|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın ailesinin ikamet ettiği Bingöl ilinde bulunan ceza infaz kurumuna nakil talebi, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 54. maddesi uyarınca reddedilmiştir. İdare, nakil taleplerinin reddine gerekçe olarak, ceza infaz kurumlarının doluluk oranlarını ve güvenlik kriterlerini öne sürmüştür. Başvurana ait ceza infaz kurumunun doluluk oranı %107, talep edilen Bingöl M Tipi Ceza İnfaz Kurumu’nun doluluk oranı ise %103’tür.
Hukuki değerlendirmede, hükümlülerin nakil taleplerinin yalnızca doluluk oranlarıyla değil, aynı zamanda güvenlik ve suç türleri açısından da değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, başvuranın “silahlı terör örgütüne üye olma” suçundan hükümlü olması nedeniyle yüksek güvenlikli bir kurumda barındırılması gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın nakil talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmuş, ancak Covid-19 salgını sonrası nakil koşullarının yeniden değerlendirilmesi gerektiği tavsiye edilmiştir. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/9479-S.21.15299
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : CEZA VE TEVK İF EV LER İ GENEL MÜ DÜR LÜĞÜ
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailesinin ikamet ett iği Bingöl ilinde bulunan ceza infaz kurumuna nakil talebi ha kkındadır.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞVURANIN İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvur an Kurumumuza yaptı ğı başvurusund a özetle, yakl aşık 53 a ydır Bingöl ili dışında tutuklu bulunduğunu, eşi ve çoc uğunun Bingöl ilinde ikamet ett iğini , eşini n maddi geliri olm adı ğını , bu nedenle şehir dışı seyahatlerinin maddi külfet oluşt urdu ğunu, s algın koşul la rının söz konusu durumu daha da güçl eşti rdiğini , tüm bu sebeplerle Bingöl ilinde bulunan ceza infaz kurumuna nakil talep ett iğini ancak nakillerin o dönem için kapalı olduğunu belirterek, ailevi sıkı ntılarını n giderilmesi adına eşi ve çocuğunun ikamet ett iği Bingöl ilinde bulunan ceza infaz kurumuna naklini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞ VURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
01.04.2021 tarih ve sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep e di lm iş olup, adı geçen Genel
Müdürlüğün 17.05.2021 tarihli cevabi yaz ısı nda, 2.1. “Başvuranın nakil taleplerinin reddedilmesine i liş kin gerekçeler ile hukuki dayanaklara ili şkin olarak;
5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakkında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci
fıkrasını n (e) bendinde, “ İst ekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve s ını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda mevcudun üstünde hükümlü ve tutuklu barındırıldı ğından, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güven li ği ve hangi suç türüne ait odal arın bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulun anın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan her talebin uygun d e ğerlendi rilemediği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.2. Aşa ğıda belirtilen ka palı ceza infaz kurumları nın, tamamı nın yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu değil bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olması nedeniyle hükümlülerin barındırılabilece ği oda s a yı sını n kısı tl ı olduğu ve oda mevcutl arının da dolu olduğu, 2.3. Başvur anın hükümlü ve tutuklu bilgi formunun incelenmesi sonucunda, infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği , 2.4. Başvuranın barındı rıldı ğı Elaz ığ T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1067, doluluk oranını n %107 olduğu , 2.5. Başvur anın 05.03.2021 tarihli dilekçesinde naklini talep ett iği; – Bingöl M Tipi K apalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 350, mevcudunun 360, doluluk or a nının
%103, – Di ya rbakır 1 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 974, doluluk oranını n %97, – Di ya rbakı r 2 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1214, doluluk oranı nı n %121, – Di ya rbakı r 3 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 634, doluluk oranı nı n %63, – Mardin E Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 500, mevcudunun 880, doluluk oranının
%176, – Di ya rbakı r E Tipi K apalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 815, mevcudunun 725, doluluk oranı nın
%89 olduğu, 2.6. A yrıc a başvu ranın talep ett i ği, Diyarbakır 1 ve 3 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kuruml arını n yeni açıl mı ş olm ası ve tam kapasite çalı şmaması ve Di ya rbakı r E Tipi Kap al ı Ceza İnf az Kurumunda adli hükümlülerin çoğunlukt a barındırılı yor olm ası nedeniyle bahse konu kurumlara naklinin uygun görülmedi ği, 2.7. Di ğer taraftan b aşvu ranın “S il ahlı terör örgütüne üye olma (FETÖ/PDY)” suçundan hükümlü o lm ası nedeniyle, 5275 sa yıl ı Kanunun 9 uncu maddesi u yarınc a yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırı lm ası ger ekti ği ve talep et ti ği kurumların bir bölümünün yüksek güvenlikli kapal ı ceza infaz kurumu ol duğunun b eli rtildi ği, bu nedenle hüküml ü/t utukl uların nakilleri yapıl ırken sadece doluluk oranl arı de ğil, terör ve örgütlü suçlar o ranları dikkate alı narak değerlendirm e yapıldığı, 2.8. Ülkemizde bilinen pek çok sa yıd a farklı terör örgütü bulunmakta olduğu, bu örgütlerin tespit edilen liderleri, örgütte söz sahibi olan kişiler, basından da duyulan tehlikeli bir eylemi ger çekleştiren veya k atıl an ve buna benzer kişi ler ile çıkar amaçlı suç örgütlerinin liderleri, a ğırlaştı rılmı ş müebbet hapis ce z asına hüküm alanlar ve 5275 sa yıl ı kanunun 9 uncu maddesinin üçüncü fıkra sı u ya rınca (Eylem ve tu tum ları nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında b ulundurulm aları gerekli ol du ğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
usûllerine ısrarla ka rşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kuruml arında ba rındırılmak zorunda olduğu, 2.9. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tut uklul arın; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle ya pıl an sevkleri sonucu ceza infaz kurum mevcudunun gün aşırı değişt i ği, Ceza infaz kuruml arında bulunan hükümlülerin nakil talepleri Genel
Müdürlüğümüz e ulaştı ğı anda, talep edilen kurum mevcutl arı o günkü veriler göz önüne al ın ara k değerlendiril di ği, 2.10. Bunun ya nı sıra, Genel Müdürlüğün 05.03.2021 tarihli ve E-35211520-249.01-890/20512 sa yıl ı genel ya z ısı ile 01.03.2021-19.03.2021 tarihleri arasında bir defaya mahsus ist e ğe bağlı nakil taleplerinin alı ndığı ve 19.03.2021 tarihi it ibarı yl a sistemin taleplere kapatı ldı ğı ancak Covid-19 pandemi seyrine göre ileriki aylarda nakillerin açıl ma sı durumunda adı geçenin tekrardan ist e ğe ba ğlı nakil talebinde bulunm ası halinde talebi de ğe rlendirilebilec eği, bu konuda, Sa ğlık Bakanlı ğı Bilim Kurulunun, hükümlü ve tutukl uların nakillerine il işki n tavsiyeleri doğrult usunda karar veril ece ği ve işl em ya pıl aca ğı,”
Ş ekli nde açıkl amala ra yer veril m iş olup, a yrıc a İd are ta rafınd an gönderilen ziyaret ve telefon görüş meleri raporlarınd an; başvuranı n; 27.11.2019 – 26.11.2020 tarihleri arasında 12 kez, 27.11.2020 – 05.04.2021 tarihleri ar asında 12 kez ziyaret edil di ği, son tarih aralı ğınd a belirtilen ziyaretlerin yaklaşık 2 ha ftalı k aralı klarla ge rçekl eşti rildi ği, belirtilen tüm tarih aralı kl arınd a çocu ğu yl a toplam 4 kez, eşi yle ise 8 kez görüş ebil diği anlaşılm ışt ır.
III. İLGİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas asın ın; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırl anm ası ” b aş lık lı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “Özel h ayatı n gizli liği ” b aşlık lı 20. Mad d esin d e; “Herkes, özel ha yatı na ve aile hayatı na s aygı gösterilmesini isteme hak kına sahiptir. Özel hayatı n ve aile hayatı nın gizl il iğine dokunulamaz.” , 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” başlı klı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralar ın da; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlı ğına ba ğlı olarak kurulan Kamu Denet çili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâ yetl eri inceler”, 4. Avrupa İn san Hakl arı Sözleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatın a saygı hakkı” başl ıklı 8. maddesinde; “1. Herkes özel ve aile ha yatı na, konutuna ve yazışmas ına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu ha kkın kull anıl masına bir kamu makamı nı n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik re fahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n ması n a İli şk in Prensipler Bütünü ”
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
nün ‘‘Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı ’’ b aşlık lı 19. maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, ‘‘İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ b aşlı k lı 20. maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uzaklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakk ınd a Kanunun; 6.1. “İn fazda temel amaç” b aşlı k lı 3. maddesinin birinci f ık rasınd a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sos yalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 6.2. “Hapis cezalar ın ın infaz ın da gözetilecek ilkeler ” b aşlı k lı 6. maddesinin birinci f ık rasın ın ilgili bentlerinde; “Hapis cezalar ını n infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
C ezanın infaz ında hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull anıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanı nmış hakları nın dokunulmazl ığı nı sağl amak üzere cezanın infaz ında ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku rum ları” b aşlık lı 9. Maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın ceza l arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kull anıl ır.” , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6.4. “Nakiller ” b aşlı k lı 53. maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, as ayiş ve güvenlik, hastalık, eğiti m, öğr etim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.”, 6.5. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54. maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) K oş ul lu salı verilmelerine beş aydan az süre kalmamış olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve s ını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 7. 6328 sayı lı Kamu D e n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi ” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin i şleyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İ n f az Ku ru mların ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hak kın d a Yön etmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Edilecek Hu su slar ” b aşlı k lı 127. maddesinin ilk f ık rasın d a; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçe kleşti ril ir.” , 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Kuruml arın ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri İle Nakill eri” başlı k lı 15. maddesinde, Kanunun ve Yön etmeli ğin “Kendi istekleri ile nak il ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görü şü nün alınmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Ha k k ınd a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Kararına Ek “Temel İlkeler ” b aşlı k lı 3. Üncü maddesinde;Ö‘’zgürl üğünden yoksun bırakılan kiş il ere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakları nda hükmedilen k ararı n meşru amacıyla o rant ıl ı olmalı dır.’’, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
10.1. “Y erleşti rm e ve B arın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3. maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon or tamla rı na yakın cezaevlerine y erleşti ril melidi rler.”, “Cezaevlerine yerleşti rm ede, suçun de vamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması iht iyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl ac ak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün ol abil diği nce mahpusa danış ıl malıdı r.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki ” b aşlı klı 24.4. ve 24.5. maddelerinde, “Ziyaretler için yapıl an düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve g eli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir i letişi m sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yar dım sağl amalıdı rlar .”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU B AŞDENET ÇİSİ ‘NE ÖNERİS İ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlend iril di ğin de, b aşvuru konusuna il işki n “ Kısm i
Tavsiye Kısm i Ret Karar Öneris i” Kamu Başd ene tçisi’ne sunul muşt ur.
V. DE ĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. B aşvu ran 1 n u mara lı paragrafta ayrın tıların a yer verilen b aşvu ru su n d a; ailesinin yaş adı ğı maddi sıkı ntı lar nedeniyle kendisini ziyarete gelemedi ğin den bahisle Bingöl ilinde bulunan ceza infaz kurumuna nakledilme talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunm uştur.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ulaşılm ak istenen temel amaç, Kanunun 3. üncü maddesinde, “ …önceli kle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmak …” olarak ifade edil mi ştir. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arışı tesis etmeye ç abalamaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asının infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğil dir. Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yakınl a rı yl a olan il işki lerini n deva mı nın sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parças ıdır.
14. 5275 sa yıl ı Kanunun 53-58. maddelerinde ‘Hükümlülerin nakilleri ’ başlı ğı alt ında, nakile il iş kin hükümler düz enlenmiş , 54. maddede ‘Kendi istekleri ile nakil’, 55. maddede ‘Disiplin nedeniyle nakil’, 56.
maddede ‘Zorunlu nedenlerle nakil’, 57. maddede ‘ Hast alık nedeniyle nakil ’ ş artları düz enlenmiş ti r.
15. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet etti ği yer veya ailelerine yakın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
16. Ana ya samı z ın 20. maddesi, A İHS’nin 8. maddesi u ya rınca, herkesin ‘özel ve aile ha yatı n a sa ygı hakkına ’sahip oldu ğu dü z enlenmiş ti r. Hapis cez as ına mahkumiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha ya tı nın kısı tl anması sonucunu doğu rac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl arı ile bağlantıda kalm asını n, özel ve aile ha yatı na sa ygı hak kının esasl ı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yar dım ı sağlam ası gerekti ği Avrupa İns an Hakla rı Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
17. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını, mahkûmlar ın ailelerinden a yrı olduklarını ve ailelerinden uzak olmalarının hapis c ez asının bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun meşru bir gerekçe olarak öne sürülebilece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiri lmesi gere kti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda barındırılm ası halinde, AİHS’nin 8. maddesinin ihlali sonucu doğabil eceğini vurgul amışt ır.
18. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İli şkin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall arı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kara rının 17.1. maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
19. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denet çil iği , Y eti şkin Mahkû mları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
20. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez alarının infaz ında gözetilecek ilkeler ” başlı klı 6. maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir yaş am sürdürmelerinin sağl anacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret i şlemi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işlemi değe rlendiril diğinde, meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Çünkü “kurum kapasit esi”nin üstünde bir dolul uğun varlığı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakım ından, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
şartları doğu rac ak bir durumdur. Ancak, hükümlülerin nakil taleplerine ilişkin değerlendirm elerin, genel olarak ‘cezaevi kapasitesi ’bakımından de ğerl endirilm esi, ‘kendi istekleri ile nakil ’düzenlemeleri kapsamı nda yeterli olm a maktadır. Y alnızca hükümlü açısı ndan değil, hükümlüyü ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da değerlendir me yapıl malı, ailelerin ya kını nı (hükümlüyü) görmek, daha rahat şart larda ziyaret edebilmek ha kkının, hükümlünün bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer arası ndaki mesafenin, ulaşı m olanakları nın, ailenin maddi durumunun, s ağ lı k sorunl arını n, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıklığı bilgilerinin birlikte ele alı nıp, nakil taleplerinin daha geniş çaplı ele al ın mas ı gerekmektedir.
21. Bununla birlikte, dünyada oldu ğu gibi ülkemizde de ya yıl an Kovid-19 s algın ın a k arşı 5275 s a yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrasını n (f) bendi u ya rınca , ceza infaz kurumlarında a lı nan tedbirler ile S a ğlı k Bakanlı ğı ve Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri do ğrultu sunda hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rdu rul du ğu, yüksek b ulaşıcıl ığı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı, ceza infaz kurumlarını n toplu olarak yaş anan yerler ol ması ve bulaşıcı has talıkl ar a çısı ndan risk oluşt urması nedeniyle bu aşam ada nakil istemlerinin ge rçekl eşti rilemediği de aşikardır.
22. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 22.1. Hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumunda barındırılm ala rının, ceza infaz kuruml arının kapasitesi ve hükümlülerin yerleşti rilmelerind e dikkat edilmesi gereken diğe r hususlar nedeniyle maddi olarak her zaman uygun olm adığı, 22.2. Başvu ranın talep et ti ği ceza infaz kurumları nın tamamı nın yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu değil bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm ası nedeniyle hükümlülerin barındırılabilece ği oda s a yısı nın kısı tl ı olduğu ve oda mevcutl arının da dolu olduğu, nakil talep edilen kurumlardan doluluk or anı %100’ün alt ında olan Di ya rbakır 1 ve 3 No lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz
Kuruml arının ise yeni açı lm ış olm ası ve tam kapasite çalı şmaması ve Di ya r bakır E Tipi Kapalı Ceza İn faz
Kurumunda adli hükümlülerin ço ğunlukt a barındı rılı yor olm ası nedeniyle bahse konu kurumlara naklinin uygun görülmedi ği, 22.3. Di ğer taraftan başv uranın “S il ahlı terör örgütüne üye olma (FETÖ/PDY) ” suçundan hükümlü o lm ası nedeniyle, 5275 sa yıl ı Kanunun 9 uncu maddesi u yarınc a yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırı lm ası ger ekti ği ve talep et ti ği kurumların bir bölümünün yüksek güvenlikli kapal ı ceza infaz kurumu ol duğunun b eli rtildi ği, bu nedenle hüküml ü/t utukl uların nakilleri yapıl ırken sadece doluluk oranl arı de ğil, terör ve örgütlü suçlar o ranları dikkate alı narak değerlendirm e yapıl dığı, 22.4. Bunun ya nı sıra, Genel Müdürlüğün 05.03.2021 tarihli ve E-35211520-249.01-890/20512 sa yılı genel ya z ısı ile 01.03.2021-19.03.2021 tarihleri arasında bir defaya mahsus ist e ğe bağlı nakil taleplerinin alı ndığı ve 19.03.2021 tarihi it ibarı yl a sistemin taleplere kapatı ldı ğı ancak Covid-19 pandemi seyrine göre ileriki aylarda nakillerin açıl ma sı durumunda başvu ranın tekrardan ist e ğe ba ğlı nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin değe rlendiril ebi le ce ği, bu konuda, S ağlı k Bakanlı ğı Bilim Kurulunun, hükümlü ve tut ukluların nakillerine il işki n tavsiyeleri doğrult usunda karar veril ece ği ve işl em ya pıl aca ğı anl aşıl mı ştı r.
23. Netice olarak baş vur anın nakil talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu ancak; ailesinin başvuranı ziyaret etmede yaşadı ğı maddi güçlüklerin, başvur a nın ailesiyle görüş yapabilme
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
sıkl ığını n az alm asına yol açabil e ce ği göz önünde tutularak, söz konusu durumun başvu ranı n aile bütünlüğüne ve rehabilitasyonuna olası olumsuz etkileri dikkate alındığın da, başvuranın nakil koş ullarını taşıması ka ydı yl a (disiplin cez as ı alma mış olması ya da kaldı rıl mış olması / nakil giderlerini p eşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) b aşvuranın nakil talep ett iği ceza infaz kurumları nın hali haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlanamam ış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a o lm ası yahut ailesine daha ya kın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait ku ru ml arın bulunm ası durumunda, Covid-19 salgını kaps amı nda alı nan tedbirlerin k aldı rılmasını takiben, nakil taleplerinin idarece yeniden değerlendiril mesi ge rekti ği kanaatine va rılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 24. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazetede ya yım lan an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ğin ” İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6. maddesinde yer verilm iş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlend irm e neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâ yet b aşvur usunun inceleme ve ar aştırmas ı kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından idareler ta rafından süresi içerisinde işl em tesis edil diği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bil dirilm esi” ilkelerine uygun davr anıl dığı anlaş ıl mı ştı r. Buna karşılı k, başvurana iletilen cevabi ya z ıd a, idarenin kararın a karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabil e ce ği nin göste rilmediği anlaşıldı ğından “karara karşı b a şvuru yo ll arının gösteril mesi” ilkesine uygun davr anıl madığı tespit edil mi ş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜ RLÜ ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
25. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Di ğe r yandan, Kovid-19 s algın ı kapsamı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuru ml arının bulunm ası durumunda nakil talebinin yeniden değerlendiril mesi hususunda ADALET B AKAN L IĞINA T AVS İYEDE BULUNULMASINA, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi’nce karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr