|
ÖZET: Başvuran, Ticaret Bakanlığı’nın 07.12.2023 tarihli yazısı ile Hindistan’da düzenlenecek uzmanlık eğitimine kabul edildiğini öğrenmiş ve bu eğitim için yurt dışı görevlendirme işlemi talep etmiştir. Ancak, kendisine harcırah verilmeden görevlendirileceği bildirilmiş, bu durumu kabul etmeyerek harcırah talep etmiştir. Başvuran, eğitim süresince katılımı nedeniyle oluşan maddi kaybın telafi edilmesi amacıyla görevlendirme onayının harcırahlı olarak düzenlenmesini istemiştir.
Ticaret Bakanlığı, başvuranın gönüllü olarak katıldığı bu eğitim programının Bakanlıkça verilen bir görev olmadığını, dolayısıyla harcırah ödemesi yapılmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. Ayrıca, eğitim masraflarının Hindistan Büyükelçiliği tarafından karşılanacağı bilgisi verilmiştir. İdare, başvuranın katıldığı programın kişisel gelişim odaklı olduğunu ve Bakanlıkça herhangi bir ödeme yapılmadığını ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirerek, görevlendirme onayının 6245 sayılı Harcırah Kanunu ve ilgili mevzuata uygun olarak yeniden düzenlenmesi gerektiği sonucuna varmıştır. İdarenin, başvuranın haklarını koruyacak şekilde hareket etmesi ve kararın tebliğinden sonra 30 gün içinde gerekli işlemleri yapması önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5061-S.24.7998
BAŞVURU NO : 2024/4063
KARAR TARİHİ : 10.05.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
Harcırah talebi hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 20.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; Ticaret Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 07.12.2023 tarih ve sayılı yazısında Bakanlık teşkilatı personeline duyurusu yapılan Hindistan Teknik ve Ekonomik İşbirliği
Programı uzmanlık eğitimleri kapsamında “INDIAN INSTITUTE OF FOREIGN TRADE, CENTRE FOR
WTO STUDIES” tarafından 4-13 Mart 2024 tarihlerinde düzenlenecek olan eğitim programı için kabul aldığını, akabinde söz konusu eğitime katılımının sağlanmasını teminen hakkında yurt dışı görevlendirme işlemini tesis edildiğini, söz konusu programa katılımına ilişkin Görevlendirme Makam Onayının 6245 sayılı Harcırah Kanununda belirtilen hak ve imkanlar olmaksızın tesis edileceğinin tarafına şifahen bildirilmesi üzerine, tahakkuk edecek giderler nedeniyle yasaya uygun harcırah verilmesi ya da görevden affı talebini konu edinen dilekçesi ile ilgili idareye başvuruda bulunduğunu, buna rağmen rızasının aksine tek taraflı bir tasarrufla görevlendirildiğini ve 3-14 Mart 2024 tarihlerinde Hindistan’ın Yeni Delhi şehrindeki eğitime katıldığını, Yurtdışı Gündeliklerine Dair Cumhurbaşkanı Kararının 3’üncü maddesinin birinci fıkrasında “Geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemeler gündeliklerinden indirilir.”, üçüncü fıkrasında ise, “Kurumlar, hizmetin özellikleri, mevcut ödenek miktarı, yabancı devlet, uluslararası kuruluş, resmi veya özel diğer kurum ve kuruluşlar tarafından ödeme yapılması, görev yerinde ücretsiz veya düşük ücretli yatacak yer temin edilmesi, yemek ihtiyaçlarının kısmen veya tamamen karşılanması gibi hususları dikkate almak suretiyle, ekli cetvelde gösterilen miktarlardan daha aşağı miktarda gündelik ödeyebilirler…” hükümlerinin yer aldığını, harcırah olmaksızın yurtdışı görevlendirme durumunun cari mevzuatta öngörülmediğini, katılım sağlayan personelin davet eden kurum veya ülke tarafından karşılanmayan yurt içi (yurtdışı çıkış harcı, yurt içi havaalanı transferi, pasaport defter bedeli, pasaport harcı, vize ücreti vb. gibi) ve günlük yurt dışı masrafları da olabildiğini, ayrıca, davet eden başka kurum ve ülkeler tarafından konaklama ve ulaşım masraflarının karşılandığı benzer mahiyetteki diğer görevlendirmelerde Ticaret Bakanlığının diğer birimleri tarafından tesis edilen görevlendirme onaylarının
cari mevzuata uygun olarak harcırahlı olarak tesis edildiğini iddia ederek, görevlendirme onayının, görev sebebiyle oluşan maddi kaybının telafi edilmesini teminen harcırahlı olarak tadil edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Ticaret Bakanlığı
Personel Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 02.05.2024 tarih ve – sayılı cevabi yazıda;
2.1. Bilindiği üzere, Bakanlığın görev alanına giren konularla ilgili olarak küresel gelişmeleri takip etmek amacıyla Uluslararası Ekonomik Örgütlerin yurt dışında gerçekleştirilen toplantılarında görevlendirilen personelin yurt dışı gündeliklerinin 6245 sayılı Harcırah Kanununun amir hükümlerine göre Bakanlıkça karşılandığı, bunun yanında, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Yetiştirilmek Amacıyla Yurt Dışına
Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca; mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitilmek, bilgileri artırmak, staj, öğrenim veya ihtisas yaptırılmak üzere yurt dışına gönderilen personelin aylıkları ve zorunlu giderlerinin de anılan Yönetmeliğin amir hükümlerine göre
Bakanlıkça karşılandığı, bununla birlikte, gerek Uluslararası Siyasi ve Ekonomik Örgütler gerek bazı
Ülkeler tarafından belirli aralıklarla yürütülmekte olan ve Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla Bakanlığa da bildirilen staj ve eğitim programlarının Genel Müdürlükçe ilgili personele duyurulduğu, bilgilerini artırmak amacıyla bu programlara gönüllü olarak başvuran ve ilgili programlardan kayıt/kabul alan kişiler hakkında
Bakanlıkça verilen bir görevin ifası söz konusu olmadığından herhangi bir gündelik ödemesi yapılmadığı, ayrıca, Cumhurbaşkanlığı’nın 2021/14 sayılı Tasarruf Tedbirleri konulu genelgesi kapsamında yurtdışına yapılacak personel görevlendirmelerinin zorunlu hallerle sınırlı tutulduğu, katılımı gönüllük esasına dayanan bir programın zorunluluğundan bahsetmenin hayatın olağan akışına aykırı olacağı,
2.2. Dışişleri Bakanlığı İkili Siyasi İşler Genel Müdürlüğünden alınan 09.11.2023 tarihli ve sayı ve eki Hindistan Büyükelçiliğine ait Nota’da; Hindistan Teknik ve Ekonomik İş Birliği Programı (Indian
Technical and Economic Cooperation -ITECProgramme) kapsamında verilen uzmanlık eğitimlerine başvurular hakkında bilgi verilerek, eğitim programlarının listesinin iletildiği, listesi ekli programlara ilişkin detaylı bilgiye ve başvuru formlarına “http://www.itecgoi.in” sitesinden ulaşılabildiği, adayların başvurularını anılan Büyükelçiliğe iletmelerinin ardından, Büyükelçilikle temas etmeleri gerektiğinin ifade edildiği, bunun üzerine, bahse konu yazı ve eki 07.12.2023 tarih ve sayılı yazının, Bakanlık
Merkez Teşkilatı personeline duyurulduğu, ayrıca söz konusu programa başvuru yapan personelin kabul alması halinde ise durumun Bakanlık Makamına arz edilmek üzere Genel Müdürlüğe iletilmesinin talep edildiği, bu kapsamda, İhracat Genel Müdürlüğünden alınan 04.01.2024 tarihli ve sayılı ile
14.02.2024 tarihli ve sayılı yazılarında, Ticaret Uzmanı ‘ın adı geçen eğitim
programına başvurduğu ve başvurusunun Hindistan Büyükelçiliği tarafından kabul edildiğinin bildirildiği,
2.3. Başvuranın, 23.02.2024 tarihli dilekçesi ile “Hindistan Teknik ve Ekonomik İş Birliği Programı için harcırahsız görevlendirileceğini şifahen öğrendiğini, görevlendirme onayının mevzuatın ilgili hükümlerine göre tesis edilmesini harcırahsız tesis edilmesinin öngörülmesi durumunda söz konusu yurt dışı görevinden sarfınazar etmek zorunda kalacağını… ” ifade ettiği, buna istinaden, başvuran ile yapılan şifahi görüşmede; harcırahsız görevlendirilme dışında herhangi bir işlem yapılmasının mümkün olmadığı bu durumda eğitim programına katılma hakkından sarfınazar etmesi halinde herhangi bir görevlendirme yapılmayacağının kendisine bildirildiği, başvuranın, görevlendirilmeyi kabul ettiğini beyan etmesi nedeniyle onay süreci yürütülerek Bakanlık Makamından 29.02.2024 tarihli ve sayılı Onay alındığı, bu onayın,
04.03.2024 tarihli ve sayılı yazı ekinde adı başvurana tebliğ edilmek üzere İhracat Genel
Müdürlüğüne gönderildiği, başvuranın, 03-14 Mart 2024 tarihlerinde Hindistan’ın Yeni Delhi şehrindeki eğitime katıldığı ve eğitimi tamamlanmasını müteakip Bakanlıktaki görevine başladığı,
2.4. Hindistan Büyükelçiliği yetkilileri ile yapılan şifahi görüşmelerde; katılımcıların konaklama, gidişdönüş uçak ve transfer bedelleri ile eğitim ve vize ücretlerinin karşılanacağı bilgisinin edinilerek, bu bilginin adı geçenle paylaşıldığı, bu sayılanlar dışında herhangi bir ödeme yapılıp yapılmadığına ilişkin bilginin bulunmadığı,
2.5. Başvuranın katıldığı Hindistan Teknik ve Ekonomik İşbirliği Programı uzmanlık eğitimlerinin
Bakanlık adına Bakanlık görev alanına giren küresel gelişmelerle ilgili olarak düzenlenen bir toplantı olmadığı gibi daha çok teknik personelin yeterliğini artırmayı hedefleyen gönüllülük esasına dayalı ve kişisel gelişim odaklı bir program olduğu, Ayrıca ilgili personele bu eğitim programı için Bakanlıkça herhangi bir ödeme yapılmayacağı yalnızca eğitimde geçireceği 10 günlük sürenin yıllık izninden düşürülmemesi için Bakanlık Makamından “Görevlendirme Onay’ı” alınacağı bilgisinin verildiği, başvuranın da bu bilgileri kabul ederek bahse konu eğitime gönüllü olarak başvurarak katıldığı, diğer taraftan Harcırah Kanununun 37’inci maddesinde; “Mesleki bilgilerini artırmak amacıyla memuriyet mahalli dışında açılan kurs veya okullara gönderilenlere, bu Kanuna göre geçici görev gündeliği verilir.” hükmünün, Yurtdışı Gündeliklerine Dair Cumhurbaşkanı Kararının 3’üncü maddesinin birinci fıkrasında ise; “Geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemeler gündeliklerinden indirilir.”, hükmünün yer aldığı, başvuranın, bu kapsamda Bakanlıkça zorunlu bir vazifenin ifası amacıyla görevlendirilmemesi nedeniyle 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında herhangi bir ödeme yapılamayacağı,
2.6. 21.02.2024-12.03.2024 tarihleri arasında gerçekleştirilen aynı programa Ticaret Uzmanı . .’nin, Yeni Delhi’de harcırahsız olarak görevlendirilmesi hususunun Bakanlık Makamından alınan 29.02.2024 tarihli ve sayılı Onayı ile uygun görüldüğü ve adı geçenin eğitim sonrası Bakanlıktan herhangi bir ödeme talebinde bulunmadığı,
2.7. Şikâyet konusu taleple ilgili olmak üzere yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir davaya ilişkin olarak Bakanlığa bugüne kadar herhangi bir bildirim yapılmadığı,
İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun;
5.1.“Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinde, “ a. Harcırah: Bu Kanuna göre ödenmesi gereken yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını; …
g. Memuriyet mahalli: Memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü, büyükşehir belediyelerinin olduğu illerde ise il mülki sınırları içinde kalmak kaydıyla memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu ilçe belediye sınırları içinde kalan ve yerleşim özellikleri bakımından bütünlük arz eden yerler ile belediye sınırları dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu yerlerin devamı niteliğindeki mahaller ve kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerleri; h. Başka yer: Yukarıda (g) fıkrasında yazılı memuriyet mahalli dışındaki yerleri;
İfade eder.”,
5.2. “Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde,“Aşağıda gösterilen memur ve hizmetlilere muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı ile yevmiye verilir ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgah veya vazife mahalli ile istasyon,
iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası masrafları da ayrıca tediye olunur:
1. Birinci maddede yazılı kurumlara ait bir vazifenin ifası maksadıyla muvakkaten yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere…”,
5.3. “ Yurtdışında verilecek gündeliklerin miktarı” başlıklı 34 üncü maddesinde “ Bu Kanun gereğince verilecek yurtdışı gündeliklerinin miktarı, gidilecek ülkeye, memur ve hizmetlilerin aylık veya ücret tutarları ile görevin mahiyetine göre, mali yıl itibariyle Cumhurbaşkanınca tayin olunur.
Geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemeler gündeliklerinden indirilir.”,
5.4. “Yurtiçi ve yurtdışında kurslara katılanlara verilecek gündelik” başlıklı 37 nci maddesinde “
Mesleki bilgilerini artırmak amacıyla memuriyet mahalli dışında açılan kurs veya okullara gönderilenlere, bu Kanuna göre geçici görev gündeliği verilir.
Bu maksatla yabancı memleketlere gönderilenlere özel anlaşmaları gereğince, yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemeler gündeliklerinden indirilir.”,
6. 18.01.2024 tarih ve 32433 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 8104 sayılı Yurtdışı Gündeliklerine
Dair Kararın 3 üncü maddesinde “(1) Geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmî diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemeler gündeliklerinden indirilir.
(2) Kurumlar, hizmetin özellikleri, mevcut ödenek tutarı, yabancı devlet, uluslararası kuruluş, resmî veya özel diğer kurum ve kuruluşlar tarafından ödeme yapılması, görev yerinde ücretsiz veya düşük ücretli yatacak yer temin edilmesi, yemek ihtiyaçlarının kısmen veya tamamen karşılanması gibi hususları dikkate almak suretiyle, ekli cetvelde gösterilen tutarlardan daha aşağı tutarda gündelik ödeyebilir. Ancak, bu şekilde ödenecek gündeliklerin ilgililerce kabul edildiğinin görev mahallinden ayrılmadan önce idarelerine yazılı olarak bildirilmesi gerekir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan ‘Tavsiye Karar Önerisi’
Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Hindistan Teknik ve Ekonomik İşbirliği Programı uzmanlık eğitimleri kapsamında 4-13 Mart 2024 tarihlerinde düzenlenen eğitim için kabul alan, söz konusu eğitime katılımının sağlanmasını teminen hakkında yurt dışı görevlendirme işlemini tesis edilen başvuran, söz konusu programa katılımına ilişkin
Görevlendirme Makam Onayının 6245 sayılı Harcırah Kanununda belirtilen hak ve imkanlar olmaksızın tesis edileceğinin tarafına şifahen bildirilmesi üzerine, tahakkuk edecek giderler nedeniyle yasaya uygun olarak harcırah verilmesi ya da görevden affı talebini konu edinen dilekçesi ile ilgili idareye başvuruda bulunduğunu, buna rağmen, rızasının aksine tek taraflı bir tasarrufla görevlendirildiğini ve eğitime katıldığını iddia ederek, görevlendirme onayının, görev sebebiyle oluşan maddi kaybının telafi edilmesini teminen harcırahlı olarak tadil edilmesini talep etmektedir.
9. İlgili idarece gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, ilgili idare tarafından, başvuranın bilgisini artırmak amacıyla kabul alarak gönüllü olarak katıldığı eğitim programında, Bakanlıkça verilen bir görevin ifasının söz konusu olmadığının, sadece, eğitimde geçirilecek 10 günlük sürenin, başvuranın yıllık izninden düşürülmemesi için Bakanlık Makamından “Görevlendirme Onay’ı” alındığının, Hindistan Büyükelçiliği yetkilileri ile yapılan şifahi görüşmelerde; katılımcıların konaklama, gidiş-dönüş uçak ve transfer bedelleri ile eğitim ve vize ücretlerinin karşılanacağı bilgisinin edinildiğinin, bu sayılanlar dışında herhangi bir ödeme yapılıp yapılmadığına ilişkin bilginin bulunmadığının ifade edildiği görülmektedir.
10. 6245 sayılı Kanunun 34. maddesinde; bu Kanun gereğince verilecek yurtdışı gündeliklerinin miktarının, gidilecek ülkeye, memur ve hizmetlilerin aylık veya ücret tutarları ile görevin mahiyetine göre, mali yıl itibariyle Cumhurbaşkanınca tayin olunacağı, geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemelerin gündeliklerinden indirileceği hükme bağlanmakta, 37. maddesinde; mesleki bilgilerini artırmak amacıyla memuriyet mahalli dışında açılan kurs veya okullara gönderilenlere, bu Kanuna göre geçici görev gündeliği verileceği, bu maksatla yabancı memleketlere gönderilenlere özel anlaşmaları gereğince, yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmi diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemelerin gündeliklerinden indirileceği hükmü yer almakta, 5 inci maddesinde, harcırahın, bu Kanuna göre ödenmesi gereken yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını ifade ettiği öngörülmekte, 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında ise, Kanun kapsamına giren kurumlara ait bir vazifenin ifası maksadıyla muvakkaten yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere vazife harcırahı olarak yol masrafı ile yevmiye verileceği ve hamal bagaj ve ikametgah veya vazife mahalli ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası masraflarının da ayrıca tediye olunacağı hüküm altına alınmakta, 8104 sayılı Yurtdışı Gündeliklerine Dair
Kararın 3 üncü maddesinde, geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmî diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemelerin gündeliklerinden indirileceği, Kurumların, hizmetin özellikleri, mevcut ödenek tutarı, yabancı devlet, uluslararası kuruluş, resmî veya özel diğer kurum ve kuruluşlar tarafından ödeme yapılması, görev yerinde ücretsiz veya düşük ücretli yatacak yer temin edilmesi, yemek ihtiyaçlarının kısmen veya tamamen karşılanması gibi hususları dikkate almak suretiyle, ekli cetvelde gösterilen tutarlardan daha aşağı
tutarda gündelik ödeyebileceği, ancak, bu şekilde ödenecek gündeliklerin ilgililerce kabul edildiğinin görev mahallinden ayrılmadan önce idarelerine yazılı olarak bildirilmesinin gerektiği düzenlenmektedir.
11. Danıştay kararlarında belirtildiği üzere, geçici görevlendirmelere ait makam onaylarında “yolluksuz, harcırahsız” ibarelerine yer verilmiş olsa dahi 6245 sayılı Kanunun 42 inci maddesinde getirilen sınırlamalar dikkate alınarak geçici görev harcırahının ödenmesi gerekmekte olup, “yolluksuz, harcırahsız” ibareleri ancak dava açma sürelerinin hesabında dikkate alınmaktadır. Yolluk ödenmesine (hak kazanılmasına) neden olan işlemin hukuki sebebi, genellikle atama, nakil veya geçici görevlendirme işlemlerinden biri olmakla birlikte, yolluğun ödenmesi konusunda idari dava konusu olabilecek bir uyuşmazlığın doğması, yolluk konusunda bir işlemin tesis edilmiş olması koşuluna bağlıdır. Yolluk konusundaki işlem ise; ya yolluğa hak kazandıran atama, nakil veya geçici görevlendirme işlemiyle birlikte, atama, nakil veya görevlendirmenin “yolluklu veya yolluksuz” olduğunun işlemde belirtilmesi suretiyle, ya da yolluğa hak kazandığı iddiasında olan kişinin yolluk talebiyle başvurusu üzerine tesis edilebilmektedir.
Doğal olarak sözü edilen işlemle birlikte tesis edilmiş bir yolluk işleminin varlığı halinde, yani yolluklu veya yolluksuz ibaresinin işlemde yer alması durumunda dava açma süresi, yolluksuz ibaresi yer alan işlemin tebliğ tarihine göre belirlenecek; yolluk konusunda işlemde bir ibare konulmamış ya da ayrı bir işlem kurulmamış olması halinde dava açma süresi, 2577 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinde öngörüldüğü gibi ilgili tarafından yöneltilecek bir başvuru üzerine oluşacak açık veya zımni bir ret işlemine göre hesaplanacaktır. (Danıştay 5. Dairesi’nin 13/02/2014 tarihli ve E. 2013/10293, K. 2014/1031 sayılı kararı)
12. Mülga Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün ‘Harcırah’ konulu 09/08/2007 tarihli ve 15407 sayılı görüş yazısında; geçici olarak görevlendirilenlere görevlendirmeye ait makam onaylarında “yolluksuz ve harcırahsız” ibarelerine yer verilse bile 6245 sayılı Kanunun 42 nci maddesinde belirtilen sınırlamalar da dikkate alınarak geçici görev harcırahı ödenmesi gerektiğinin mütalaa edildiği ifade edilmiştir.
13. Somut olayda, her ne kadar ilgili idare tarafından, başvuranın bilgisini artırmak amacıyla kabul alarak gönüllü olarak katıldığı eğitim programında, Bakanlıkça verilen bir görevin ifasının söz konusu olmadığı ileri sürülmekte ise de, 6245 sayılı Kanunun 37 nci maddesinde mesleki bilgilerini artırmak amacıyla memuriyet mahalli dışında açılan kurs veya okullara gönderilenlere, bu Kanuna göre geçici görev gündeliği verileceğinin emredici olarak düzenlendiğini, anılan hükümde Bakanlıkça verilen bir görevin ifası kapsamında kursa katılım şartının öngörülmediğini, yukarıda yer verilen yargı içtihadı ile mülga
Maliye Bakanlığının görüş yazısında da açıkça ifade edildiği üzere, görevlendirme onay yazısında, “harcırahsız” ibaresinin yer almasının, harcırah ödemesine hak kazılması bakımından inşai bir etkisinin bulunmadığını öncelikle belirtmek gerekmektedir.
14. Bununla birlikte, hukuk devleti, insan haklarına saygılı, bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kurmak ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün davranışlarında Anayasaya ve hukuk kurallarına uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan
Devlettir. (AYM, E. 2002/38, K. 2002/89, KT: 08.10.2002) Bu kapsamda, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları doğrultusunda hareket etmesi kuşkusuz hukuk devleti ilkesinin gereklerinden birini teşkil etmektedir. Bu doğrultuda, harcırah ödemesinin, memurun görevlendirme işlemi sebebiyle katlanmış olduğu maddi külfetin tazmini amacını taşıması sebebiyle, Hindistan Büyükelçiliği yetkilileri ile yapılan şifahi görüşmelerde; katılımcıların konaklama, gidiş-dönüş uçak ve transfer bedelleri ile eğitim ve vize ücretlerinin karşılanacağı bilgisinin edinilmiş olması karşısında, ilk bakışta, ilgi idarece görevlendirme işleminin “harcırahsız” olarak tesis edilmesi işleminin hukuka uygun olduğu düşünülebilirse de, 6245 sayılı Kanunun 37. maddesinde; mesleki bilgilerini artırmak amacıyla memuriyet mahalli dışında açılan kurs veya okullara gönderilenlere, bu Kanuna göre geçici görev gündeliği verileceğinin açıkça
düzenlendiği, gerek anılan hükümde ve gerekse de 8104 sayılı Yurtdışı Gündeliklerine Dair Kararın 3 üncü maddesinde, geçici görev ile yabancı ülkelere gönderilenlere, özel anlaşmaları gereğince yabancı devlet, uluslararası kuruluş veya resmî diğer kuruluşlar tarafından ödeme yapıldığı takdirde bu ödemelerin gündeliklerinden indirileceğinin hükme bağlandığı, bu Kararın anılan ikinci fıkrasında ise, Kurumlarca, hizmetin özellikleri, mevcut ödenek tutarı, yabancı devlet, uluslararası kuruluş, resmî veya özel diğer kurum ve kuruluşlar tarafından ödeme yapılması, görev yerinde ücretsiz veya düşük ücretli yatacak yer temin edilmesi, yemek ihtiyaçlarının kısmen veya tamamen karşılanması gibi hususların dikkate alınması suretiyle, ekli cetvelde gösterilen tutarlardan daha aşağı tutarda gündelik ödenebileceğinin öngörüldüğü hususları göz önünde bulundurulduğunda, başvuranın görevlendirme onay yazısının yukarıda sözü edilen hükümlere uygun olarak tesis edildiğini kabule imkan bulunmadığı, aksinin kabulünün, hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmayacağı değerlendirilmektedir.
15. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın görevlendirme onay yazısının geri alınarak, söz konusu yazının, 6245 sayılı Kanunun 37 nci maddesi ile
8104 sayılı Yurtdışı Gündeliklerine Dair Kararın 3 üncü maddesi hükümlerine uygun olarak yeniden
düzenlenmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarelerin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın görevlendirme onay yazısının geri alınarak, söz konusu yazının, 6245 sayılı Kanunun 37 nci maddesi ile 8104 sayılı Yurtdışı Gündeliklerine Dair Kararın 3 üncü maddesi hükümlerine uygun olarak yeniden düzenlenmesi gerektiği hususunda TİCARET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; TİCARET
BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi