|
ÖZET: Başvuran, Konya Ereğli T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta ve %55 engelli raporuna sahiptir. Engelli aylığı talebinin reddedilmesine itiraz eden başvuran, adres kaydının bulunduğu Mersin Mezitli SYD Vakfına başvurduğunu, ancak başvurusunun muhtaçlık sınırının üzerinde gelir tespit edilmesi nedeniyle reddedildiğini belirtmiştir. İlgili mevzuat gereği, hükümlülerin engelli aylığı başvurularında muhtaçlık ölçütünün dikkate alındığı ve başvuruların, kişinin Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemindeki adresine göre yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
Yapılan incelemelerde, başvuranın hane gelirinin muhtaçlık sınırının üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvuranın engelli aylığı talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, benzer taleplerle ilgili daha önce verilmiş emsal kararlar da mevcuttur. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/9138-S.22.14090
BAŞVURU NO : 2022/2178
KARAR TARİHİ : 22/07/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MEZİTLİ SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFI
BAŞKANLIĞI
2022 sayılı Kanun kapsamında “Engelli Aylığı” talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 10/02/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, hali hazırda Konya Ereğli T Tipi
Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunduğunu, 17.05.2010 tarihinde ceza infaz kurumuna girdiğini ve işini kaybettiğini, tanıdıkları tarafından toplanan aylık 200-300 TL ile dilenci pozisyonunda olduğunu, % 55 oranında engelli olduğunu, kullanması gereken ilaçlarını alamadığını, bu sebeple adres kaydının bulunduğu Mersin Mezitli SYD Vakfına yaklaşık bir yıl önce başvurduğunu, ancak başvurusunun reddedildiğini, yasal vasisinin kızını üniversitede okuttuğunu, borçlarının ve yaşamsal harcamalarının olduğunu, bu sebeple ayrıca kendisi ile ilgilenemediğini, hiçbir gelirinin olmadığını, yaklaşık 13 yıldır cezaevinde kaldığını ve 21 yıl daha kalacağını, adres kaydı sebebiyle engelli maaşını alamamasının hakkaniyete aykırı olduğunu iddia etmiş olup, ilgili mevzuat gereği halihazırda kaldığı ceza infaz kurumunun diğer adresi olarak kaydedilmesi ve engelli aylığının bağlanması için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurucu tarafından bahse konu talep hakkında, ilk olarak 15.11.2021 tarihinde Kamu Denetçiliği
Kurumuna başvurulduğu, yapılan inceleme sonrasında başvuru hakkında ilgili kurumlara 2022/1408S.22.2165 sayılı “Gönderme Kararı” verildiği, 3. Kararımıza istinaden Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 31.03.2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; adı geçenin engelli raporu alabilmesi için talepte bulunması üzerine kaldığı kurum idaresince Ereğli Devlet Hastanesine sevkinin sağlandığı, yapılan tetkik ve muayeneleri sonucunda düzenlenen 18.01.2021 tarihli ve sayılı Erişkinler
İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda kişinin engellilik oranının %55, rapor geçerlilik süresinin ise 2
yıl olarak belirtildiği, ayrıca ilgili kurum idaresince ceza infaz kurumu bilgilerinin adı geçene ait ikinci adres bilgisi olarak sisteme girildiği, kişinin 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli maaşı alabilmesi için ilgili Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına müracaat etmesi gerektiği, bu konuda kendisine gerekli bilgilendirmenin yapıldığı, Konya Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının 07.02.2022 sayılı ve sayılı cevabi yazısında ise özetle; Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Bilgi Sisteminde müracaatçı hakkında yapılan inceleme neticesinde, adı geçenin adres kaydının Mersin İli Mezitli İlçesi olduğu ve dosya numarası ile Mezitli SYD Vakfında kaydının bulunduğu, kişinin hükümlü olması nedeniyle dilekçesine istinaden aylık bağlanamadığı, ilgili mevzuat hükümlerine göre aylık talebinin işleme alınabilmesi için hükümlü adına tayin edilen kanuni temsilci, vasi veya vekil aracılığı ile ikametinde bulunan Vakfa müracatta bulunulması gerektiği belirtilmiştir.
4. Akabinde, adı geçenin aynı şikâyet konusu ile tekrar Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurması üzerine bu defa Mezitli Kaymakamlığı ile iletişime geçilmiş olup, gerekli tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmiştir. Kurumumuzun talebine istinaden Mezitli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının
07.06.2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
4.1. Kişinin durumunun Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi, başvuru evrakları ve yasal mevzuat açısından incelendiği, adı geçenin 23.06.2021 tarihinde yaptığı engelli aylığı başvurusunun Sosyal
Yardımlar Genel Müdürlüğü Engelli ve Yaşlı Yardımları Daire Başkanlığının 09.09.2020 tarihli ve sayılı “Tutuklu ve Hükümlülerin 2022 Sayılı Kanun Kapsamındaki Aylık Başvuruları” konulu yazısında belirtilen açıklamalar doğrultusunda değerlendirildiği, ilgili yazıda ceza infaz kurumlarında hükümlü veya tutuklu olarak bulunan kişilerin 2022 sayılı Kanun kapsamındaki aylık başvurularına ilişkin iş ve işlemlerin 2022 sayılı Kanun, Yönetmelik ve söz konusu kılavuzun dokuzuncu sayfasındaki
“Uyarı-10:Tutuklu/Hükümlüler” başlıklı bölümünde yer alan açıklamalara uygun olarak yürütülmesi gerektiğinin belirtildiği, 4.2. Ayrıca, 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz Ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması
Hakkında Kanun’un 2 inci maddesinde“… birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamına giren engellilerden veya ikinci fıkra gereğince aylık bağlanacak engelli yakınlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz.” hükmüne yer verildiği, 4.3. Bu kapsamda, T.C kimlik numaralı isimli kişinin başvurusunun, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü Engelli ve Yaşlı Yardımları Daire
Başkanlığının 14.04.2021 tarihli ve sayılı yazısına istinaden sisteme eklendiği, durumunun
Vakıf mütevelli heyeti tarafından değerlendirilerek 08.07.2021 tarihli ve nolu Vakıf mütevelli heyet toplantısında kişi başına düşen aylık gelirin muhtaçlık sınırı üzerinde tespit edilmesi nedeni ile “muhtaç olmama” gerekçesi ile reddedildiği, ardından mütevelli heyeti kararının 13.07.2021 tarihli ve sayılı yazı ile Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğüne, 13.07.2021 tarihli ve sayılı yazı ile de adı geçene bildirildiği, 4.4. Adı geçenin, 21.12.2021 tarihli yazı ekinde gönderilen dilekçesi ile Vakfa tekrar başvurması üzerine talebinin yeniden değerlendirmeye alındığı, 13.01.2022 tarihli ve nolu Vakıf mütevelli heyeti toplantısında kişi başına düşen aylık gelirin muhtaçlık sınırı üzerinde tespit edilmesi nedeni ile “muhtaç
olmama” gerekçesi ile talebin yeniden reddedildiği ve sonucun 18.01.2022 tarihli yazı ile kişiye bildirildiği, 4.5. Bununla birlikte, adı geçenin CİMER üzerinden yaptığı 22.06.2021 tarihli başvurusu ile Ereğli (Konya) Cumhuriyet Başsavcılığı Muhabere Bürosunun 05.08.2021 tarihli yazısı, Mersin Cumhuriyet
Başsavcılığı Dış Muhabere Masasının 09.08.2021 tarihli yazısı ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik
Kurumunun sayılı yazısı ile yapılan başvurularının da aynı gerekçe ile reddedildiği ve durumun kişiye bildirildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 5.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 5.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 5.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 5.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 6.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık
Bağlanması Hakkında Kanunun; 7.1. 1 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar, nafaka bağlanmış
veya nafaka bağlanması mümkün olanlar veya 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu hükümlerine göre harçlık ödenenler hariç olmak kaydıyla, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilen 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına, muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (4.387) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda aylık bağlanır.
Birinci fıkra kapsamına girenlerden, her ne nam altında olursa olsun kendisine ve eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz.”, 7.2. 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile üçüncü fıkrasında; “İlgili mevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporu ile engelli olduklarını kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen
Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olan Türk vatandaşlarından; sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlar veya nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar hariç olmak üzere, Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutarda, aylık bağlanır.
Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamına giren engellilerden veya ikinci fıkra gereğince aylık bağlanacak engelli yakınlarından, her ne nam altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, 16 yaşından büyükler için belirlenmiş olan asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden fazla olanlar ile aynı tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler muhtaç kabul edilemez ve kendilerine aylık bağlanamaz. Ayrıca, 2828 sayılı Kanun hükümlerine göre harçlık ödenenler de muhtaç olarak kabul edilemez ve kendilerine bu
Kanun hükümlerine göre aylık bağlanamaz.”, 8. 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları İle Engelli ve Muhtaç
Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin; 8.1. “Değerlendirme” başlıklı 7 inci maddesinde; “…sistem üzerinden yapılan sorgulamalar ve sosyal incelemeden elde edilen verilere göre; …Herhangi bir şekilde kişi başına düşen gelir tutarı,asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’üneeşit veya üzerinde olanlar ile aynı tutara eşit veya üzerinde gelir sağlaması mümkün olanlar,…aylığa hak kazanamaz…;Engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığı; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak aşağıdaki şekilde belirlenir…;Değerlendirmeler sonucu (…) kişi başına düşen geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara aylık bağlanır.”, 8.2. “Muhtaçlık ve bakım ilişkisinin kontrolü” başlıklı 17 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “İnceleme neticesinde muhtaç olmadıkları anlaşılanlara aylık bağlanmaz ve varsa bağlanmış aylık ödemesi durdurulur…”,
9. 2022 Sayılı Kanun Kapsamındaki Aylıklar hakkında Kılavuzun “Uyarı-10:
Tutuklu/Hükümlüler” başlıklı bölümünde;“Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde hükümlü ve tutuklu olarak bulunulması, aylığa hak kazanılmasında tek başına engel teşkil etmeyip muhtaçlık ölçütü dikkate alınmak suretiyle işlem tesis edilmektedir. Bu kişiler başvurularını Adrese Dayalı Nüfus
Kayıt Sistemindeki adresinin bulunduğu Vakfa, Veli/Vasi/Vekil/Cezaevi Yönetimi aracılığıyla ve gerekli belgelerle yapabileceklerdir.
Bu başvurularda yetkili ve görevli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma (SYD) Vakfı, kişi fiilen başka Vakıf sınırları içinde bulunsa bile, kişinin ADNKS’ de kayıtlı ikametgâhının bulunduğu yerdeki SYD Vakfıdır.
Söz konusu SYD Vakfı, başvuru sahibinin muhtaçlık hesaplaması için gerekli ek bilgi ve belgeleri yazışma yoluyla da temin edebilir.
Tutuklu ve hükümlülerin engelli aylıkları başvurularında kişi başına düşen ortalama aylık gelir, başvuranın ADNKS’ de kayıtlı adresindeki hanesi dikkate alınmak suretiyle hesaplanmaktadır.
Yönetmelikte sayılan gelir, servet ve benzeri unsurlardan başvuranın ADNKS’de kayıtlı adresindeki hanesine ait olanlar hesaplamaya dâhil edilecektir. Bununla birlikte tutukevi ya da cezaevi emanet hesabına başvuran adına yatırılan paranın hane geliri içinde dâhil edilmeyen kısmının da hesaplamada dikkate alınması gerekmektedir.
Kimsesiz hükümlülere vasi olarak atanan ve hükümlü ile aynı hanede yaşamayan veya hükümlü ile vesayet ilişkisi dışında hiçbir bağı olmayan kişiler hesaplamaya dâhil edilmeyecektir.
Kısıtlı olmayan tutukluların başvurularının vasi veya vekil tarafından yapılması zorunlu olmayıp, söz konusu başvurular cezaevi ya da tutukevi yönetimi aracılığıyla yapılabilir.”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; adı geçen, hali hazırda Konya Ereğli T Tipi Kapalı Ceza
İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunduğunu, 17.05.2010 tarihinde ceza infaz kurumuna girdiğini ve işini kaybettiğini, tanıdıkları tarafından toplanan aylık 200-300 TL ile dilenci pozisyonunda olduğunu, %
55 oranında engelli olduğunu, kullanması gereken ilaçlarını alamadığını, bu sebeple adres kaydının
bulunduğu Mersin Mezitli SYD Vakfına yaklaşık bir yıl önce başvurduğunu, ancak başvurusunun reddedildiğini, yasal vasisinin kızını üniversitede okuttuğunu, borçlarının ve yaşamsal harcamalarının olduğunu, bu sebeple ayrıca kendisi ile ilgilenemediğini, hiçbir gelirinin olmadığını, yaklaşık 13 yıldır cezaevinde kaldığını ve 21 yıl daha kalacağını, adres kaydı sebebiyle engelli maaşını alamamasının hakkaniyete aykırı olduğunu iddia etmiş olup, ilgili mevzuat gereği halihazırda kaldığı ceza infaz kurumunun diğer adresi olarak kaydedilmesi ve engelli aylığının bağlanması için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
12. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de
“belirlilik”tir. Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi
somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
13. Özellikle son yıllarda çeşitli toplum kesimleri gibi “engellilere” yönelik uluslararası metinler de artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normları şeklinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5,
10 ve 61. maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun,
2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair
yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.
14. 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması
Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde kimlerin “muhtaç” olarak kabul edilip engelli aylığı bağlanabileceği ile aynı Kanuna dayanılarak çıkarılan 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz
Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin
7 inci maddesinde engelli aylıklarında, aylığa hak kazanma durumları uygun olanların muhtaçlığının;
gelir, servet ve harcamalar esas alınarak nasıl belirleneceği, değerlendirme sonucunda kişi başına düşen hane geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara ise ne şekilde aylık bağlanacağı ayrıntılı şekilde hüküm altına alınmıştır.
15. Somut başvuru ile ilgili olarak yapılan ön inceleme neticesinde; adı geçenin bahse konu talebi hakkında ilk olarak 15.11.2021 tarihinde Kurumumuza başvurduğu, başvurusu hakkında ilgili kurumlara
“Gönderme Kararı” verildiği, Kararımıza istinaden Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğünün cevabi yazısında özetle, adı geçenin engelli raporu alabilmesi için talepte bulunması üzerine kurum idaresince Ereğli Devlet Hastanesine sevkinin sağlandığı, yapılan tetkik ve muayeneleri sonucunda düzenlenen 18.01.2021 tarihli ve sayılı Erişkinler İçin Engellilik
Sağlık Kurulu Raporunda kişinin engellilik oranının %55, rapor geçerlilik süresinin ise 2 yıl olarak belirtildiği, diğer taraftan ilgili kurum idaresince adı geçene ait ikinci adres bilgisi olarak ceza infaz kurumu bilgilerinin sisteme girildiği, kişinin 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli maaşı alabilmesi için ilgili Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına müracaat etmesi gerektiği, bu konuda kendisine gerekli bilgilendirmenin yapıldığı, Konya Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının cevabi yazısında ise özetle, Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Bilgi Sisteminde müracaatçı hakkında yapılan inceleme neticesinde, adı geçenin adres kaydının Mersin İli Mezitli İlçesi olduğu ve dosya numarası ile
Mezitli SYD Vakfında kaydının bulunduğu, kişinin hükümlü olması nedeniyle dilekçesine istinaden aylık bağlanamadığı, ilgili mevzuat hükümlerine göre aylık talebinin işleme alınabilmesi için hükümlü adına tayin edilen kanuni temsilci, vasi veya vekil aracılığı ile ikametinde bulunan Vakfa müracatta bulunulması gerektiğinin belirtildiği, akabinde adı geçenin aynı şikâyet konusu ile tekrar Kurumumuza başvurması üzerine bu defa Mezitli Kaymakamlığı ile iletişime geçilerek, gerekli tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmiştir.
16. Kurumumuzun talebine istinaden başvuruya konu talep hakkında Mezitli Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışma Vakfının cevabi yazısı ve eklerinde özetle;
16.1. Adı geçenin, durumunun Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi, başvuru evrakları ve yasal mevzuat açısından incelendiği, kişinin 23.06.2021 tarihinde yaptığı engelli aylığı başvurusunun, hem 65
Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz Ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında
Kanunun 2 inci maddesinde yer alan hüküm hem de Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü Engelli ve Yaşlı
Yardımları Daire Başkanlığının “Tutuklu ve Hükümlülerin 2022 Sayılı Kanun Kapsamındaki Aylık
Başvuruları” konulu yazısında belirtilen açıklamalar doğrultusunda değerlendirildiği, 16.2. Bu kapsamda, adı geçene ait başvurunun Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü Engelli ve Yaşlı
Yardımları Daire Başkanlığının 14.04.2021 tarihli yazısına istinaden sisteme eklendiği, durumunun Vakıf mütevelli heyeti tarafından değerlendirildiği ve 08.07.2021 tarihli toplantıda kişi başına düşen aylık gelirin muhtaçlık sınırı üzerinde tespit edilmesi nedeni ile bahse konu talebin “muhtaç olmama” gerekçesi ile uygun bulunmadığı, sonucun Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü ile adı geçene bildirildiği, ardından
21.12.2021 tarihli yazı ekinde gönderilen dilekçe ile kişinin Vakfa tekrar başvurması üzerine talebinin
yeniden değerlendirmeye alındığı, 13.01.2022 tarihli mütevelli heyet toplantısında “muhtaç olmama” gerekçesi ile talebin yeniden reddedildiği ve sonucun kişiye bildirildiği, 16.3. Ayrıca, adı geçenin CİMER üzerinden yaptığı 22.06.2021 tarihli başvurusu ile Ereğli (Konya)
Cumhuriyet Başsavcılığı Muhabere Bürosunun 05.08.2021 tarihli yazısı, Mersin Cumhuriyet Başsavcılığı
Dış Muhabere Masasının 09.08.2021 tarihli yazısı ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun sayılı yazısı ile yaptığı başvurularının da aynı gerekçe ile reddedildiği ve durumun kişiye bildirildiği, Belirtilmiştir.
17. Bununla birlikte, en son düzenlenen 13.01.2022 tarihli Sosyal İnceleme Raporunda; bahse konu talep hakkında yerinde yapılan hane incelemesinde müracaatçı ’ün eşi . . ile görüşüldüğü, . .nın sınıf öğretmeni olduğu, 5.165,06 TL maaş aldığı, kızı . . .’nın üniversite öğrencisi olduğu ve 850,00 TL öğrenim kredisi aldığı, . . nın müracaatçıya ait olan evde kızı ile birlikte yaşadığı, kişinin beyan ettiği gelir durumu ile sosyal yaşantısının uyum içinde olduğu, ayrıca başvurucu adına kayıtlı
Kayseri’de 2,08 m2 iki katlı kargir bina/arsa, 85,52 m2 arsa ve 1999 model Nissan marka (21.250,00 TL.)
otomobil ile eşi . . adına kayıtlı Mezitli’de kat mülkiyetli 80.000,00 TL. (240’ta bir 333,33 TL) ve 2008 model Hyundai marka (80.828,00 TL) otomobilin bulunduğu, üzerlerine kayıtlı araç ve gayrimenkuller ile birlikte hane toplam gelirinin 6.867,22 TL, kişi başına düşen aylık gelirin ise 2.289,07 TL olduğu (ailenin ikamet ettiği evin hesaplamaya dahil edilmediği) anlaşıldığından kişi başına düşen aylık gelirin muhtaçlık sınırı üzerinde olması sebebiyle kişiye aylık bağlanmasının uygun olmadığı belirtilmiştir.
18. Bu itibarla, her ne kadar adı geçen adres kaydı sebebiyle engelli maaşını alamamasının hakkaniyete aykırı olduğunu iddia etmiş ise de 2022 sayılı Kanun ve dayanak Yönetmelik ile ilgili klavuzda yer alan bilgilere göre; ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde hükümlü ve tutuklu olarak bulunan kişilerin bahse konu aylık başvurularında da muhtaçlık ölçütünün dikkate alındığı, bu kişilerin başvurularını kanuni temsilcisi aracılığıyla nüfus kayıt sisteminde belirtilen adresinin bulunduğu SYD
Vakfına yapabileceği, hükümlü/tutuklu fiilen başka vakıf sınırları içinde bulunsa dahi başvurularda yetkili ve görevli SYD Vakfının kişinin ADNKS’de kayıtlı ikametgâhının bulunduğu yerdeki SYD Vakfı olduğu, engelli aylığı başvurularında kişi başına düşen ortalama aylık gelirin başvuranın ADNKS’de kayıtlı adresindeki hanesi dikkate alınmak suretiyle hesaplanacağı belirtilmiş olup, mevzuatta yer alan hesaplama yöntemine göre 2022 yılına ait hanede kişi başına düşen muhtaçlık sınırı da nazara alındığında ilgili idarenin başvurucunun engelli aylığı talebini reddetmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza
yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (09.07.2020 tarihli ve 2020/3687 başvuru nolu
Ret Kararı, 24.11.2020 tarihli ve 2020/67206 sayılı Ret Kararı, 04.01.2021 tarihli ve 2020/91021 başvuru nolu Ret Kararı, 13.04.2021 tarihli ve 2020/101496 başvuru nolu Ret Kararı,vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Mersin İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, BAŞVURUCU ile MEZİTLİ KAYMAKAMLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi