|
ÖZET: Başvuran, ailesiyle yeterince görüşemediği gerekçesiyle İstanbul’daki bir ceza infaz kurumuna nakil talep etmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin temel amaç, hükümlünün yeniden suç işlemesini engellemek ve topluma kazandırmaktır. Bu bağlamda, infaz sürecinin sadece cezanın çekilmesi değil, aynı zamanda hükümlünün sosyal rehabilitasyonu açısından da önemli olduğu vurgulanmaktadır. Hükümlülerin aileleriyle olan ilişkilerinin devamlılığının sağlanması, infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parçasıdır.
5275 sayılı Kanun, hükümlülerin ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına yerleştirilmesine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Ancak, hükümlülerin nakil taleplerinin değerlendirilmesinde, aile hayatına saygı hakkı ve hükümlülerin sosyal rehabilitasyonu açısından aile bağlarının korunması gerektiği belirtilmiştir. Dolayısıyla, başvuranın nakil talebinin reddedilmesi, mevcut ceza infaz kurumlarının doluluk oranları göz önünde bulundurularak meşru bir sebep olarak değerlendirilmiştir. Ancak, Covid-19 tedbirlerinin kaldırılmasının ardından, başvuranın nakil koşullarını taşıması halinde, talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5787-S.22.8809
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
Adres:
B AŞVURUYA KONU İ DARE : CEZA VE TEVK İF EV LER İ GENEL MÜ DÜR LÜĞÜ
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailesinin ikamet ett i ği İstanbul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başv uran özetle; Batman T Tipi Kapalı Ceza İn f az Kurumunda bulunduğunu, ailesinin ise İstanbul ilinde ikamet ett iğini ve maddi yetersizlikler nedeniyle kendisini yeterince ziyarete gelemediklerini, bu nedenle ya ptı ğı nakil başvuruları nın reddedil diğini iddia ederek ailesinin ikamet ett iği İstanbul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna naklinin yapıl masını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
28.02.2022 tarih ve sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup,
adı geçen Genel Müdürl üğün 06.04.2022 tarihli ve sa yıl ı cevabi yaz ısı nda; 2.1. Başvuranın, nakil talebinin Genel Müdürlüğün 07.02.2022 tarihli ve sa yıl ı yaz ısı yla uygun gö rülmediği, 2.2. Başvur anın, şu anda infaz edilmemiş veya kaldı rılm amış herhangi bir disiplin ce z asının bulunm adığını n tespit edil diği, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, “ İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda kapasitelerinin üstünde hükümlü ve tutuklu barındırıldı ğından, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güven li ği ve hangi suç türüne ait odal arın bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulun anın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan, her talebin uygun d e ğerlendi rilemediği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.4. Başvur anın; barınd ırıldı ğı Batman T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1046, doluluk oranını n %105, 04.01.2022 tarihli dilekçesinde naklini talep ett iği; -Silivri 1 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2161, doluluk oranını n %129, -Silivri 2 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1716, mevcudunun 2252, doluluk oranını n %131, -Silivri 3 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 1959, doluluk oranını n %117, -Silivri 4 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2140, doluluk oranını n %126, -Silivri 5 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2236, doluluk oranını n %133, -Silivri 6 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2211, doluluk oranını n %130, -Silivri 7 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2131, doluluk oranını n %125, -Silivri 8 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2173, doluluk oranını n %130, -Maltepe 1 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2389, doluluk oranını n %136, -Maltepe 2 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2250, doluluk oranını n %128, -Maltepe 3 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2549, doluluk oranını n %145, -Tekirda ğ 1 No lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1364, doluluk oranını n %136, -Tekirda ğ 2 No lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1298, doluluk oranını n %130 olduğu, -A yrıca, Ümraniye E ve T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kuru m larını n başvuranı n konumuna uygun olm a dığı, 2.5. Başvuranın nakil talebi incelendiğinde, İstanb ul ili ve çevresine öncelikli nakil talebinde bulunduğunun tespit edil diği, İstanbul ilinin suç ve yar gıl am a yeri nedeniyle pek çok dav anın merkezi olduğu, İst anbul ilinde bulunan ceza infaz ku rum larına duruşmal ar nedeniyle ha ftalı k olarak nakil yap ıl dığı, sirkülasyonun çok fazla oldu ğu, ku rumların mevcutl a rı haftadan haftaya yapıl ac ak olan du ruşma sa yıl arı, görülen davalar ve dava dos yal arında bulunan sanıkl arın çoklu ğun a göre de ğişt i ği, 2.6. 5275 sa yıl ı Kanun’ un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarın ca (eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında ba rındırılm ak zorunda olduğu, d ola yısı yl a hükümlü ve t utukl uların nakil talepleri ceza mi ktarları ve örgütteki k onuml arı dikkate alı nara k değerlend iril di ği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.7. Hükümlü ve tut ukluların nakil taleplerine k arş ın yapıl an işl eml erin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya diğe r fikir yahut düşün celeri ile ekonomik güçleri ve di ğer toplumsal konuml arı yönünden a yırım yapıl ma ksız ın ve hiç kimseye a yrıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.8. Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle yap ıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurumu mevcut larını n günaşırı de ğişt iği, bu nedenle; ceza infaz kuru ml arında bulunan hükümlülerin nakil talepleri Genel
Müdürlüğe ulaştığı anda, talep edilen ku rumları n kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne al ınarak değerlendiril di ği, 2.9. Covid-19 pandemisi nedeniyle virüsün kurumlarda ya yıl mam ası için alı nan önlemler kapsamı nda; kuruma ilk defa kabul edilen, güvenlik ve duruşma gibi zorunlu nedenlerle nakil edilen hükümlü tutukluların kurumlara girişl erinde 14 gün boyunca izolasyona tabi tut ulm aları ge rekti ği için kurum mevcutl arında a rtış gö rüldüğü, 2.10. A yrı ca, 30.12.2021 tarihli ve sa yıl ı genel yaz ı yla 01-10 Ocak 2022 tarihleri arasında bir defaya mahsus ist eğe ba ğlı nakil taleplerinin alı ndığı ve 10.01.2022 tarihi it ibarı yl a sistemin taleplere kapat ıl dığı, yuka rıda da beli r ti ldi ği üzere başvuranın son nakil talep dilekçesinin
07.02.2022 tarihli ve sa yıl ı yaz ı yla uygun görülm edi ği,
2.11. Öte yandan, Covid-19’dan k a ynaklı pandeminin seyrine göre 2022 Nisan a yı içerisinde bir defaya mahsus ist eğe ba ğlı nakillerin açıl dığını n tüm Cumhuriyet başsav cıl ıkl arına bil dirild iği, başvuranın da 01-
10 Nisan 2022 tarihleri aras ın da konumuna uygun en az üç yeri belirtir dilekçesi ile nakil talebinde
bulunm ası halinde, talebinin mevzuat u ya rınca d eğerlendiril e ce ği, bu konuda, S a ğlı k B akanlı ğı Bilim
Kurulunun hükümlü ve t utukl uların nakillerine il i şkin tavsiyeleri do ğrultus unda karar verile ce ği ve işl em ya pıl a ca ğı, Açıkl amalarına yer ve r il mi ş, a yrıca İd ar e tar afından gönderilen ziyaret ve telefon görüş meleri raporlarınd an, başvur anı n son 1 yıl (30.10.2020-11.03.2022) içerisinde; – a vukatı hariç olmak üzere- annesi ile dört, babası ile üç, ka r deşi ile iki, da yısı ile bir kez görüştü ğü, telefon gö r üşmelerini ise babası yla düzenli aralı klarla gerç ekleştirdi ği anlaş ıl m ış tı r.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “Özel h ayatı n gizl iliği” b aşlı klı 20 nci maddesinin ilgili kısı mların d a ; “Herkes, …aile hayatı n a saygı gösterilmesini isteme hak kına sahiptir …”, 3.3. “Ailenin koru nm ası ve çocuk h aklar ı ” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve r efah ı … sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine ba ş vu r m a h akkı” başl ıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkralar ın da; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri i nceler”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı ” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile ha yatı na, konutuna ve yazış masına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu h akkın kull anıl masına bir kamu makamı nı n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörül müş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik re fahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n masın a İli şk in Prensipler B ü tün ü ” nün ‘‘Aile m ensu pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlı klı 19 uncu maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tara fı ndan ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, ‘‘İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet etti ği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; 6.1. “İn fazda temel am aç” b aşlık lı 3 üncü maddesinin birinci fık ra sın d a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden s osyall eşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 6.2. “Hapis cezalar ın ın in fazın da gözetilecek il ke ler” b aşlı k lı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasın ın ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalar ını n infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
c) C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull a nıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanı n inf azınd a ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku rum ları” b aşlık lı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara ka rşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kull anıl ır.” , 6.4. “Nakiller ” b aşlı k lı 53 üncü maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, a sayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 6.5. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 7. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İ n f az Ku ru mla rın ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf azı Hak k ınd a Yönetmeli k ’in “Hükümlülerin Nakillerinde
Dikkat Edilecek Hu su slar” b aşlı k lı 127 nci maddesinin ilk fık rasınd a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerç ekleşti ril ir.” , 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emle ri ve Diğ er Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri İle Nakill eri” b aşlı k lı 15 inci maddesinde, Kanunun ve Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi K u rall arı Hakkın da REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye K ararına “Ek Temel İlkeler” b aşlı k lı 3 üncü maddesinde; “Özgürl üğünden yoksun bırakıl an kişi lere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakları nda hükmedilen kararı n meşru amacıyla orant ıl ı olmalı dır.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve Barın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabi ldi ğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortaml arına yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden di ğer in e nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa danış ıl malıdı r.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” b aşlı k lı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il etiş im sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve y ar dı m sağl amalıdı rlar .”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvur an 1 numaralı paragrafta a yrıntıl arına yer verilen başv urusunda, ailesiyle yeterince görüş emedi ğini belirterek, mağduri yeti nin giderilmesi adına, İstanbul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna naklinin ya pıl masını talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ul aşıl mak istenen temel amaç, Kanunun 3 üncü maddesinde, “ …önceli kle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmak …” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arışı tesis etmeye ç abalamaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğil dir. Hükümlü, cez anın inf az ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yak ınlarıyla olan il işkil erin in d evamın ın sağl an ması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
14. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafınd an genel olarak ‘ailelerinin ikamet etti ği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
15. T.C. Ana yasası’nın 20 nci maddesinde, A İHS’in 8 inci maddesi u yarın c a, herkesin ‘özel ve aile h a ya tı na sa ygı h akkına ’sahip olduğu düz enlenmiş ti r. Hapis cez asına mahkûmiyet, doğası gere ği, hükümlünün özel ve aile h a yatı nın kısı tl anması sonucunu do ğura caktı r. Ancak mahkûmun yak ın ları ile b ağlan tıd a k almasın ın , özel ve aile h ayatın a saygı h ak kın ın esa s lı u n su rların d an old u ğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yard ımı s ağ la mas ı ger ek tiği Avrupa İnsan Hakla rı Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
16. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arın ı ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi ştir. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiri lmesi gere kti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda barındırılm ası halinde, AİHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgul amışt ır.
17. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İli şkin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall a rı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Ka rarının 17.1 inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
18. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti ş im kurmalarına ya rdımcı olunm ası, bu kişi lerin iyi leş ti rilm esi ile de ya kından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y eti şkin Mahkûmları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
19. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez ala rının infaz ında gözetilecek i lkel er” başlı klı 6 ncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir yaş am sürdürmelerinin sağl anacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yükümlül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ın dan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
20. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n değe rlendirmele rin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha yatı na sa ygı h akkını n gerekleri k ap samı nda yeterli olmamakta, bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alınması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet etti ği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir 21. Bununla birlikte, dünyada ol du ğu gibi ülkemizde de ya yıl an Covid-19 salgını na k arşı 5275 sa yıl ı
Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrasını n (f) bendi u yarınc a, ceza infaz kurumlarında alı nan tedbirler ile S ağlı k Bak anlı ğı ve Bilim Kurulunun tavsiyeleri doğrultusunda hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rduruld uğu, yüksek bulaşıcıl ı ğı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı, ceza infaz ku rum larını n toplu olarak yaş anan yerler olm ası ve bulaşıcı hastalıkl ar açıs ından risk olu şturması nedeniyle bu aşamad a nakil istemlerinin ge rç ekleştiril eme diği de aşika rdır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
22. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 22.1. Hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde, ceza infaz kurumları nın kapasitesi ve hükümlülerin ye rl eşti rilmelerinde dikkat edilmesi gereken di ğe r hususlar (kurumun güv enli ği ve hangi suç türüne ait odaların bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi) göz önünde bulundu rulduğund an, her talebin uygun değerlendiril emedi ği, 22.2. 5275 sa yıl ı K anun ’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm ak zorunda olduğu, 22.3. Başvur anın naklini talep ett iği ceza infaz ku rum larını n kapasitesinin %100 ün üzerinde ol du ğu, Ümraniye E ve T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kuruml arının ise konumuna uygun olmadığı, 22.4. Sonuç olarak, b aş vuranın nakil talebinin reddedilmesinde m eşru sebeplerin göz eti ldi ği, ancak başvuranın içinde bulun duğu durumun, aile ha yatı na ve i yil eşti rilmesine olumsuz etkileri olabilece ği dikkate alı ndığında, başv uranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla (disiplin cez ası alm amı ş olm ası ya da kaldı rılmı ş olm ası / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) b aşvuranın nakil talep ett i ği ceza infaz kurumlarını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlanamamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha ya k ın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm ası durumunda, Covid-19 salgını kaps amı nd a alı nan tedbirlerin kaldı rılması nı takiben, nakil taleplerinin İdarece yeniden de ğe rlendirilmesi ge rekti ği kanaatine varıl mı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 23. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazete’de ya yım l anan Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanmasına İliş kin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde; 23.1. Şikâyet başvurusun un inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından İd ar e tara fın dan süresi içerisinde işlem tesis edil mediği ve böylelikle “makul sürede karar verme” ve “ka rarın geciktirilmeksizin bildirilmes i” ilkelerine uygun dav ranıl madığı tespit edil mi ş olup
İd are ye bu ilkelere uygun davranm ası önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Diğe r yandan, Covid-19 s algın ı kaps amı nda alı n an tedbirlerin k aldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kurumlarını n bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden değerlendiril mesi hususunda ADALET B AKAN L IĞINA T AVS İYEDE BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başd enetçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr