| ÖZET: Başvuran, ailesiyle görüşebilmesi için Kartal H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakil talep etmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı, hükümlünün yeniden topluma kazandırılması ve sosyal barışın sağlanması amacı taşımaktadır. Bu bağlamda, hükümlülerin aileleriyle olan ilişkilerinin devam etmesi, infazın ıslah edici rolü açısından önemlidir. Ancak, 5275 sayılı Kanun ve ilgili düzenlemeler, hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumlarına yerleştirilmesini zorunlu kılmamaktadır. Başvurunun reddedilmesinde, ceza infaz kurumlarının doluluk oranları ve güvenlik gerekçeleri dikkate alınmıştır. Bununla birlikte, başvuranın ailesiyle beş yıldır görüşememesi, çocuğunun yüksek yararı ve aile hayatına saygı hakkı açısından önemli bir husus olarak değerlendirilmiştir. Nakil taleplerinin, başvuranın durumu ve ailesinin ihtiyaçları göz önünde bulundurularak yeniden değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3939-S.22.5970
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
Adres:
B AŞVURUYA KONU İ DARE : CEZA VE TEVK İF EV LER İ GENEL MÜ DÜR LÜĞÜ
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın ailesine yak ın bir ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başv ur an özetle; ya kla şık dört buçuk yıl dır ailesinden uzakta olan ceza infaz kurumunda bulunduğunu, annesinin yaşını n seksenin üzerinde oldu ğunu ve kı z ın ın yaşını n küçük ol duğunu, bu nedenlerle ailesiyle beş yıl dır görüş emedi ğini , belirtilen bu sebeplerle, ailesine yakın ceza infaz ku rum larına naklolabilmek için ya ptı ğı başvu ruların r edd edil diğini , son olarak 01.09.2021 ile 20.09.2021 tarihleri a rasında yaz dı ğı nakil talebini içeren dilekçesine, 06.10.2021 tarihinde ret cevabı verildi ğini ancak bulunduğu durumdan oldukça olumsuz etkilendiğini iddia ederek ma ğdu ri yeti n in giderilmesi adına, naklini ist ediği diğer ceza infaz kurumlarına da yer vererek Kartal H Tipi Ka palı Ceza İnf az Kurumuna naklinin yapıl masın ı talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
09.11.2021 tarih ve sa yıl ı ve 12.01.2022 tarih ve
ya z ıl arımız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup, adı geçen Genel Müdür lüğün
31.12.2021 tarihli ve ve 02.03.2022 tarih
sa yıl ı cevabi yaz ıl arında; 2.1. Başvur anın, başka bir ceza infaz kurumuna nakledilmesine il işki n 14.09.2021 tarihli talep dilekçesinin
HÜNS İS ek ranına düşt ü ğü, talep ett i ği ceza infaz kurumlarını n kapasitelerinin dolu olm ası nedeniyle talebinin uygun görülme diği, 2.2. Başvu ranın bilgi formunun incelenmesi sonucunda, infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
bendinde, ”İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması” ifadelerine yer v erildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odaların bulunduğu, kişi lerin can güv enli ğine il işki n olarak, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep etti ği kurumda bulunup bu lu nm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğun dan, her talebin uygun d e ğe rlendiril emedi ği, 2.4. A yrıc a, 10.07.2015 tarihinden itibaren adlî suçlardan hükümlü ve tutukluların istek üzerine nakil işl eml erinin elektronik ortamda gerç ekleştiril mekte olduğu ve taleplerin “Hükümlü Nakil Sistemi (HÜNS İS ) P rogramı ” çerçevesinde sistem tarafından otomatik olarak değerlendiril di ği, bu kapsamda, kurumların sını flandırıl maları, kapasiteleri ile mev cutl arı HÜ NS İS ekr anında tanıml anmı ş olup talep edilen ceza infaz kurumlarını n kapasitesinin dolu olm ası halinde ret on a yı, boş yer olm ası ve konumuna uygun olm ası durumunda da nakil uygun ona yı sistem ta rafından otomatik olarak veril di ği, 2.5. Bunun yanı s ıra, hüküml ü/t utukl uların Genel Müdürlü ğün 20.08.2021 tarihli ve 12403619.207.99/8896/79790 sa yıl ı genel yaz ısı yl a hüküml ü/t utukl uların 01.09.2021-20.09.2021 tarihleri arasında bir defaya mahsus ist eğe ba ğlı nakil taleplerinin alındığı ve 20.09.2021 tarihi iti barı yla sistemin taleplere kap atı ldı ğı, baş vuranın da söz konusu tarihler ar asında nakil talebinde bulunduğu, ancak talep ett iği kurumların kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle naklinin uygun olarak değerlendiril em ediği, 2.6. S ağlı k Bak anlığı Bilim Kurulunun tavsiyeleri do ğru lt us un da ileriki aylarda nakillerin tekrar açıl ması ve başvuranın da ist eğe b ağlı nakil talebinde bulun ması halinde talebinin de ğe rlendiril ebil ec e ği, 2.7. Başvur anın; barındırıldı ğı Ere ğli (Konya) T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1300, doluluk oranını n %130 olduğu , naklini talep ett iği; – Kartal H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 610, mevcudunun 822, doluluk oranını n %135, – Metris 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1878 doluluk oranını n %188, – Metris 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1158, mevcudunun 1087, doluluk oranını n %109, – Kocaeli 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1499, doluluk oranını n %150, – Kocaeli 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1531 doluluk oranını n %153, – P aşakapı s ı Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 300, mevcudunun 216, doluluk oranının %72 olduğu, ancak bu Kurumun hâlen genel kolluk hizmetlerinde ç alı şmakta veya kamu görevi devam etmekte olan veya bu görevi herhangi bir nedenle sona eren, ancak yüksek güvenlikli kurumda kalm ası zorunlu olmayan, yeti şkin erkek ve genç erkek tutuklu, hükümlü ve hükümözlüler için sını flandırıl dığı, dolayı sı yl a başvuranın suç türü it ibar ı yla konumuna uygun ol madığı
Açıkl amalarına yer ver il mi ş; a yrıc a İda re ta rafından gönderilen ziyaret ve telefon gö rüş meleri raporlarınd an; başvuranı n son 1 yıl (22.11.2020-22.11.2021) içerisinde hiç ziyaret edil medi ği, telefon görüşmel erini ise düzenli olarak ge rçekl eşti rdiği a nlaşılm ışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Özel h ayatı n gizlil iği” b aşlık lı 20 nci mad d esin d e; “Herkes, … aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir…”, 3.3. “A il en in korunm ası ve çocuk h aklar ı” b aşlı k lı 41 inci maddesinde; “Aile, Türk toplumunun temelidir … Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle… çocukların korunması … sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir… ” 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” b aşlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık raların d a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”, 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n ması n a İli şk in Prensipler Bütünü ” nün “ ‘Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlık lı 19 uncu maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir” hükmü, “İkam etgahı na yakın bir yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ettiği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulmalıdır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; 6.1. “İn fazda temel am aç” b aşlık lı 3 üncü maddesinin birinci fık rasın d a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.2. “Hapis cezalar ın ın in fazın da gözetilecek il keler” b aşlı klı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasının ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”, 6.3. “ Nakill er” b aşlı k lı 53 üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
6.4. “Kendi istekleri ile n akil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (D eğiş ik :14 /4 /2 02 0-7242/30 md.) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir.”, 7. 6328 sayılı Kamu De netçili ği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başl ık lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İnfaz Ku ru mların ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf azı Hak kın d a Yönetmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Edilecek Hu su slar ” b aşlık lı 127 nci maddesinin ilk f ık rasın d a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçekleştirilir.”, 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emle ri ve Diğ er Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İstekleri İle Nakill eri” b aş lı k lı 15 inci maddesinde, Kanunun ve Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile nakil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısından güvenlik riski oluşturmaması, ı) Disiplin nedeniyle ayrıldıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlıkça değerlendirilmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısından somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alınmış olması, j) Bakanlık tarafından dönem itibariyle isteğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı H a k k ınd a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Kararın a Ek “Temel İlkeler” b aşlı k lı 3 üncü maddesinde; “Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve B arın dırm a” b aşlı klı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler.”, “Cezaevlerine yerleştirmede, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağlanması ihtiyacı hesaba katılmalıdır.”, “ İlk yerleştirme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” b aşlı klı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.”, “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar.” 11. B irleşmiş Milletler (BM) Çocuk Hak ların a Dair S özleş me ’nin ; 11.1. 1 inci maddesinde; “Çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır”, 11.2. 3 üncü maddesinde; “Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. Taraf Devletler, çocuğun ana–babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de gözönünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.”, 11.3. 4 üncü maddesinde; “Taraf Devletler, bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar.”, 11.4. 6 n cı maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler.”, 11.5. 18 inci maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin sağlanmasında ana–babanın birlikte sorumluluk taşıdıkları ilkesinin tanınması için her türlü çabayı gösterirler.”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
12. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞERLENDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. B aşvuran 1 numa ralı paragrafta a yrıntı larına yer verilen b aşvurusunda , ailesiyle görüş ebil mesi adına
Kartal H Tipi Kap alı Ceza İnfaz Kurumuna naklinin yapıl masını talep etmektedir.
14. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ul aşıl mak istenen temel amaç, Kanunun 3 üncü maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arışı tesis etmeye ç abalamaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asının infaz ının amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğil dir. Hükümlü, cez anın inf az ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yak ın larıyla olan il işk il erin in d evamın ın sağl an ması, infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parç asıdı r.
15. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşılı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine yakın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
16. T.C. Ana yas ası’nın 20 nci maddesi, A İHS’in 8 inci maddesi u ya rınca, herkesin ‘özel ve aile ha ya tı na sa ygı hakkın a ’sahip olduğu düz enlenmiştir. Hapis cez ası na mahkûmiyet, d oğası ge re ği, hükümlünün özel ve aile ha yatı nın kısı tl anması sonucunu do ğu racaktı r. Ancak mahkûmun yakınl arı ile ba ğl antı da kalm asını n, özel ve aile ha yatın a sa ygı h akkını n esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli ya rdımı sağl aması ge rekti ği Avrupa İnsan H akları Mahkemesi tara fından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
17. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arın ı ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılmasının, aile ha yatına müdahale teşkil ed ebile ce ğini beli rtmi ştir. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yoğunluğun meşru bir gerekçe olarak öne sürülebileceğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendirilmesi gerektiğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda ba rındırılm ası halinde, AİHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgulamıştır.
18. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall a rı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Ka rarının 17.1 inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
19. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arı nın korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda bakınız; İngiltere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz Kurumları
Denetçiliği, Yetişkin Mahkûmların Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
20. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez ala rının infaz ında gözetilecek il kel er” başlı klı 6 ncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna ya raşan maddî ve manevî koşu ll ar alt ında düzenli bir ya ş am sürdürmelerinin sa ğlan a ca ğı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurum kapasitesilerinin dolu olması gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ın dan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
21. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n değe rlendirmelerin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha yatı na sa ygı h akkını n gerekleri k ap samı nda yeterli olmamakta, bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısından da de ğerl endiril mesi, -özellikle ailede çocuk olması durumunda- çocu ğu n yüksek yararın ın
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
dikkate alı n ması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer ar a sındaki mesafenin, ulaşım olan a klarını n, ailenin maddi durumunun, sağl ık s oru n ların ın, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sık lı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak de ğerlendirm e yapıl ması gerekmektedir.
22. Bu ba ğlamda, somut olaya b akıl dığında, b aşvu ranın 2008 doğuml u bir ç ocuğu oldu ğu ve İdar eden temin edilen belgelere göre, baş vuranın ço cu ğu tar afında n son 1 yıl içerisinde ziyaret edil medi ği anlaşılm ak tadır.
Başvur anın ço cu ğu 18 ya şından küçük oldu ğun dan, BM Çocuk Hakl arı S öz leşmesi hükümleri somut olayda uygulama alanı bulacak olup, a yrı ca konuyla ilgili BM Çocuk Ha kları Komitesinin ilgili Genel
Yoruml arına bakıl dı ğınd a; 22.1. Çocuk Hak ların a Dair S özleş me ’nin Uygul an masın a Yönelik Genel Önlemlere il işk in 5 No lu
Genel Yorumunda; ya r gısal, idari ve yasama ile ilgili her organdan veya kurumdan, yüksek yarar ilkesini, alı nan kar arla rın veya ba şlatıl an girişi ml erin çocukların haklarını ve çıkarlarını nasıl etkilemekte olduğu veya etkileyebileceğini irdelemesi beklendiği, böyle bir irdelemeye tabi tutulacaklar arasında, ö r neğin, çocukları ister do ğrudan ister dola ylı biçimde etkilesin, halen yürürlükte olan veya önerilen yasalar veya politikalar, idari tasarruflar ve ya r gı kar arlarının yer aldı ğı, Devletlerin, “geli şme yi ” ço cu ğun fiziksel, zihinsel, manevi, ahlaki, psikolojik ve sosyal ge li şim ini kapsayan en ge niş anlamı yla, bütünlüklü bir kavram olarak yorumlam alarını n beklendi ği, 22.2. Çocu ğu n Yüksek Yararı Hak k ın ın Öncelikli Olarak Dikkate Alınmasın a il işk in 14 No lu Genel
Yorumunda; çocu ğun yüksek yar arı k avr amı nın, hem S öz leşme’de öngörülen tüm hakl arın eksiksiz biçimde ge rçekl eşmesini hem de çocu ğun bütünsel geli şim ini amaçladı ğı, çocuğun yüksek ya ra r ını n, herhangi bir kamu kurumu tarafından ge rçekl eşti rilecek her girişi mde ge r ekti ği gibi içsell eşti rilmesini ve tut arlı olarak u ygulanma sını sağlama yüküml ülüğünün, çocuklar üzerinde do ğrudan ya da dola yl ı etkisi olan tüm uygulama önlemleri, idari ve yar gısal işl eml er için özellikle geçerli olduğu, çocukları ilgilendiren tüm ya r gısal ve idari k ar arların, a yrıc a poli ti kala rın ve yasal düzenlemelerin, çocu ğu n yüksek yararın ın birinci planda dikkate alı n arak gerçek leştirild iği n i gösterme yü k ü mlü lü ğü oldu ğu ve yüksek yararın nasıl incelenip değerlend irildi ğini n, alı nan kararda buna ne ölçüde a ğırlık tanındığını n anlatıl masını n da buna dâhil oldu ğu, çocu ğun kendi ana b abasından a yrılm ası olasılı ğını n b ulunduğu durum larda ço cuğun yüksek ya rarının de ğerle ndiril mesini n ve belirlenmesinin vazgeçilmezlik taşı dı ğı, ifadelerinin beli rtildi ği görülmektedir.
23. Buna göre; İdar eler tarafın d an tesis edilecek işl eml erde, işl emden çocu ğun etkilenecek o lm ası durumunda; çocu ğu n yüksek yararı dikkate alı n arak d eğerlend irme yap ıl ması nın önemli ol du ğu belirtilmelidir.
24. Somut olayda İda re t arafınd an, başvuranın nakil talebinin reddedilmesinde, 2 numaralı paragrafta öne sürülen hususl arın dikkate alı ndığı belirtilse de, baş vu ranın ailesiyle 5 yıl dı r görüşemedi ği- gerçekten başvuranın son 1 yıl içerisinde ailesi tarafından ziyaret edilmediği ziyaret raporlarından anlaşılmaktadıriddi alarına il işki n bir değerlendirme ya pıl mamış tı r. Oysa yukarıd an bu yana anlatıl dığı üzere; söz konusu nakil taleplerine ili şkin İd arele rce ya pılacak işl eml erde, başvu ranın aile ha yatına sa ygı hakkının ve ço cuğun başvuranla (b abası) görüş yapmaktaki menfaatinin dikkate alı nar ak korunması için gerekli değerlendirm elerin yapıl ması gerekmektedir.
25. Konuya il işki n ya r gı kar arla rına bakıl dığın da; Anayasa Mahkemesi tarafından, ço cu ğun yüksek ya r arının mahkemeler, idari makamlar ile yasama org anı tara fından yapıl an ve çocukla rı ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilke olduğu, bu bağl amda çocuklar üzerinde etki do ğur acak bir işl em ya pıl a ca ğı zaman bu işl emi n çocu ğu n yararın a uygun olup olmad ığı yönünde bir d eğerl en d irme yap ıl masın ın aile h ayatın a saygı h ak k ın ın öngörd ü ğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısı n d an oldukça önemli old u ğu ( B. No: 2016/8660, 7/11/2019, § 33), Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
25.1. Devletin pozitif tedbirler alma yüküml ülüğü konusunda Ana yas a’nın 20. ve 41. maddelerinin ebeveynin çocu ğu yla bütünl eşmesini n sağl anması amacı yla tedbirler alı nmasını isteme hakkını ve kamusal makaml arın bu tür tedbirleri alma yüküml ülüğünü iç erdi ği (B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 41), belirtilmektedir.
26. Bununla birlikte, dünyada ol duğu gibi ülkemizde de ya yıl an Covid-19 s algın ın a ka rşı 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf az ı Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrasını n (f) bendi u ya rınca , ceza infaz kurumlarında a lı nan tedbirler ile S a ğlı k Bakanlı ğı ve Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri do ğrultu sunda hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rdu rul du ğu, yüksek b ulaşıcıl ığı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı, ceza infaz kurumlarını n toplu olarak yaş anan yerler ol ması ve bulaşıcı hastalıkl ar a çısı ndan risk oluşt urması nedeniyle bu aşam ada nakil istemlerinin ge rçekl eşti rilemediği de aşikardır.
27. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 27.1. Nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enliği ve hangi suç türüne ait od aların bulunduğu, talepte bulun anın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan, her talebin uygun d e ğe rlen dirilemediği, 27.2. Başvur anın nakil talep ett iği kurumların kapasitesinin dolu olm ası, kapasite boşl uğu bulunan
P aşakapısı Kapalı Ceza İn faz Kurumunun ise ba şvuranın suç türü it ibarıyl a konumuna uygun ol maması nedeniyle naklinin uygun olarak de ğerlendiril em ediği, bu bakım dan, b aş vuranın talebinin reddedilmesi işl emi nde meşru sebeplerin göz eti ldi ği, ancak ba şvuranın içinde bulundu ğu durumun, b aşvuranın aile bütünl üğüne, rehabilitasyonuna ve a yrıca çocu ğunun geli şimine olumsuz etkileri olabileceği dikkate alı ndığında, nakil koşul larını n taşınması ka ydı yl a (disiplin cezası almamış olması ya da kaldırılmış olması
/ nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) başvur anın nakil talep ett iği ceza infaz kurumlarını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağl anam amı ş olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunması durumunda, Covid-19 salgı nı kapsamında alınan tedbirlerin kaldırılmasını takiben, nakil taleplerinin idarece b aşvu ra n ın aile h ayatın a saygı h akk ı ve çocu ğu n yüksek yararı ilkesi gözetilerek yeniden de ğe rlendiril mesi ge rekti ği kanaatine varılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 28. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazetede ya yım lan an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ği n “İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde; 28.1. Şikâyet başvurusun un inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından İdare tar afın dan süresi içerisinde işl e m tesis edil mediği, dola yı sı yl a İd are t ara fından “makul sürede karar verme ve ka rarın geciktirilmeksizin bildirilmes i” ilkelerine uygun dav ranıl madı ğı, 28.2. Diğer yandan, İda r e tar afınd an başvur ana iletilen cevabi yaz ıda, ilgili karara k arşı hangi sürelerde, hangi mercilere b aşvur ulabilece ğini n gösteril m ediği anlaşıldı ğından “karara k arşı başvuru yol larını n gösteril mesi” ilkesine uygun d avranıl madı ğı tespit edil mi ş olup İdar e ye belirtilen ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İ Ş Kİ N YASAL MEVZUAT
29. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Di ğe r yandan, Covid-19 s algın ı kaps amı nda alı n an tedbirlerin k aldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kurumlarını n bulunm ası durumunda nakil talebinin b aşvu ran ın aile h ayatın a saygı h ak k ı ve çocu ğun yüksek yararı ilkesi gözetilerek yeniden de ğerl endir il mesi hususunda ADALET BAKANLI ĞINA TAVSİ YEDE BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başd enetçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr