Hizmet Alımlarında Fiyat Farkı: İşçilik, Asgari Ücret, Pn Katsayıları, SUT ve Hesaplama

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

Mevzuat değerlendirme tarihi: 14.10.2026. Bu metindeki süreler, oranlar ve formüller yalnız ilgili ihale/sözleşmeye uygulanabilir mevzuat sürümünde kullanılmalıdır. İlan/duyuru, sözleşme, iş programı, hakediş, teslim ve ödeme tarihleri birbirinin yerine geçmez.

1. Kapsam ve süre koşulları

2013/5215 sayılı Hizmet Alımlarında Fiyat Farkı Esasları uygulanır. 2022 ve 2023 değişiklikleriyle 365 günü aşan hizmet sözleşmeleri, işçilik ve diğer girdiler yönünden farklılaştırılmıştır. 365 gün ve altındaki sözleşmede haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçiren personel için özel işçilik farkı zorunluluğu ile diğer girdilerdeki fiyat farkı rejimi ayrı değerlendirilir. Mali ve hukuki danışmanlık gibi Esaslarda kapsam dışında sayılan hizmetlere normal formül otomatik taşınmaz.

2. Genel fiyat farkı formülü

Fₙ=Aₙ×0,90×(Pₙ−1).

Pₙ=a₁+a₂(Iₙ/I₀)+b₁(AYₙ/AY₀)+b₂(Yₙ/Y₀)+b₃(Gₙ/G₀)+c(Mₙ/M₀).

a₁: Esaslar m.6 uyarınca ayrı doğrudan işçilik farkına konu edilen tam zamanlı işçilik ağırlığı; a₂: diğer işçilik; b₁: akaryakıt; b₂: diğer yakıt; b₃: malzeme ve diğer hizmet; c: makine-ekipman amortismanı. Katsayıların toplamı 1’dir. a₁’in sabit terim olması, aynı işçilik maliyetinin genel endeks hesabında ikinci kez artırılmasını önlemeye yöneliktir.

3. Genel formülün hesap örneği

a₁=0,40; a₂=0,10; b₁=0,15; b₂=0,05; b₃=0,20; c=0,10 ve sırasıyla güncel/baz oranları a₂ için 1,10; b₁ için 1,25; b₂ için 1,05; b₃ için 1,12; c için 1,08 ise Pₙ=0,40+0,110+0,1875+0,0525+0,224+0,108=1,082. Aₙ=1.000.000 TL olduğunda genel fiyat farkı 73.800 TL‘dir. Bu yalnız endeks hesabıdır; m.6 işçilik tutarı ayrıca belirlenebilir.

4. Tam zamanlı personel işçilik fiyat farkı

Hizmet Esasları m.6 kapsamındaki doğrudan işçilik fiyat farkında asgari ücret, işveren SGK maliyeti, ilgili sigorta primleri, varsa sözleşmedeki ücret yüzdesi ve mevzuatın tanımladığı diğer maliyet unsurları ayrı ayrı belirlenir. Yalnızca net asgari ücret farkı alınmaz. Örneğin karşılaştırılabilir toplam işçilik maliyeti baz dönemde 250.000 TL, yeni dönemde 300.000 TL ise örnekte işçilik maliyet farkı 50.000 TL’dir; genel hesapta bulunan 73.800 TL ile toplam etki 123.800 TL olabilir. Gerçek uygulamada baz dönem, çalışan sayısı, çalışma günleri ve maliyet bileşenlerinin karşılaştırılabilirliği kontrol edilir.

5. Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmetler

Bir hizmetin personel çalıştırılmasına dayalı olmaması, işçilik girdisinin hiç bulunmadığı anlamına gelmez. Personel taşıma, yemek, temizlik, makine/araç kiralama, yazılım-bilgi yönetim sistemi gibi işlerde asli girdi farklı olabilir. 18.05.2024 tarihli Tebliğ değişiklikleri, katsayıların işin gerçek maliyet yapısına uyumunu ve asli/tali girdilerin sınıflandırılmasını özellikle açıklamıştır. Araç kullanımı, yakıt ve personel gideri tek bir genel endekse sebepsiz bağlanmamalıdır.

6. SUT ve elektronik haberleşme

Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğine (SUT) bağlı tanı/tedavi hizmetleri ve elektronik haberleşme hizmetleri için genel hizmet sepetinden farklı özel formüller ve referans göstergeleri bulunabilir. SUT bağlantılı örnek temel ilişki F=Aₙ×B×(Sₙ/S₀−1) biçimindedir. Sₙ/S₀ göstergeleri gerçek sözleşmede geçerli SUT hükümlerinden belirlenir; genel Yİ-ÜFE oranıyla ikame edilemez. 2023 tarihli 6902 sayılı Karar bu alanlardaki ayrımları da değiştirmiştir.

7. Süre, gecikme, revize program ve endeks

365 gün ayrımı uygulanabilir 2022/2023 hükümlerinden; kusurlu gecikme halinde kullanılacak endeks ve program kısıtları Hizmet Esaslarından tespit edilir. Mücbir sebep/idare gecikmesiyle verilmiş süre uzatımında revize iş programı 2025 sonrası düzenlemelere göre fiyat farkı dönemini etkiler. Bir ayda birden fazla hakedişte açıklanmayan endeks için önceki güncel endeksin geçici kullanımı ve sonraki düzeltme de 2025 sonrası işler açısından dikkate alınır.

8. İhale öncesi katsayılar ve hesap kontrolü

İdari şartname ve sözleşmede a₁, a₂, b₁–b₃, c değerleri, işin gerçek girdileriyle tutarlı olmalıdır. Katsayı toplamı 1,00 değilse veya asgari ücret farkına konu işçilik hem a₁ hem a₂ üzerinden mükerrer endeksleniyorsa hesap sorgulanır. Sözleşme kurulduktan sonra yanlış tasarlanan katsayıların basit bir protokolle düzeltilmesi 4735 m.8 değişmezlik kuralına takılır; ihale dokümanı aşamasında kontrol önemlidir.

9. Denetim ve belge seti

Personel sayıları, bordro ve prime esas maliyet; sözleşmedeki işçilik yüzdesi; katsayı cetveli; resmî endeks; puantaj, hakediş, gecikme/süre uzatımı; SUT veya haberleşme tarife değişikliği belgelenmelidir. Pozitif farkta 4735 m.12 ek kesin teminat, KDV ve tevkifat ayrıca kontrol edilir. 2022–2024 geçici ek/artırımlı fark talepleri normal m.6 işçilik hesabıyla özdeş tutulmaz.

9. Fiyat Farkı Hakkının Hukuki Çerçevesi ve Norm Seçimi

Hizmet alımlarında fiyat farkının kanuni dayanağı 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 8’inci maddesi; özel hesap düzenlemesi ise 27.06.2013 tarihli ve 2013/5215 sayılı Kararla kabul edilip 31.08.2013 tarihli ve 28751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslardır. 2013 metni 29.11.2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir; 2002/5037 sayılı önceki Esaslar kendi geçiş koşullarına tabi eski sözleşmeler bakımından önemini koruyabilir.

İnceleme sırası: (i) ihale türü ve kapsam, (ii) ilan/duyuru/davet ile sözleşme tarihleri, (iii) Esasların geçiş maddeleri, (iv) toplam hizmet süresi, (v) işçilik için personel sayısı ve çalışma saati koşulları, (vi) fiyat farkı hükmü ve katsayı tablosu, (vii) uygulama ayı/hakediş, (viii) gecikme/süre uzatımı, (ix) hesap ve düzeltmeler. 2026’da düzenlenen hakediş, 2024 ilanlı işe 2025 düzenlemesini kendiliğinden taşımaz.

10. Kapsama Giren ve Girmeyen Hizmetler

Esaslar m.2, 4734’e göre ihale edilip 4735 kapsamında Türk parasıyla sözleşmeye bağlanan hizmet alımlarında temel kuraldır. Ancak kısa süreli nitelikleri nedeniyle araştırma-geliştirme, piyasa araştırması/anket, tanıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, mesleki eğitim, fotoğraf, film, fikri/güzel sanatlar gibi hizmetler ile sigorta, muhasebe ve mali/hukuki danışmanlık bakımından açık kapsam dışı hükümler bulunur. İhalenin yalnız “hizmet” adıyla anılması bu ayrımı ortadan kaldırmaz.

4734 kapsamındaki idarenin kanundan istisna edilen ve Esaslar uyarınca fiyat farkı hesaplanabilecek türden hizmet alımında, ihale dokümanında Esaslara uygun açık düzenleme varsa Esaslar uygulanabilir. Benzer şekilde 4734 m.22 doğrudan teminle yapılan uygun hizmet sözleşmesinde Esaslara uygun açık fiyat farkı hükmü bulunması ayrıca önemlidir. Bu normal hesap imkânı, 2022 geçici 5 ek fiyat farkının doğrudan temine uygulanamayacağına ilişkin KİK 2022/DK.D-94 açıklamasıyla karıştırılmamalıdır.

11. Değişiklik Takvimi: 2002, 2013, 2022, 2023, 2024 ve 2025

Tarih Norm Hizmet fiyat farkında işlevi
24.12.2002; RG 31.12.2002 2002/5037 sayılı Karar İlk 4734/4735 hizmet fiyat farkı Esasları, eski sözleşme dönemi.
27.06.2013; RG 31.08.2013 2013/5215 sayılı Karar; yürürlük 29.11.2013 Güncel ana hesap sisteminin ve özel işçilik farkının temel metni.
23.02.2022; RG 24.02.2022 5202 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Uzun süreli hizmet sözleşmelerinde fiyat farkı, girdi ağırlıkları ve resmi endeksler sisteminde önemli değişiklikler.
06.03.2023; RG 07.03.2023 6902 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 365 gün ayrımı ile SUT ve enerji girdilerine ilişkin değişiklikler.
18.05.2024; RG 32550 KİGT m.81.2 eklenmesi Hizmette asli girdilerin ve b₃ alt katsayılarının sınıflandırılması; ilgili hükümler için yürürlük tarihi ayrıca dikkate alınır.
10.12.2024; RG 32748 KİGT m.81.2 değişikliği Asli/tali girdi ayrımı ve katsayı dağılımının yeni ifadelerle düzenlenmesi.
29.07.2025; RG 30.07.2025/32971 10132 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı; 01.09.2025 yürürlük CPA seçilmiş sınıf endeksleri, “idare için” ifadeleri, açıklanmayan endeks düzeltmesi, süre uzatımında revize program.

2022–2024 döneminin geçici ek veya artırımlı fiyat farkı düzenlemeleri, sürekli Hizmet Esaslarının genel katsayılarını tüm yeni sözleşmeler için değiştirmiş değildir. Bu geçici uygulamalarda kanunun aradığı ihale, devam, ifa ve başvuru tarihleri ayrı denetlenir.

12. Hizmet Fiyat Farkında İki Ayrı Hesap Yolu: m.5 ve m.6

Hizmet Esaslarının 5’inci maddesi ağırlıklı endeks sepeti ile genel fiyat farkını, 6’ncı maddesi ise belirli personel işçilik maliyetindeki değişimi düzenler. Bu iki mekanizma aynı işçilik tutarına iki kez uygulanmamalıdır. Önce hangi işçilik girdisinin doğrudan 6’ncı maddeye, hangi diğer girdilerin 5’inci maddeye gireceği belirlenir.

Genel formül: Fₙ = Aₙ × B × (Pₙ − 1). Olağan durumda B=0,90. Hizmet endeks bileşimi Pₙ = a₁ + a₂(İₙ/İ₀) + b₁(AYₙ/AY₀) + b₂(Yₙ/Y₀) + b₃(Gₙ/G₀) + c(Mₙ/M₀). Alt katsayılar öngörülmüşse ilgili b₃ bileşenleri kendi endeksleriyle ayrı hesaplanır.

Değişken Anlam Hata riski
Aₙ Uygulama ayının fiyat farkına esas sözleşme fiyatlı iş tutarı Kümülatif toplamı tek ayın matrahı yapmak.
B Genel sabit katsayı, olağan rejimde 0,90 2022 özel artırımlı dönem katsayısını güncele taşımak.
a₁ Doğrudan m.6’ya tabi tam zamanlı personelin ağırlığı; Pₙ’de sabit Bu bileşeni yeniden TÜFE’ye endekslemek.
a₂ Diğer işçilik ağırlığı a₁ ile aynı işçilik tutarını çifte hesaplamak.
b₁ / AY Akaryakıt girdisi ve tanımlı resmi serisi EPDK/serbest pompa fiyatını karıştırmak.
b₂ / Y Diğer yakıtlar Yakıt türüne uymayan endeks seçimi.
b₃ / G Malzeme ve diğer hizmetler; gerektiğinde b₃,₁, b₃,₂ … Asli ve tali girdileri yanlış sınıflandırmak.
c / M Makine ve ekipman amortismanı Amortismanın gerçek hizmet maliyetiyle ilişkisiz katsayı.

Katsayıların toplamı 1,00 olmalıdır. a₁ sabit terimi 5’inci madde kapsamında kendi başına asgari ücret endeks artışı yaratmaz; doğrudan işçilik farkı 6’ncı madde üzerinden ayrıca hesaplanır. “a₁ her zaman sıfır olmalıdır” veya “bütün işçilik a₁’dir” gibi genel hükümler doğru değildir.

13. Genel Hizmet Formülünün Ayrıntılı Sayısal Örneği

Varsayımsal Aₙ=1.000.000 TL; ağırlıklar a₁=0,40, a₂=0,10, b₁=0,15, b₂=0,05, b₃=0,20, c=0,10 olsun.

Girdi Ağırlık Güncel/baz oranı Pₙ katkısı
a₁: ayrı işçilik 0,40 Endekslenmez 0,4000
a₂: diğer işçilik 0,10 1,10 0,1100
b₁: akaryakıt 0,15 1,25 0,1875
b₂: diğer yakıt 0,05 1,05 0,0525
b₃: diğer girdiler 0,20 1,12 0,2240
c: amortisman 0,10 1,08 0,1080
Toplam 1,00 1,0820

Fₙ=1.000.000×0,90×(1,082−1)=73.800 TL genel endeks farkıdır. Bu sonuç, 6’ncı madde kapsamındaki işçilik maliyeti farkını kendiliğinden içermez. Girdilerin ve katsayıların örnek olduğu, gerçek sözleşmede idari şartnameye yazılan değerlerin esas olduğu unutulmamalıdır.

14. 6’ncı Madde: Asgari Ücret ve Tam Zamanlı İşçilik Farkı

6’ncı maddenin temel ölçütü, ihale dokümanında personel sayısının belirlenmesi ve bu personelin haftalık çalışma saatinin tamamının idare için kullanılmasıdır. 2025 değişikliğinde “idarede” sözcüğünün “idare için” yapılması, personelin fiziksel olarak idare binasında çalışması ile idare için tam zamanlı çalışmasının aynı şey olmadığını gösteren önemli lafzî değişikliktir. Buna dayanarak her uzaktan veya sahada çalışan personelin otomatik kapsama girdiği de söylenemez; personel sayısı, çalışma zamanının tamamının idare için tahsisi ve ilgili sözleşme koşulları birlikte aranır.

Hesapta ihale tarihinde idari şartnameye göre hesaplanan karşılaştırılabilir brüt işçilik maliyeti ile uygulama ayının brüt işçilik maliyeti arasındaki fark esastır. 5510 kapsamında işveren SGK maliyeti, prim oranları, varsa işsizlik sigortası, asgari ücretin üzerinde sözleşmesel ücret, ulusal bayram/genel tatil ve fazla çalışma gibi unsurlar, ilgili fıkra ve uygulama döneminin mevzuatına göre ayrılır. Brüt işçi ücreti ile işveren toplam maliyeti aynı değildir.

Örnek: Personel sayısı ve fiilî çalışma koşulları aynı tutulduğunda karşılaştırılabilir başlangıç brüt işveren maliyeti 250.000 TL, ilgili uygulama ayı maliyeti 300.000 TL ise örnek işçilik farkı 50.000 TL olur. Önceki genel endeks örneğindeki 73.800 TL ile birlikte 123.800 TL’lik brüt fark etkisi ancak hesap matrahı ve işçilik payları aynı tutarı iki kere kapsamayacak biçimde ayrılmışsa doğar. Bu sayılar yasal asgari ücret veya belirli yıl prim oranı değildir.

Asgari ücretin belli yüzde fazlası: İdari şartnamede ücretin brüt asgari ücretin belirli yüzdesi fazlası olarak öngörüldüğü işçilikte, ilgili m.6 fıkrasının ücret hesabı ve asgari ücret artış oranı yaklaşımı esas alınır. İşçilik farkı, çalışan ücretine ilişkin basit “yeni net ücret eksi eski net ücret” aritmetiğine indirgenemez.

Eksik gün/kısmi dönem: Yeni personelin işe giriş/çıkış tarihi, ücretsiz izin, vardiya, tatil/fazla çalışma ve fiilî gün sayısı, sözleşme ve İş Kanunu/SGK belgeleriyle ayrıştırılır. Eksik çalışılan günlere tam ay üzerinden fark hesaplamak ya da asgari ücret artışını yılın tamamına aynı oranla dağıtmak hatalı olabilir.

15. 365 Gün Eşiği ve Fiyat Farkı Düzenleme Zorunluluğu

2022 ve 2023 değişiklikleri, hizmet alımının sözleşme süresine ve personel niteliğine göre fiyat farkı düzenleme yükümlülüğünü farklılaştırmıştır. 365 günü aşan sözleşmelerde uygun girdilerin fiyat farkı ve ağırlık katsayıları bakımından zorunlu düzenleme sistemi vardır. 365 gün ve altındaki sözleşmelerde personel sayısı ve haftalık çalışma saatinin tamamının idare için kullanılması koşullarını sağlayan işçilikler için m.6 ve KİGT m.81.1’in özel önemi sürer; diğer girdiler için sözleşme ve tabi olunan Esaslar incelenir.

Bu nedenle 365 günlük sözleşme ile 366 günlük sözleşme, “365 günü aşan” lafzı bakımından farklıdır. Süre hesaplanırken işin başlangıç ve bitişi, sözleşme süresi ve özel uzatma hükümleri incelenmeli; sonradan verilen süre uzatımının önceki ihale dokümanındaki düzenleme zorunluluğunu nasıl etkilediği otomatik varsayılmamalıdır.

16. KİGT m.81.2: Asli ve Tali Girdilerin Somut Hizmet Türüne Göre Kurulması

Kamu İhale Genel Tebliğinin 81.2’nci maddesi 18.05.2024 tarihli Tebliğle eklenmiş, 10.12.2024 tarihli RG 32748 değişikliğiyle yeniden düzenlenmiştir. Fiyat farkı öngörülen hizmette katsayıların işin niteliğine, yaklaşık maliyet içindeki ağırlığa ve girdi işlevine uygun belirlenmesi gerekir. Asli ve tali unsur ayrımı ile her birinin ağırlığı gösterilir; tali unsur için ayrıca ağırlık oluşturulmamışsa ilgili dönemin Tebliğ düzenlemesindeki dahil etme kuralı uygulanır.

Hizmet türü Öncelikli girdiler Yanlış yaklaşım
Malzeme dahil yemek hazırlama/dağıtım İşçilik a₁/a₂, varsa nakliye akaryakıt b₁, ana gıda ve kumanya b₃ alt katsayıları, diğer enerji/ekipman Gıda maliyetinin tamamını tek genel endeksle açıklamak.
Malzeme hariç yemek İşçilik, varsa taşıma yakıtı, makine/enerji gibi diğer girdiler İdarenin verdiği gıdanın maliyetini yüklenici katsayısına eklemek.
Personel taşıma Şoför işçiliği, idare karşılamıyorsa akaryakıt, araç amortismanı, bakım/sigorta Akaryakıtı idare sağlarken yükleniciye ikinci yakıt farkı yazmak.
Araç/iş makinesi kiralama Operatör/şoför işçiliği, araç yaşı ve süreye bağlı amortisman, bakım, yedek parça, sigorta Hizmetin yalnız amortismandan ibaret olduğunu varsaymak.
Yazılım ve bilgi yönetim sistemi İşçilik, varsa donanım amortismanı, bakım, enerji ve sigorta Bütün yazılım işlerini yalnız genel TÜFE’ye bağlamak.
Temizlik ve benzeri Personel, sarf malzeme, ekipman ve işin özelliğine göre diğer girdiler Doğrudan işçilik farkı ile genel sepet işçiliğini mükerrer yazmak.

Tarihsel ayrım: 18.05.2024 tarihli ilk 81.2 metninde asli olmayan unsurların b₃ kapsamında değerlendirilmesine ilişkin ifadeler bulunuyordu; 10.12.2024 değişikliği asli/tali unsur kavramlarını farklı şekilde düzenlemiştir. Bu metinler aynı anda, birbirinden bağımsız iki geçerli katsayı rejimiymiş gibi uygulanmaz. İlan/duyuru tarihi ve ilgili Tebliğ geçiş hükmü esas alınır.

17. b₃ Alt Katsayıları ve Endeks Seçimi

Birden fazla ekonomik girdiyi temsil eden b₃ katsayısı, mevzuat ve ihale dokümanının öngördüğü biçimde b₃,₁, b₃,₂ … alt katsayılarına ayrılabilir. Örneğin yemek alımında ana gıda girdisinin maliyet sepeti ile enerji/bakım girdisinin endeks hareketi farklı olabilir. Her alt katsayının dayandığı analiz kalemi, oranı ve resmî endeksi açıkça yazılmalıdır.

2025’te 10132 sayılı Karar TÜİK’in CPA 2008 seçilmiş sınıflar tablosundaki yeni alt endekslerin kullanım imkânını genişletmiştir. Bu değişiklik, 01.09.2025 öncesi ilanlı bir hizmet sözleşmesinin bütün endekslerinin idarenin kararıyla yeniden seçilebileceği anlamına gelmez. Esasların geçici 4’üncü maddesi önceki ilanlı işler bakımından tarihsel düzenlemeyi korur.

Kaynak hiyerarşisi: Resmî TÜİK endeksi veya Esasın tanımladığı EPDK fiyatı; idari şartnamedeki endeks kodu; baz ay ve uygulama ayı birlikte belirlenir. ENAG, yüklenicinin tedarik fiyatı veya döviz kuru genel hizmet fiyat farkı hesabında serbest ikame serisi değildir.

18. Birim Fiyat, Götürü Bedel, Kısmi Hizmet ve Hakediş Matrahı

Birim fiyat: Aₙ uygulama ayında fiilen gerçekleştirilip hakedişe bağlanan hizmet miktarı × sözleşme birim fiyatıdır. Götürü bedel: ilgili ayda kabul edilen ilerleme yüzdesinin sözleşme bedelindeki karşılığıdır. Tam sözleşme bedeli, tek bir ayın matrahı değildir.

Örnek: Sözleşme bedeli 12.000.000 TL, ocak ayında kabul edilen ilerleme %5 ise Aₙ=600.000 TL olur. Pₙ=1,10 varsayılırsa fark=600.000×0,90×0,10=54.000 TL. Şubat için ayrıca %8 ilerleme gerçekleşirse şubat Aₙ=960.000 TL ve Pₙ=1,15 ile fark=129.600 TL’dir. Ocak imalatını şubat Aₙ’ye yeniden dahil etmek mükerrer fiyat farkı doğurur.

İşçilik için m.6 uyarınca yapılan doğrudan fark hesabı, bu genel formüle ilişkin a₁ ayrımıyla uyumlu olmalıdır. Kısmi kabul veya dönemler arası düzeltmede önceki ödemelerin aynısı yeniden tahakkuk ettirilmemelidir.

19. Negatif Fiyat Farkı, Sıfır Fark ve Kesinti

Aₙ=1.000.000 TL ve Pₙ=0,97 ise genel fiyat farkı 1.000.000×0,90×(−0,03)=−27.000 TL olur. Bu sonuç, ilgili Esasların kapsamındaki hizmet bedelinden kesintidir; ayrı ceza olarak adlandırılmaz. Pₙ=1 halinde genel fark sıfırdır. Doğrudan işçilik farkı ise kendi m.6 şartlarına göre ayrı hesaplanabilir; iki işlemin cebirsel sonuçları birleştirilmeden önce dönem ve matrah uyumu kontrol edilmelidir.

20. Sağlık Uygulama Tebliği ve Elektronik Haberleşmede Özel Hesaplar

SUT kapsamında belirli tanı/tedavi hizmetlerinde genel girdi sepetinden farklı özel fiyat/puan oranı uygulanabilmektedir. Örnek gösterim: Fₙ=Aₙ×B×(Sₙ/S₀−1); buradaki S₀ ve Sₙ sözleşme ve ilgili fiyat farkı Esaslarının tanımladığı temel/güncel SUT göstergeleridir. SUT puanı değişti diye genel a₁/b₃ katsayılarının da aynı şekilde değişeceği varsayılamaz.

Elektronik haberleşme hizmetlerinde de ilgili resmî/tarife göstergeleri ve özel sözleşme hükümleri esas alınır. 2023 tarihli 6902 sayılı Kararın hizmet sınıfları ve özel hesaplara ilişkin değişiklikleri, ihale/sözleşme dönemiyle birlikte kontrol edilir. SUT veya haberleşme formülünün gerçek parametreleri bulunmadan kesin tutar üretilemez.

21. Gecikme ve Süre Uzatımı: Endeksin Doğru Uygulama Ayı

Yüklenici kusurundan kaynaklanan gecikmede yalnız hizmetin fiilen geç görüldüğü ayın yüksek endeksini seçmek doğru değildir. İşin onaylı ilk/revize programda yapılması gereken dönem ile fiilî dönem Esasların gecikmeye ilişkin hükümlerince karşılaştırılır; yüklenicinin kendi gecikmesinden fiyat farkı avantajı elde etmesi sınırlanır. Sözleşme bitiminden sonra idare izniyle cezalı çalışılan hizmetlerde 10132 sayılı Kararla değiştirilen m.7/10’un, aynı maddenin 15’inci fıkrasına yaptığı atıf özellikle önemlidir.

İdareden kaynaklanan gecikme veya 4735 m.10 kapsamında mücbir sebeple usulüne uygun süre uzatımı verilirse, 2025 sonrası düzenlenen m.7/13 uyarınca revize iş programı hazırlanır. Süre uzatımına neden olan olaydan önceki dönemin aylık ödenek dağılımı geriye dönük değiştirilemez; uzatılan sürenin işlerindeki fiyat farkı idarece onaylanan revize programa göre hesaplanır.

Somut fark: Haziranda yapılması gereken 500.000 TL’lik hizmet idare kaynaklı kabul edilmiş gecikmeyle eylüle taşınmışsa, geçerli revize programın eylül dilimi ve ilgili resmî endeksler belirleyici olabilir. Aynı işin yüklenicinin kusuruyla eylüle kayması durumunda eylülün yüksek endeksi kendiliğinden kullanılmaz. Sadece fiilî tarih ile kesin hesap yapılmaz; kusur, süre uzatımı ve sözleşme programı gerekir.

22. Bir Ay İçinde Birden Fazla Hakediş ve Henüz Açıklanmamış Endeks

01.09.2025 sonrası uygulanabilir Esaslar m.7/3 uyarınca bir ayda birden fazla hakediş yapılıp uygulanacak endeks/fiyat henüz açıklanmamışsa, bir önceki aya ait endeks/fiyat geçici kullanılır; gerçek ayın değeri açıklandığında sonraki hakedişte düzeltme yapılır. Bu izin yalnız uygun koşul altında geçici endeks kullanımıdır; geçmiş rakamı kalıcı sabitleme veya tahmini enflasyon uydurma yetkisi değildir.

Örnek: Uygulama ayının gerçek Pₙ değeri sonradan 1,12, geçici hesabın Pₙ değeri 1,10 çıkmış olsun. Aₙ=1.000.000 TL, B=0,90 varsayımında ilk geçici genel fark 90.000 TL, doğru fark 108.000 TL; sonraki hakedişte 18.000 TL ek düzeltme gerekir. Bu, sadece genel formüle ilişkin varsayımsal düzeltmedir; işçilik m.6 ve diğer özel hesaplar ayrıca izlenir.

23. Fiyat Farkı Öngörülmeyen Hizmetlerde Sınır ve İstisna

Fiyat farkı hakkında ihale dokümanı düzenlenmemiş hizmette yalnız maliyet artışı yaşanması, kendiliğinden genel fiyat farkı hakkı yaratmaz. Önce sözleşmenin tabi olduğu süre/personel nedeniyle fiyat farkı düzenlemesinin zorunlu olup olmadığı, Esaslar m.8’deki özel hükümler ve geçici kanun kapsamı ayrıştırılır. Fiyat farkı düzenlemesinin bulunmaması ile idarenin kanunen düzenlemesi gereken zorunlu bir işçilik farkını göz ardı etmesi aynı hukuki problem değildir.

İdarenin fiyat farkı öngörmesi gereken bir kalemde bunu yapmamış olması halinde ihale dokümanı aşamasındaki uyuşmazlık ile sözleşme kurulduktan sonraki ödeme talebinin hukuki yolları farklılaşabilir. Kesin hesap için somut ihale dokümanı ve dönemin düzenlemesi görülmelidir.

24. Çerçeve Anlaşma, Doğrudan Temin ve Özel Rejim

Çerçeve anlaşmada münferit sözleşmeye davetten önce esas alınan fiyat/endeks güncellemesi ile münferit sözleşme ifasında uygulanan fiyat farkı aynı dönemi iki kez karşılamamalıdır. Hizmet Esasları m.9’daki özel mekanizma ve temel endeks tanımı kontrol edilir.

Doğrudan temin hizmet sözleşmelerinde Esaslar m.2/3 uyarınca uygun ve açık sözleşmesel hüküm bulunması hâlinde normal fiyat farkı uygulanabilir. Aynı nedenle, 2022 geçici 5 kapsamında doğrudan temine ek fiyat farkı verilmemesine ilişkin KİK 2022/DK.D-94 kararı tüm normal fiyat farkı uygulamalarına genel yasak olarak okunamaz.

4734’ten istisna edilen alımda Esasların m.2/2 kapsamı, özel hukuk rejimi ve açık ihale dokümanı hükümleri önemlidir. Dış finansman veya KÖİ projesinde özel anlaşma fiyat güncelleme yöntemi belirliyorsa 2013/5215 formülü kendiliğinden uygulanmaz.

25. Ek/Artırımlı Fiyat Farkı: Tarihsel Dönemlerin Ayrılması

Rejim Hizmette değerlendirme
2018 enerji/ÖTV Akaryakıt ve diğer özel girdiler için tarihsel düzenlemenin kapsamı kontrol edilir.
4735 geçici 5 / 2022 2021 öncesi belirli ihaleler, 2021 ikinci yarı ifa/ödeme ve devam/başvuru şartları.
4735 geçici 6 / 2022 01.04.2022 öncesi ihale, devam ve ilgili dönem; artırımlı, ek fark, süre uzatımı/tasfiye seçenekleri.
4735 geçici 7 / 2024 Belirli yapım sözleşmelerine özgü düzenleme; her hizmet sözleşmesine genellenmez.

2022 tarihsel artırımlı rejiminde şartları sağlayan bazı hizmet sözleşmelerinde B=0,90 yerine 1,00 uygulanmıştır. Aₙ=1.000.000 TL, Pₙ=1,20 olduğunda normal fark 180.000 TL, özel artırımlı şart varsa 200.000 TL’dir. Bugünkü olağan hizmet alımında sırf “2022’de artırımlı fark vardı” gerekçesiyle B=1 kullanılamaz.

26. KDV, Tevkifat, Ek Kesin Teminat ve Muhasebe

3065 sayılı KDV Kanunu m.24/c, fiyat farkını matraha dahil unsurlar arasında düzenler. Asıl hizmette KDV tevkifatı bulunuyorsa fiyat farkında da işlem niteliği, alıcı statüsü, matrah ve güncel tevkifat düzenlemesi kontrol edilir. Fiyat farkı yeni ve bağımsız bir hizmet olarak otomatik sınıflandırılmaz.

4735 sayılı Kanun m.12 uyarınca fiyat farkı olarak ödenen bedel bakımından %6 ek kesin teminat yükümlülüğü gündeme gelir. Hakedişten kesinti yoluyla karşılanma, teminat türü ve elektronik gereklilik ilgili döneme göre incelenir. Örneğin 73.800 TL fiyat farkının tamamı ek teminat matrahıysa örnek %6 tutarı 4.428 TL‘dir; KDV ve başka kesintiler matraha kanuni dayanak olmadan eklenmez.

Hizmetin niteliğine göre stopaj, vergi ve kamu muhasebe kodu farklılaşabilir. Pozitif veya negatif fark doğrudan asıl hizmetin ödeme tutarıyla ilişkilendirilir; bağımsız ceza geliri veya ayrı alım gibi değerlendirilmez.

28. Hatalı Hesaplama ve Denetim Kontrol Tablosu

Hata Kontrol
a₁’i TÜFE’ye endeksleyip ayrıca m.6 farkı ödeme Doğrudan işçilik ve genel sepeti ayır.
Personeli yalnız idare binasında çalışmıyor diye kapsam dışı sayma 2025 “idare için” hükmünü, personel sayısı ve tüm çalışma zamanı koşulunu incele.
Tüm hizmetlere aynı b₃ veya c katsayısı KİGT 81.2 ve yaklaşık maliyet girdilerini kontrol et.
2025 alt endeksini eski ilana uygulama İlan/duyuru ve geçici 4.
Kümülatif toplamı tek ayın Aₙ’si yapmak Uygulama ayı hakediş tutarı.
Geçici endeksin düzeltilmemesi 2025 m.7/3 düzeltme zinciri.
Kusurlu gecikmede daha yüksek fiili endeksi kullanma İş programı, gecikme ve m.7 hükümleri.
Normal fiyat farkı ile geçici 5/6 artırımlı farkı karıştırma İhale/ifa/başvuru tarihleri.
Negatif fiyat farkını sıfırlama Pₙ<1 sonuçlarını da hesapla.
Pozitif farkta ek kesin teminatı almama 4735 m.12.

29. Kesin Hesap İçin Gerekli Belgeler

  1. İlan/davet, ihale, sözleşme ve hizmet süresi.
  2. İdari şartname ve fiyat farkı maddesi; hangi Esas sürümünün uygulandığı.
  3. Birim fiyat cetveli veya götürü bedel ilerleme cetveli; Aₙ’nin uygulama dönemleri.
  4. Personel sayıları, haftalık çalışma zamanı tahsisi, ücret yüzdeleri, bordro, SGK ve işveren maliyetleri.
  5. a₁/a₂/b₁/b₂/b₃/c ve varsa b₃ alt katsayıları; yaklaşık maliyet girdi analizleri.
  6. Resmî baz/güncel endeksler; ilgili TÜİK veya EPDK seri kodları.
  7. İlk/revize iş programı, süre uzatımı onayı, kusur ve tebliğ belgeleri.
  8. SUT/haberleşme gibi özel hizmetlerde resmî fiyat/puan veya tarife verileri.
  9. Geçici endeksle yapılmış hakedişler ve sonradan düzeltmeler.
  10. Ek kesin teminat, KDV/tevkifat ve ödeme kayıtları.

Eksik Aₙ, personel türü, sözleşme katsayıları, resmî endeks veya çalışma dönemi bulunuyorsa tek bir kesin rakam üretilemez. Sorunun hangi veriyi gerektirdiği açıkça gösterilmeli; yalnız varsayımsal verilerle hesaplanan örnekler gerçek sözleşme hesabı diye sunulmamalıdır.

30. Resmî Mevzuat ve Değişiklik Kaynakları

31. Mevzuat Değişikliklerinin Eski–Yeni Hüküm, Kapsam ve Hesap Etkisi

Uygulama anahtarı: Hizmet fiyat farkında (1) ilan/duyuru ve geçiş hükmüyle uygulanabilir metin seçilir; (2) hizmetin SUT, elektronik haberleşme veya diğer hizmetlerden hangisi olduğu belirlenir; (3) 365 günlük süre ve m.6 personel koşulları incelenir; (4) sözleşmedeki katsayılar, resmî temel/güncel seriler ve hakediş matrahı seçilir; (5) gecikme/süre uzatımı varsa dönem düzeltilir. Sırf güncel mevzuatın yürürlüğe girmesi eski sözleşmenin katsayılarını değiştirmez.

31.1. 2013/5215: Üç ayrı hizmet formülü, ayrı hesap bileşenleri

27.06.2013 tarihli 2013/5215 sayılı Esaslar (RG 31.08.2013/28751; yürürlük 29.11.2013), önceki 2002/5037 hizmet fiyat farkı sisteminin yerini almıştır. Madde 5/1-a: Sağlık Uygulama Tebliğinde fiyatları belli teşhis/tedavi hizmetlerinde F=Aₙ×B×[(Sₙ/S₀)−1]. S₀ ilgili temel dönemin, Sₙ güncel uygulama döneminin Esaslarda tanımlanan SUT fiyat/puan göstergesidir. Madde 5/1-b: Elektronik haberleşmede F=Aₙ×B×[(Eₙ/E₀)−1]; E₀ ve Eₙ sözleşmeye uygulanabilen tanımlı elektronik haberleşme göstergeleridir. Madde 5/1-c: Diğer hizmetlerde F=Aₙ×B×(Pₙ−1). Olağan B=0,90; bu B, mal alımındaki sözleşme birim fiyatı B ile karıştırılmaz.

Hesap testi: Aₙ=1.000.000 TL, B=0,90, uygun SUT oranı 1,10 ise özel SUT farkı 90.000 TL; aynı veride elektronik haberleşme oranı 1,08 ise özel haberleşme farkı 72.000 TL; diğer hizmetin ağırlıklı Pₙ değeri 1,12 ise genel hizmet farkı 108.000 TL olur. Bu üç oran birbirinin yerine kullanılamaz. Gerçek SUT/haberleşme sözleşmesinde kaynak göstergenin ve temel/güncel fiyat düzeyinin belgelenmesi zorunludur.

31.2. Madde 5 ve 6’nın birlikte uygulanması: işçilikte mükerrerlik önlemi

Diğer hizmetlerin Pₙ hesabında a₁+a₂(İₙ/İ₀)+b₁(AYₙ/AY₀)+b₂(Yₙ/Y₀)+b₃(Gₙ/G₀)+c(Mₙ/M₀) sistemi geçerlidir; ilgili sözleşmede b₃ alt katsayıları varsa ayrıştırılır. a₁, m.6’nın doğrudan işçilik farkına tabi maliyet ağırlığını temsil ettiği için sabit terimdir, işçilik endeksiyle ikinci defa artırılmaz. a₂ ise diğer işçilik payıdır. Katsayıların tamamının toplamı 1 olmalıdır.

Örnek: a₁=0,40; a₂=0,10; b₁=0,15; b₂=0,05; b₃=0,20; c=0,10; sırasıyla a₂ ve diğer oranlar 1,10; 1,25; 1,05; 1,12; 1,08 ise Pₙ=1,082 ve Aₙ=1.000.000 TL için m.5 farkı 73.800 TL olur. m.6 kapsamında işçilik maliyeti farkı örneğin 50.000 TL ise ilgili personel ve günlerin çifte sayılmadığı kontrol edildikten sonra iki ayrı hesap toplamı 123.800 TL olabilir. Bu rakamlar örnektir; bordro, SGK primleri ve gerçek sözleşme şartları olmadan kesin ücret farkı hesaplanamaz.

31.3. 5202 ve 6902 değişiklikleri: 365 gün ve özel hizmet rejimi

2022 / 5202: 23.02.2022 tarihli karar (RG 24.02.2022/31760), 365 takvim gününü aşan uygun hizmet sözleşmelerinde genel fiyat farkı düzenleme zorunluluğunu ve maliyet ağırlıklarına dayalı hesap kurallarını güçlendirmiştir. 2023 / 6902: 06.03.2023 tarihli karar (RG 07.03.2023/32125), hizmet süresi, özel fiyat/fiyat göstergeleri ve enerji girdileri yönünden değişiklikler getirmiştir. Güncel durumdaki 365 gün eşiği ile 365 gün altındaki işçilik m.6 yükümlülüğü aynı konu değildir.

Somut etki: 366 günlük bir hizmet sözleşmesinin genel girdileri ile 365 günlük hizmetin aynı hukuki süre sınıfında olduğu varsayılamaz. Buna karşılık idare için haftalık çalışma süresinin tamamını kullanan personelin m.6 kapsamındaki işçilik farkı, genel süre eşiğinden farklı kurallara dayanır. SUT’a bağlı teşhis/tedavi hizmetlerinin özel m.5/1-a fiyat oranı ve elektronik haberleşmenin m.5/1-b göstergesi, genel b₃ sepetiyle sebepsiz ikame edilmez. 2022/2023 kararlarının kendi yürürlük ve geçiş hükümleri ayrıca uygulanır.

31.4. 18.05.2024 ve 10.12.2024: Kamu İhale Genel Tebliği m.81.2’nin gerçek içeriği

18.05.2024 (RG 32550): Hizmet fiyat farkı katsayılarının işin niteliği ve girdileriyle uyumunun sağlanmasına ilişkin m.81.2 düzenlemesi eklendi. 10.12.2024 (RG 32748): m.81.2 yeniden yazılarak, m.81.1 saklı kalmak üzere, fiyat farkı hesaplanması öngörülen hizmet alımlarında işte kullanılacak tüm girdilerin ağırlık oranlarına ilişkin sabit katsayıların işin niteliğine ve girdilere uygun belirlenmesi, bütün katsayılar toplamının 1,00 olması ve ihale dokümanında gösterilmesi açıkça düzenlendi.

Yeni asli/tali kuralının sonucu: İşin niteliği, yaklaşık maliyet içindeki ağırlık ve girdinin işlevi dikkate alınarak asli ve tali unsurlar belirlenir. Tali unsur için ayrıca ağırlık katsayısı belirlenmediyse bu unsurun ağırlığının asli unsura dahil olduğu kabul edilir. Böylece tali giderin tamamen hesaptan yok sayılmasıyla, aynı giderin hem ayrı hem asli unsur içinde iki kez hesaba katılması önlenir. Örnek: Yemek hizmetinde ana gıda girdisi asli, belli bakım/sarf girdisi tali olarak değerlendirilmiş ve tali ağırlık ayrıca ayrılmamışsa, tali girdiyi ayrıca yeni bağımsız katsayıyla toplamı 1’in üzerine çıkaracak şekilde eklemek doğru değildir. Hangi girdi hangi endekse bağlanacağı somut yaklaşık maliyet ve dokümanda gösterilmelidir.

Geçiş: 18.05.2024 tarihli düzenlemenin ilgili hükümleri ile 10.12.2024’teki yeniden yazımın yürürlük/geçiş koşulları ayrı değerlendirilir. Eski ilanlı bir hizmette 10.12.2024 sonrasının katsayı sistemi sırf hakediş daha sonraki yıl kesildi diye geriye dönük değiştirilemez.

31.5. 10132 sayılı Karar (30.07.2025): 01.09.2025 sonrası hizmet fiyat farkı

Resmî kimlik: 29.07.2025 tarihli 10132 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 30.07.2025/32971. Yürürlük: 01.09.2025. Geçici madde 4: İlanı/duyurusu yürürlükten önce yapılan ihalelerde fiyat farkı, ilan/duyuru tarihinde yürürlükte bulunan Esaslara göre yürütülür.

(a) Yeni endeks seçeneği: m.4/1-l’deki Yİ-ÜFE tarihsel seri tanımına Yİ-ÜFE (2003=100) CPA 2008 seçilmiş sınıflar tablosu eklendi. İşin gerçek girdi bileşimine daha uygun alt seri seçilebilir; eski sözleşmedeki seri sonradan serbestçe değiştirilemez. (b) Personel: İlgili hükümlerde personelin çalışma saatlerinin tamamını “idarede” yerine “idare için” kullanması esasına geçildi; fiziksel mekân ile işin hangi idareye tahsis edildiği ayrıştırılır, personel sayısı ve tam süre koşulları yine aranır.

(c) Açıklanmamış endeks: Aynı ay birden fazla hakediş ve uygulama ayının verisinin henüz yayımlanmamış olması hâlinde önceki ayın endeksi/fiyatı geçici kullanılabilir; uygulama ayının verisi açıklanınca sonraki hakedişte düzeltme yapılır. Örnek: Aₙ=1.000.000 TL, B=0,90, geçici Pₙ=1,10 ise 90.000 TL; gerçek Pₙ=1,12 ise 108.000 TL; 18.000 TL düzeltme yapılır. (d) Süre uzatımı: Usulüne uygun süre uzatımında olaydan önceki aylık ödenek dağılımı korunur; uzatılan dönemdeki hizmetler revize iş programına dağıtılır. Kusurlu gecikme hâlinde geç dönemin yüksek endeksi otomatik kullanılmaz.

32. Tek Seferde Okunacak Hesap ve Mevzuat Seçimi Tablosu

Olay Hukuki seçim Gerekli girdi ve sonuç
İdare için tam zamanlı çalışan personel 2013/5215 m.6; uygulanabilir 2025 “idare için” şartı Personel sayısı, çalışma günleri, sözleşme ücret yüzdesi, brüt ücret ve işveren primleri; doğrudan işçilik farkı.
Genel hizmette fiyat farkı m.5/1-c Aₙ, B, a₁/a₂/b₁/b₂/b₃/c, resmî baz/güncel endeks; F=Aₙ×B×(Pₙ−1).
Teşhis/tedavi hizmeti m.5/1-a SUT temel/güncel göstergesi S₀/Sₙ, Aₙ, B; özel SUT farkı.
Elektronik haberleşme m.5/1-b İlgili temel/güncel elektronik haberleşme göstergesi E₀/Eₙ, Aₙ, B.
Yemek/taşıma/araç kiralama/yazılım KİGT 81.2 ve ilgili Esas Yaklaşık maliyet girdi analizi, asli/tali unsur, toplamı 1 olan katsayılar ve doğru alt endeks.
Yüklenici kusuruyla gecikme Esaslar m.7 özel gecikme hükümleri İlk/revize program, fiilî hizmet dönemi, kusur ve karşılaştırılabilir endeks.
2022 özel ek/artırımlı fiyat farkı 4735 geçici 5–6 İhale, devam, ifa ve başvuru tarihi; normal fiyat farkı katsayısı otomatik değiştirilmez.

Eksik veri kuralı: Gerçek sözleşmeye ait katsayılar, resmî göstergeler, uygulanabilir ilan tarihi ve personel/miktar bilgisi bulunmuyorsa kesin hesap uydurulmaz. Bu metindeki sayısal örnekler, doğrulanmış gerçek sözleşme tutarları değil, ilgili yöntemi anlatan varsayımsal hesaplamalardır.

33. Diğer Mevzuat ve Resmî Kaynaklar