|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, hükümlülerin kendi istekleri ile nakil taleplerinin değerlendirilmesinde, ceza infaz kurumlarının doluluk oranlarının yanı sıra, hükümlünün ailevi bağlarının da göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanmaktadır. 5275 sayılı Kanun’un 54. maddesi gereğince, hükümlülerin nakil taleplerinin kabul edilebilmesi için, durumlarına uygun en az üç ceza infaz kurumu belirtmeleri gerektiği belirtilse de, başvurucunun hangi kurumların mevcut olduğunu bilmesinin beklenemeyeceği ifade edilmiştir.
Ayrıca, hükümlünün ailesinin ikamet ettiği yere yakın bir kuruma naklinin sağlanması gerektiği, aksi halde aile hayatına saygı hakkının ihlal edilebileceği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, infaz kurumlarının doluluk oranlarının, hükümlünün ailevi ilişkileri ve ziyaret imkanları ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, başvurucunun nakil talebinin reddinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığına karar verilmiştir. |
2.2.Bu kapsamda da, adı geçenin talep etliği ceza infaz kurumlarının kapasitelerinin dolu olması nedeniyle nakil talebinin uygun görülmediği, 2.3. ‘in 09/ 11/ 2016 tarihinde İzmir 2 No’lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz
Kurumundan, İzmir 4 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakil olarak geldiği ve hâlen aynı kurumda barındırıldığı, hükümlünün sevk dilekçelerinin işleme alındığı, ancak kapasite nedeni ile ret kararı verildiği, 2.4.Adı geçenin hükümlü ve tutuklu bilgi formunun incelenmesi sonucunda, naklini engelleyecek infaz edilmemiş ve kaldırılmamış herhangi bir disiplin cezasının bulunmadığı, 2.5. Tipi Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1.188 kişi, doluluk oranının ise %173, 2.6. Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 430 kişi, doluluk oranının ise %139, 2.7. Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 368 kişi, doluluk oranının ise %102, 2.8. Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 200 kişi, doluluk oranının ise %140, 2.9. Tipi Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 60 kişi, doluluk oranının ise
%102, 2.10. Tipi Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 668 kişi, doluluk oranının ise
%131, 2.11. Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 450 kişi, doluluk oranının ise %99, 2.12. Tipi Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 60 kişi, doluluk oranının ise
%103, 2.13. Tipi Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 60 kişi, doluluk oranının ise
%90, 2.14. Tipi Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 402 kişi, doluluk oranının ise
%120 olduğu, 2.15.Kurumda barındırılan hükümlü ve tutukluların nakil işlemlerinin Adalet Bakanlığı Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 167/ 1 nolu Genelgesi gereğince HÜNSİS sistemi üzerinden yapıldığı,
2.16.5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 2’nci ve 3’üncü
maddelerinde yer alan hükümler uyarınca ceza infaz kurumlarında hiçbir hükümlü ve tutukluya kötü muamele ve ayrımcılık yapılmasının söz konusu olmadığı, görevli personel ile hükümlü ve tutuklu arasındaki ilişkinin Kanun, Tüzük ve Yönetmelik hükümleri çerçevesinde gerçekleştiği, 2.17.Adı geçenin 10/ 11/ 2016 tarihinde İzmir 4 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakil olarak geldiği, ilk giriş muayenesinde sadece epilepsi rahatsızlığı olduğunu, hastalığı ile alakalı sürekli kullanmakta olduğu ilaçlarının olduğu, bulaşıcı hastalığı olmadığını beyan ettiği ve ayrıca darp ve cebir izine rastlanmadığı, hükümlünün göz problemi olduğunu belirtmesi üzerine Aliağa
Ceza İnfaz Kurumları Kampüs Devlet Hastanesi Göz Polikliniğine sevkinin uygun görüldüğü ve 23/ 11/ 2016 tarihinde muayeneye gönderildiği, muayene sonucunda gözlük reçetesi düzenlendiği ve tedavisinin tamamlandığı, 2.18.24/ 11/ 2016 tarihinde hükümlünün sürekli kullanmakta olduğu isimli epilepsi ilacı kurum aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda reçete edildiği, 2.19.01/ 12/ 2016 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda seboreik, dermati tanısı ile ilaçların reçete edildiği, 2.20.06/ 12/ 2016 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan
2 / 14muayene sonucunda üst solunum yolu enfeksiyonları tanısı ile tablet reçete edildiği, ayrıca
psikolojik olarak rahatsızlandığını, kendisini iyi hissetmediğini beyan etmesi nedeniyle Aliağa Ceza
İnfaz Kurumları Kampus Devlet Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine sevkinin uygun görüldüğü, 13/ 12/ 2016 tarihinde psikiyatri polikliniğine götürülmek istenen hükümlünün dilekçe vererek kendi isteği ile gitmek istemediği, 2.21.03/ 01/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda epilepsi tanısı ile sürekli kullanmakta olduğu tablet ilacının reçete edildiği, 2.22.21/ 02/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan gerekli muayenenin ardından dermatit tanısı ile , tablet ve reçete edildiği, 2.23.09/ 03/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayenenin ardından epilepsi tanısı ile reçete edildiği, 2.24.14/ 03/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda üst solunum yolu enfeksiyonu tanısı ile tablet, , şampuan reçete edildiği, 2.25.18/ 04/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda üst solunum yolu enfeksiyonları tanısı ile reçete edildiği, 2.26.09/ 05/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda epilepsi tanısı ile reçete edildiği .
2.27.16/ 05/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda dermatit tanısı ile , 2.28.19/ 06/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda miyalji tanısı ile reçete edildiği, 2.29.23/ 06/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda epilepsi tanısı ile reçete edildiği, 2.30.03/ 07/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda Aliağa Ceza İnfaz Kurumları Kampus Devlet Hastanesi Üroloji Polikliniğine ve İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Polikliniğine sevkinin uygun görüldüğü, 2.31.04/ 07/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda seboreik infantil dermatit tanısı ile , , reçete edildiği, 2.32.05/ 07/ 2017 tarihinde mevcut olan üroloji polikliniği sevkine götürülen hükümlünün gerekli muayenelerinin yaptırıldığı, muayenesi sonucu gerekli medikal tedavisi düzenlenerek ilgili hekim tarafından önerilerde bulunulduğu ve tedavisinin tamamlandığı, 2.33.13/ 07/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda peptik ülser tanısı ile reçete edildiği .
2.34.17/ 07/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda miyalji tanısı ile reçete edildiği, 2.35.24/ 07/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayene sonucunda kabızlık tanısı ile reçele edildiği, 2.36.31/ 07/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan
3 / 14muayene sonucunda nummuler dermatit tanısı ile reçete edildiği ve
şikâyetlerinden dolayı Aliağa Ceza İnfaz Kurumları Kampus Devlet Hastanesi Cildiye
Polikliniğine sevkinin uygun görüldüğü, 2.37.04/ 08/ 2017 tarihinde mevcut olan nöroloji poliklinik sevkine götürülen hükümlünün gerekli muayenelerinin yaptırıldığı ve muayenesi sonucu medikal tedavisi düzenlenerek, kontrol muayenesi için yeniden çağrıldığı, 2.38.08/ 08/ 2017 tarihinde mevcut olan cildiye poliklinik sevkine götürülen hükümlünün gerekli muayenelerinin yaptırıldığı ve görevli hekim tarafından uygun medikal tedavi düzenlenerek önerilerle tedavisinin tamamlandığı .
2.39.22/ 08/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan gerekli muayenelerinin ardından miyalji tanısı ile reçete edildiği, 2.40.23/ 08/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan gerekli muayenelerinin ardından epilepsi tanısı ile reçete edildiği, 2.41.18/ 09/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan gerekli muayenelerinin ardından miyalji tanısı ile reçete edildiği, ayrıca şikâyetlerinden ötürü Aliağa Ceza İnfaz Kurumları Kampus Devlet Hastanesi Cildiye
Polikliniğine sevkinin uygun görüldüğü ve hükümlünün gün içerisinde de mevcut olan nöroloji kontrolüne de götürüldüğü . yapılan muayene sonucunda EEG işlemi için hastane tarafından 21/ 12/ 2017 tarihine randevu verildiği, 2.42.02/ 10/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan gerekli muayenelerinin ardından eklemde ağrı tanısı İle reçete edildiği, 2.43.11/ 10/ 2017 tarihinde mevcut olan cildiye poliklinik sevkine götürülen hükümlünün gerekli muayenelerinin yaptırıldığı, muayene sonucu hükümlüden ilgili tetkikler alınarak, sonuçları ile kontrol önerildiği, 2.44.16/ 10/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayenenin ardından seboreik dermatit tanısı ile reçete edildiği, 2.45.17/ 10/ 2017 tarihinde tetkik sonuçlarının değerlendirilmesi amacı ile Aliağa Ceza İnfaz
Kurumları Kampus Devlet Hastanesi Cildiye Polikliniğine sevkinin sağlandığı, hükümlüye muayeneleri sonucu reçete düzenlendiği, önerilerde bulunulduğu ve tedavisinin tamamlandığı, 2.46.10/ 11/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan gerekli muayenelerinin ardından miyalji tanısı ile reçete edildiği, 2.47.24/ 11/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayenenin ardından üst solunum yolu enfeksiyonları tanısı ile reçete edildiği, 2.48.29/ 11/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayenenin ardından epdantoin reçete edildiği, 2.49.11/ 12/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayenenin ardından alopesia areata tanısı ile reçete edildiği, 2.50.18/ 12/ 2017 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayenenin ardından üst solunum yolu enfeksiyonları tanısı ile reçete edildiği, 2.51.21/ 12/ 2017 tarihinde mevcut olan EEG randevusuna götürülen hükümlünün EEG ve MR’ının çektirildiği ve sonuçları ile birlikte kontrol için çağrıldığı,
4 / 142.52.08/ 01/ 2018 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan
muayenenin ardından reçete edildiği, 2.53.30/ 01/ 2018 tarihinde rahatsızlığı nedeniyle kurum revirinde aile hekimi tarafından yapılan muayenenin ardından reçete edildiği, ayrıca gün içerisinde mevcut olan nöroloji poliklinik kontrolüne de giden hükümlüden tahlil alındığı, reçete düzenlendiği ve sonuçları ile yeniden kontrol muayenesi önerildiği, 2.54.06/ 02/ 2018 tarihinde kontrol muayenesi amacı ile nöroloji polikliniğine yeniden gönderilen hükümlünün gerekli muayenelerinin yaptırıldığı, muayeneleri sonucu beyin cerrahi ve psikiyatri poliklinik kontrolleri önerildiği, bunun üzerine kuruma en yakın sağlık kuruluşu olan Aliağa Ceza
İnfaz Kurumlan Kampus Devlet Hastanesinde Psikiyatri Polikliniği sevk sırasına ve en yakın beyin ve sinir cerrahisi polikliniğinin bulunduğu Çiğli Bölge Eğitim Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi
Polikliniği sırasına eklendiği, hükümlü sevk yoğunluğundan dolayı sevk sırası beklediği, mevcut başka bir sevk sonucu bulunmadığı, 2.55.Yürürlükteki infaz mevzuatına göre hükümlü ve tutukluların öncelikle ilde bulunan hastanelere, İl düzeyinde tedavi imkânı bulunamaması halinde diğer illerdeki hastanelerin ilgili bölümlerine ve üniversite hastanelerine sevk edildikleri, hasta hükümlü ve tutuklunun hangi uzmanlık alanında tetkik ve tedavi görmesine muayene eden kurum doktorunun, kurum doktoru bulunmuyorsa sağlık ocağı veya hastanede görevli doktorun karar verdiği, bu aşamada kurum idaresinin bir yetkisinin bulunmadığı, 2.56.Ayrıca, ceza infaz kurumlarında barındırılan tüm hükümlü ve tutuklulara olduğu gibi adı geçenin sağlık sorunları ile ilgili gerekli tüm tetkiklerin ve tedavilerin özenle yerine getirildiği, infaz kurumlarında yaşayan hükümlü ve tutukluların, özgürlüğünden yoksun olmayan her vatandaşın yararlanabildiği sağlık haklarından ve hizmetlerinden öncelikli olarak yararlandırıldığı, yapılan işlemlerin usül ve yasaya uygun olduğu, muayene ve tedavi kayıtlarına bakıldığında herhangi bir ihmalin söz konuşu olmadığı”
Bilgilerinin verildiği görülmüştür .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması ” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir . Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz .” , 3.1.Anayasanın ‘ ‘Özel hayatın gizliliği’’ başlıklı 20. maddesinde ‘‘ Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir . Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz .’’ , 3.2. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı ” başlıklı 74.
maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler ”, 4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ‘‘Özel ve aile hayatına saygı hakkı’’ başlıklı 8.
maddesinde; ‘‘ 1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir .
5 / 142. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla
öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir .’ ’ , 5. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/ 173 sayılı kararıyla kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin Prensipler
Bütünü ” nün ‘‘Aile mensupları ve dış dünya ile iletişim kurma hakkı’’ başlıklı 19. maddesinde
‘‘ Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir .’ ’ hükmü, ‘‘İkametgahına yakın bir yerde tutulma hakkı’’ başlıklı 20. maddesinde; “ Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ettiği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulmalıdır .”, 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu’nun ‘‘ İnfazda temel amaç’’ başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasında ‘‘ Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır .’’, 6.1.‘‘ Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler ’’ başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının ilgili bentlerinde ‘‘Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak
düzenlenir :
c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır . Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır .
d) İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı saptanan hükümlülere ilişkin infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir ve bu hususlar yönetmeliklerde düzenlenir .
e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilir . Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun, tüzük ve yönetmeliklerin verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir .
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur . ’’; 6.2. ‘‘ Ödüllendirme ’’ başlıklı 51. maddesinde ‘‘ ( 1) Hükümlüler, kurum içindeki veya dışındaki genel durumları, eğitim ve iyileştirme faaliyetlerine etkin katılımları, kurum düzenine karşı tutumları ve kendilerine verilen işlerdeki gayretleri dikkate alınarak teşvik esaslı ödüllerden yararlandırılabilirler .
( 2) Bu madde hükümleri, çocuk hükümlüler için de geçerlidir .
( 3) Hükümlülere verilebilecek ödüller şunlardır :
a) Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan evli hükümlüler, en geç üç ayda bir kez olmak üzere, üç saatten yirmidört saate kadar eşleri ile kurum veya eklentilerinde ceza infaz kurumu personelinin yakın nezareti olmaksızın mahrem şekilde görüştürülebilir .
b) Çocuk hükümlülere, en geç iki ayda bir kez olmak üzere, üç saatten yirmidört saate kadar ana ve
6 / 14babasıyla veya vasisiyle kurum ya da eklentilerinde ceza infaz kurumu personelinin yakın nezareti
olmaksızın aile görüşmesi yaptırılabilir .
c) Haftalık ziyaret süresi iki saate kadar uzatılabilir .
d) Kapalı ziyaret yerine açık ziyaret yaptırılabilir .
e) Üst üste kullanılmayan en fazla üç haftalık ziyaret süresi toplu olarak kullandırılabilir .
f) Haftalık telefonla görüşme süresi veya sayısı iki katına kadar artırılabilir .
g) Sosyal, kültürel veya sportif etkinliklerden öncelikli veya daha uzun süreli yararlanmaları sağlanabilir .
h) Haftalık harcama miktarı yarı oranında artırılabilir .
ı) Tek kişilik odalarda televizyon bulundurma imkânı verilebilir .
j) Hediye verilebilir .
k) Takdir belgesi veya tavsiye mektubu verilebilir .
( 4) Ödüllendirme sisteminin usul ve esasları ile bu ödüllerden yararlanmanın kapsam ve şartları, suç türleri dikkate alınarak yönetmelikle belirlenir . ’’; 6.3. ‘‘ Hükümlülerin nakilleri ” başlıklı 53. maddesinde; “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler .”; 6.4. ‘‘ Kendi istekleri ile nakil’’ başlıklı 54. maddesine göre , “ ( 1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Koşullu salıverilmelerine beş aydan az süre kalmamış olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir . Çocuk hükümlüler bakımından bu fıkranın (b) bendi uygulanmaz .’’, 6.5. ‘‘ Hastalık nedeni ile nakil’’ başlıklı 57. maddesine göre “( 1) Hastaneye sevki zorunlu görülen hükümlü, bulunduğu yere en yakın tam teşekküllü Devlet veya üniversite hastanesinin hükümlü koğuşuna yatırılır .
( 2) Bu hastanelere gönderilen hükümlülerin başka yerlerdeki hastanelere sevki, sağlık kurulu raporuyla, acil ve yaşamsal tehlikesi bulunması hâlinde, varsa biri hastalığın uzmanı olmak üzere iki uzman hekim tarafından verilip, başhekim tarafından onaylanan ve hastalığın sebebi, tedavinin hangi sebeple bulunduğu hastanede gerçekleştirilemediği, hastaya nerede ve ne tür bir tedavi gerektiğini açıkça belirten bir raporla mümkündür . Bu durumda da en yakın ve hükümlü koğuşu bulunan Devlet veya üniversite hastaneleri tercih edilir .
( 3) Hükümlünün bu hastanelerde kontrol ve tedavisinin devam edip etmeyeceğinin sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi gerekir; aksi hâlde hükümlü ait olduğu kuruma iade edilir .
( 4) Hükümlü, acil hâller dışında özel sağlık kuruluşlarında tedavi edilemez . Acil hâllerin varlığı hâlinde Adalet Bakanlığına bilgi verilir .
( 5) Hükümlü, sağlık nedenleriyle bulunduğu kurumda kalmasının uygun olmadığı, kurum hekiminin önerisi ve en üst amirinin isteği üzerine alınacak sağlık kurulu raporuyla belirlendiği takdirde, başka kurumlara nakledilebilir .”;
7 / 147. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Tüzük’ün ‘‘Ödüllendirme’’ başlıklı 159. maddesinde ‘‘( 1) Kurum içindeki veya dışındaki genel durumları, iyileştirme etkinliklerine ilgileri ve uyumları, kurum düzenine karşı tutumları, kendilerine verilen işlerdeki gayretleri gibi beklenen davranış ve tutumları gösteren hükümlülere teşvik esaslı ayrıcalıklar tanınır . ’ , 7.1. ‘‘Ödüllendirilecek tutum ve davranışlar ’’ başlıklı 160. maddesinde ‘‘ ( 1) Hükümlülerin
ödüllendirilecek tutum ve davranışları şunlardır :
a) Katılması gereken iş, eğitim, öğretim ve benzeri faaliyetlerde devamsızlığı bulunmamak, b) Davranışları ile arkadaşları ve çevresine iyi örnek olmak, c) Kurum içi ve dışındaki spor, sanat, kültür ve sosyal faaliyetlerde veya yarışmalarda başarı göstermek, d) İyileştirme faaliyetlerinde gösterdiği davranışlarla bu çalışmalara katkı sağlamak, e) Kurumun araç, gereç ve donanımlarını koruma ve kullanmada örnek olmak, f) Sağlık ve güvenlik konularında örnek tutum ve davranışlar içerisinde olmak .’’ , 7.2.‘‘Kendi istekleri ile nakil ’’ başlıklı 165. maddesinde, 5275 sayılı Kanununun 54. maddesinde hükümlülerin kendi istekleri ile nakilleri için aranan şartlar söz konusu Tüzük ile tekrar vurgulanmıştır .
8. Adalet Bakanlığının 05/ 06/ 2015 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe konulan 167 sayılı ‘‘ Ceza
İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler ’’ konulu Genelgenin
‘‘Hükümlülerin Kendi İstekleri İle Nakilleri’’ başlıklı 15. maddesinde, Kanunun ve Tüzük’ün
‘‘ Kendi istekleri ile nakil ’’ maddelerinde aranan şartlara ek olarak;
‘‘ h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısından güvenlik riski oluşturmaması, ı)Disiplin nedeniyle ayrıldıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlıkça değerlendirilmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısından somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alınmış olması, j) Bakanlık tarafından dönem itibariyle isteğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir ’’ ; 9. 28603 Resmi gazete sayılı Hükümlü ve Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında
Yönetmelik’in ‘‘Temel ilkeler ’’ başlıklı 5. maddesinde ‘‘ ( 1) Bu Yönetmeliğin uygulanması ile
ilgili olarak aşağıdaki ilkelere uyulur :
a) Hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesi ile ulaşılmak istenen temel amaç; bu kişilerin yeniden sosyalleşmesini sağlamak suretiyle insan haklarına saygılı, hukukî ve toplumsal kurallara bağlı bireyler olmalarını teşvik etmektir .
(… .)
ç) Hükümlü ve tutuklulara; işledikleri suçun türü, koşullu salıverilme tarihi, kişisel özellikleri ve ihtiyaçları, bedensel ve psikolojik yapısı, eğitim durumu ve mesleği göz önünde bulundurularak en uygun ödül verilir ve bu karar ilgiliye bildirilir .
d) Ödüllendirmede; kurumun fizikî yapısı, personel sayısı, malî ve sosyal imkânları ile mevcut doluluk durumu dikkate alınır .
e) Hükümlü ve tutuklulara, gerekli şartları taşımaları hâlinde aynı anda birden fazla ödül verilebilir .
8 / 14(… .)’’;
9.1. ‘‘ Ödül türleri’’ başlıklı 7. maddesinde ‘‘ ( 1) Hükümlü ve tutuklulara; a) Kapalı ceza infaz kurumlarındaki evli hükümlü ve tutuklulara, kurum personelinin yakın nezareti olmaksızın eşleri ile mahrem görüşme, b) Haftalık açık veya kapalı ziyaret süresini uzatma, c) Kapalı ziyaret yerine açık ziyaret yapma, ç) Üst üste kullanılmayan ziyaret sürelerini toplu olarak kullanma, d) Haftalık telefonla görüşme sayı veya süresini artırma, (… .)
ödülü verilebilir .’’; 9.2.Yönetmeliğin 8. maddesinde ‘‘ Ödüllendirilebilecek tutum ve davranışlar ’’ düzenlenmiştir .
9.3.‘‘ Haftalık ziyaret süresinin uzatılması ödülü’’ başlıklı 19. maddesinde ‘‘ ( 1) Haftalık ziyaret süresinin uzatılması ödülü verilen hükümlü ve tutukluların açık veya kapalı ziyaret süresi iki saate kadar uzatılabilir .; 9.4.‘‘ Kullanılmayan ziyaret sürelerinin birleştirilmesi ödülü’’ başlıklı 21. maddesinde ‘‘( 1)
Hükümlü ve tutukluların üst üste kullanmadıkları en fazla üç haftalık ziyaret süresi toplu olarak kullandırılabilir .; 9.5.‘‘Telefonla görüşme süresi veya sayısının artırılması ödülü’’ başlıklı 22. maddesinde ‘‘( 1)
Hükümlü ve tutukluların haftalık telefonla görüşme süresi veya sayısı iki katına kadar artırılabilir .; ( 2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanlar da Kanunun 25 inci maddesine uygun olacak şekilde bu ödülden yararlanabilir .’’; 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kuralları
Hakkında REC ( 2006) 2 Sayılı Tavsiye Kararına Ek ‘Temel İlkeler ’ başlıklı 3. maddesi
‘‘ Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır .’’; 10.1. ‘‘Yerleştirme ve Barındırma’’ başlıklı 17.1. , 17.2. ve 17.3. maddelerinde, ‘‘ Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler .’’, ‘‘ Cezaevlerine yerleştirmede, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağlanması ihtiyacı hesaba katılmalıdır .’’, ‘‘ İlk yerleştirme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır .’’; 10.2. ‘‘Dış Dünya ile İlişki’’ başlıklı 24.1., 24.4. ve 24.5. maddelerinde, ‘‘ Mahpusların mümkün olabilen sıklıkta mektup, telefon veya diğer iletişim vasıtalarıyla aileleriyle, başka kişilerle ve dışarıdaki kuruluşların temsilcileriyle haberleşmelerine ve bu kişilerin mahpusları ziyaret etmelerine izin verilmelidir .’’, ‘‘ Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır .’’, ‘‘ Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar .’’; 11. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Ömür Boyu Hapis ve Diğer Uzun
Süreli Cezalara Mahkum Olanların Cezaevi İdaresince Yönetimi Hakkında R ( 2003) 23 Sayılı
Tavsiye Kararı’nın ‘‘Genel Amaçlar ’’ başlıklı 2. maddesinde ‘‘ Ömür boyu hapis ve diğer uzun
9 / 14süreli mahkûmların yönetilmesinde amaçlananlar :
Bu mahkûmlara ve mahkûmlarla birlikte çalışan ya da onları ziyaret eden herkes için cezaevlerinin emin ve güvenli yerler olmasını sağlamak;
Ömür boyu ve uzun süreli hapsolmanın getirdiği zarar verici etkilere karşı koymak;
Bu mahkûmların başarılı bir şekilde toplumla bütünleşmelerini sağlamak ve tahliyelerinden sonra yasalara uyarak yaşama olasılıklarını artırmak ve geliştirmek’’ olduğu; 11.1. ‘‘Ömür Boyu Hapis ve Diğer Uzun Süreli Mahkûmiyetin Zarar Verici Etkileriyle Başa
Çıkma’’ başlıklı 22. Maddesinde ‘‘ Aile bağlarının kopmaması için özel çaba gösterilmelidir . Bu amaçla;
Mahkûmlar mümkün olduğunca ailelerine veya yakın akrabalarına en yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler .
Mektuplaşma, telefon görüşmeleri ve ziyaretlerin mümkün olduğu ölçüde azami sıklıkta ve gizlilik içinde yürütülmesi sağlanmalıdır . Bu tür bir düzenleme güvenliği tehlikeye atıyorsa veya risk değerlendirmesiyle riskli olduğu tespit edilmişse söz konusu haberleşmeler, mektupların izlenmesi ve ziyaret öncesi ve sonrasında aramalar gibi makul güvenlik tedbirleri eşliğinde yürütülebilir .’’; düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“ Tavsiye Karar Önerisi ” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazıyla ulaşılmak istenen temel amaç, Kanunun 3. maddesinde, “… öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak… ” olarak ifade edilmiştir . Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılığı olan cezanın uygulanmasıyla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kazandırarak sosyal barışı tesis etmeye çabalamaktadır . Dolayısıyla infazın özellikle hapis cezasının infazının amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken cezanın sürekliliği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değildir . Hükümlü, büyük olasılıkla, cezanın infazından sonra yeniden topluma döneceğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olmasını sağlamak ve suç işlenmesini önlemek amacıyla iyileştirilmesi gerekliliği ön plana çıkmıştır . Bu bakımdan, hükümlülerin yakınlarıyla olan ilişkilerinin devamının sağlanması, infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parçasıdır .
14. 5275 sayılı Kanunun 53- 58. maddelerinde ‘Hükümlülerin nakilleri’ başlığı altında, nakile ilişkin hükümler düzenlenmiş, 54. maddede ‘Kendi istekleri ile nakil’ , 55. maddede ‘Disiplin nedeniyle nakil’ , 56. maddede ‘Zorunlu nedenlerle nakil’ , 57. maddede ‘ Hastalık nedeniyle nakil’ şartları düzenlenmiştir .
10 / 1415. 5275 sayılı Kanun, ilgili Tüzük ve 167 sayılı Genelge’de hükümlülerin, ailelerinin ikamet
yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına yerleştirilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir . Buna karşılık 5275 sayılı Kanun ( 6.4. prgrf), ilgili Tüzük ( 7.2. prgrf), ve 167 sayılı
Genelge’de ( 8. prgrf), hükümlülerle ilgili düzenlenen, ‘ Kendi istekleri ile nakil’ hükmü ile, disiplin cezası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluştuğu takdirde naklin mümkün olduğunun düzenlenmiş olması, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ettiği yer veya ailelerine yakın yerlere nakil’ hükmü olarak değerlendirilip, nakil gerekçesinde bu hükme dayanmışlardır .
16. Anayasamızın 20. maddesi ( 3.1. prgrf), AİHS’nin 8. maddesi ( 4. prgrf), uyarınca, herkesin ‘ özel ve aile hayatına saygı hakkına’ sahip olduğu düzenlenmiştir . Hapis cezasına mahkumiyet, doğası gereği, hükümlünün özel ve aile hayatının kısıtlanması sonucunu doğuracaktır . Ancak mahkûmun yakınları ile bağlantıda kalmasının, özel ve aile hayatına saygı hakkının esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yardımı sağlaması gerektiği Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur . ( Messina v . Italy, 25498/ 94; Epners-Gefners v .
Latvia, 37862/ 02)
17. AİHM, Vintman davasına ilişkin olarak vermiş olduğu 23/ 01/ 2015 tarihli Daire kararında (Vintman v . Ukrayna, 28403/ 05) ; AİHS’nin, mahkûmlara cezalarının nerede infaz edileceği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını, mahkumların ailelerinden ayrı olduklarını ve ailelerinden uzak olmalarının hapis cezasının bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini zorlaştıracak ya da imkânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede barındırılmasının, aile hayatına müdahale teşkil edebileceğini belirtmiştir . Mahkeme orantılılık yönünden yaptığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine yakın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yoğunluğun meşru bir gerekçe olarak öne sürülebileceğini, ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir . Aksi halde, yani kişinin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda barındırılması halinde, AİHS’nin 8. maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgulamıştır .
18. Hem AİHM kararlarında, hem Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/ 173 sayılı kararıyla kabul edilen, “ Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin
Korunmasına İlişkin Prensipler Bütünü ” nün ilgili maddesinde ( 5. prgrf), hem Avrupa Konseyi
Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında REC ( 2006) 2 Sayılı
Tavsiye Kararına Ek 17.1. maddesinde ( 10.1. prgrf), Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye
Devletlere Ömür Boyu Hapis ve Diğer Uzun Süreli Cezalara Mahkum Olanların Cezaevi İdaresince
Yönetimi Hakkında R ( 2003) 23 Sayılı Tavsiye Kararı’nın 22. maddesinde ( 11.1. prgrf), hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerleştirilmelerinin uygun olduğu belirtilmiştir . Nitekim Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Ömür Boyu Hapis ve
Diğer Uzun Süreli Cezalara Mahkum Olanların Cezaevi İdaresince Yönetimi Hakkında R ( 2003) 23
Sayılı Tavsiye Kararı’nın, ‘‘Ömür Boyu Hapis ve Diğer Uzun Süreli Mahkûmiyetin Zarar Verici
Etkileriyle Başa Çıkma’’ başlıklı 22. maddesinde ( 11.1. prgrf), de hükümlünün aile bağlarının kopmaması için özel çaba gösterilmesi gerektiği, aynı Tavsiye kararının 2. maddesinde belirtildiği üzere, bu çabanın hükümlünün başarılı bir şekilde toplumla bütünleşmelerini sağlamak ve tahliyelerinden sonra yasalara uyarak yaşama olasılıklarını artırmak ve geliştirmek amacı açısından önem arz ettiği vurgulanmıştır .
19. 5275 sayılı Kanunu’nun 51. maddesinde ( 6.2. prgrf), ilgili Tüzük’ün 159 ve devamı maddelerinde,
11 / 14hükümlülerin ödüllendirilebileceği düzenlenmiş ( 7- 7.1. prgrf), 28603 Resmi gazete sayılı Hükümlü ve
Tutukluların Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik’te ( 9. vd. prgrf), ise bu maddelerin ayrıntısına yer verilmiştir . Söz konusu Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ‘‘Hükümlü ve tutukluların ödüllendirilmesi ile ulaşılmak istenen temel amaç; bu kişilerin yeniden sosyalleşmesini sağlamak suretiyle insan haklarına saygılı, hukukî ve toplumsal kurallara bağlı bireyler olmalarını teşvik etmektir .’ ’ hükmüyle ödüllendirmenin amacından bahsedilmiştir . ‘Ödül türleri’ başlıklı 7.
maddesinde ( 9.1. prgrf), ise, ödüllerin hükümlülerin, ziyaret süresinin uzatılmasına, ziyaret sürelerinin toplu olarak kullanılmasına, telefon görüşmelerine ilişkin olduğu görülmüştür . Nitekim ziyaret, görüş, telefonla görüşme, yani hükümlülerin ‘Dış dünya ile ilişkilerine’ ilişkin iyileştirmelerin, söz konusu Yönetmeliğin amacında da belirtildiği üzere, hükümlülerin yeniden sosyalleşmesi ve topluma kazandırılması bakımından önem taşıdığı belirtilmiştir .
20. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarının makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir iletişim kurmalarına yardımcı olunması, bu kişilerin rehabilitasyonu ile de yakından ilgilidir . Aile bağlarının korunup geliştirilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısından olumlu sonuçlar doğurduğu, yeniden sosyalleşmeleri ve tekrar suç işlemelerinin önlenmesinde önemli bir unsur olduğu sıklıkla ifade edilmektedir (Bu konuda bakınız : İngiltere ve Galler Bölgesi
Ceza İnfaz Kurumları Denetçiliği, Yetişkin Mahkûmların Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül
2014) .
21. 5275 sayılı Kanun’da, ailesi uzakta yaşadığı için ziyaret hakkını düzenli kullanamayan mahkûmların, bu dezavantajlı durumlarını telafi edici bir düzenleme yer almamaktadır . Oysaki ailesi uzakta yaşadığı için ziyaret hakkını düzenli olarak kullanamayan hükümlülere, aile hayatına saygı hakkının korunması maksadıyla bu yönde bir esneklik sağlanması, bunun için de bu kişilerin ziyaret süresini biriktirerek kullanabilmesine veya benzeri tedbirlere cevaz veren münferit bir düzenleme getirilmesi önem arz etmektedir . Nitekim ödüllendirme başlığı altında olsa dahi, hükümlülere
‘kullanılmayan ziyaret süresinin birleştirilmesi ödülü’ ( 9.4. prgrf) verildiği, yani ceza infaz kurumlarının hükümlülere bu şekilde bir imkanı verebileceği de görülmüştür . Bu bakımdan, ailelerinden uzak yerlerde barındırılan hükümlüler ve tutuklu kişiler ile ilgili olarak, ziyaret rejiminde esneklik sağlayıcı bir takım mevzuat değişikliği yapılmasının hakkaniyet ilkesinin bir gereği olduğu gibi bu kişilerin rehabilitasyonu açısından da büyük önem arz ettiği öngörüldüğünden,
5275 sayılı Kanun ile birlikte ilgili yönetmelik hükümlerinde değişiklik yapılmasının uygun olduğu
değerlendirilmiştir .
22.5275 sayılı Kanunun “ Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler ” başlıklı 6. maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşullar altında düzenli bir yaşam sürdürmelerinin sağlanacağı belirtilmiştir . Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin gereği olarak, hükümlülerin iyi şartlar altında cezalarını çekmesini temin etme yükümlülüğü bulunmaktadır .
Başvuruya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret işlemi tesis edilmiştir . İdarenin bu tavrı değerlendirildiğinde, meşru bir sebebin gözetildiği tespit edilebilmektedir . Çünkü “ kurum kapasitesi ”nin üstünde bir doluluğun varlığı, hem nakil talep eden bakımından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakımından, cezanın çekilmesini zorlaştıracak ve gayri insani şartları doğuracak bir durumdur . Ancak, hükümlülerin nakil taleplerine ilişkin değerlendirmelerin, genel olarak ‘cezaevi kapasitesi’ bakımından değerlendirilmesi, ‘kendi istekleri ile nakil’ düzenlemeleri kapsamında yeterli olmamaktadır .
Yalnızca hükümlü açısından değil, hükümlüyü ziyaret etmek isteyen aile açısından da değerlendirme yapılmalı, ailelerin yakınını (hükümlüyü) görmek, daha rahat şartlarda ziyaret
12 / 14edebilmek hakkının, hükümlünün bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ettiği yer arasındaki
mesafenin, ulaşım olanaklarının, ailenin maddi durumunun, sağlık sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıklığı bilgilerinin birlikte ele alınıp, nakil taleplerinin daha geniş çaplı ele alınması gerekmektedir .
23. Başvuranın ailesiyle olan bağını dikkate almayan idare, bu kapsamda alternatif çözümler üretmemiş ve aile hayatına saygı gösterme yükümlülüğünün gereğini yerine getirmemiştir . Nitekim
5275 sayılı Kanunun 54. maddesinde, hükümlülerin kendi istekleri ile nakledilebilmeleri için, gitmek
istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirtmeleri gerektiği düzenlenmiş olmakla birlikte başvurucudan hangi şehirlerde sınıfına uygun ceza infaz kurumları bulunduğunu ve bunların kapasite durumunu bilmesi beklenemeyecektir . Dolayısıyla, başvurucu tarafından dilekçesinde belirtilen ceza infaz kurumları, anılan hükmün gereğini yerine getirmek üzere bildirilen ve öncelik verilmesini istediği kurumlar olarak değerlendirilmeli, sonuç itibarıyla başvurucunun İzmir iline kıyasla mümkün olduğunca ailesine yakın bir yere nakli sağlanmaya çalışılmalıdır . Gerek görülmesi halinde bu gibi durumlarda kişinin tekrar muvafakatinin istenmesi de mümkündür . Başvuranın naklini talep ettiği Ceza İnfaz Kurumundaki doluluğu ve durumuna uygun olmadığını gerekçe gösteren idare, başvuranın ailesinin yaşadığı Adana’daki veya buraya yakın diğer illerdeki durumuna uygun infaz kurumlarından birine nakledilmesine ilişkin de herhangi bir çaba göstermemiştir .
24. 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 57. maddesinde “hastalık nedeni ile nakil” hükmü ( 6.5. prgrf)
düzenlenmiş, başvuran dilekçesinde, epilepsi hastası olduğunu, bulunduğu ceza infaz kurumu kalabalık olduğundan hastaneye gidemediğini, sürekli kriz ve havale geçirdiğini belirtmiştir . Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün cevabi yazısından ( 2.17- 2.54. prgrf), başvuranın tedavi amacıyla birçok kez polikliniklere sevkinin yapıldığı, kurum revirinde de çok defa tedavi gördüğü anlaşılmıştır . Başvuran hakkında düzenlenen İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve
Araştırma Hastanesi’nin 27/ 05/ 2016 tarihli Sağlık Kurulu Raporu incelendiğinde, “Cezasının infazı hükümlünün hayatı için hayati tehlike arz etmemektedir” kararı verilmiştir . Başvuranın, sık sık tedavi amaçlı kurum revirine ve gerekli polikliniklere sevkinin yapıldığı da anlaşılmıştır .
25.Yukarıda yapılan açıklamalar ve tüm dosya kapsamı çerçevesinde; başvuranın, nakil talebinin, ailesinin ikamet ettiği il (Adana) ve kendisinin hükümlü olduğu il (İzmir) göz önünde bulundurulduğunda, ailenin ziyaretinin oldukça güç olduğu, bu nedenle ziyaret gibi, hükümlünün dış dünya ile bağının yegane unsurunun zedelendiği ve bu durumun infazın amaçları dikkate alındığında, amaca uymadığı göz önünde bulundurulduğunda, hükümlünün nakil talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 26. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri ” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; 27. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır . Buna karşılık, başvurana iletilen cevabi yazıda, idarenin kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir .
13 / 14VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
28. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 2.
fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre, Başvuranın ailesi tarafından ziyaret edilebilmesini kolaylaştırmak için, öncelikle Adana’da bulunan ceza infaz kurumuna, bunun mümkün olmaması halinde ailesine yakın illerdeki durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kurumlarından birine nakledilerek mağduriyetinin giderilmesi hususunda ADALET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, Adalet Bakanlığınca bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi