|
ÖZET: Başvuran, 12 yıl boyunca tecrit hücresinde kalmasının ve ailesinin ikamet yerine uzak olmasının kendisi üzerinde olumsuz etkileri olduğunu belirterek Silivri Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakil talep etmiştir. Danıştay, ceza infazının amacının, hükümlünün yeniden topluma kazandırılması ve sosyal barışın sağlanması olduğunu vurgulamıştır. Hükümlülerin aileleriyle olan ilişkilerinin devamının, infaz rejiminin rehabilitasyon sürecinde önemli bir rol oynadığı ifade edilmiştir.
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, hükümlülerin ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına yerleştirilmesine yönelik bir zorunluluk getirmemektedir. Ancak, hükümlülerin nakil taleplerinin değerlendirilmesinde, ceza infaz kurumlarının doluluk oranlarının yanı sıra, aile bağlarının korunması ve hükümlünün psikolojik durumu gibi unsurların da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın nakil talebinin reddedilmesinde meşru sebeplerin bulunduğu, ancak Covid-19 tedbirlerinin kaldırılmasının ardından nakil taleplerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/1735-S.22.2640
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailevi nedenlerle Silivri Kapalı Ceza İnf az Kurumuna nakil talebine il iş ki nd ir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başv ur an özetle; 12 yıl dır tecrit hücresinde oldu ğunu, bulundu ğu Kurumun ailesinin ikamet yerine uzak olm ası ve maddi yetersizlikler nedeniyle ailesiyle görüşemedi ğini , bu durumun kendisi üzerinde oldukça olumsuz etkileri olduğunu, yıl lardır nakil talebinde bulunduğunu ancak taleplerinin redd edil diğin i iddia ederek Silivri Kap alı Ceza İnfaz Kurumuna naklini talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâyet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
11.11.2021 tarih ve – – sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup,
adı geçen Genel Müdürlüğün 30.12.2021 tarihli ve – – – sa yıl ı cevabi yaz ısı nda, 2.1. Başvu ranın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda 20 adet disiplin cez ası aldı ğı, iyi h all il iğini kaz andığı, infaz edil mem iş kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığı, 2.2. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, ”İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olmama sı” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda kapasitelerinin üstünde hükümlü ve tutuklu barındırıldı ğından, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güven li ği ve hangi suç türüne ait odal arın bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulun anın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan, her talebin uygun d e ğerlendi ri lemediği, 2.3. Başvuranın; bulunduğu Elaz ığ 1 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 492, mevcudunun 347, doluluk oranını n %71, naklini talep ett iği; Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
-Silivri 1 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2575, doluluk oranını n %154, -Silivri 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1716, mevcudunun 2643, doluluk oranını n %154, -Silivri 3 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2304, doluluk oranını n %137, -Silivri 4 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2383, doluluk oranını n %140, -Silivri 5 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2678, doluluk oranını n %160, -Silivri 6 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2627, doluluk oranını n %154, -Silivri 7 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2192, doluluk oranını n %129, -Silivri 8 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2582, doluluk oranını n %154, -Kocaeli 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 368, mevcudunun 257, doluluk oranını n %70, -Kocaeli 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 368, mevcudunun 292, doluluk oranını n %79 olduğu, 2.4. Başvu ranın, nakil talebinde bulunm uş oldu ğu ceza infaz kurumları incelendi ğinde İstanbul ili ve çevresine öncelikli nakil talebinde bulunduğunun tespit edil diği, İstanbu l ilinin suç ve yar gıl am a yeri nedeniyle pek çok d ava nın merkezi olduğu, İsta nbul ilinde bulunan ceza infaz kurumlarına duruş malar nedeniyle ha ftalı k olarak nakil yapıl dığı, sirkülasyonun çok fazla oldu ğu, ku rumların m ev cutl arının haftadan haftaya yapıl ac a k olan duruşma sa yıl a rı, görülen davalar ve dava do s yala rın da bulunan san ıkl arın çokluğun a göre d e ğişt iği, 2.5. 5275 sa yıl ı Kanunun 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrası u yarın ca (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın nakil taleplerinin ceza mi ktarları ve örgütteki k onuml arı dikkate alı nara k değerlend iril di ği, 2.6. Yukarıda belirtilen kapal ı ceza infaz kurumlarının, tamamı yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olma yıp, bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olması nedeniyle, hükümlülerin barındırılabilece ği oda s a yı sını n çok kısı tl ı ve oda m evcutl arının da dolu olduğu, 2.7. Hükümlü ve tut ukluların nakil taleplerine k arş ın yapıl an işl eml erin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya diğe r fikir yahut düşün cel eri ile ekonomik güçleri ve di ğe r toplumsal konuml arı yönünden a yırım ya pıl maks ız ın ve hiçbir kimseye a yr ıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.8. Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle yapıl a n sevkleri sonucu, ceza infaz kurumlarını n mevcutl arın ın günaşırı d e ğişm ekte olduğu, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin nakil talepleri
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Genel Müdürlü ğe ulaştığı anda, talep edilen ku ru ml arın kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne al ınarak değerlendiril di ği, 2.9. Covid-19 pandemisi nedeniyle virüsün kurumlarda ya yıl mam ası için alı nan önlemler kapsamı nda; başka bir hastalık nedeniyle hastanelere sevk edilen, kuruma ilk defa kabul edilen, güvenlik ve du ruşma gibi zorunlu nedenlerle nakil edilen hükümlü tutukluların kurumlara giriş lerind e 14 gün boyunca izolasyona tabi tut ulm aları ge rekti ği için kurum mevcudunda artış gö rüldüğü, 2.10. A yrıca, 20.08.2021 tarihli ve E-35211520-249.01-3495/79791 sa yıl ı genel yaz ı ile 01.09.2021-
10.09.2021 tarihleri arası nda hüküml ü/t utukl uların bir defaya mahsus ist e ğe bağlı nakil taleplerinin alı ndığı
ve 10.09.2021 tarihi itibarı yl a sistemin taleplere kapatı ld ığı, başvuranın da söz konusu tarihler ara sında nakil talebinde bulundu ğu, ancak talep ett iği kuru ml arın kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle 27.09.2021 tarihli ve – – sa yıl ı ya z ı ile naklinin uygun de ğe rlendiril emedi ği, bu konuda, S ağlı k Bak anlı ğı Bilim Kurulunun tavsiyeleri do ğrultusunda ileriki aylarda nakillerin tekrar açıl ması ve başvuranın da ist e ğe b a ğl ı nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin değer lendiri lebilece ği, 2.11. Başvur anın son alt ı ayda ziyaretçisinin gelm e diği, Açıkl amalarına yer veri lm iş, a yrıc a İd ar e tar af ından gönderilen telefon gö rüşmeleri raporla rı ndan, başvuranın telefon gö rüş melerini düzenli aralı klar la gerç ekleştirdiği anlaşılm ışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas asın ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “Özel h ayatı n gizl iliği” b aşlı klı 20 nci maddesinin ilgili kısı mların d a ; “Herkes, …aile hayatı n a saygı gösterilmesini isteme hak kına sahiptir …”, 3.3. “Ailenin koru nm ası ve çocuk h aklar ı ” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve r efah ı … sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine ba ş vu r m a h akkı” başl ıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkralar ın da; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler”, 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı ” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile ha yatı na, konutuna ve yazış masına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu h akkın kullanılmasına bir kamu makamını n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik re fahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Ş ek il d e Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n masın a İli şk in Prensipler Bütünü ” nün ‘‘Aile m ensu pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı ’’ b aşlı klı 19 uncu maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, ‘‘İkam etgah ın a yakın bir
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uzaklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; 6.1. “İn fazda temel am aç” b aşlık lı 3 üncü maddesinin birinci fık rasın d a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 6.2. “Hapis cezalar ın ın in fazın da gözetilecek ilkeler ” b aşlı k lı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasın ın ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalar ını n infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
c) C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull a nıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanı n inf azınd a ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku rum ları ” b aşlık lı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kullan ıl ır.” , 6.4. “Nakiller ” b aşlı k lı 53 üncü maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, as ayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 6.5. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İstekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıf ının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 7. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İ n f az Ku ru mla rın ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hak k ınd a Yönetmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde
Dikkat Edilecek Hu su slar” b aşlı k lı 127 nci maddesinin ilk fık rasınd a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerç ekleştir il ir.” , 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emle ri ve Diğ er Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri İle Nakill eri” b aşlı k lı 15 inci maddesinde, Kanunun ve Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanlık tarafından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir” , 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi K u rall arı Hakkın da REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye K ar ar ına “Ek Temel İlkeler” başl ıkl ı 3 üncü maddesinde; “Özgürl üğünden yoksun bırakıl an kişi lere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakları nda hükmedilen kararı n meşru amacıyla orant ıl ı olmalı dır.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve Barın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabi ldi ğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortaml arına yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden di ğer in e nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa danış ıl malıdı r.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” b aşlı k lı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapı la n düzenlemeler, mahpuslara aile ili şkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il etiş im sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve y ar dı m sağl amalıdı rlar .”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvur an 1 numar alı paragrafta a yrıntıl arı na yer verilen başvuru sunda, ailesiyle görüşe mediği iddi ası yla Silivri Kapalı Ceza İnf az Kurumuna naklini talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ul aşıl mak istenen temel amaç, Kanunun 3 üncü maddesinde, “ …önceli kle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmak …” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arış ı tesis etmeye ç abalamaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın süreklil iği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğildi r. Hükümlü, cez anın inf az ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yak ın larıyla olan il işkil erin in d evamın ın sağl an ma sı, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
14. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafınd an genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
15. T.C. Ana yasası’nın 20 nci maddesinde, A İHS’in 8 inci maddesi u yarın c a, herkesin ‘özel ve aile h a ya tına sa ygı h akkına ’sahip old uğu düz enlenmiş ti r. Hapis cez ası na mahkûmiyet, doğası gere ği, hükümlünün özel ve aile h a yatı nın kısı tl anması sonucunu do ğura caktı r. Ancak mahkûmun yak ın ları ile b ağlan tıd a k almasın ın , özel ve aile h ayatın a saygı h ak kın ın esa s lı u n su rların d an old u ğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yard ımı s ağ la mas ı ger ek tiği Avrupa İnsan Hakla rı Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
16. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiri lmesi gere kti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda barındırılm ası halinde, AİHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgul amışt ır.
17. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İliş kin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall a rı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Ka rarının 17.1 inci maddesinde, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
18. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y eti şkin Mahkûmları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
19. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez ala rının infaz ında gözetilecek ilkeler” başlı klı 6 ncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir yaş am sürdürmelerinin sağl anacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret işl emi tesis edilmi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendirildi ğinde , meşru bir sebebin göz e til diği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ın dan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
20. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n değe rlendirmelerin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha ya tı na sa ygı hakkını n gerekleri kap samı nda yeterli olmamakta; bu nedenle, taleplerin yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısı ndan de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açıs ın dan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alı nması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlık sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir 21. Bununla birlikte, dünyada oldu ğu gibi ülkemizde de ya yıl an Kovid-19 salgını na k arşı 5275 s a yılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf az ı Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrasını n (f) bendi u ya rınca , ceza infaz kurumlarında a lı nan tedbirler ile S a ğlı k Bakanlı ğı ve Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri do ğrult usunda hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rdu rul du ğu, yüksek b ulaşıcıl ığı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı, ceza infaz kurumlarını n toplu olarak yaş anan yerler ol ması ve bulaşıcı hastalıkl ar a çısı ndan risk oluşt urması nedeniyle bu aşam ada nakil istemlerinin ge rçekl eşti rilemediği de aşikardır.
22. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 22.1. Hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde, ceza infaz kurumları nın kapasitesi ve hükümlülerin ye rl eşti rilmelerinde dikkat edilmesi gereken di ğe r hususlar (kurumun güv enli ği ve hangi suç türüne ait odalar ın bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işk in olarak, talepte bulunanı n hası m olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunmadığı gibi) göz önünde bulundu rulduğund an, her talebin uygun değerlendiril emedi ği, 22.2. 5275 sa yıl ı Kanunun 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrası u ya rınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm ak zorunda olduğu, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
22.3. Başvur anın talep e tt iği ceza infaz kurumlar ını n, tamamı yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm a yıp, bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olması nedeniyle, hükümlülerin barındırılabilece ği oda s a yı sını n çok kısı tl ı ve oda mevcutl ar ın ın da dolu olduğu, 22.4. Sonuç olarak, ba şvuranın nakil talebinin reddedilmesinde meşru sebeplerin göz eti ldi ği ancak başvuranın içinde bulun duğu durumun, aile ha yatı na ve rehabilitasyonuna olumsuz etkileri olab il ece ği dikkate alı ndığınd a, başv uranın nakil koşul larını t aşım ası ka ydı yl a (disiplin cezası almamış olması ya da kaldı rıl mış olması / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) ba şvuranın nakil talep ett iği ceza infaz kurumlarını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlanamamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha ya k ın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm ası durumunda, Covid-19 salgını kaps amı nd a alı nan tedbirlerin kaldı rılması nı takiben, nakil taleplerinin İdarece yeniden de ğe rlendiril mesi ge rekti ği kanaatine varıl mı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 23. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yılı mükerrer Resmi Gazetede ya yıml an an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ği n “İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde; 23.1. Şikâyet başvurusun un inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından İd ar e tara fın dan süresi içerisinde işlem tesis edil mediği ve böylelikle “makul sürede karar verme” ve “ka rarın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun dav ran ıl madığı, 23.2. Di ğer yandan söz konusu nakil talebinin reddine il işki n başvuran a iletilen cevabi yaz ıda, İdarenin kararın a karşı hangi sürelerde hangi mercilere baş vurulabil ece ğini n gösteri lm ediği anlaşıldı ğından “karara karşı başvuru yoll arının gösteril mesi” ilkesine de uygun dav ranıl madı ğı tespit edil mi ş olup İd are ye bu ilkelere uygun d avra nması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö ZGÜRLÜ ĞÜNE İLİŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildi ğinde; BA ŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, Kovid-19 s algın ı kapsamı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kurumlarını n bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden değerlendiril mesi hususunda ADALET B AKAN L IĞINA T AVS İYEDE BULUNULMASINA, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr