|
ÖZET: Başvuran, Antakya’da ikamet ettiği mahalledeki hızar atölyelerinin faaliyetlerinin sağlığını olumsuz etkilediğini iddia ederek bu atölyelerin kapatılmasını ve ruhsatlarının iptal edilmesini talep etmiştir. Başvuruda, hızar atölyelerinin neden olduğu toz, gürültü, mazot kokusu ve aşırı sıcaklık gibi sorunların astım hastalığını tetiklediği ve genel sağlık durumunu kötüleştirdiği belirtilmiştir. Antakya Belediyesi ve Hatay Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne yapılan başvurulara rağmen, gerekli denetimlerin yeterince etkin olmadığı ifade edilmiştir.
İlgili idarelerin, hızar atölyelerinin çevreye ve halk sağlığına olumsuz etkilerini azaltmak için gerekli önlemleri almadığı anlaşılmaktadır. Başvuranın şikayetleri doğrultusunda yapılan denetimlerde, gürültü seviyelerinin yönetmelik sınır değerlerini aşmadığı tespit edilse de, tüm makinelerin faaliyette olduğu bir durumda ölçüm yapılmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, atölyelerden kaynaklanan mazot kokusunun ve diğer çevresel etkilerin denetlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesiyle birlikte, hızar atölyeleri ile ilgili gerekli denetimlerin yapılması ve sağlık sorunlarının önlenmesi amacıyla ilgili idarelere tavsiyelerde bulunulmuştur. Bu tavsiyeler, çevresel gürültü, koku ve sağlık etkileri açısından gerekli önlemlerin alınmasını içermektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3772-S.5505
BAŞVURU NO : 2018/11782
KARAR TARİHİ : 28/05/2019
TAVSİYE KARARI
ANTAKYA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
HATAY ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ
HATAY BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın evinin yakınında bulunan iki hızar atölyesinin kapatılması ve ruhsatlarının iptal edilmesi talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 04/10/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan …, … Mahallesi, … Caddesi, No:239 Antakya/Hatay adresinde ikamet ettiğini, söz konusu mahallede …’nun sahibi olduğu … ünvanlı hızar atölyesinin faaliyet göstermekte olduğunu, anılan hızar atölyesi faaliyetlerinin mahallede toz, mazot kokusu, gürültü, aşırı sıcaklık, haşerat ve fare oluşumuna yol açtığını, kendisinin tüm bu nedenler ile astım hastalığına yakalandığını ve vücudunda yaygın enfeksiyon sorunuyla karşılaştığını, hızar atölyesine bağlı şikayeti ile ilgili olarak önce Antakya Belediye
Başkanlığına başvurduğunu, Zabıta Müdürlüğünce konunun çözüme kavuşturulacağı ifade edilmiş olmasına rağmen çözüme ilişkin herhangi bir işlem gerçekleştirilmediğini ve zabıta tarafından mezkur atölyeye formalite niteliğinde denetimler gerçekleştirildiğini, kendisinin bunun üzerine Antakya Kaymakamlığına başvurduğunu, Kaymakamlıkça verilen keşif emrine istinaden Antakya Belediyesinin denetimi sonucunda mezkur atölyenin depo olduğu yönünde rapor düzenlendiğini, kendisinin ardından BİMER’e başvurduğunu ve atölyenin mühürlendiğini ancak atölye sahibi …’nun mührü sökerek çalışmaya devam ettiğini, kendisinin durumu Zabıtaya bildirmesine rağmen Antakya Belediyesince konuya ilişkin hiçbir işlem yapılmadığını, atölyeye bağlı olarak evindeki sıcaklığın aşırı boyutlara ulaştığını, evinin arkasında …’na ait aktif durumda olmayan bir hızar atölyesinin daha mevcut bulunduğunu ve faaliyete geçmesi durumunda mağduriyetinin daha da büyüyeceğini belirterek yukarıda belirtilen şikayetleri ve başvuruya ek sağlık raporları çerçevesince sağlığını tehdit eden mahalle içerisinde yer alan hızar atölyelerinin kapatılmasını ve ruhsatlarının iptal edilmesini talep etmektedir.
1.1. Başvuranın Kurumumuza sunduğu ek evraklardan; diabetik retinopati, obezite, kronik böbrek yetmezliği teşhisi ile engel durumuna göre tüm vücut fonksiyon kaybı oranının %96 düzeyinde olduğu, astım tanısı ile birlikte tozlu ortamlarda astıma bağlı semptomlarının artış gösterebileceğine karar verildiği görülmüştür.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 22/10/2018 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Hatay Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 02/11/2018 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1 Şikayete konu … ve …’na ait hızar atölyelerine yönelik olarak Müdürlüklerince
04/10/2017 ve 31/10/2017 tarihlerinde denetimler gerçekleştirildiği ve 31/10/2017 tarihinde gerçekleştirilen denetim kapsamında; 2.1.1. …’na ait atölyenin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunduğunun, hızar atölyesi olarak faaliyet gösteren işletmenin meskun mahal içerisinde bulunduğunun, atölyede imalat yapılan alan kapalı olmakla birlikte atölyenin kapısı açık olarak faaliyet gösterdiğinin, tesise ait havalandırmanın tozumayı önlemek için iptal edildiğinin ve tozumayı önlemek için gerekli tedbirlerin alınması gerektiğinin tespit edildiği, 2.1.2. …’na ait işletmenin hemen üstünde konutların bulunduğunun, atölyede imalat yapılan alan kapalı olmakla birlikte atölyenin kapısı açık olarak faaliyet gösterdiğinin ve tozumayı önlemek için gerekli tedbirlerin alınması gerektiğinin tespit edildiği, 2.2. Başvuranın 05/10/2018 tarihinde Kurumumuza sunmuş olduğu şikayet dilekçesini Hatay
Barosu’na da sunması üzerine Baro Yönetim Kurulunca başvurunun Hatay İl Sağlık
Müdürlüğü ve Hatay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmesine karar verildiği, Hatay İl Sağlık
Müdürlüğünün söz konusu şikayet dilekçesini ilgisi nedeniyle 16/10/2018 tarihli yazı ile
Müdürlüklerine ilettiği, 2.3. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 08/12/2016 tarih ve 19749 sayılı yazısı ile “Çevresel
Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” kapsamında ve Bakanlık
Makamının 29/11/2016 tarih ve 51148829-622.02-19168 sayılı Olur’u uyarınca çevresel gürültüye ilişkin denetim ve idari yaptırım kararı düzenlenmesi yetkisinin Hatay Büyükşehir
Belediye Başkanlığına devredildiği, bu doğrultuda Müdürlüklerince herhangi bir gürültü ölçümü ve değerlendirmesi yapılmadığı ancak 25/08/2017 ve 25/10/2018 tarihli yazılar ile
Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığından gürültü değerlendirilmesi yapılmasının talep edildiği, Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığının 26/10/2018 tarihli cevabi yazısında; Belediye görevlileri tarafından …’na ait hızar atölyesinde makineler faaliyette iken gerçekleştirilen denetimde işletmeye en yakın hassas noktadan ölçüm yapıldığının ve ölçüm sonuçlarının yönetmelik sınır değerlerini aşmadığının kaydedildiği, 2.4. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği kapsamında, 01/11/2018 tarihinde her iki hızar atölyesinden çöken toz tayininin Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlarda ivedi olarak tespit ettirilmesinin ve sonucuna ilişkin raporlamanın
Müdürlüklerine gönderilmesinin talep edildiği, 2.5. 01/11/2018 tarihli yazı ile Antakya Belediye Başkanlığı’ndan …’na ait hızar atölyesinin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bir nüshasının talep edildiği, atölyenin ruhsatının mevcut olmaması halinde ise mevzuat çerçevesince gerekli iş ve işlemlerin yapılmasının talep edildiği belirtilmiştir.
3. Kurumumuzun 22/10/2018 tarih ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı’nın 12/11/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Şikayete konu işyerleri ile ilgili olarak Başkanlıklarınca herhangi bir iş veya işlem yapılmadığı, 3.2. 10/07/2004 tarih ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 inci maddesinin ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri ile ilgili fıkrasının (c) bendinde yer alan “Sıhhi işyerlerini, 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhi müesseseleri, umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek” hükmü gereğince söz konusu işyerlerini ruhsatlandırmak ve denetimlerini gerçekleştirmek ile ilgili olarak yetki ve sorumluluğun ilçe belediyelerinde bulunduğu belirtilmiştir.
4. Kurumumuzun 22/10/2018 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Antakya Belediye Başkanlığı’nın 06/11/2018 tarihli ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 4.1. Belediyelerince … adına 28/11/2014 tarih ve … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının ve …’na ait … Hızar Atölyesi adına 07/10/2016 tarih ve … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği, 4.2. Her iki atölyenin de gayrisıhhi işletme sınıfında faaliyet gösterdiği ve ilgili mevzuat çerçevesince denetimlerinin gerçekleştirildiği, 4.3. Antakya Kaymakamlığının 28/07/2015 tarih ve … sayılı yazısı ekinde Başkanlıklarına intikal eden ve … Mahallesinde faaliyet gösteren hızar atölyelerinin amacının dışında kullanıldığı, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının bulunmadığı iddialarını içeren …’a ait şikayet başvurusu üzerine Zabıta Müdürlüklerince gerçekleştirilen denetimde …’na ait atölyenin 3 üncü sınıf gayri sıhhi müessese sınıfında … Hızar İşletmeciliği unvanlı 28/11/2014 tarih ve … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının mevcut olduğunun, diğer işyerlerinin ise depo olarak kullandığının tespit edildiği ve söz konusu hususların 04/08/2015 tarihli tutanak ile kayıt altına alındığı, 4.4. … ve …’na ait hızar atölyelerinin yanında ikamet eden ve atölyelerin oluşturduğu ses ve tozun rahatsızlık yarattığı yönünde şikayet içeren 31/08/2015 tarih ve … sayılı BİMER başvurusuna istinaden Belediyelerince gerçekleştirilen denetim sonucunda …’na ait atölyenin işyeri açma ve çalışma ruhsatının ve vergi levhasının bulunmadığının tespit edildiği ve söz konusu hususların 02/09/2015 tarihli tutanak ile kayıt altına alındığı ve 04/09/2015 tarih ve …
sayılı yazı ile gereği için Ruhsat ve Denetim Müdürlüğüne iletildiği, 4.5. 24/06/2016 tarih ve … sayılı BİMER başvurusu ve başvuran …’ın Antakya Belediye
Başkanlığına sunmuş olduğu bila tarihli dilekçesi uyarınca Zabıta Müdürlüklerince 14/07/2016 tarihinde gerçekleştirilen denetim sonucunda …’na ait atölyenin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmadığının tespit edildiği, konuya ilişkin 14/07/2016 tarihli tespit ve görgü tutanağının tutulduğu, 04/08/2016 tarih ve … sayılı Belediye Encümen Kararı ile …’na 219,00 TL idari para cezası kesildiği, söz konusu atölyenin işyeri açma ve çalışma ruhsatı alıncaya kadar kapatılmasına karar verildiği, bu doğrultuda 23/08/2016 tarihinde söz işyerinin kapısı mühürlenmek suretiyle kapatıldığı, işletme sahibinin talebi üzerine gerekli incelemeler gerçekleştirilerek 07/10/2016 tarih ve … sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği, 4.6. Başvuranın söz konusu iki atölyenin oluşturduğu gürültü, toz, aşırı sıcaklığı şikayet etmek üzere Hatay Büyükşehir Belediyesine hitaben kaleme aldığı bila tarihli dilekçesinin, ruhsatlandırma ve denetim yetkisinin ilçe belediyelerinde olduğundan bahisle, Büyükşehir
Belediyesi Zabıta Dairesi Başkanlığınca 16/08/2018 tarih ve … sayılı yazı ekinde
Belediyelerine iletildiği ve gerekli çalışmaların yapılarak bilgi verilmesinin talep edildiği, 4.7. … sayılı ve 16/08/2018 tarihli CİMER başvurusuna istinaden Ruhsat ve Denetim
Müdürlüğünce tutulan 07/09/2018 tarihli tutanak ile 23/08/2016 tarihinde mühürlenen …’na ait işyerinin tekrar faaliyette bulunması ile ilgili yasal sürecin başlatıldığının, …’na ve …’na ait işyerlerine sırasıyla 2014 ve 2016 yıllarında işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildiğinin, gürültü şikayeti ile ilgili denetim ve idari yaptırım yetkisinin Hatay Büyükşehir Belediyesinde bulunduğunun imza altına alındığı, 4.8. Başvuranın yukarıda belirtilen bila tarihli dilekçesine istinaden Hatay Büyükşehir
Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığının 31/08/2018 tarih ve … sayılı yazısında Belediyenin teknik elemanlarınca en hassas noktadan ölçüm yapıldığının ve ölçüm sonuçlarına göre yönetmelik sınır değerlerinin aşılmadığının tespit edildiği, başvuranın gürültü dışındaki toz ve diğer şikayetleri ile ilgili değerlendirmenin ilçe belediyelerinin uhdesinde olduğu belirtilerek gereği için Belediyelerine iletildiği, Belediyelerinin 17/09/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazısında …’na ait işyerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatını haiz olduğunun ve denetimlerde ruhsata aykırı herhangi bir olumsuz durum tespit edilmediğinin belirtildiği, 4.9. Başvuranın 05/10/2018 tarihinde Kurumumuza sunmuş olduğu şikayet dilekçesini Hatay
Barosu’na da sunması üzerine Baro Yönetim Kurulunca başvurunun Hatay İl Sağlık
Müdürlüğü ve Hatay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmesine karar verildiği, Hatay İl Sağlık
Müdürlüğü’nün söz konusu şikayet dilekçesini ilgisi nedeniyle 16/10/2018 tarihli yazı ile
Belediyelerine ilettiği, 4.10. Şikayete konu hızar atölyelerine ilişkin olarak Hatay Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün 16/10/2018 tarih ve … sayılı yazısı ve Kurumumuz 22/10/2018 tarihli yazısına istinaden
Ruhsat ve Denetim Müdürlüklerince kapsamlı denetimler gerçekleştirildiği ve işyeri ruhsat dosyalarının ayrıntılı olarak incelendiği, sonucunda ruhsata aykırı herhangi bir bulgu ile karşılaşılmadığı, ancak 26/10/2018 tarih ve … sayılı yazı ile …’ndan ruhsat dosyasında eksik olan çevresel etki değerlendirme raporunun temin edilmesi, 23/10/2018 tarih ve … sayılı yazıları ile …’ndan çevresel etki değerlendirme raporunun ve itfaiye raporunun temin edilmesi talebinde bulunulduğu aksi takdirde cezai işlem uygulanacağı yönünde her iki atölye sahibinin de uyarıldığı, 4.11. …’nun 02/11/2018 tarihli dilekçe ile ruhsat dosyasında bulunan eksik evrakı
Müdürlüklerine sunduğu, …’nun ise 02/11/2018 tarihli dilekçesi ile resmi kurumlardan eksik evrakları temin ederek Müdürlüklerine ibraz edeceğini bildirdiği ve başvuran … ile akdettiği
Sulh Sözleşmesini dilekçe ekinde Müdürlüklerine sunduğu, 4.12. Antakya Belediye Başkanlığı ile 27/03/2019 tarihinde gerçekleştirilen telefon görüşmesinde her iki hızar atölyesinin de ÇED Yönetmeliği listelerinde bulunmamaları nedeniyle ÇED muafiyetine sahip olduklarına dair Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü yazılarını
Belediyelerine sunduğu kaydedilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 5.1. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ıncı maddesinde; “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.” 5.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 6. 04.11.1950 tarihinde imzalanan ve 18.05.1954 tarihinde yürürlüğe giren “İnsan
Haklarını ve Temel Özgürlükleri Koruma Sözleşmesi”nin 8 inci maddesinde; “Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.” 7. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 8. 03/07/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15 inci maddesinin l bendinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: Gayrisıhhi müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek.” 9. 10/07/2004 tarih ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7 inci maddesinin
İlçe Belediyelerinin Görev ve Yetkilerini düzenleyen c bendinde; “Sıhhi işyerlerini, 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhi müesseseleri, umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek” 10. 09.08.1983 tarih ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun;
10.1. “Tanımlar” başlıklı 2 inci maddesinde; “Çevresel etki değerlendirmesi:
Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları ifade eder” 10.2. “Gürültü” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Kişilerin huzur ve sükununu, beden ve ruh sağlığını bozacak şekilde ilgili yönetmeliklerle belirlenen standartlar üzerinde gürültü ve titreşim oluşturulması yasaktır.
Ulaşım araçları, şantiye, fabrika, atölye, işyeri, eğlence yeri, hizmet binaları ve konutlardan kaynaklanan gürültü ve titreşimin yönetmeliklerle belirlenen standartlara indirilmesi için faaliyet sahipleri tarafından gerekli tedbirler alınır.” 10.3. “Faaliyetlerin Durdurulması” 15 inci maddesinde; “Bu Kanun ve bu Kanun uyarınca yayımlanan yönetmeliklere aykırı davrananlara söz konusu aykırı faaliyeti düzeltmek üzere Bakanlıkça ya da 12 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından bir defaya mahsus olmak üzere esasları yönetmelikle belirlenen ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebilir.
Faaliyet; süre verilmemesi halinde derhal, süre verilmesi durumunda, bu süre sonunda aykırılık düzeltilmez ise Bakanlıkça ya da 12 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından kısmen veya tamamen, süreli veya süresiz olarak durdurulur. Çevre ve insan sağlığı yönünden tehlike yaratan faaliyetler süre verilmeksizin durdurulur.
…Süre verilmesi ve faaliyetin durdurulması, bu Kanunda öngörülen cezaların uygulanmasına engel teşkil etmez.” 11. 24/04/1930 tarih ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun “Gayrisıhhi
Müesseseler” başlıklı; 11.1. 268 inci maddesinde: “Civarında ikamet eden halkın sıhhat ve istirahatini ihlal eden müesseseler ve atelyeler bu kanunun neşrinden itibaren, resmi müsaade istihsal edilmeksizin açılamaz.” 11.2. 269 uncu maddesinde: “268 inci maddede zikredilen müesseseler ve atelyeler üç sınıfa tefrik olunur: Birinci sınıf – Hususi meskenlerden behemehal uzak bulundurulmaları icap edenler.
İkinci sınıf – Hususi meskenlerden behemehal uzaklaştırılması icap etmemekle beraber müsaade verilmezden evvel civarında ikamet edenlerin sıhhat ve istirahatleri üzerine gerek tesisatları ve gerekse vaziyetleri itibariyle bir mazarrat yapmayacağına kanaat husulü için tetkikat yapılması iktiza eden müesseseler.
Üçüncü sınıf – Meskenlerin yanında kalabilmekle beraber yalnız sıhhi nezarete tabi tutulması icap eden müesseselerdir.” 12. 14/06/1989 tarih ve 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 4 üncü maddesinde;
3 üncü maddede belirtilen merciler (İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını vermeye yetkili
merciler), iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar. a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b)
Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak.” 13. 14/07/2005 tarihli ve 2005/9207 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
“İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik”in; 13.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin e fıkrasında; “Üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese: Meskenlerin ve insanların ikametine mahsus diğer yerlerin yakınında kurulabilmekle birlikte sıhhi yönden denetim altında bulundurulması gereken işyerlerini ifade eder” 13.2. “İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseseler” başlıklı 23 üncü maddesinde; “İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder.
Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır.
Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.
Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz.
İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. Bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanır.
Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır.” 13.3. “Denetim” başlıklı 24 üncü maddesinde; “Gayrisıhhi müesseseler, çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili idareler tarafından denetlenir. Yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği kişi gerekli tedbirleri almak veya aldırmakla sorumludur.” 13.4. “Gayrisıhhi müesseselerin sanayi bölgelerinde kurulması” başlıklı 26 ıncı maddesinde; “Bir gayrisıhhi müessesenin, öncelikle kendi türündeki işyerlerine mahsus sanayi bölgesinde kurulması esastır.” 13.5. Ek 2:Gayrisıhhi Müesseseler Listesi- C) Üçüncü Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler – Diğerleri başlığı altında 8.4. maddesinde; “50 HP gücünden az motor gücü kullanan veya motor kullanmaksızın iptidai usullerle çalışılan her nevi ağaç eşya imal, işleme ve tamir yerleri” 14. 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği”nin 14.1. “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının; 14.1.1. c bendinde; Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED): Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları 14.1.2. l bendinde; Etki: Gerçekleştirilmesi planlanan bir projenin hazırlık, inşaat ve işletme sırasında ya da işletme sonrasında, çevre unsurlarında doğrudan ya da dolaylı olarak, kısa veya uzun dönemde, geçici ya da kalıcı, olumlu ya da olumsuz yönde ortaya çıkması olası değişiklikleri, 15. 04/06/2010 tarih ve 27601 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği”nin; 15.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin 1 fıkrasının n bendinde; “Çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu: Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar
Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2’sinde yer almayan ve bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce kurulmuş veya bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra kurulması planlanan veya kurulup işletmeye geçen işletmelerin, tesislerin, işyerlerinin değerlendirme yöntemleri kullanılarak oluşması muhtemel çevresel gürültü seviyelerinin belirlendiği ve sınır değerlerin aşılıp aşılmadığını gösteren raporu ifade eder.” 15.2. “Mahalli idarelerce alınacak tedbirler” başlıklı 7 inci maddesinin 2 fıkrasının a bendinde; “Belediyeler Çevre Kanunu gereği yetki devri yapılan belediyeler, belediye sınırları ve mücavir alan içinde gürültü kaynaklarını programlı, programsız veya şikayetlere istinaden gerektiğinde diğer mevzuat kapsamında yetkili kılınan kurum ve kuruluşlar ile işbirliği ve koordinasyon içinde, bu Yönetmelikte belirlenen esaslara uyulup uyulmadığını denetlemek, gerektiğinde gürültü kaynakları için akustik rapor veya çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlattırmak, bu raporları incelemek ve değerlendirmek, bu
Yönetmeliğin ihlalinin tespiti halinde idari yaptırım uygulamakla ilgili hususlarda gerekli tedbirleri alır.” 15.3. “Kurum, kuruluş ve işletmelerce alınacak tedbirler” başlıklı 8 inci maddesinin 3 ncü bendinde; “Kurum, kuruluş veya işletmelerden; İşletme, tesis (fabrika), işyeri, atölye, imalathane, eğlence yeri ve ulaşım kaynaklarını planlayan ve işletenler; Çevre Kanununca
Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2’sinde yer almayan işletme, tesis, işyeri, imalathane ve atölyeler ile eğlence yerleri ve benzeri yerlerle ilgili işyeri açma ve çalışma ruhsatı safhasında veya programlı, programsız veya şikayete istinaden yapılacak denetimlerde, yetkili idarenin talebine istinaden çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlatmakla ilgili hususlarda gerekli tedbirleri alır.” 15.4. “İşletme, tesis ve işyerleri için çevresel gürültü kriterleri” başlıklı 22 inci maddesinde; (1) İşletme, tesis, atölye, imalathane ve işyerlerinden çevreye yayılan gürültü
seviyesine ilişkin kriterler aşağıda belirtilmiştir:
a) Her bir işletme ve tesisten çevreye yayılan gürültü seviyesi Ek-VII’de yer alan Tablo-4’te verilen sınır değerleri aşamaz.
b) (Değişik bend: 27/04/2011 – 27917 S. R.G. Yön./2. md.) Gürültüye hassas kullanımları etkileyebilecek şekilde yakınında, bitişiğinde, altında veya üstünde faaliyetini sürdüren; her bir işyeri, atölye, imalathane ve benzeri işletmelerden hava yoluyla çevreye yayılan veya ortak bölme elemanları, ara döşemeler, tavan veya bitişik duvarlar aracılığıyla gürültüye hassas kullanımlara iletilen çevresel gürültü seviyesi Leq gürültü göstergesi cinsinden arka plan gürültü seviyesini 5 dBA’dan fazla aşamaz.
c) Birden fazla işyeri, atölye, imalathane gibi işletmeler ile organize sanayi bölgesi veya küçük sanayi sitesinden çevreye yayılan toplam çevresel gürültü seviyesi Leq gürültü göstergesi cinsinden arka plan gürültü seviyesini 7-10 dBA aralığından fazla aşamaz. Bu aralık esas alınmak kaydıyla, toplam çevresel gürültü seviyesi; gürültüye maruz kalınan alandaki etkilenen kişi sayısı, gürültü kaynağı ile gürültüye hassas mekanlar arasındaki mesafe ve benzeri faktörler göz önünde bulundurularak İl Mahalli Çevre Kurulu Kararı ile belirlenir. Bu bentte verilen sınır değerin aşılması halinde, arka plan gürültü seviyesine katkısı olan her bir işyeri sınır değer aşımından eşit olarak sorumludur. Gürültüye katkı oranları belirlendikten sonra her bir işletme gerekli tedbirleri alır.
ç) İşletme, tesis, atölye, imalathane ve işyerlerinin faaliyeti sonucu oluşabilecek darbe gürültüsü LCmax gürültü göstergesi cinsinden 100 dBC’yi aşamaz.
15.5. Açma ve Çalışma Ruhsatı başlıklı 34 üncü maddesi 2 inci fıkrasında; (Değişik fıkra:
27/04/2011 – 27917 S. R.G. Yön./8. md.) Çok hassas ve hassas kullanımları etkileyebilecek şekilde yakınında, bitişiğinde, altında, üstünde bulunan ve Çevre Kanununca Alınması
Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek-2’sinde yer almayan işletme, tesis, işyeri, imalathane, atölye gibi yerler için, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin
Yönetmelik kapsamında verilecek açma ve çalışma ruhsatlarında yetkili idare tarafından çevresel gürültü yönünden değerlendirme yapılır, gerektiğinde çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu talep edilir ve bu rapora ilişkin yetkili idarenin uygun görüşü esas alınır.
16. 04/09/2010 tarih ve 27692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Kokuya Sebep Olan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği”nin; 16.1. “Görev, yetki ve sorumluluk” başlıklı 5 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin uygulanmasından Bakanlık ve Bakanlığın 2872 sayılı Çevre Kanununun 12 nci maddesi uyarınca yetkisini devrettiği kuruluşlar sorumludur.” 16.2. “Koku oluşturan işletme/tesisleri kuran ve işletenlerin yükümlülükleri” başlıklı 6 ıncı maddesinde; “Koku emisyonuna sebep olan faaliyetleri yürütenler; bu faaliyetlerin
kurulmaları ve işletilmeleri sırasında:
a) İşletmenin kamuya ve çevreye olan zararlı etkilerini teknolojik seviyeye uygun olarak azaltmak için bu Yönetmelikte belirtilen teknik şartlara uyar.
b) Şikayet olması halinde, 7 nci ve 8 inci maddede belirtilen esaslar çerçevesinde kokulu emisyonlarını ve dış ortamdaki koku seviyesini ölçtürür.
c) Bu Yönetmelikte belirtilen emisyon ve dış ortam sınır değerlerini aşmaz.
ç) 17/7/2008 tarihli ve 26939 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki
Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında, işletmelerin Çevresel Etki Değerlendirmesi işlemleri sürecinde bu Yönetmelik açısından da değerlendirilmesi, işletmelerin yer seçimi, meskun yerlerle arasındaki uzaklık ve etrafında oluşturulacak sağlık koruma bandı, kullanılacak hammadde ve üretim teknikleri ve arıtım teknolojisi yönlerinden çevrede koku emisyonu oluşturmayacak ve/veya azaltacak şekilde ve bu Yönetmelikte belirtilen teknik şartları da göz önüne alarak kurulmasını sağlar.
d) Çevre mevzuatı kapsamında izinlerini alır.” 16.3. “Dış ortamdaki koku sınır değerleri” başlıklı 7 inci maddesinde; “Koku emisyonunun belirlenmesinde, dış ortam havasında yapılan koku ölçümleri ile bulunan koku seviyesi esas alınır. Bu çerçevede; a) Kokunun yoğun hissedildiği ayları kapsayacak şekilde en az üç ay süreli olarak yapılan alan çalışması sonunda bulunan toplam Kokulu Saat Yüzdesi, yerleşim alanlarında %15’i ve sanayi bölgelerinde %20’yi aşmıyorsa, dış ortamdaki koku sınırının sağlandığı kabul edilir.
İşletme/tesis çalışma şeklinden dolayı kokuya üç aydan kısa süreyle neden oluyorsa, işletme/tesis etrafındaki koku değerlendirme alanında bu süreyi içine alacak şekilde seçilen en az üç ay boyunca sürekli olarak ölçüm yapılır. Ölçüm sonuçları yukarıda belirtilen esaslara göre değerlendirilir.
b) Hedonik tonu olumlu veya iyi olan kokular için, yukarıda verilen sınır değerler iki ile çarpılarak kullanılır. Kokunun hedonik tonunun olumlu veya iyi, nötr veya kötü olduğu konusunda panelistlerle anlaşma sağlanamazsa, yörede yaşayan toplumda koku ile ilgili olarak EK-2’de yer alan Koku Şikayet Ön Değerlendirme Formunda yer alan bilgilere göre karar verilir.” 16.4. “Emisyon sınır değerleri” başlıklı 8 inci maddesinde; “Bir işletmenin tam kapasite ile çalıştığı koşullarda, koku emisyonuna neden olan kaynaktan değişik zamanlarda, gün ve saatlerde alınan ve işletme/tesisin koku emisyonunu temsil eden en az üç kokulu gaz örneğinin
Olfaktometrik olarak ölçülmüş koku konsantrasyonlarının geometrik ortalaması; a) 1000 KB/m3 veya daha az ise, işletme/tesiste kaynakta koku giderimi konusunda herhangi bir işlem yapılmaz.
b) 1000-10.000 KB/m3 aralığında ise, çevrede koku şikayetinin olup olmadığı gözetilerek dış ortam havasında koku ölçümlerinin yaptırılmasına yetkili merci tarafından karar verilir. Bu çalışma sonunda elde edilen kokulu saat yüzdesinin 7 nci madde de verilen sınır değerleri sağlaması gereklidir.
c) 10.000 KB/m3 den büyük ise, bu durumda yetkili merci işletme/tesiste kaynakta koku önleme tekniklerinin ve yöntemlerinin kullanılmasına karar verir.
(2) Koku problemine neden olan işletme/tesislerin sorumluları, koku emisyonunu gidermek üzere önlem aldıktan sonra koku kaynağındaki emisyonu yeniden ölçtürür. Ölçüm sonuçları
1000 KB/m3 veya daha az ise bu Yönetmeliğe uyulduğu ve alınan önlemlerin başarılı olduğu
kabul edilir. Ölçüm sonuçları 1000 KB/m3 den fazla ise, o kaynağın etkisi ile oluştuğu kanıtlanmış olan dış ortamdaki koku seviyesi, 7 nci madde ile uyumlu hale gelinceye kadar kaynakta alınan önlemler iyileştirilir.
(3) Bir işletmede birden fazla koku kaynağı olan tesis varsa, bu durumda her bir kaynaktaki koku debisi (qkoku) bulunup, işletmenin tümü için toplandıktan sonra, bütün kaynaklardan çıkan kokulu gaz hacimsel debileri (Q) toplamına bölünerek ortalama koku konsantrasyonu belirlenir. Bu şekilde bulunan ortalama koku konsantrasyonu birinci fıkranın (a), (b) ve (c)
bentlerine göre değerlendirilir. Aynı türden kokulu gaz salan birden fazla tesis varsa bunların şikayet konusu koku olayındaki sorumluluk payları 12 nci maddede belirtilen dağılım modeli yardımıyla belirlenir.” 16.5. “Kontrol Tedbirleri” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Faaliyetleri ve kullandığı proses nedeniyle koku emisyonuna sebep olan işletmeler/tesisler için, koku emisyonunun önlenmesinde Koku Önleme ve Kontrol Yöntemleri Kılavuzunda yer alan bilgilerden yararlanılır ve koku konsantrasyonunun 8 inci maddede verilen sınır değerlerin altına düşürülmesi sağlanır.” 16.6. “İdari yaptırımlar” başlıklı 20 inci maddesinde; “Kokuya sebep olan emisyonların, bu Yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin üzerinde çevreye verilmesi durumunda veya koku emisyonlarının önlenmesine ilişkin tedbirlerin alınmaması durumunda 2872 sayılı Çevre
Kanununun 15 inci ve 20 nci maddelerinde öngörülen idari yaptırımlar uygulanır.” 17. 03/07/2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”nin; 17.1. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinin a bendinde; “İşletmelerin kurulması ve işletilmesi için gerekli esasları, işletmeden çıkan hava emisyonları ve işletmenin etki alanı içerisinde hava kirliliğinin önlenmesinin tetkik ve tespiti ile, yakıtların, ham maddelerin ve ürünlerin üretilmesi, kullanılması, depolanması ve taşınmasına ilişkin usul ve esasları kapsar.” 17.2. Çevre iznine tabi olmayan işletmelerin kurulması, yapısal özellikler ve işletilmesinde aranacak şartlar başlıklı 19 uncu maddesinin 1 inci bendinde;
“Çevre iznine tabi olmayan işletmeler için aşağıdaki şartlara uyulur:
a) Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından Resmi Gazete’de yayımlanmış standartlar ile ilgili mevzuatta yer alan hüküm ve teknik özelliklere uyulur. Hava kirliliğinin yoğun olduğu günlerde Valilikçe alınan kararlara uyulur.
b) Yetkili merci tarafından Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında
Yönetmeliğin 13 üncü maddesi kapsamında gerekli görülmesi durumunda işletmeden kaynaklanan emisyonların ve hava kalitesinin ölçtürülmesi istenebilir. Bu ölçümler için yapılacak harcamaların karşılanması 27 nci maddede belirtilen şekilde yapılır.
c) Bu Yönetmelik hüküm esas sınır değerlerine uygun faaliyet göstermeyen bu kapsamdaki işletmeler Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin 13 üncü maddesi kapsamında değerlendirilir.” 17.3. Çevre iznine tabi olmayan işletmelerin izlenmesi/denetlenmesi başlıklı 21 inci maddesinin 1 inci bendinde; “Çevre iznine tabi olmayan işletmelerin 19 uncu maddede belirtilen esaslara uygun olarak faaliyet gösterip göstermediği Valilikçe bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak izlenebilir/denetlenebilir.” 17.4. “Hava Emisyonu Tespiti ve Sınırlaması” başlıklı 23 üncü maddesinde; “(1)
Emisyon tespiti ve sınırlamasında aşağıdaki şartlara uyulur.
a) İşletmeyi oluşturan tesislerin çevreye zararlı etkilerinin tespiti amacıyla yetkili merci, çevre iznine tabi veya çevre iznine tabi olmayan bir işletmenin işleticisine, yetkili merci tarafından belirlenmiş uzman bir kurum/kuruluş veya kişiye tesisinden çıkan emisyonu ölçtürmesini ve/veya bu emisyonun hava kirlenmesine katkı değerini hesaplatmasını ve/veya hava kirliliği seviyesinin ölçümünü yaptırmasını ister; böylece bir emisyon ve imisyon ölçüm raporu hazırlanır ve bedeli 27 nci maddede belirtildiği şekliyle karşılanır.
b) Hava kirliliğinin önemli boyutlarda olduğu kritik bölgelerde, çevre iznine tabi olan/olmayan işletmelerden kaynaklanan emisyonların miktarı ile zamana ve yere göre dağılımını gösteren hava kirlenmesine katkı değerini içeren bir emisyon ölçüm raporu yetkili merci tarafından istenebilir. Bu raporun her yıl yenilenmesi istenebilir.
c) Emisyonların ölçümünde Ek-2’de belirtilen, tesis etrafında yapılması gerekli görülen hava kirliliği ölçümlerini düzenleyen 6/6/2008 tarihli ve 26898 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliğindeki esaslar dikkate alınır. Tesis etki alanında hava kirliliğinin ölçümünde ise Ek-2’de yer alan esaslar dikkate alınır.
ç) Tesis etki alanında hava kirliliğinin tespitine yönelik yapılacak ölçümlerle ilgili koordinasyonu Valilik sağlar, bu ölçümler için yapılacak harcamalar 27 nci maddede belirtildiği şekilde karşılanır.
d) Yetkili merci hava kirliliğinin önemli boyutlarda olduğu kritik bölgelerde ve/veya kirlilik yükü büyük olan yeni tesisler için bu Yönetmeliğin Ek-2’si kapsamında hava kalitesi ölçümlerinin yapılmasını isteyebilir.” 17.5. “İdari Yaptırımlar” başlıklı 36 ıncı maddesinin e ve ğ bendinde sırasıyla; “Bu
Yönetmelik kapsamına giren tesisleri işletenler ve/veya sahipleri; 6,15, 22, 23, 26 ve 30 uncu maddeler ile getirilen icrası mümkün şartları ve talepleri zamanında yerine getirmezse ve 23 ve 24 üncü maddelere göre verilmesi gereken emisyon raporunu eksiksiz ve zamanında vermezse Çevre Kanununun ilgili maddeleri uyarınca idari yaptırım uygulanır.” 18. 10/09/2014 tarih ve 29115 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği”nin 18.1. “Çevre izni veya çevre izin ve lisansına tabi işletmeler” başlıklı 5 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik kapsamında çevre iznine veya çevre izin ve lisansına tabi işletmeler, çevresel etkilerine göre Ek-1 ve Ek-2 listelerinde sınıflandırılmıştır.
(2) Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan işletmeler, faaliyette bulunabilmeleri için, öncelikle geçici faaliyet belgesi almak zorundadır.
18.2. “Çevre iznine tabi olmayan işletmeler” başlıklı 17 inci maddesinin 3 üncü bendinde; “EK-1 ve EK-2 listelerinde yer almayan işletmeler ile kuruldukları yerde bir yıldan az faaliyet gösterecek işletmeler ilgili mevzuatta belirlenen esas, hüküm ve sınır değerlere uymak zorundadır.” 18.3. EK-2 Çevreye Kirletici Etkisi Olan İşletmeler 6.2. maddesinde; “Ağaç İşleme
Tesisleri ve/veya tahrik gücü 100 kW veya üzerinde olan kereste üretim (hızar fabrikaları)
tesisleri” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
19. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 20. Başvuran, ikamet etmekte olduğu mahallede biri faal durumda diğeri pasif durumda bulunan iki hızar atölyesi bulunduğunu, faaliyette olan … isimli hızar atölyesinin mahallede toz, mazot kokusu, gürültü, aşırı sıcaklık, haşerat ve fare oluşumuna yol açtığını, tüm bu nedenler ile astım hastalığına yakalandığını ve vücudunda yaygın enfeksiyon sorunuyla karşılaştığını, konuya ilişkin olarak Antakya Kaymakamlığı, Antakya Belediye Başkanlığı, Hatay Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gerçekleştirdiği şikayetlerden bir sonuç alamadığını belirterek mevcut sağlık sorunları ve %96 düzeyinde engellilik oranı dikkate alınarak sağlığını tehdit eden mahalle içerisinde yer alan hızar atölyelerinin kapatılmasını ve ruhsatlarının iptal edilmesini talep etmektedir.
21. Anayasanın 56 ıncı maddesinde herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8 inci maddesinde ise herkesin özel ve aile hayatına, konutuna saygı gösterilmesi hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir. Umumi
Hıfzıssıhha Kanunu’nun 269 uncu maddesi ile İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin
Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseselerin meskenlerin yanında kurulabilmekle birlikte sıhhi nezarete tabi tutulması gerektiği hüküm altına alınmıştır. İçişleri
Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 81 İl Valiliğine hitaplı 27/01/2005 tarih ve
80208 sayılı 2005/9 Genelgesinde; gayri sıhhi müesseselerin çevreye ve halk sağlığına
olumsuz etkilerinin en az düzeye indirilmesi ve doğal kaynakların kirlenmeye karşı korunması amacıyla gayri sıhhi müesseselerin ruhsatlandırılması ve denetlenmesinin büyük önem taşıdığı, 10.07.2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesi uyarınca 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhî müesseseleri ruhsatlandırmanın ve denetlemenin ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görevleri arasında sayıldığı, gayri sıhhi müesseselerin ruhsatlandırılmasında, mülga Gayri Sıhhi Müesseseler Yönetmeliği hükümleri uygulanacağı, bünyesinde doktor, mühendis, çevre sağlığı teknisyeni, sağlık memuru, tıbbi teknolog, biyolog, kimyager vb. teknik eleman bulunmayan belediye ve il özel idarelerinin, kadrolarda belirtilen personel istihdamı sağlanıncaya kadar, başta il sağlık müdürlükleri olmak üzere ildeki diğer kamu kurum ve kuruluşlardan teknik destek almalarının zorunlu olduğu, bu şekilde ihtiyaç duyulan görevlendirme, ilgili yerel yönetimin talebi üzerine, 5442 sayılı İl İdaresi Kanununa göre, vali ve kaymakamlarca yapılacağı talimatlandırılmıştır.
22. “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik”in 23 üncü maddesinde; ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerin, işin özelliğine göre insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas almak suretiyle Yönetmelik ekinde yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz edecekleri düzenlenmiştir. Yetkili İdarece başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlenerek ilgiliye verileceği, ilgilinin bu belge ile işyerini açabileceği ancak söz konusu işyerinin bir ay içinde kontrol edileceği, bu süre içerisinde kontrol edilmemesi halinde, ilgilinin çalışma ruhsatını almış sayılacağı ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanacağı, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrollerde insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılacağı ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılacağı düzenlenmiştir. Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7 inci maddesinde; 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhi müesseseleri ruhsatlandırmak ve denetlemek ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
23. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğe ek teşkil eden “Örnek 2 :
(Değişik: 12.03.2012 – 2012/2958 S.Yön./18. md.) Gayrisıhhi Müessese Açma Ruhsatı
Başvuru/Beyan Formu”nun incelenmesinden; başvuru aşamasında formun 16 ıncı maddesi gereğince ÇED Yönetmeliği kapsamında olan tesisler için ÇED Olumlu Belgesi veya ÇED
Gerekli Değildir Belgesinin olup olmadığının, formun 19 uncu maddesi gereğince ise Çevre
İzni veya Çevre İzin ve Lisans Belgesi olup olmadığının kontrol edildiği görülmektedir.
Başvuruya konu her iki hızar atölyesinin de Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin ekli listelerinde belirtilen projeler arasında bulunmamaları nedeniyle ÇED muafiyetine sahip olduklarının Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından her iki atölyeye 30/10/2018 ve 06/11/2018 tarihli yazılar ile bildirildiği anlaşılmaktadır. İlçe Belediyesi ile gerçekleştirilen görüşmelerde, söz konusu atölyelerin kapasiteleri itibarıyla Çevre İzin ve Lisans
Yönetmeliği’nin ekli listelerinde yer almadığının değerlendirildiği ve bu kapsamda Çevre İzni veya Çevre İzin ve Lisans Belgelerinin de bulunmadığı ifade edilmiştir. Çevre İzin ve Lisans
Yönetmeliği’nin “Çevreye Kirletici Etkisi Olan İşletmeler” başlıklı Ek-2 listesinde 6.2.
maddesinde Ağaç İşleme Tesisleri ve/veya tahrik gücü 100 kW veya üzerinde olan kereste üretim (hızar fabrikaları) tesisleri “Çevreye Kirletici Etkisi Olan İşletmeler” kapsamında sayılmış olup söz konusu hızar atölyelerinin tahrik gücünün maddede belirtilen 100 kW tahrik gücünün altında olduğu anlaşılmaktadır.
24. Başvuranın söz konusu hızar atölyeleri ile ilgili şikayet konularından ilki atölyelerden yayılan tozun astım rahatsızlığını tetiklemesidir. Hatay Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlüğünün Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığına hitaplı 25/08/2017 tarih ve … sayılı yazısında her iki hızar atölyesinin de atölyelerinden kaynaklanan tozların kontrolünün sağlanması için uyarıldığı ve söz konusu atölyelere gerekli tedbirlerin alınması için kısa bir süre verildiği ifade edilmektedir. Ancak başvuranın devam eden şikayetlerinden konuya ilişkin tedbirlerin atölyelerce alınmadığı anlaşılmıştır. “Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin
Kontrolü Yönetmeliği” hükümleri kapsamında; çevre iznine tabi olmayan işletmelerin Türk
Standartları Enstitüsü tarafından Resmi Gazete’de yayımlanmış standartlar ile ilgili mevzuatta yer alan hüküm ve teknik özelliklere uyacağı, yetkili merci tarafından işletmeden kaynaklanan emisyonların ve hava kalitesinin ölçtürülmesinin istenebileceği, çevre iznine tabi olmayan işletmelerin bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak faaliyet gösterip göstermediğinin Valilikçe izlenip denetlenebileceği düzenlenmiştir. Hatay Çevre ve Şehircilik
İl Müdürlüğü ile 27/03/2019 tarihinde gerçekleştirilen telefon görüşmesinde, Müdürlüklerinin 01/11/2018 tarihli yazısı ile Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği kapsamında, her iki hızar atölyesinden çöken toz tayininin Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlarda ivedilikle tespit ettirilmesi ve sonucuna ilişkin raporlamanın gönderilmesi talebine ilişkin olarak her iki hızar atölyesince gerekli işlemin tesis edilmediği öğrenilmiştir.
“Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği”nin “Hava Emisyonu Tespiti ve
Sınırlaması” başlıklı 23 üncü maddesi uyarınca talep edilen emisyon raporunun takibinin aynı
Yönetmeliğin talebin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak olan idari yaptırımları düzenleyen 36 ıncı maddesi hükümleri göz önünde bulundurularak Hatay Valiliği Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğünce gerçekleştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
25. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 43449/02 başvuru no’lu 25/11/2010 tarihli “Mileva vd./Bulgaristan” Davasında; başvuranların ikamet ettikleri apartmanın zemin katında gerekli izinler alınmaksızın haftanın yedi günü 24 saat olmak üzere 2000 yılında faaliyete geçen 46 bilgisayar ve iki otomatik satış makinası içeren, müşterilerinin çoğunluğu binanın dışında gürültü yaratan, alkol alan ve koridorlarda gürültü yapan gençlerden oluşan internet kafe ile ilgili başvurucuların söz konusu gürültü ve rahatsızlığına ilişkin olarak polis ve belediye otoritelerine çok sayıda başvuru yaptığı, 2002 yılında bölgesel bina kontrol direktörlüğünce apartmanlarda kafenin yer almasını yasakladığı ancak söz konusu kararın uygulanmasının kafe sahibinin başvurusu üzerine yetkili mahkeme tarafından iki defa durdurulduğu ve kafenin
2004 yılına kadar faaliyette kaldığı, internet kafenin faaliyet şekli, çalışma saatleri ve
müşterilerinin oluşturduğu gürültünün başvuranların konut, özel ve aile yaşantılarını etkilediği, gerekli ruhsata sahip olmaksızın faaliyet gösterdiği bilinmesine ve alınan şikayetlere rağmen polis ve belediye yetkililerinin başvuranların evlerindeki refahını korumak üzere harekete geçmeyi ihmal ettiği, davalı ülkenin meseleye gerekli özenle yaklaşma hususunda ve böylece başvuranların konut, özel ve aile hayatına saygı duyulmasını sağlama hususundaki pozitif yükümlülüğünü ifa etmekte başarısız olduğu tespitinde bulunmuş bu çerçevede Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin özel ve aile hayatına saygı hakkını düzenleyen
8 inci maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır. (https://hudoc.echr.coe.int , Erişim
17/04/2019)
26. Başvuranın ikinci şikayeti söz konusu hızar atölyelerinden kaynaklanan gürültüdür.
Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği’nin 22 inci maddesinde işletme, tesis, atölye, imalathane ve işyerlerinden çevreye yayılan gürültü seviyesine ilişkin kriterler belirlenmiş olup, söz konusu maddenin a bendi uyarınca her bir işletme ve tesisten çevreye yayılan gürültü seviyesinin VII nolu EK’te yer alan Tablo-4’de belirlenen sınır değerleri aşamayacağı, b bendi uyarınca gürültüye hassas kullanımları etkileyebilecek şekilde yakınında, bitişiğinde, altında veya üstünde faaliyetini sürdüren; her bir işyeri, atölye, imalathane ve benzeri işletmelerden hava yoluyla çevreye yayılan çevresel gürültü seviyesinin Leq gürültü göstergesi cinsinden arka plan gürültü seviyesini 5 dBA’dan fazla aşamayacağı, c bendi uyarınca birden fazla işyeri, atölye, imalathane gibi işletmelerden çevreye yayılan toplam çevresel gürültü seviyesi Leq gürültü göstergesi cinsinden arka plan gürültü seviyesini 7-10 dBA aralığından fazla aşamayacağı, ç bendi uyarınca işletme, tesis, atölye, imalathane ve işyerlerinin faaliyeti sonucu oluşabilecek darbe gürültüsü LCmax gürültü göstergesi cinsinden 100 dBC’yi aşamayacağı düzenlenmiştir. Başvuranın
Kurumumuza sunmuş olduğu şikayet başvurusu ve İdareye konuya ilişkin daha önce gerçekleştirdiği başvurulardan, hızar atölyelerinin evinin hemen yanında bulunduğu ve atölyelerin faaliyette bulunduğu süre boyunca makinelerden kaynaklanan ve gece saatlerinde evinin yakınında tomruk indirilmesi sebebiyle oluşan gürültüden rahatsızlık duyduğu görülmüştür. Kurumumuza sunulan belgelerden, başvuranın 27/07/2015 tarihinden itibaren atölyelerin neden olduğu gürültü ile ilgili olarak müteaddit defa ilgili İdarelere gerçekleştirdiği başvurulara istinaden Hatay Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce 22/09/2016 tarihinde ve Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığınca 2018 yılı Ağustos ayında gürültü denetimi gerçekleştirildiği, denetim sırasında makinaların faaliyette bulunduğu ve işletmeye en yakın hassas noktadan ölçüm alındığı ve ölçüm sonuçlarının yönetmelik sınır değerlerini aşmadığının saptandığı anlaşılmaktadır. Ancak bununla birlikte, 20/11/2018 tarihinde gerçekleştirilen telefon görüşmesinde başvuran gürültü ölçümünün tüm makinalar faaliyette iken gerçekleştirilmediğini kaydetmiştir. Bu çerçevede, söz konusu gürültü denetiminin tüm makinalar faaliyette iken tekrarlanması gerektiği, başvuranın devam eden şikayetleri nazara alındığında Yönetmeliğin 7 inci maddesi uyarınca şikayete konu işyerlerine çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlattırılması, hazırlanan raporun incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda Yönetmelik hükümlerinin ihlalinin tespiti halinde idari yaptırım uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir.
27. Başvuranın şikayet konularından üçüncüsü hızar atölyelerinden kaynaklanan mazot kokusudur. “Kokuya Sebep Olan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği”nin 6 ıncı maddesinde koku emisyonuna sebep olan faaliyetleri yürütenlerin; bu faaliyetlerin kurulmaları ve işletilmeleri sırasında şikayet olması halinde, Yönetmeliğin 7 nci ve 8 inci maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde kokulu emisyonlarını ve dış ortamdaki koku seviyesini ölçtürecekleri müeyyide altına alınmıştır. Bu kapsamda, şikayete konu hızar atölyelerinden yayılan mazot kokusunun Yönetmelikte belirtilen emisyon ve dış ortam sınır değerlerini aşıp aşmadığının tespit edilmesi, sınır değerlerin aşılması halinde Yönetmeliğin 14 üncü maddesi uyarınca koku konsantrasyonunun 8 inci maddede verilen sınır değerlerin altına düşürülmesinin sağlanması gerektiği anlaşılmaktadır. Yönetmeliğin 20. maddesi uyarınca, kokuya sebep olan emisyonların Yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin üzerinde çevreye verilmesi durumunda veya koku emisyonlarının önlenmesine ilişkin tedbirlerin alınmaması durumunda 2872 sayılı Çevre Kanununun 15 inci ve 20 nci maddelerinde öngörülen idari yaptırımlar uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede, söz konusu hızar atölyesinden kaynaklanan mazot kokusunun Yönetmelikçe belirlenen emisyonun ve dış ortam sınır değerlerini aşıp aşmadığının tespit edilmesi ve sınır değerlerin aşılması halinde
Yönetmelikte düzenlenen idari yaptırımların uygulanması gerektiği değerlendirilmiştir.
28. Danıştay Onuncu Dairesi 03/03/2015 tarih ve K. 2015/854 E. 2013/7812 sayılı Kararında; kot kumlama işinde çalışan davacılar yakınının silikozis hastalığına yakalanmasında davalı idarelerin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle maddi ve manevi tazminat talebiyle açılan davaya ilişkin olarak; İdarenin, yürütmekle yükümlü olduğu bir kamu hizmetini gereği gibi yerine getirme, bu hizmetin işleyişini sürekli olarak kontrol etme, hizmetin yürütülmesi sırasında gerekli önlemleri alma, hizmeti yürütecek personelin ve hizmete özgülenen araçların seçiminde gerekli dikkat ve özeni gösterme ve denetimi yapma yükümlülüğünü ihlal etmesi neticesinde hizmetin hiç işlememesinin, kötü veya geç işlemesinin idarenin hizmet kusurunu oluşturduğunu, dolayısıyla hizmet kusuru nedeniyle bir zarar verilmiş olması halinde idarenin meydana gelen zararları tazmin sorumluluğu bulunduğunu, “İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik”in 6. maddesinde, yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamayacağı ve çalıştırılamayacağı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerlerinin yetkili idareler tarafından kapatılacağı; 24. maddesinde ise, gayrisıhhi müesseselerin, çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili idareler tarafından denetleneceği, yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği kişinin gerekli tedbirleri almak veya aldırmakla sorumlu olduğu hükümlerinin yer aldığı, bu itibarla
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığının ilgili mevzuat hükümlerinden doğan sorumluluğunun yanı sıra gayrisıhhi müesseselerin çevre ve toplum sağlığı açısından denetlenmesinin Belediyelerin görevleri arasında olduğu sonucuna varıldığını, bu kapsamda, davalı idarelerce, ilgili Kanunlarla kendilerine verilen görev ve yetki gereği denetlenmesi gereken, işçi sağlığı ve güvenliği yönünden tehlikeli olan işyerlerinin denetlenmemesi, denetlenmesine rağmen gerekli yaptırımların uygulanmaması veya bu konularda geç harekete geçilmesi, halkın sağlığını tehdit eden unsurların önlenmesine yönelik gerekli ve etkili tedbirlerin zamanında alınmaması veya alınmasına rağmen ilgili kişilerce, söz konusu tedbirlere uyulmasını sağlamaya yönelik mekanizmaların oluşturulmamasının ilgili idareler açısından hizmet kusuru teşkil ettiği, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı bulunmayan, kaldı ki işyerinin bulunduğu yer, iskan durumu, çevre sağlığı, gürültü vs. nedenlerle ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı davalı belediyece de kabul edilen işyerinin davalı belediyelerce, 27.09.2001 tarihinde itibaren 3 yıl boyunca denetlenmediği, işyerinde yapılan faaliyetin önlenmesine yönelik herhangi bir önlem alınmadığı dikkate alınarak ilgili kanunlar ile kendilerine verilen denetim görevini ihmal eden, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gaziosmanpaşa Belediye Başkanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının olayın meydana gelmesinde hizmet kusurlarının olduğu yönünde tespitte bulunmuştur. (Corpus Web
Hukuk Mevzuat ve İçtihat Programı, Erişim 16/04/2019)
29. Başvuranın şikayet konularından bir diğeri hızar atölyelerinden kaynaklanan aşırı sıcaklık, haşerat ve fare oluşumudur. Başvuran atölye faaliyetlerine bağlı olarak evindeki sıcaklığın dayanılmaz boyutlara ulaştığını, gözlerinde kanama meydana geldiğini, ilaçlarının bozulduğunu ve astım hastası olduğu için evinde klima kullanma imkanının da bulunmadığını ifade etmektedir. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik 23 üncü maddesi uyarınca yetkili idare olan Antakya Belediyesinin gerçekleştirdiği kontrollerde insan sağlığına zarar verilmemesi kriteri kapsamında şikayete konu atölyelerin oluşturduğu sıcaklığın, keresteler ile bölgeye taşınan haşerat ve fare oluşumunun çevre ve insan sağlığına olan olumsuz etkilerine ilişkin durumu denetlemekle ve gerekli tedbirleri almak veya aldırmakla görevli olduğu anlaşılmaktadır.
30. Başvuranın ve İdarenin Kurumumuza sunmuş olduğu belgeler ışığında; başvuranın hızar atölyelerinin neden olduğu toz, mazot kokusu, gürültü ve sıcaklık konularındaki şikayetine ilişkin olarak Antakya Kaymakamlığına sunduğu 27/07/2015 tarihli dilekçeye istinaden
Kaymakamlığın 28/07/2015 tarih ve … sayılı yazısı gereğince Antakya Belediyesi Zabıta
Ekiplerince 04/08/2015 tarihinde gerçekleştirilen denetim sonucunda …’na ait işyerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunduğunun, …’na ait işyerinin depo olarak kullanıldığının tespit edildiği, bunu müteakiben başvuranın 31/08/2015 tarih ve … sayılı BİMER başvurusuna istinaden Antakya Belediyesi Zabıta Ekiplerince 01/09/2015 tarihinde gerçekleştirilen denetim sonucunda …’na ait atölyenin işyeri açma ve çalışma ruhsatının ve vergi levhasının bulunmadığının tespit edilerek söz konusu hususların 02/09/2015 tarihli tutanak ile kayıt altına alındığı ve gereği için Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü’ne iletildiği anlaşılmıştır. Ancak Kurumumuza Antakya Belediyesi tarafından sunulan evrakların incelenmesinden söz konusu tespite ilişkin bir işlem gerçekleştirilmediği, başvuranın 24/06/2016 tarih ve 719008 sayılı BİMER başvurusu uyarınca Zabıta Müdürlüklerince 14/07/2016 tarihinde gerçekleştirilen denetim sonucunda …’na ait atölyenin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmadığının tekrar tespiti ile konuya ilişkin 14/07/2016 tarihli tespit ve görgü tutanağının tutulduğu, 04/08/2016 tarih ve … sayılı Belediye Encümen Kararı ile …’na 219,00 TL idari para cezası kesildiği, söz konusu atölyenin işyeri açma ve çalışma ruhsatı alıncaya kadar kapatılmasına karar verildiği, bu doğrultuda 23/08/2016 tarihinde söz işyerinin kapısı mühürlenmek suretiyle kapatıldığı görülmüştür. Başvuranın şikayetlerinin devam etmesi üzerine 05/09/2016 tarihinde Hatay Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne başvurduğu, Müdürlükçe 22/09/2016 tarihinde faaliyet halinde ve faaliyet dışında iken gürültü ölçümü yapıldığı ve ölçüm sonuçlarının Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi
Yönetmeliği kapsamında değerlendirilerek iş ve işlem tesis edileceğinin başvurana bildirildiği, ardından başvuranın 16/08/2018 tarihinde Hatay Büyükşehir Belediye
Başkanlığına başvurduğu, başvurusunun ruhsat verme ve denetleme yetki ve sorumluluğunun ilçe belediyesinde olduğu gerekçesiyle Antakya Belediye Başkanlığına aktarıldığı, Antakya
Belediyesince yapılan denetimde ruhsata aykırı bir hususun tespit edilemediğinin ve gürültü ile ilgili şikayetler ile ilgili tedbir almak ve önlemek görevinin Hatay Büyükşehir
Belediyesine ait olduğunun başvurana ve Hatay Büyükşehir Belediyesine 17/09/2018 tarihli yazılar ile bildirildiği, akabinde Hatay Büyükşehir Belediyesinin 31/08/2018 tarihli yazısında gürültü denetimi sonucunda tespit edilen değerlerin Yönetmelikte belirlenen sınır değerleri aşmadığının tespit edildiği, başvuranın atölyelerle ilgili olarak gürültü dışında kalan koku, aşırı sıcaklık ve toza ilişkin şikayetlerinin Antakya Belediyesince değerlendirilmesi gerektiğinin ifade edildiği görülmüştür.
31. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 16798/90 başvuru no’lu 09/12/1994 tarihli “López
Ostra /İspanya” Davasında; İspanya’nın deri sanayisinin yoğunlukta olduğu Lorca şehrinde ikamet etmekte olan başvurucu, evinin 12 metre ilerisinde ruhsatsız bir biçimde sıvı ve katı atık arıtıcısı bir tesis inşa edildiğini, tesisten yayılan duman, tekrarlayan gürültü ve güçlü kokunun ailelerinin yaşam koşullarını katlanılamaz hale getirdiğini ve ciddi sağlık sorunlarına neden olarak konutuna saygı gösterilmesi hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Davada, İnsan Hakları Avrupa Komisyonunun tesisin sebep olduğu rahatsızlık ve başvurucunun kızının sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin bulguları başvurucu tarafından sunulan uzman raporunu doğrulamıştır. Mahkeme ciddi çevre kirliliğinin bireylerin sağlığını ciddi biçimde tehlikeye sokmasa dahi refahını etkileyebileceğini ve özel ve aile yaşamlarını kötü yönde etkileyerek konut hakkından faydalanmalarını engelleyebileceğini, Devletin bireyin çıkarları ile toplumun çıkarları arasında adil dengeyi bulması gerektiğini, (ciddi kirlilik sorununu çözmek amacıyla kurulan atık arıtma tesisi faaliyete geçer geçmez rahatsızlığa neden olmuş, sorunlar tesisin kısmen kapatılmasından sonra da devam etmiştir. Belediye meclisi üyelerinin durumdan habersiz olmaları mümkün değil iken belediye yetkileri başvurucunun konut, özel ve aile yaşamına saygı hakkını korumak için gerekli tedbirleri almakta başarısız olmuş ve yargı kararlarına karşı direnmiştir. Belediyenin şehir merkezinde bir yıllık kira bedelini karşılaması üç yıl boyunca maruz kalınan rahatsızlığı telafi edememiştir.) Devletin takdir yetkisine rağmen, şehrin ekonomik refahı ile başvurucunun haklarından etkin bir şekilde faydalanması arasında adil bir denge kurulamadığını tespit ederek Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi’nin özel ve aile hayatına saygı hakkını düzenleyen 8 inci maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır. (https://hudoc.echr.coe.int , Erişim 17/04/2019)
32. Başvuranın evinin yanında faaliyet göstermekte olan hızar atölyelerinin neden olduğu toz, mazot kokusu, gürültü, aşırı sıcaklık, fare ve haşerat oluşumu ile ilgili olarak 2015 yılından itibaren müteaddit defalar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne, Hatay Büyükşehir
Belediyesine ve Antakya Belediyesine başvurduğu, gürültü şikayeti ile ilgili olarak Hatay
Büyükşehir Belediyesince 2018 yılında denetim gerçekleştirildiği ve gürültü düzeyinin
Yönetmelik sınır değerlerinin altında olduğunun tespit edildiği ancak başvuranın ifadelerine göre söz konusu ölçümün tüm makinalar faaliyette iken gerçekleştirilmediği, atölye faaliyetlerinin neden olduğu tozumaya ilişkin olarak Hatay Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlüğünce 01/11/2018 tarihinde her iki hızar atölyesinden çöken toz tayininin Bakanlıkça yetkilendirilmiş laboratuvarlarda ivedi olarak yaptırılmasının talep edildiği fakat söz konusu talebin atölyelerce yerine getirilmediği, başvuranın atölye faaliyetlerinin neden olduğu mazot kokusu ve aşırı sıcaklık, fare ve haşerat oluşumuna ilişkin olarak ise herhangi bir denetim gerçekleştirilmediği, Antakya Belediyesince gerçekleştirilen denetimlerin atölyelerin işyeri açma ve çalışma ruhsatına aykırılık olup olmadığının tespiti düzeyinde kaldığı ve başvuranın iddialarına ilişkin herhangi bir tedbir alınmadığı anlaşılmaktadır.
33. Şikayet konusuna ilişkin yukarıda yer verilen açıklamalar, Anayasa ve uluslararası sözleşmeler ve diğer mevzuatta sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı ile özel ve aile hayatına saygı hakkını korumaya yönelik düzenlemeler, ulusal ve uluslararası mahkemelerin benzer uyuşmazlıklara ilişkin verdiği kararlar ışığında başvuranın talebi değerlendirildiğinde, üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseselerinin meskenlerin yakınında kurulabilmekle birlikte sıhhi denetime tabi tutulmalarının gerekli olduğu, gayrisıhhi müesseselerin çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili İdarelerce denetlenmesi gerektiği ve yetkili idarenin en üst amirinin veya görevlendireceği kişinin gerekli tedbirleri almak ve aldırmakla sorumlu olduğu, üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseseler için yapılacak incelemelerde insan sağlığına zarar verilmemesi ve çevre kirliliğine yol açılmamasına ilişkin düzenlemelerin esas alınması gerektiği görülmektedir. Başvuranın iddialarının sağlığını ve engellilik durumunu olumsuz etkilediği yönündeki iddiaları nazara alındığında, şikayet konularına ilişkin olarak Hatay Büyükşehir
Belediye Başkanlığı, Antakya Belediye Başkanlığı ve Hatay Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlüğünce etkin ve zamanında denetim gerçekleştirilmemesinin hukuka aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 34. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden İdarelerin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, makul “sürede karar verme” “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davrandığı öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarelerin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmeleri beklenmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
35. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 28/03/2019 tarihli ve S.8235 sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın mahalle içerisinde yer alan hızar atölyelerinin kapatılması ve ruhsatlarının iptal edilmesi talebine ilişkin olarak; a)“Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği” uyarınca şikayete konu hızar atölyelerinden talep edilen emisyon raporunun takibinin aynı Yönetmeliğin talebin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak olan idari yaptırımları düzenleyen 36 ıncı maddesi hükümleri göz önünde bulundurularak gerçekleştirilmesi hususunda HATAY VALİLİĞİ
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
b) “Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği” kapsamında; söz konusu gürültü denetiminin tüm makinalar faaliyette iken tekrarlanması ve başvuranın devam eden şikayetleri nazara alındığında Yönetmeliğin 7 inci maddesi uyarınca şikayete konu işyerlerine çevresel gürültü seviyesi değerlendirme raporu hazırlattırılması, hazırlanan raporun incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda Yönetmelik hükümlerinin ihlalinin tespiti halinde idari yaptırım uygulanması hususunda HATAY BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA ve HATAY VALİLİĞİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
c) “Kokuya Sebep Olan Emisyonların Kontrolü Yönetmeliği” hükümleri uyarınca söz konusu hızar atölyesinden kaynaklanan mazot kokusunun Yönetmelikçe belirlenen emisyon ve dış ortam sınır değerlerini aşıp aşmadığının tespit edilmesi ve sınır değerlerin aşılması halinde
Yönetmelikte düzenlenen idari yaptırımların uygulanması hususunda HATAY VALİLİĞİ
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
d) “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik” hükümleri uyarınca hızar atölyelerinden kaynaklanan aşırı sıcaklık, haşerat ve fare oluşumunun ve atölye faaliyetlerinin çevre ve toplum sağlığı açısından denetlenmesi ve gerekmesi halinde idari yaptırımların uygulanması hususunda ANTAKYA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığınca, Antakya Belediye Başkanlığınca ve
Hatay Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, HATAY BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA,
ANTAKYA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA, HATAY VALİLİĞİ ÇEVRE VE
ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi