancak anılan Kanununda belirtilen tebligat süresinin zamanaşımı süresi olduğu, bu süre; fiilin işlendiği tarihten itibaren başlayarak gerekli işlemlerin sonuçlandırılması için ilgili idarelere tanınan en çok süreyi ifade ettiği, şikayete konu idari para cezaların tebligat süreleri incelendiğinde tebligatın yaklaşık 1 yıl sonra yapıldığı, bu sürelerin günümüz şartları düşünüldüğünde çok uzun süreler olduğu, hukuki güvenlik ilkesi ve öngörülebilirlik ilkesine uygun olmadığı, anılan cezaların uygulanma amacının karayollarında trafik düzenini sağlamak ve denetlemek olduğu göz önünde bulundurulduğunda cezaların bu kadar geç tebliğ edilmesinin bu amaca uygun olmadığı ayrıca sürücülerin bu cezalar sonrası gerekli tedbir ve önlemi alması konusunda geç kalmalarına ve hatalı davranışları tekrarlamalarına yol açtığı, bu durumun trafik düzenini olumsuz etkilediği değerlendirilmektedir. Buradan hareketle günün teknolojik imkânları da kullanarak idari para cezalarının tebligatının olabilecek en kısa sürede ilgililerine gerçekleştirilmesi, karayollarında düzenin sağlanmasına ve kurallara uyumun artmasına katkı sağlayacaktır.
19. Dosya muhteviyatındaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; “
” plakalı aracın 27/07/2020, 28/07/2020, 18/08/2020 ve 26/08/2020 tarihlerinde geçiş ihlalleri yaptığı, bu geçiş ihlalinin kamera görüntüleri ile tespit edildiği, kabahatin tespit ve nitelendirilmesi ile cezanın tayin ve takdirinde herhangi bir isabetsizliğin bulunmadığı, mevzuat hükümlerinin usul ve esas yönünden doğru ve yerinde uygulandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, 01/03/2020 tarihli geçiş ihlali ve geçiş ihlaline bağlı idari para cezası uygulanması işlemine ait ödeme emrinin de başvurana tebliğ edildiği, bahse konu aracın 01/03/2020 tarihli geçiş ihlalinden sonra 02/03/2020 tarihinde başvuran adına tescil edildiği dikkate alındığında, 01/03/2020 tarihli geçiş ihlaline bağlı işlemlerin 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun
“Tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi” başlıklı 116’ncı maddesine aykırı olduğu değerlendirildiğinden, tescil öncesi 01/03/2020 tarihine ait geçiş ihlali ve geçiş ihlaline bağlı idari para cezası uygulanması işleminin iptal edilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
20. Öte yandan; 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında 6001 sayılı
Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemeyeceği, eğer verilmiş ise düşeceği düzenlemesine yer verilmiştir. Bu düzenleme ile idareye, idari yaptırım kararlarının tebliğ edilmesi için bir yılın üzerinde bir süre tanınmaktadır. Yukarıda da belirtildiği üzere
başvuru konusu yaptırımlara ilişkin tebligatlarda bu süre şartına riayet edilmiş, ancak tebligatların ortalama bir yılı aşan sürelerde ilgilisine ancak tebliğ edilebildiği tespit edilmiştir. Tebliğ süresinin uzaması, teknolojik gelişmelerin çok ilerlediği günümüzde mail, mesaj ya da mesaj yoluyla bilgilendirme yapılmaması, sürekli ihlalin gerçekleşmesi ve dört kat bedeli olan cezaların aşırı yüksek rakamlara ulaşması ile sonuçlanabilmektedir.
21. İdari yaptırım kararlarının tebliğ edilmesi süresinin bir yılı aşmasının her ne kadar mezkûr düzenleme kapsamında yasaya aykırılığı bulunmasa da, kanunun tanıdığı yetkinin geniş zaman aralıklarında ve bazı durumlarda süre sonuna kadar kullanılmasının iyi yönetim ilkelerinden
“makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmesinin bildirilmesi” ilkelerine uygun düşmeyeceği değerlendirilmektedir. Bu noktada idarenin, idari yaptırım kararlarını mümkün olan en kısa sürede tebliğ edilmesine ve takdire göre mesaj/bildirim/yazı/ihtar gönderilerek kişinin bilgilendirilmesine yönelik tedbirler alması iyi yönetim ilkelerine uygun bir yaklaşım olacaktır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde Kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarelerin işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27 inci maddesinin
“İdari para cezası… Sulh Ceza Mahkemesine başvurulabilir.” hükmüne göre cezai işlemin tesis edildiği yer
Sulh Ceza Hakimliği’ne yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre
BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ ile KISMEN REDDİNE,
Aracın başvuran adına tescil edildiği 02/03/2020 tarihinden sonra geçiş ihlali yapılması, geçiş ihlali yapılmasına bağlı olarak para cezası uygulanması ve ödeme emri gönderilmesi işlemlerinde mevzuat düzenlemelerine aykırı bir husus tespit edilememesi nedeniyle, başvuranın geçiş ihlaline bağlı anapara dışındaki ceza, faiz ve masrafların iptali talebine ilişkin başvurusunun REDDİNE;
Tescil tarihi olan 02/03/2020 tarihinden önce gerçekleşen 01/03/2020 tarihli ihlale ilişkin geçiş ücreti ve geçiş ücretine bağlı idari para cezası uygulanmasını işleminin iptal edilmesi hususu ile idari para cezalarının, iyi yönetim ilkelerinden “Makul sürede karar verme” ve “Kararın geciktirilmesinin bildirilmesi” ilkelerine uygun olarak mümkün olan en kısa sürede tebliğ edilmesine, geçiş ücreti ve idari para cezasına ilişkin takip işlemleri gerçekleştirilmeden önce takdire göre mesaj/bildirim/yazı/ihtar gönderilerek kişinin bilgilendirilmesine, ikincil mevzuatlarda yapılacak düzenlemeler ile 15 günlük yasal süresi geçerek kesinleşen trafik cezalarına ilişkin tebligat işlemlerine 30 iş günü içerisinde başlanması gerektiğine yönelik ek tedbirler alınması, hususlarında KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi