|
ÖZET: Bu karar, hükümlülerin ceza infaz kurumları arasındaki nakil taleplerinin değerlendirilmesinde aile bağlarının korunmasının önemini vurgulamaktadır. Başvuran, ailesinin Mersin ve Batman’da yaşadığını, bulunduğu cezaevinin bu illere uzak olduğunu belirterek, nakil talebinde bulunmuştur. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin temel amaç, hükümlünün sosyalleşmesini teşvik etmek ve aile bağlarını korumaktır. Ancak, 5275 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler, hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumlarına yerleştirilmesine dair emredici bir hüküm içermemektedir.
Kararda, nakil taleplerinin değerlendirilmesinde cezaevi kapasitesinin önemli bir kriter olduğu belirtilmiş, başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Ancak, Covid-19 pandemisi nedeniyle alınan tedbirlerin kaldırılması sonrasında, başvuranın nakil koşullarını taşıması durumunda, talep edilen kurumlarda boşalma olması halinde nakil taleplerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu durum, hükümlülerin aileleriyle olan iletişimlerinin önemini ve rehabilitasyon süreçlerine katkısını ortaya koymaktadır. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12913-S.21.20743 –
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
Adres:
B AŞVURUYA KONU İ DARE : CEZA VE TEVK İF EV LER İ GENEL MÜ DÜR LÜĞÜ
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailesinin ya k ını nda bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvuran Kurumumuza yaptı ğı başvu rusunda özetle, 11 senedir ceza infaz kurumunda bulunduğunu,
2016 yıl ında İz mi r 4 No lu T Tipi Kap alı Ceza İn faz Kurumuna nakledildi ğini , aile üyelerinin Mersin ve
Batman illerinde ikamet ettiklerini, bulunduğu Kurumun her iki ile de uzak olduğunu, ailesinin maddi durumları ve bab asını n yaşadığı engellilik durumu nedeniyle kendisini ziyarete gelemediklerini, bu yönde ya ptı ğı nakil başvuruları nın kapasite dolul uğu nedeniyle redd edil diğini , kendisinin toplam 41 yı l ceza aldı ğını , sürenin uz unluğu düşünül düğünd e ailesiyle görüşme im kânı bulm asını n önemli olduğunu belirterek, b aşvuru dilekçesinde beli rttiği ceza infaz kurumlarından birine nakledilmeyi talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
04.06.2021 tarih ve sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep e di lm iş olup, adı geçen Genel
Müdürlüğün 29.06.2021 tarihli cevabi yaz ısı nda, 2.1. Başvuranın, hükümlü ve tutuklu bilgi formunun incelenmesi sonucunda, infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği , 2.2.Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başk a kurumlara nakledilebilmeleri için; 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde ”İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması,” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda kapasitelerinin üstünde hükümlü ve tutuklu barındı rılması nedeniyle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odala rın bulunduğu, kişi lerin can güve nli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep etti ği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususl arın göz önünde bulundurulduğu, dola yısı yl a her talebin uygun de ğerlendiril em ediği , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.3. Başvur anın şu anda barındırıldı ğı İz mi r 4 No’lu T Tipi K apalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1789, doluluk oranını n %179 olduğu, naklini talep ett i ği; -Batman T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin1000, mevcudunun 841, doluluk oranının %84, -Di ya rbakır 1 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1054, doluluk oranını n %105, -Di ya rbakır 2 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1059, doluluk oranını n %106, -Patnos L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1518, mevcudunun 1271, doluluk oranının %84 olduğu, 2.4. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın bahse konu ku rumları talep etmesi halinde, talep eden kişi lerin ceza mi ktarlarını n ve örgütteki konuml arının dikkate alı narak ve incelenerek taleplerin de ğe rlendiril diği, 2.5. Yukarıda belirtilen kapalı ceza infaz kurumlarını n, tamamı nın yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurum olm a yıp, bir bölümü yüksek güvenlikli ceza infaz kurumu olm ası nedeniyle hükümlülerin barındırılabilece ği oda s a yı sını n çok kısı tl ı ve odaların kapasitelerinin de dolu olduğu, 2.6. Bunun yanı sıra, hükümlü /t utukl uların Genel Mü dü rlü ğün 05.03.2021 tarihli ve sa yıl ı genel yaz ısı ile 01.03.2021-19.03.2021 tarihleri a rasında bir defaya mahsus ist e ğe ba ğlı nakil taleplerinin alı ndığı ve 19.03.2021 tarihi it ibarı yl a sistemin taleplere kapatı ldı ğı, a yr ıca, Covid-19 pandemisinin seyrine göre ileriki aylarda nakillerin açıl m ası durumunda ve a dı geçenin yeniden ist e ğe bağl ı nakil talebinde bulunması halinde talebinin değerlendirile ce ği, bu konuda Sağlık Bakanlı ğı Bilim
Kurulunun, hükümlü ve tut uklul arın nakillerine il işki n tavsiyeleri doğrult usunda karar ve rilece ği ve işl em ya pıl a ca ğı, Ş ekli nde açıkl amala ra yer veril m iş olup, a yrıc a İd are ta rafınd an gönderilen ziyaret ve telefon görüş meleri raporlarınd an; başvur anı n; 01.01.2021 – 07.06.2021 tarihleri arasında 2 kez ziyaret edil di ği, telefon görüşmel erini ise düzenli aralı kl arla gerç ekleştirdi ği anlaşılm ışt ır.
III. İLGİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas asın ın; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırl anm ası ” b aş lık lı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırl anabili r. Bu sınırl amalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “Özel h ayatı n gizl ili ği” b aşlı klı 20. mad d esin d e; “Herkes, özel hayatı na ve aile hayatı na s aygı gösterilmesini isteme hak kına sahiptir. Özel hayatı n ve aile hayatı nın gizl il iğine dokunulamaz.” , 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” başlı klı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralar ın da; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlı ğına ba ğlı olarak kurulan Kamu Denet çili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâ yetl eri inceler”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
4. Avrupa İn san Hak ları Sözleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı ” b aşlı klı 8. maddesinde; “1. Herkes özel ve aile ha yatı na, konutuna ve yazışmas ına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu ha kkın kull anıl masına bir kamu makamı nı n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik re fahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Ş ek il d e Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n ması n a İ li şk in Prensipler Bütünü ” nün ‘‘Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlık lı 19. maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, ‘‘İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ b aşlı k lı 20. maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet etti ği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakk ınd a Kanunun; 6.1. “İn fazda temel amaç” b aşlı k lı 3. maddesinin birinci f ık rasınd a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sos yall eşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 6.2. “Hapis cezalar ın ın infaz ın da gözetilecek ilkeler ” b aşlı k lı 6. maddesinin birinci f ık rasın ın ilgili bentlerinde; “Hapis cezalar ını n infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
C ezanın infaz ında hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull anıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infaz ında ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku rum ları ” b aşlık lı 9. maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel ir tt iğ i hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kull anıl ır.” , 6.4. “Nakiller ” b aşlı k lı 53. maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, as ayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğ r etim, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 6.5. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54. maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) K oş ul lu salı veril melerine beş aydan az süre kalmamış olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İstekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve s ınıf ının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 7. 6328 sayı lı Kamu D e n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi ” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve i şlemleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İ n f az Kuru mların ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hak kın d a Yön etmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Edilecek Hu su slar ” b aşlı k lı 127. maddesinin ilk f ık rasın d a; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçe kleştir il ir.” , 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri İle Nakill eri” başlı k lı 15. maddesinde, Kanunun ve Yön etmeli ğin “Kendi istekleri ile nak il ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili gör üş ün ün alı nmış olması, j) Ba kanlık tarafından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir” , 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Ha k k ında
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Ka rarına Ek “Temel İlkeler ” b aşlı k lı 3. üncü maddesinde; “Özgürl üğünden yoksun bı r akıl an kişi lere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakla rında hükmedilen kararı n m eşru amacıyla orant ıl ı olmalıdı r.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve B arın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3. maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabi ldi ğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon or ta mla r ın a yakın cezaevlerine y erleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine yerleşti rm ede, suçun de vamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
rejimlerin sağl anması iht iyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl ac ak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün ol abil diği nce mahpusa danış ıl malıdı r.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki ” b aşlı klı 24.4. ve 24.5. maddelerinde, “Ziyaretler için yapıl an düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve g eli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il eti şim sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yar dım sağl amalıdı rlar .”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DE ĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. B aşvu ran 1 n u maralı paragrafta ayrın tıların a yer verilen b aşvu ru su n d a, aile üyelerinin Mersin ve
Batman illerinde ikamet ettiklerini, bulunduğu Kurumun her iki ile de uzak olduğunu, ailesinin maddi durumları ve babasını n içinde bulunduğu engellilik durumu nedeniyle kendisini ziyarete gelemediklerini belirterek, b aşvuru dilekçesinde beli rttiği ceza infaz kurumlarından birine nakledilmeyi talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ulaşılm ak istenen temel amaç, Kanunun 3. üncü maddesinde, “ …önceli kle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmak …” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arışı tesis etmeye ç abalamaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asının infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğil dir. Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yakınl a rı yla olan il işki lerini n deva mı nın sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parçasıdı r.
14. 5275 sa yıl ı Kanunun 53-58. maddelerinde ‘Hük üm lü lerin nakil leri’ başlı ğı alt ında, nakile il iş ki n hükümler düz enlenmiş , 54. maddede ‘Kendi istekleri ile nakil’, 55. maddede ‘Disiplin nedeniyle nakil’, 56.
maddede ‘Zorunlu nedenlerle nakil’, 57. maddede ‘ Hast alık nedeniyle nakil ’ ş artları düz enlenmiş ti r.
15. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yılı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine yakın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
16. Ana ya samı z ın 20. maddesi, A İHS’nin 8. maddesi u ya rınca, herkesin ‘özel ve aile ha yatı n a sa ygı hakkına ’sahip oldu ğu dü z enlenmiş ti r. Hapis cez as ına mahkûmiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha ya tı nın kısı tl anması sonucunu doğu rac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl arı ile bağlantıda kalm asını n, özel ve aile ha yatı na sa ygı hak kının esasl ı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yar dım ı
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
sağlam ası gerekti ği Avrupa İns an Hakla rı Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
17. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûml ar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olmalarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun meşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiri lmesi gere kti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda barındırılm ası halinde, AİHS’nin 8. maddesinin ihlali sonucu doğabil eceğini vurgul amışt ır.
18. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İli şkin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall arı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kara rının 17.1. maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
19. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denet çil iği , Yet işkin Mahkû mları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
20. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez alarının infaz ında gözetilecek i lkel er” başlı klı 6. maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir yaş am sürdürmelerinin sağl anacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret i şlemi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işlemi değe rlendiril diğinde, meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Çünkü “kurum kapasit esi”nin üstünde bir dolul uğun varlığı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakım ından, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları doğu rac ak bir durumdur. Ancak, hükümlülerin nakil taleplerine ilişkin değerlendirm elerin, genel olarak ‘cezaevi kapasitesi ’bakım ından de ğerl endiril mesi, ‘kendi istekleri ile nakil ’düzenlemeleri kapsamı nda yeterli olm a maktadır. Y alnızca hükümlü açısı ndan değil, hükümlüyü ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da değerlendir me yapılmalı, ailelerin ya kınını (hükümlüyü) görmek, daha rahat şartlarda ziyaret edebilmek ha kkının, hükümlünün bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer arası ndaki mesafenin, ulaşı m olanakları nın, ailenin maddi durumunun, s ağ lı k sorunl arını n, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıklığı bilgilerinin birlikte ele alı nıp, nakil taleplerinin daha geniş çaplı ele al ın mas ı gerekmektedir.
21. Bununla birlikte, dünyada oldu ğu gibi ülkemizde de ya yıl an Kovid-19 s algın ın a k arşı 5275 s a yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf az ı Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrasını n (f) bendi u ya rınca , ceza infaz kurumlarında a lı nan tedbirler ile S a ğlı k Bakanlı ğı ve Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri do ğrultu sunda hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rdu rul du ğu, yüksek b ulaşıcıl ığı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı, ceza infaz kurumlarını n toplu olarak yaş anan yerler ol ması ve
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
bulaşıcı hastalıkl ar a çısı ndan risk oluşt urması nedeniyle bu aşam ada nakil istemlerinin ge rçekl eşti rilemediği de aşikardır.
22. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 22.1. Hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumunda barındırılm ala rının, ceza infaz kuruml arının kapasitesi ve hükümlülerin yerleşti rilmelerind e dikkat edilmesi gereken diğe r hususlar nedeniyle maddi olarak her zaman uygun olm adığı, 22.2. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u ya rınca (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm ak zorunda olduğu, 22.3. Başvu ranın naklini talep ett iği Di yarb akır 1 No’lu T Tipi Kap alı Ceza İnfaz Kurumu ve Di ya rb akır 2
No’lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumlarının doluluk oranlarının %100’ün üzerinde olduğu, Batman T Tipi
Kapalı Ceza İnf az Kurumu ve Patnos L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitelerinin %100’ün al tı nd a olduğu görülse de ilgili kapalı ceza infaz kurumlarını n, tamamı nın yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurum olm a yıp, bir bölümü yüksek güvenlikli ceza infaz kurumu olm ası nedeniyle hükümlülerin barındırılabilece ği oda s a yı sını n çok kısı tl ı ve odaların kapasitelerinin de dolu olduğu, 22.4. Bunun yanı sıra, hüküm lü/ tut uklul arın Genel Mü dü rlü ğün 05.03.2021 tarihli ve E-35211520-249.01890/20512 sa yıl ı genel yaz ısı ile 01.03.2021-19.03.2021 tarihleri a rasında bir defaya mahsus ist e ğe ba ğlı nakil taleplerinin alı ndığı ve 19.03.2021 tarihi it ibarı yl a sistemin taleplere kapatı ldı ğı, a yr ıca, Covid-19 pandemisinin seyrine göre ileriki aylarda nakillerin açıl m ası durumunda ve a dı geçenin yeniden ist e ğe bağl ı nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin değerlendiril e ce ği, bu konuda S ağlı k Bakanlı ğı Bilim
Kurulunun, hükümlü ve tut uklul arın nakillerine il işki n tavsiyeleri doğrult usunda karar ve rilece ği ve işl em ya pıl a ca ğı, anlaşılm ışt ır.
23. Netice olarak başvu r anın nakil talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun oldu ğu ancak başvuranı n son 6 ay içerisinde yalnı zca 2 kez ziyaret edil diği , görüşmel erini n oldukça yüksek or anını n telefon aracıl ığı yla gerçekleştir il diği anlaşılmış olup, söz konusu durumun baş vu ranın aile bütünl üğüne ve rehabilitasyonuna olası olumsuz etkileri dikkate alı ndığında, başvu ranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla (disiplin cezası almamış olması ya da kaldı rıl mış ol mas ı / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) başvu ranın nakil talep ett iği ceza infaz kuru ml arının hali haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu ol m ası nedeni ile nakli sağl ana mamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boş alm a olm ası yahut ailesine daha ya kın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm as ı durumunda, Covid-19 s algın ı kapsamı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, nakil taleplerinin idarece yeniden d e ğerlendirilmesi ge rekti ği kanaatine varıl mı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 24. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazetede ya yım lan an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ğin ” İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6. maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlend irm e neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâ yet b aşvur usunun inceleme ve ar aştırmas ı kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından idareler ta rafından süresi içerisinde işl em tesis edil diği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ” ilkelerine uygun davr anıl dığı anlaş ıl mı ştı r. Buna karşılı k, başvurana iletilen cevabi ya z ıd a, idarenin kararın a karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabil e ce ği nin göste rilmediği anlaşıldı ğından “karara karşı b a şvuru
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
yo ll arının gösteril mesi” ilkesine uygun davr anıl madığı tespit edil mi ş olup idareye bu ilkeye de uygun davranmas ı önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜ RLÜ ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
25. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldığı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pılan a çı klamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Di ğe r yandan, Kovid-19 s algın ı kapsamı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuru ml arının bulunm ası durumunda nakil talebinin yeniden değerlendiril mesi hususunda ADALET B AKAN L IĞINA T AVS İYEDE BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisince karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr