Hizmet tespiti davasında davacının çalışma süresi ve iş yükü dikkate alınarak sosyal güvenlik hakkının korunması gerekliliği ile yapılan hukuki değerlendirme (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/8983 E.  ,  2024/12274 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/3175 E., 2024/1613 K.
KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : Araç Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2020/98 E., 2022/130 K

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Kararın fer’i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı, fer’i müdahil Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı Site Yönetiminde kapıcı ve kaloriferci olarak 01.10.2017- 30.05.2019 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II.CEVAP
Davalı site yönetimi cevap dilekçesinde özetle; haksız açılan davanın reddine karar verilmesi talep etmiştir.
Fer’i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamında dinlenilen davacı ve kamu tanıkları ile kat maliklerinin beyanları, Yönetim Kurulu defteri ve işçilik alacaklarına ilişkin arabulucu tutanağı dikkate alınarak davacının davalı apartmanlara ait SGK Kastamonu İl Müdürlüğünün 1005773.03702 sicil sayılı dosyasında işlem gören … 1/2 Apartmanı Site Yönetimi ünvanlı işyerinde kapıcı dairesinde ikamet ederek, kış aylarında kalorifer yakılması, kömür ile çalıştırılan kaloriferlerin, kömürün depoya taşınması, kaloriferin yakılması, zaman zaman ilave kömür atılması, yakılmış kömürün cürufunun alınması özellikle Araç ilçesinin iklim koşullarına göre ekim – nisan (gerektiğinde mayısın yarısına kadar) aylarında yoğun mesai gerektir işler olduğu, davacının yılın tamamında apartman sakinlerinin çöplerinin toplanması ve apartmanların temizliği işlerini yaparak kapıcı olarak çalıştığı, konut kapıcısı tanımından da anlaşılacağı üzere “Ana taşınmazın bakımı, korunması, küçük çaptaki onarımı, ortak yerlerin ve döşemelerin bakımı, temizliği, bağımsız bölümlerde oturanların çarşı işlerinin görülmesi, güvenliklerinin sağlanması, kaloriferin yakılması ve bahçenin düzenlenmesi ve bakımı ve çöplerin toplanması ve benzeri hizmetlerin görülmesi” işlerinin, davacının kısmi süreli (part-time) çalıştırılmasını aşacak yoğunlukta olup davacıya işçilik alacaklarına ilişkin arabulucu anlaşma tutanağına göre anlaşılarak ödenen tutar içinde fazla çalışma ücreti de bulunduğundan tam süreli çalışma olgusunun daha belirgin olduğu, tanıkların ekseriyetle davacının 2017-2019 yıllarında çalıştığına ilişkin beyanlarının da davacının çalışma süresine ilişkin iddiasını doğruladığı anlaşılmakla; davanın kabulüne,… T.C, … SS numaralı davacı …’nın SGK Kastamonu İl Müdürlüğünün 1005773.03702 sicil sayılı dosyasında işlem gören … 1/2 Apartmanı Site Yönetimi ünvanlı işyerinde 01.10.2017-30.05.2019 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak, dönemin asgari ücretiyle çalıştığının ve bu çalışmalarının Kuruma bildirilmediğinin tespitine karar vermiştir.
IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuştur.
B.İstinaf Sebepleri:
Fer’i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; kararın kaldırılmasını, davanın reddini istemiştir.
C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm dosya kapsamından ve dinlenen kamu tanık beyanlarından, davacının 01.10.2017-30.05.2019 tarihleri arasında davalı yanında çalıştığı anlaşılmakla kurulan hükme ilişkin Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla fer’i müdahil Kurum vekilinin esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Fer’i müdahil vekili; istinaf dilekçesinde belirttiği hususlar ile temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava; davacının davalı Site Yönetiminde kapıcı ve kaloriferci olarak 01.10.2017- 30.05.2019 tarihleri arasında çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.
2.İlgili Hukuk
2.Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun’un 86/9. maddesi olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Sosyal güvenlik destek primi ise yaşlılık aylığı kesilmeksizin yeniden çalışmaya başlayabilmek için ödenmesi gereken primdir.
5510 sayılı Kanun’un 30. maddesi 3. fıkrası (a) bendinde; bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte sonra ilk defa sigortalı olan kişilerden yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi hariç olmak üzere bu Kanuna göre veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesileceği düzenlenmiştir.
Bu düzenleme uyarınca, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 01.10.2008 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olanlardan yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra çalışmaya başlayanların aylıkları kesilecektir.
Ancak, 5510 sayılı Kanun’un “Sosyal Güvenlik Destek Primine İlişkin Geçiş Hükümleri” başlıklı Geçici 14. maddesi ile bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlar hakkında sosyal güvenlik destek primine tabi olma bakımından bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümlerin uygulanmasına devam edileceğine dair, amir hüküm getirilmiştir.
5510 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun da ise “Yaşlılık aylığı alanların yeniden çalışmaları” başlıklı 63. maddesinin; (A) bendinde yaşlılık aylığı almakta iken çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıklarının bu çalışma olgusuna dayalı ve onunla sınırlı olarak kesilmesi gerektiği, (B) bendinde; tekrar sigortalı bir işte çalışma halinde, sigortalı adına sosyal güvenlik destek primi ödenmesi suretiyle, yaşlılık aylığının ödenmesine devam olunacağı hükümlerinin düzenlendiği, söz konusu maddenin son fıkrasında ise yaşlılık aylığı almakta iken tekrar çalışmaya başlayan sigortalıya, 506 sayılı Kanun’un 63. maddesinin (A) ya da (B) bendinden yararlanmak için bir tercih hakkı tanındığı anlaşılmaktadır.
3.Değerlendirme
1-Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre fer’i müdahil Kurum vekilinin sair temyiz itirazlarının reddi gerekir.
2- İnceleme konusu eldeki davada, davacının, 01.05.2012 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı aldığı, yaşlılık aylığı almaya başladıktan sonrasında da davalı yanında çalıştığının tespitini talep ettiği, Mahkemece yapılan yargılama ile davacının 01.10.2017-30.05.2019 tarihleri arasında çalıştığı kabul edilerek hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıda açıklanan yasal düzenleme ve açıklamalar ile ortaya çıkan maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulduğunda; dava ile tespit talep edilen dönem içerisinde, davacının sosyal güvenlik destek primine tabi çalışma hakkı bulunduğu sabittir. Ancak davacının talebinin açık ve belirgin olmadığı anlaşılmakla; öncelikle, davacıya talebi açıklattırılmalı, davacının 01.05.2012 tarihinden sonra yaşlılık aylığı almakta olduğu ve istemin 01.10.2017- 30.05.2019 tarihleri arasında olduğu hususları gözetilerek istemin 506 sayılı Kanun’un 63/A maddesi kapsamında yaşlılık aylığı kesilerek tüm sigorta kollarına tabi çalışma tespiti mi, yoksa, 63/B kapsamında sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmanın tespiti mi olduğu hususu aydınlatılmalıdır. Mahkemece yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri uyarınca yapılacak değerlendirme sonucu hüküm kurulması gerekirken eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.
VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
04.12.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.