|
ÖZET: Başvuru, Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) cezalarının iptali ve ödenmiş cezaların iadesi talebine ilişkindir. Başvuran, İstanbul’da seyahat ettiği güzergâh üzerinde HGS veya Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) bulunmamasına rağmen, HGS kaydı üzerinden sürekli geçiş ihlali cezası aldığını ve bu cezaların otomatik ödemeli üyeliği olmasına rağmen hesabından düşülmediğini belirtmiştir. Ayrıca, itiraz etmek istediğinde muhatap bulamadığını ifade ederek, kendisine ait olmayan cezaların iptalini ve ödenen miktarların iadesini talep etmiştir.
Karayolları Genel Müdürlüğü, başvuranın iddialarını inceleyerek, bazı cezaların yeterli bakiye nedeniyle düzeltildiğini, ancak diğer cezaların tebliğ aşamasında olduğunu bildirmiştir. Cezaların yetersiz bakiye sebebiyle oluştuğu ve geçiş ücretinin ödenmemesi durumunda dört katı tutarında idari para cezası uygulanacağı belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın ilettiği e-postalara yanıt verildiği ve faiz uygulamasının olmadığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, idari para cezalarının iptal talebinin reddine karar vermiştir. Ancak, cezaların tebliğ sürecinin daha hızlı gerçekleştirilmesi ve başvuranın bilgilendirilmesi için Karayolları Genel Müdürlüğü’ne tavsiyelerde bulunmuştur. Bu tavsiyeler, iyi yönetim ilkeleri doğrultusunda, idari yaptırımların daha etkin bir şekilde uygulanmasını amaçlamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12359-S.21.19838 –
BAŞVURU NO : 2021/9143
KARAR TARİHİ : 25/08/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Şikâyet, HGS cezalarının iptali ve ödenmiş cezaların iadesi talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 05/05/2021
I. ŞİKÂYETÇİNİN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihli şikâyet başvurusunda bulunan başvurucu özetle; kendisine ait plakalı aracı ile İstanbul ili içerisinde düzenli olarak seyahat ettiği güzergâhta hiçbir Hızlı
Geçiş Sistemi (HGS) veya Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) bulunmamasına rağmen, kendine ait HGS kaydı (HGS No: üzerinden sürekli olarak geçiş ihlali cezası yazıldığını, otomatik ödemeli üyeliği olmasına ve hesabında yeterli bakiye bulunmasına rağmen yazılan cezaların bakiyesinden düşülmemesi nedeniyle faiz ödemek zorunda kaldığını ayrıca bu cezalara itiraz etmek istediğinde ise hiçbir muhatap bulamadığını iddia ve ifade ederek kendisine ait olmayan söz konusu cezaların ve bu cezaların otomatik olarak hesabından çekilmemesi nedeniyle oluşan faizlerin iptali ile ödemiş olduğu miktarların tarafına iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikâyet edilen Karayolları Genel Müdürlüğünden 16/0/2021 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Yazımıza cevaben Karayolları Genel Müdürlüğünün 08/07/2021 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Araç sahibinin çağrı merkezi aracılığıyla yapmış olduğu başvuru neticesinde yapılan incelemede 26/05/2019 ve 15/11/2019 tarihli 2 adet cezasının ilgili dönemde yeterli bakiyesi olması sebebi ile kurum uzmanı tarafından 28/09/2020 tarihinde düzeltildiği, /
2.2. Düzeltme işlemi yapılamayan 2019 yılı cezalarının 10/11/2020 tarihli seri numaralı tebligat ile başvuran adına tebliğ edildiği, düzeltme işlemi yapılamayan 2020 yılı cezalarının ise tebliğ aşamasında olduğu, 2021 yılı içerisinde ruhsat sahibi adına tebliğ edileceği,
2.3. Başvuranın mail adresi üzerinden kurumlarına ait mail adresine 07/12/2020 ve sonrasında gönderilmiş olan maillerin incelenerek araç sahibine 17/03/2021, 15/04/2021, 16/04/2021 tarihlerinde mevcut cezalarının yetersiz bakiye sebebi ile oluştuğu ve herhangi, bir düzeltme işlemi yapılamayacağı bilgisinin, OGS cezalı geçişleri ile ilgili olarak ilgili mail adresi üzerinden başvuru yapması gerektiği bilgisinin verildiği,
2.4. Cezaların yetersiz bakiyeden kaynaklandığı, ilgili cezalardan sonra ceza tarihi itibarıyla 15 günlük yasal süre içerisinde geçiş tutarını karşılayacak miktarda bakiye yüklemesi yapılmadığı, 6001 sayılı
Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun “Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30’uncu maddesi gereğince Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları tarafından belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarı idari para cezası verildiği,
2.5. Araç sahibin çağrı merkezi aracılığıyla oluşturduğu başvuru ile mail adresleri üzerinden gönderdiği maillere kurum uzmanları tarafından cevap verildiği, Cezalara kurumları tarafından faiz uygulaması yapılmadığı, Geçiş tarihi itibariyle 15 günlük yasak süre içerisinde bakiye yüklemesi veya etiket tanımlaması yapılmamış durumlarda normal geçiş ücretinin 4 katı Pazar cezası uygulandığı, tebliğ edilen geçişlere ait ödemelerin Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının yetkilendirdiği noktalardan yapıldığı, gecikme zammı oranlarının Vergi Dairelerinin yetkisinde olduğu,
2.6. İlgili cezalardan sonra ceza tarihi itibarıyla 15 günlük yasal süre içerisinde geçiş tutarını karşılayacak miktarda bakiye yüklemesinin yapılmadığı,
2.7. Bahse konu olan plakalı aracın HGS abonelik bilgisi ve banka geçiş harekelerinin yazılarının CD ekinde gönderildiği, yönünde açıklamalara yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın,
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Vatandaşlar…kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye
Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,
3.2. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinde;
“İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır… Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idarî eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez…” ,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
5. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi” başlıklı
116 ncı maddesinde;
“Trafiği tehlikeye düşürecek, engel olacak şekilde veya yasaklanmış yerlerde park etmiş araçlara veya trafik kural ve yasaklarına aykırı davranışları belirlenmiş bulunan, karayolları ağırlık kontrol mahallerinde işaret, ışık, ses veya görevlilerin ikazına rağmen tartı sistemine girmeden seyrine devam eden ve sürücüsü tespit edilemeyen araçlara tescil plakalarına göre ceza veya suç tutanağı düzenlenir.
Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araç sahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligat yapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tutanaklar ilgili tahsil dairesinin ilân asmaya mahsus yerinde liste halinde ilân edilir, ilân tarihini takip eden otuzuncu gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve 115 inci maddelerde belirtilen şekilde takip ve tahsil olunur.”,
6. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun;
6.1. “Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali” başlıklı 30’uncu maddesinde;
“(1) Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarında idarî para cezası verilir…
(3) Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ve ikinci fıkrasında yer alan idarî para cezaları tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idarî para cezaları 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir. Vergi daireleri tarafından tahsil edilen geçiş ücretleri, tahsilâtın yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Genel Müdürlük hesaplarına aktarılır.
(4) Birinci fıkra uyarınca ödenmesi gereken idarî para cezaları ile geçiş ücretleri ödenmeden, kabahatin işlendiği araçların fennî muayeneleri ile satış ve devirleri yapılmaz.
(5) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden, işletici şirket tarafından geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücreti ile birlikte, bu ücretin dört katı tutarında ceza, genel hükümlere göre tahsil edilir. (Mülga ikinci ve üçüncü cümle: 16/5/2018-7144/18 md.)
(6) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından ücretsiz geçiş yapan araçlar, işletici şirket tarafından bu maddenin yedinci fıkrasında öngörülen sürenin bitimini takip eden ilk iş gününde en yakın trafik kuruluşuna bildirilir.
(7) Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapanlardan, ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere, bu maddenin birinci fıkrası ile beşinci fıkrasında belirtilen cezalar uygulanmaz. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/18 md.) Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen yabancı plakalı araçlara uygulanan idari para cezaları için bu fıkrada belirlenen on beş günlük süre beklenmez…
(9) (Ek: 16/5/2018-7144/18 md.) Bu maddenin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, yedinci ve sekizinci fıkraları Bakanlık tarafından işletilen otoyolları ve erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için; beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları ise Bakanlık tarafından 3996 sayılı Kanun ve diğer ilgili kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için de uygulanır.”,
7. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununun “Soruşturma Zamanaşımı” başlıklı 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ek cümlede;
“(Ek cümle: 13/2/2011-6111/22 md.) Ancak 1111 sayılı Askerlik Kanunu, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi
Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve
İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun, 3376 sayılı Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması
Hakkında Kanun, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemez, verilmiş olanlar düşer.”
/
8. 14/05/2012 tarih ve 28292 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Karayolları Genel Müdürlüğünün
Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş
Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin; “Ücret ödemeden yapılan geçişlere dair işlemler” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“(1) Bu Yönetmelik kapsamında geçişi ücretli olduğu halde ücret ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine (Değişik ibare: RG-15/1/2019-30656 Mükerrer) 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün
Hizmetleri Hakkında Kanunun 30 uncu maddesine göre o güzergâhın en uzun mesafesine ait geçiş ücretinin on katı tutarında idari para cezası verilir. En uzun mesafe, ücret ödemeden çıkış yapılan gişelere en uzak mesafede olan gişe dikkate alınarak belirlenir.
(2) Ücret ödemeden geçişin yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde ödemesiz geçiş yapan aracın plakasına ait hesabın, ilgili tarafından Ana Kontrol Merkezine bildirilmesi durumunda cezasız geçiş ücreti bu hesaptan tahsil edilir. Ödemesiz geçiş ücreti bedelinin ödenmesinden araç sahibi sorumludur. Cezalı geçiş yapan gerçek kişi hüviyetindeki araç sahibinin ölmesi durumunda varislerinden sadece cezasız geçiş ücreti tahsil edilir. Bu uygulamada araç sahibinin ölüm raporu evraka eklenir.
(3) İdari para cezaları ile geçiş ücretleri, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idari para cezaları, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edilir.
(4) İdarenin ücret toplama sistemlerine yönelik tesis ettiği kameralarla tespit edilen görüntülerin saklanması, ücret toplama sisteminin çalıştırılmasına yöneliktir. Kamera görüntülerinin incelenmesini gerektiren itirazlar geçiş ücreti ve idari para cezasının ödemesini durdurmaz.
(5) Geçiş ücretleri ve idari para cezaları ödenmeden kabahatin işlendiği araçların fenni muayeneleri ile satış ve devirleri yapılmaz.” hükümlerine yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Kısmen
Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Şikâyetçinin dilekçe ve ekleri incelendiğinde, özet olarak şikâyetçi, kendisine ait plakalı aracı ile İstanbul ili içerisinde düzenli olarak seyahat ettiği güzergâhta hiçbir Hızlı Geçiş Sistemi (HGS)
veya Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) bulunmamasına rağmen, kendine ait HGS kaydı (HGS
No: üzerinden sürekli olarak geçiş ihlali cezası yazıldığını, otomatik ödemeli üyeliği olmasına ve hesabında yeterli bakiye bulunmasına rağmen yazılan cezaların bakiyesinden düşülmemesi nedeniyle
/
faiz ödemek zorunda kaldığını ayrıca bu cezalara itiraz etmek istediğinde ise hiçbir muhatap bulamadığını belirterek kendisine ait olmayan söz konusu cezaların ve bu cezaların otomatik olarak hesabından çekilmemesi nedeniyle oluşan faizlerin iptali ile ödemiş olduğu miktarların tarafına iadesini talep etmiştir.
11. Karayolları Genel Müdürlüğü’nden Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde, şikâyetçi, ilgi sayılı yazıda bahse konu olan şikâyet başvuru dilekçesinin KGM bünyesine haiz kanallar üzerinden incelendiği, yapılan inceleme sonucu; çağrı merkezlerine ulaşan 26/05/2019 ve 15/11/2019 tarihli 2 adet cezasının ilgili dönemde yeterli bakiyesi olması sebebi ile kurum uzmanı tarafından 28/09/2020 tarihinde düzeltildiği, düzeltme işlemi yapılamayan 2019 yılı cezalarının tebliğ edildiği, düzeltme işlemi yapılamayan 2020 yılı cezalarının ise tebliğ aşamasında olduğu ve 2021 yılı içerisinde ruhsat sahibi adına tebliğ edileceği, mail adreslerine ulaşan 07/12/2020 ve sonrasında gönderilmiş olan maillerin incelenerek araç sahibine 17/03/2021, 15/04/2021, 16/04/2021 tarihlerinde mevcut cezalarının yetersiz bakiye sebebi ile oluştuğu ve herhangi, bir düzeltme işlemi yapılamayacağı bilgisinin, OGS cezalı geçişleri ile ilgili olarak ilgili mail adresi üzerinden başvuru yapması gerektiği bilgisinin verildiği, cezaların yetersiz bakiyeden kaynaklandığı, ilgili cezalardan sonra ceza tarihi itibarıyla
15 günlük yasal süre içerisinde geçiş tutarını karşılayacak miktarda bakiye yüklemesi yapılmadığı
ve geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarı idari para cezası verildiği, araç sahibin çağrı merkezi aracılığıyla oluşturduğu başvuru ile mail adresleri üzerinden gönderdiği maillere kurum uzmanları tarafından cevap verildiği, cezalara kurumları tarafından faiz uygulaması yapılmadığı, tebliğ edilen geçişlere ait ödemelerin Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının yetkilendirdiği noktalardan yapıldığı, gecikme zammı oranlarının Vergi Dairelerinin yetkisinde olduğu, Bahse konu olan plakalı aracın HGS abonelik bilgisi ve banka geçiş harekelerinin CD ekinde gönderildiği belirtilmiştir.
12. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun 30’uncu maddesinde, Karayolları Genel Müdürlüğü işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Karayolları Genel
Müdürlüğü tarafından, geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin dört katı tutarında idarî para cezası verileceği hükme bağlamıştır.
13. 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan düzenlemeye göre 6001 sayılı Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezalarının tebliğ edilmesi zorunluluğu bulunmaktadır.
14. Karayolları Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün
Uygulandığı Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğinin 3’üncü maddesinde geçiş ücreti, ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücret olarak tarif etmiştir.
15. Aynı Yönetmeliğinin 9’uncu maddesinde, geçişi ücretli olduğu halde ücret ödemeden geçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine 6001 sayılı Kanunun 30’uncu maddesine göre idari para cezası verileceği,
ücret ödemeden geçişin yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde ödemesiz geçiş yapan aracın plakasına ait hesabın, ilgili tarafından Ana Kontrol Merkezine bildirilmesi durumunda cezasız geçiş ücreti bu hesaptan tahsil edileceği, ödemesiz geçiş ücreti bedelinin ödenmesinden araç sahibi sorumlu olacağı, idari para cezaları ile geçiş ücretleri, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde ödeneceği, bu sürede ödenmeyen geçiş ücretleri ve idari para cezaları, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafından takip ve tahsil edeceği, idarenin ücret toplama sistemlerine yönelik tesis ettiği kameralarla tespit edilen görüntülerin saklanması, ücret toplama sisteminin çalıştırılmasına yönelik olacağı, kamera görüntülerinin incelenmesini gerektiren itirazlar geçiş ücreti ve idari para cezasının ödemesini durdurmayacağı, geçiş ücretleri ve idari para cezaları ödenmeden kabahatin işlendiği araçların fenni muayeneleri ile satış ve devirlerinin yapılmayacağı hüküm altına alınmıştır.
16. 2021 yılında Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan İnsan Hakları Eylem Planı insanın maddi ve manevi varlığı ile onur ve saygınlığını devletin bütün kurum ve kuruluşlarıyla tüm işlem ve eylemlerinde koruma yükümlülüğüne vurgu yapmıştır. Bu yükümlülüğü Devletin tüm kurum ve kuruluşları, faaliyetlerini
Anayasa ve tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmelerde güvence altına alınan ve aşağıda belirtilen ilkeleri esas alarak yerine getireceğini belirlemiştir. Bu ilkeler arasında “Mevzuat, tereddüt doğurmayacak şekilde açık, net, anlaşılır ve öngörülebilir kurallar içerir, kamu otoriteleri bu kuralları hukuk güvenliği ilkesinden ödün vermeden hayata geçirir.” Şeklinde mevzuatın uygulamasının net, anlaşılır ve hukuk güvenliğini sağlaması hedeflenmiştir.
17. Yine eylem planında Öngörülebilirlik ilkesi, hukuk güvenliği ilkesi ile de doğrudan bağlantılıdır.
Bireyler, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların kamu otoritesine hangi müdahale yetkisini sağladığını, önceden bilecek durumda olmalıdır. Hukuki öngörülebilirliğin tam olarak sağlandığı bir sistem aynı zamanda bireylere hukuk kurallarının mutlaka hayata geçirileceği güvencesini verir (İnsan Hakları Eylem Planı, Nisan 2021, s.44). Hukuk, kişilerin makul ve haklı beklentilerini öngörülebilir kurallarla karşıladığı ölçüde güven verir. Açıklanan nedenlerle Eylem
Planı’nda, “Hukuki Öngörülebilirlik ve Şeffaflık” amacına yönelik olarak yasa ve ikincil düzenlemelerin kaliteli bir şekilde ve vakit geçirmeksizin yapılması belirlenmiştir (İnsan Hakları Eylem Planı, Nisan 2021, s.133). Örneğin İdareye yapılan başvurularda idarenin cevap verme süresi 60 günden 30 güne indirilmesi şartı getirilmiş, bu doğrultuda 8/7/2021 tarihli ve 7331 sayılı Kanun ile 2577 sayılı Kanunun 10, 11 ve 13 üncü maddelerinde yapılan değişiklik ile sürelerde değişikliğe gidilmiş ve 14/07/2021 tarihinde yürürlüğe girmiş ve idarelere başvurudan itibaren bekleme süreleri 60 günden 30 güne düşürülmüştür.
18. Bu doğrultuda şikâyete konu cezaların mevzuat hükmünün öngördüğü süre içerisinde tebligatının yapıldığı görülmüş ancak anılan Kanununda belirtilen tebligat süresinin zamanaşımı süresi olduğu, bu süre; fiilin işlendiği tarihten itibaren başlayarak gerekli işlemlerin sonuçlandırılması için ilgili idarelere tanınan en çok süreyi ifade ettiği, şikayete konu idari para cezaların tebligat süreleri incelendiğinde tebligatın yaklaşık 1 yıl sonra yapıldığı, bu sürelerin günümüz şartları düşünüldüğünde çok uzun süreler olduğu, hukuki güvenlik ilkesi ve öngörülebilirlik ilkesine uygun olmadığı, anılan cezaların uygulanma amacına bakıldığında karayollarında trafik düzenini sağlamak ve denetlemek olduğu göz önünde bulundurulduğunda cezaların bu kadar geç tebliğ edilmesinin bu amaca uygun olmadığı ayrıca sürücülerin
/
bu cezalar sonrası gerekli tedbir ve önlemi alması konusunda geç kalmalarına ve hatalı davranışları tekrarlamalarına yol açtığı, bu durumun trafik düzenini olumsuz etkilediği değerlendirilmektedir. Buradan hareketle günün teknolojik imkânları da kullanarak idari para cezalarının tebligatının olabilecek en kısa sürede ilgililerine gerçekleştirilmesinin karayollarında düzenin sağlanmasına ve kurallara uyumun artmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
19. Dosya muhteviyatındaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; ““ plakalı aracın geçiş ihlalleri yaptığı, 26/05/2019 ve 15/11/2019 tarihli 2 adet cezasının ilgili dönemde yeterli bakiyesi olması sebebi ile kurum uzmanı tarafından 28/09/2020 tarihinde düzeltildiği, diğer geçiş ihlallerinin tespit edildiği ve on beş günlük süre içinde bakiye olmadığının ifade edildiği kabahatin tespit ve nitelendirilmesi ile cezanın tayin ve takdirinde herhangi bir isabetsizliğin bulunmadığı, mevzuat hükümlerinin usul ve esas yönünden doğru ve yerinde uygulandığı tespit edilmiştir.
20. Öte yandan; 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 20’nci maddesinin ikinci fıkrasında 6001 sayılı
Kanunda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmediği takdirde idari yaptırım kararı verilemeyeceği, eğer verilmiş ise düşeceği düzenlemesine yer verilmiştir. Bu düzenleme ile idareye, idari yaptırım kararlarının tebliğ edilmesi için bir yılın üzerinde bir süre tanınmaktadır. Yukarıda da belirtildiği üzere başvuru konusu yaptırımlara ilişkin tebligatlarda bu süre şartına riayet edilmiş, ancak tebligatların ortalama bir yılı aşan sürelerde ilgilisine ancak tebliğ edilebildiği tespit edilmiştir. Tebliğ süresinin uzaması, teknolojik gelişmelerin çok ilerlediği günümüzde mail, mesaj ya da mesaj yoluyla bilgilendirme yapılmaması, sürekli ihlalin gerçekleşmesi ve dört kat bedeli olan cezaların aşırı yüksek rakamlara ulaşması ile sonuçlanabilmektedir.
21. İdari yaptırım kararlarının tebliğ edilmesi süresinin bir yılı aşmasının her ne kadar mezkûr düzenleme kapsamında yasaya aykırılığı bulunmasa da, kanunun tanıdığı yetkinin geniş zaman aralıklarında ve bazı durumlarda süre sonuna kadar kullanılmasının iyi yönetim ilkelerinden “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmesinin bildirilmesi” ilkelerine uygun düşmeyeceği değerlendirilmektedir. Dolayısıyla idarenin, idari yaptırım kararlarını mümkün olan en kısa sürede tebliğ edilmesine ve takdire göre mesaj/bildirim/yazı/ihtar gönderilerek kişinin bilgilendirilmesine yönelik tedbirler alması iyi yönetim ilkelerine uygun bir yaklaşım olacaktır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde Kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara
karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarelerin işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27 inci maddesinin “İdari para cezası… Sulh Ceza Mahkemesine başvurulabilir.” hükmüne göre cezai işlemin tesis edildiği yer Sulh Ceza
Hakimliği’ne yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre;
İdari para cezalarının iptal edilmesi talebinin REDDİNE;
İdari para cezalarının, iyi yönetim ilkelerinden “Makul sürede karar verme” ve “Kararın geciktirilmesinin bildirilmesi” ilkelerine uygun olarak mümkün olan en kısa sürede tebliğ edilmesine, geçiş ücreti ve ceza, icra takibine konmadan önce takdire göre mesaj/bildirim/yazı/ihtar gönderilerek kişinin bilgilendirilmesine, ikincil mevzuatlarda yapılacak düzenlemeler ile 15 günlük yasal süresi geçerek kesinleşen trafik cezalarına ilişkin tebligat işlemlerine 30 iş günü içerisinde başlanması gerektiğine yönelik ek tedbirler alınması, hususlarında KARAYOLLARI GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idareler
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi