|
ÖZET: Bu karar, hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumlarına nakil taleplerinin değerlendirilmesi üzerine odaklanmaktadır. Başvuran, ailesinin Gaziantep’te yaşadığını belirterek, bu nedenle nakil talep etmiştir. Ancak, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 3. maddesi, infazın amacını genel ve özel önlemeyi sağlamak, hükümlünün yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek olarak tanımlamaktadır. Bu bağlamda, hükümlülerin aileleriyle olan ilişkilerinin devamının sağlanması, infaz rejiminin rehabilite edici rolü açısından önemlidir.
Ancak, ilgili mevzuat, hükümlülerin ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına yerleştirilmesine dair emredici bir hüküm içermemektedir. Hükümlülerin nakil talepleri, ceza infaz kurumlarının doluluk oranları ve diğer güvenlik gerekçeleri dikkate alınarak değerlendirilmektedir. Dolayısıyla, başvuranın nakil talebinin reddedilmesi, ceza infaz kurumlarının mevcut kapasitesi ve güvenlik gerekçeleriyle meşrulaştırılmaktadır. Bununla birlikte, başvuranın nakil koşullarını taşıması durumunda, uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunması halinde, nakil talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14882-S.23.23523
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN : ,TCKN:
Adres:
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailevi nedenlerle nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvur an özetle; ceza infaz kurumunda barındırıldığını , ailesinin Gaziantep ilinde ikamet ett iğini , ailesiyle görüş emedi ğini , nakil talebi hakkında ya ptı ğı başvuruların redd e dil diğini iddia ve ifade ederek mağduri yeti nin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yl a Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğünden 28.08.2023 tarih ve sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup adı geçen Genel Müdürlü ğün 28.09.2023 tarihli ve sa yıl ı cevabi yaz ısı nda özetle; 2.1. Başvur anın, başk a bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi ile ilgili olarak en son 02.08.2023 tarihli dilekçesiyle talepte bulunduğu, ancak talep ett iği kurumların kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle naklinin
Genel Müdürlü ğün 31.08.2023 tarihli ve sa yıl ı yaz ısı yl a uygun olarak değerlendiril emedi ği, 2.2. Başvur anın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda infaz edil memiş ve kal dırılm amı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için
5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn faz ı Hakkında Kanun’u n 54’üncü maddesinin birinci
fıkrasını n (e) bendinde, “ İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enli ği ve hangi suç türüne ait odalar ın bulunduğu, kişi lerin can güv enli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ettiği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulunduruld uğundan, her talebin uygun değerlendiril em ediği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.4. Başvur anın; barındırıldı ğı Kocaeli 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kap alı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 368, mevcudunun 249, doluluk oranını n % 68 olduğu, 02.08.2023 tarihli dilekçesiyle ist eğe bağlı naklini talep ett i ği; – Kilis L Tipi Kap alı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 1518, mevcudunun 1077, doluluk oranını n % 71, – Gaziantep L Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 1322, mevcudunun 2059, doluluk oranın ın % 156, – İs lahi ye T Tipi Kap alı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 700, mevcudunun 687, doluluk oranını n % 98, – Nizip T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1200, mevcudunun 1117, doluluk oranını n % 93, – Gaziantep H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 800, mevcudunun 725, doluluk oranını n % 91 olduğu, 2.5. Öte yandan, nakil talebinde bulunduğu Tü rko ğlu 1 ve 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz
Kurumlarının ise Ülkemizde meydana gelen Kahr amanmaraş merkezli depremde fiziki yapılarında olu şan hasardan dol a yı boş alt ıl dığı ve anıl an Kurumlara hâli haz ırda hükümlü/tutuklu nakli yapıl madı ğı, 2.6. Başvur anın, 5275 s a yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası u ya r ınca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında ba rındırılm ak zorunda olduğu, naklini talep ett iği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrı lan odaların kapasitelerinin ise dolu olduğu, 2.7. A yrı ca, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda ba r ındı rılması durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birli ği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenl iğini zafiyete u ğratabile ce ğini n değerlend iril di ği, 2.8. Diğe r taraftan, bulundukl arı ceza infaz kurumundan başka ceza infaz kurumlarına nakil gitmek isteyen hükümlü ve tut uklul arın, 5275 sa yıl ı Kanun’un 54’üncü maddesi ile 05.06.2015 tarihli ve 167 No.lu
Genelge’nin 15’inci maddesinin ilgili fıkraları ge re ğinc e, gitmek istedikleri kurumlardan duru mlarına uygun en az üç yeri ve nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul ettiklerini belirtir şekil de yaz m ış oldukl arı dilekçelerini, ceza infaz kurumu idaresi ara cıl ığı yla Genel Müd ürlüğe göndermeleri ger ekti ği, Genel Müdürlüğün ist e ğe bağlı nakillerde hükümlülerin nakil gitmek istedikleri yer dışı nda re’sen kurum belirleme yetkisinin bulunm adığı, 2.9. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrası u ya rınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın bahse konu ku rumları talep etmesi halinde, talep eden kişi lerin ceza mi ktarlarını n ve örgütteki konuml arının dikkate alı narak ve incelenerek taleplerin de ğe rlendiril diği, 2.10. Hükümlü ve tutuk luların nakil taleplerine karşı yapıl an işl eml erin ırk , dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya d iğer fikir yahut düşüncel eri ile ekonomik güçleri ve di ğe r toplumsal konuml arı yönünden a yırım ya pıl maks ız ın ve hiçbir kimseye a yr ıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.11. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutuklul arın; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle yapı lan sevkleri sonucu, ceza infaz kurumu mevcutl arının günaşırı d e ğişt iği, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hüküml ü/t utukl uların nakil talepleri Genel Müdürl üğe ul aştı ğı anda, talep edilen kurumların kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne alın arak d e ğe rlendiril diği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.12. Bunun ya nı sıra, Genel Müdürlüğün 25.05.2022 tarihli ve sa yıl ı ya z ısı yla her a yın 1’i ilâ 10’u arasında ist eğe bağlı nakil taleplerinin alın aca ğın ın tüm Cumhuriyet başsavcıl ıkl arına bil dirild iği, bu kapsamda, başv uranın ileriki aylarda belirtilen nakil dönemlerinde nakil talep dilekçesini bulunduğu ceza infaz kurumu idaresi ar acıl ığı ile Genel Mü dü rlü ğe göndermesi halinde durumunun mevzuat hükümleri uyarınca d e ğerl en dirilece ği, Açıkl amalarına yer v eri lm iş; a yrıc a İda re ta rafı ndan Kurumumuza iletilen ziyaret raporu ve telefon görüşme k a yıt la rının incelenmesinden, başvur anı n 04.03.2023 – 04.09.2023 tarihleri arasında; ço cuğu, kardeşi ve k ardeşini n ço c uğu ta rafından toplamda üç kez ziyaret edil diği ve telefon görüşmele rini düzenli aralı klarla gerç ekleştirdi ği anlaş ıl m ış tı r.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sa yıl ı Türkiye Cumhuriyeti Ana ya sası ’nı n; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sını rlanması ” baş lı kl ı 13’üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızı n yalnız ca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “ Özel hayatı n gizlil iği” başlı klı 20’nci maddesinin ilgili kısım larında ; “Herkes, …aile hayatı na saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir …”, 3.3. “Ailenin korunması ve çocuk hakları ” başlı klı 41’inci maddesinin ilgili kısım larında; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve r efah ı … sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkı” başlı klı 74’üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkral arında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetleri inceler”, 3.5. “ D. Mil letlerarası an dl aş mal ar ı uygun bulma” başlı klı 90’ıncı maddesinin 5’inci fıkrasını n ilgili cümlelerinde; “ Usulüne göre yürürl üğe konulmu ş Mil letlerarası andlaş malar kanun hükmündedir. (… )
Usulüne göre yürürl üğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere il işkin mill etl eraras ı andlaşmalarl a kanunlar ın aynı konuda fa r klı hükümler içermesi nedeniyle çıkabile cek uyuş maz lı klar da mill etl eraras ı and la ş ma hükümleri esas al ın ır .” 4. Avrupa İns an Hakla rı S öz leşmesi’nin “Özel ve aile hayatı na saygı hakkı ” başlı klı 8’inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatı na, konutuna ve yazış masına sayg ı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kull anıl masına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu gü venli ği, ülkenin ekonomik refahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.” , 5. 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf az ı Hakkında Kanun’un; 5.1. “ İnfazda temel amaç” başlı klı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasınd a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini t eşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 5.2. “Hapis cezalar ını n inf azınd a gözetilecek il k eler” başlı klı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasını n ilgili bentlerinde; “Hapis cezal arını n infaz rejimi, aşağı da gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull anıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanı nmış hakları nın dokunulmazl ığı nı sağl amak üzere cezanı n inf azınd a ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 5.3. “Yüksek güvenlikli kapa lı ceza infaz kurumları ” başlı klı 9’uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(3) Eylem ve tut umlar ı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim al tı nda bulundur ulmalar ı gerekli olduğu saptananlar ile bulundukları kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya iyileşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar bu kurumlara gönderilirler.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kull anıl ır.” , 5.4. “N akil ler” başlı klı 53’üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 5.5. “Kendi istekleri ile na kil” başlı klı 54’üncü maddesinde; “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 6. 6328 sa yıl ı Kamu Den et çili ği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Göre vi” başlı klı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 7. 29/3/2020 tarih ve 31083 sa yıl ı Resmi Gazete’de ya yım lanan Ceza İn faz Kuruml arının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn faz ı Hakkı nda Yönetm eli k’in “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Edilecek Hususlar ” başlı klı 127’nci maddesinin ilk fıkrasında; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçe kleştir il ir.” , 8. Adalet Bakanlı ğını n 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yürü rlüğe konulan 167 sa yıl ı Ceza İn faz
Kuruml arının Tahsisi, Nakil İşl eml eri ve Di ğer Hükümler konulu Genelge ’nin “Hükümlülerin Kendi
İstekleri ile N akil leri” ba şlı klı 15’inci maddesinde, Kanun’un ve Yönetm eli k’in “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şart lara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 9. Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Ş ekil de Tutulan veya Hapsedilen Kiş il erin Korunmasına İliş ki n Prensipler Bütünü ” nün
‘‘Aile mensupl arı ve dış dünya ile il eti şim kurma hakkı ’’ başlı klı 19’uncu maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile iletişi m kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, “ İkametgahı na yak ın bir yerde tutulma hakkı’ ’ b aşlı klı 20’nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep etti ği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uzaklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kurall arı Hakkında REC (2006) 2 S a yıl ı Tavsiye Kararı’n a ek 3’üncü maddesinde; “Özgürl üğünden yoksun bırakıl an kiş il ere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve ha kları nda hükmedilen ka rarı n meşru amacıyla or an tı lı olmalı dır.’’, “Y erleşti rme ve Barındı rma ” başlı k lı 17.1 , 17.2 ve 17.3’üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabi ldi ğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortaml arına yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa d anışı lmalı dır.’’, “Dış Dünya ile İlişki” başlı klı 24.4 ve 24.5’inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapıl an düzenlemeler, mahpuslara aile ili şkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve g eliş tir melerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il eti şim sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yar dım sağl amalıdı rlar . ”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte d eğerlendiril di ğinde, b aşvuru konusuna il işki n “
Kısm en Tavsiye Kısm en Ret Karar Önerisi” Kamu Başden etçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvur an (1) numar alı paragrafta a yrıntı la rına yer verilen başvurusunda, ailesine ya kın bir ceza infaz kurumuna naklini talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ulaşılm ak istenen temel amaç, 5275 sa yıl ı Kanun ’un 3’ü n cü maddesinde, “ …önceli kl e genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kola ylaşt ırmak…” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılı ğı olan c ez anın u ygu la nm ası yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andı rarak sosyal barışı tesis etmeye çabalam aktadır. Dola yısı yl a inf az ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değil dir.
Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğind en, infaz s ırası nd a hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olma sını sağlamak ve suç işl e nmesini önlemek amacı yla i yileştirilmesi gereklil i ği ön plana çıkm ışt ır. Bu bakım dan, hükümlülerin yak ınl arı yla olan il işki lerini n devamı nın sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
14. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sayı lı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir.
Buna k arşılı k 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sa yıl ı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi istekleri ile nakil ’hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şa rtlar oluşt uğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tara fından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğe rlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlard ır.
15. T.C. Ana yas ası’nın 20’nci maddesinde, A İHS’in 8’inci maddesi u yarın ca , herkesin ‘özel ve aile ha ya tına sa ygı hakkına ’sahip olduğu düz enle nmişti r. Hapis cez asına mahkûmiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha yatın ın kısı tl anması sonucunu doğur ac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl a rı ile bağl antı da kalm asını n, özel ve aile ha yatı na s a ygı hakkını n esaslı un surlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yardımı sa ğlaması ge rekti ği Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tara fın dan vurgulanan bir husustur (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02).
16. A İHM, Vintman davasın a il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v. Ukrayna, 28403/05); A İHS’in, mahkûmlara c ez alarını n nerede infaz edil e ce ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebilece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha ya kın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiril mesi gerekti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda b arındırıl ması halinde, A İHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu do ğabil e ce ğin i vur gulam ışt ır.
17. Hem A İH M ka rarl arında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İliş kin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye K ararının 17.1’inci maddesinde, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
18. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu ba ğlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti ş im kurmalarına ya rdımcı olunm ası, bu kişi lerin iyi leş ti rilm esi ile de ya kından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y eti şkin Mahkûmları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
19. 5275 sa yıl ı Kanun’un “Hapis cezalar ını n in fa z ınd a gözetilecek ilkeler ” başlı klı 6’ncı maddesinin (b) bendinde, hükümlülerin, insan onuruna ya r aşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir ya ş am sürdürmelerinin sa ğlan a ca ğı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olm ası gerekçesiyle ret işl emi tesis edilmi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendirildi ğinde , meşru bir sebebin göz e til diği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ın dan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
20. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n de ğe rlendirmelerin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha ya tı na sa ygı hakkını n gerekleri kap samı nda yeterli olmamakta; bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alı nması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir.
21. Yukarıda yapılan a çıkla malar ve tüm dosya kap samı birlikte değerlendi r ildi ğinde; hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde, ceza infaz kuru ml arının kapasitesi ve hükümlülerin ye rleşti rilmelerinde dikkat edilmesi gereken di ğer hususlar göz önünde bulunduruld uğundan her talebin uygun değerlendiril emedi ği, b aş vuranın, 5275 sa yıl ı Kan un’un 9’uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarın ca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm ak zorunda oldu ğu, ancak naklini talep ett iği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrılan o daların kapasitelerinin dolu olduğu, öte yandan naklini talep ett iği Türko ğlu 1 ve 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az
Kuruml arının ise ülkemizde meydana gelen Kahram anm araş merkezli depremde fiziki yapıl arınd a ol uş an hasardan dol a yı boş alt ıl dığı ve anıl an Kurumlara hâli haz ırd a hükümlü/tutuklu nakli yapıl madı ğı, a yr ıc a, İd are tar afından, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındır ıl ması durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete u ğratabilec e ğini n de ğe rlen dirild iği, belirtilen bu hususlar dikkate alı ndığında başvuranın nakil talebinin reddedilmesi işl eminin 5275 sa yılı Kanun ve 167 num aralı Genelge hükümlerine a ykırılı k teşkil etm edi ği, bununla birlikte, başvur anın, nakil koşul larını ta şım ası ka ydı yla (disiplin cez ası alm amı ş olm ası ya da kal dırılm ış olm ası / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi), nakil talep ett iği ceza infaz kuru ml arının hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlan amamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boş alm a olm ası yahut ailesine daha ya kın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm ası durumunda, nakil taleplerinin İdarece yeniden değerlendiril mesi ge rekti ği kanaatine va rılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazete’de ya yım lan an
Kamu Den etçili ği Kurumu Kanununun U ygulan masına İli şkin Usul ve Esaslar H akkında Yönetm eli k’in
” İyi yönetim ilkeleri” başlı klı 6’ncı maddesinde yer v erilmi ş olup başvuru hakkında söz konusu ilkeler yönünden yap ıl an de ğerl endirme neticesinde, İd a re tara fından herhangi bir iyi yönetim ilkesine ayk ırı davranıl dığın a il işki n bir tespite varılamamış tı r.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Denet çili ği Kurumu K anunu’ nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde ya pıl an başvuru, iş leme ye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anıl an Kanunun 21’inci maddenin birinci fık rası u ya rınca başvurunun Kurum tara fından reddedilmesi hâlinde, (varsa) d urmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kar arının ilgiliye tebli ğinden itibaren kaldığı yerden işl eme ye baş lar, 21’inci maddenin ikinci fıkrası u ya rınc a ise tavsiye k ara rı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl e m tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emine ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıktı r.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, b aşvuranı n nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilmesi hususunda ADALET B AKANL I ĞINA T AVS İ YEDE
BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanun’un 20 ’nci maddesinin üçüncü fık rası u ya rınca, bu karar üzerine tesis edilecek iş lemi n
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kara rın, Başvur ana ve Adalet Bakanlı ğına tebliğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr