|
ÖZET: Başvuran, Hatay iline yakın bir ceza infaz kurumuna nakil talep etmiştir. Başvurusu, 6 Şubat 2023’te meydana gelen deprem sonrası Kocaeli F Tipi 2 No.lu Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na nakledilmesiyle başlamıştır. Ailesinin zor durumda olduğunu, yaşlı anne ve babasının sağlık sorunları bulunduğunu ve maddi sıkıntılar yaşadığını belirterek, nakil talebinin reddedilmesinin mağduriyetine yol açtığını ifade etmiştir. İlgili idare, başvuranın talebinin, nakil edilmek istenen kurumların dolu olması nedeniyle reddedildiğini açıklamıştır.
İdare, başvuranın disiplin cezası almadığını ve nakil taleplerinin, ceza infaz kurumlarının kapasitesi, güvenliği ve mevcut hükümlülerin durumları gibi unsurlar göz önünde bulundurularak değerlendirildiğini belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın talep ettiği kurumların doluluk oranları ve mevcut durumları da incelenmiştir. İdare, başvuranın nakil koşullarını taşıması durumunda, uygun kurumların bulunması halinde yeniden değerlendirme yapılabileceğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, başvuranın nakil talebi kısmen kabul edilip kısmen reddedilmiştir. Adalet Bakanlığı’na, başvuranın koşulları uygun olduğunda ve talep ettiği kurumlarda yer açılması durumunda yeniden değerlendirme yapılması tavsiyesinde bulunulmuştur. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7017-S.24.10974
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, Hatay iline ya kın herhangi bir ceza infaz kurumuna naklinin yapıl ması talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞVURANIN İDDİA VE T ALE PL E Rİ
1. Kurumumuza yapılan ba şvuruda başvuran (T.C. Kimlik No.: )
özetle; 6 Ş ubat depreminden dola yı Kocaeli F Tipi 2 No.lu Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakledil diğini , çocukları yla görüş emedi ğini , ya şlı anne ve bab ası nın sağlı k durumlarını n iyi olm adığını , ailesinin ç adırd a kaldı ğını , maddi durumunun olm adığını , yaptı ğı nakil başvurusunun redd edil diğini , iyi hal puanını n 61 olduğunu, hakkında verilen disiplin cez asını infaz etti ğin i iddia ve ifade ederek ma ğduri yeti nin giderilmesi adına Hatay iline ya kın herhangi bir ceza infaz kurumuna naklinin yapıl mas ını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURU YA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yl a Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğünden (Genel Müdürlük) 22.04.2024 tarih ve – – sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edil m iş olup Genel Müdürlüğün 15.05.2024 tarihli ve – – – sa yıl ı cevabi yaz ısı nda özetle; 2.1. Başvur anın, başka bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi ile ilgili olarak 01.02.2024 tarihli dilekçesiyle talepte bulunduğu ancak, talep ett iği kurumların kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle naklinin
Genel Müdürlüğün 29.02.2024 tarihli ve – – sa yıl ı yaz ısı yla uygun olarak değerlendiril emedi ği, 2.2. Başvur anın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda infaz edil memiş ve kal dırılm amı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için
5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn faz ı Hakkında Kanun’un 54’üncü maddesinin birinci
fıkrasını n (e) bendinde, ”İstekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
tutukevi olmaması” ifadelerine yer ve rildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enli ği ve hangi suç türüne ait odalar ın bulunduğu, kişi lerin can güv enli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulunduruld uğundan, her talebin uygun değerlendiril em ed iği, 2.4. Başvur anın ba rındırıldı ğı Kocaeli 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapa lı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 368, mevcudunun 243, doluluk oranını n %66 olduğu, 01.02.2024 tarihli dilekçesinde isteğe bağlı naklini talep ett iği; Adana F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 368, mevcudunun 352, doluluk oranı nı n %96, Türko ğl u 1 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 1322, mevcudunun 630, doluluk oranını n %48, Tü rko ğlu 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 1322, mevcudunun 828, doluluk or anını n %63, Tarsus 1 No.lu T Tipi Kap alı Ceza İnfaz
Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1160, doluluk oranını n %116, Tarsus 2 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza
İn faz Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1306, doluluk oranını n %131, Tarsus 3 No.lu T Tipi Kapalı
Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1215, doluluk oranını n %122 olduğu, 2.5. Diğe r taraftan, başvuranı n ist eğe ba ğlı nakil talebinde bulunduğu Türkoğl u 1 ve 2 No.lu L Tipi
Kapalı Ceza İn faz Kuru ml arı Kahramanmar aş merkezli deprem nedeniyle hizmete k apatı ldı ktan sonra anıl an Kurumlardan diğer ceza infaz kurumlarına gönderilen 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinde belirtilenler ile 3713 sa yıl ı Kanun’a muhalefet suçla rından hükümlü ve tutuklulardan iyi halli ol anların 2024
Ş ubat a yı it ibarı yla anıl an Kurumlara iade edilme işl eml erinin başlatıldığı ve bu kurumlara nakillerin kontrollü olarak yapıl dığı , bunun yanı sır a, başvu ran nakil talep dilekçesinde her ne kadar Mersin T Tipi
Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna naklini talep etm iş ise de bu isimde bir ceza infaz kurumu bulunm adığı, 2.6. Başvur anın, 5275 s a yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası u yar ınca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında ba rındırılm ak zorunda olduğu, naklini talep ett iği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrı lan odaların kapasitelerinin ise dolu olduğu, 2.7. A yrı ca, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda ba r ındırılması durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birli ği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenl iğini zafiyete u ğratabile ce ğini n değerlend iril di ği, 2.8. Diğe r taraftan, bulundukl arı ceza infaz kurumundan başka ceza infaz kurumlarına nakil gitmek isteyen hükümlü ve tutukl ul arın, 5275 sa yıl ı Kanun’un 54’üncü maddesi ile 05.06.2015 tarihli ve 167 No.lu
Genel ge’nin 15’inci maddesinin ilgili fıkraları ge re ğinc e, gitmek istedikleri kurumlardan duru ml arına uygun en az üç yeri ve nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul ettiklerini belirtir şekil de yaz m ış oldukl arı dilekçelerini, ceza infaz kurumu idaresi aracılı ğı ile Genel Müdürlüğe göndermeleri ger ekti ği, Genel Müdürlüğün ist e ğe bağlı nakillerde hükümlülerin nakil gitmek istedikleri yer dışı nda re’sen kurum belirleme yetkisinin bulun m adığı, 2.9. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrası u ya rınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın bahse konu ku rumları talep etmesi halinde, talep eden kişi lerin ceza mi ktarlarını n ve örgütteki konuml arının dikkate alı narak ve incelenerek taleplerin de ğe rlendiril diği, 2.10. Hükümlü ve tutuk luların nakil taleplerine karşı yapıl an işl eml erin ırk , dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya d iğer fikir yahut düşüncel eri ile ekonomik güçleri ve di ğe r toplumsal konuml arı yönünden a yırım ya pıl maks ız ın ve hiçbir kimseye a yr ıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.11. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutuklul arın; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle yapı lan sevkleri sonucu, ceza infaz kurumların mevcutl arın ın günaşırı de ğişt iği, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hüküml ü/t utukl uların nakil talepleri Genel M üdürl üğe ul aştı ğı anda, talep edilen kurumların kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne alın arak d e ğe rlendiril diği, 2.12. Öte yandan, Genel Mü dürlüğün 25.05.2022 tarihli ve E-35211520-249.01-3288/71804 sa yıl ı ya z ısı yla her a yın 1’i ile 10’u arasında ist e ğe bağlı nakil taleplerinin alın aca ğın ın tüm Cumhuriyet başsavcıl ıkl arına bil dirild iği, bu kapsamda, başv uranın ileriki aylarda belirtilen nakil dönemlerinde nakil talep dilekçesini bulunduğu ceza infaz kurumu idaresi ar acıl ığı ile Genel Mü dü rlü ğe göndermesi halinde durumunun mevzuat hükümleri u ya rınca d e ğerl en dirilece ği, 2.13. Başvur anın, son 6 ay içerisinde herhangi bir ziyaretçisinin gelm edi ği, Açıkl amaların ın yer aldı ğı, a yrı ca İdar e tar afında n Kurumumuza iletilen telefonla görüşm e rapo rlarının incelenmesinden, başvu r anın telefon görüşmele ri ni düzenli aralıkl arla ger çekleşti rdi ği anlaşıl mışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sını rlanması ” baş lı kl ı 13’üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “ Özel hayatı n gizl il iği” başlı klı 20’nci maddesinin ilgili kısı ml arında; “Herkes, (…) aile ha yatı na saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. (…)”, 3.3. “Ailenin korunması ve çocuk hakları ” başlı klı 41’inci maddesinin ilgili kısım larında; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve refahı … sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkı” başlı klı 74’üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkral arında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler”, 3.5. “ D. Mil letlerarası an dl aş mal ar ı uygun bulma” başlı klı 90’ıncı maddesinin 5’inci fıkrasını n ilgili cümlelerinde; “ Usulüne göre yürürl üğe konulmu ş Mil letlerarası andlaş malar kanun hükmündedir. (… )
Usulüne göre yürürl üğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere il işkin mill etl eraras ı andlaşmalarl a kanunlar ın aynı konuda fa r klı hükümler içermesi nedeniyle çıkabile cek uyuş maz lı klar da milletler ar as ı andlaş ma hükümleri esas al ın ır .” 4. Avrupa İn san Hakl arı Sözleşmesi’nin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı ” başlı klı 8’inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatı na, konutuna ve yazış masına sayg ı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kull anıl masına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu gü venli ği, ülkenin ekonomik refahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf azı Hak k ınd a Kanun ’un; 5.1. “ İnfazda temel amaç” başlı klı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasınd a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini t eşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 5.2. “Hapis cezalar ını n inf azınd a gözetilecek il k eler” başlı klı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasını n ilgili bentlerinde; “Hapis cezal arını n infaz rejimi, aşağı da gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull anıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanı nmış hakları nın dokunulmazl ığı nı sağl amak üzere cezanı n inf azınd a ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 5.3. “Yüksek güvenlikli kapa lı ceza infaz kurumları ” başlı klı 9’uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatıl mış, oda ve koridor kapıları sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuatın bel irt tiği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(3) Eylem ve tut umlar ı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim al tı nda bulundur ulmalar ı gerekli olduğu saptananlar ile bulundukları kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya iyileşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar bu kurumlara gönderilirler.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kull anıl ır.” , 5.4. “N akil ler” başlı klı 53’üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 5.5. “Kendi istekleri ile na kil” başlı klı 54’üncü maddesinde; “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (Değiş ik :14 /4 /2 02 0-7242/30 md.) Ceza infaz kurumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kaldıklar ı kurum olmam as ı, Gerekir.” , 6. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Görevi” başlı klı 5’inci maddesinin birinci fıkras ında ; “Kurum, idarenin işleyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, ara ştı rmak ve idareye önerilerde bulunmakla göre vli dir.” , 7. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İn f az Ku ru mların ın
Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Yön et melik ’in “Hükümlülerin
Nakillerinde Dikkat Edilecek Hususlar ” başlı klı 127’nci maddesinin ilk fıkrasında; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçe kleştir il ir.” , 8. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayılı Ceza
İn f az Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğ er Hükümler konulu Genelge’nin “Hükümlülerin
Kendi İstekleri ile Nakilleri” başlı klı 15’inci maddesinde, Kanun’un ve Y önetmelik’in “Kendi istekleri ile nakil ” maddelerinde aranan şartlar a ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl d ıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 9. B irleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sayıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Korun masın a İli şk in Prensipler
B ü tünü ” nün ‘‘Aile me nsupl arı ve dış dünya ile il eti şim kurma ha kkı’’ başlı klı 19’uncu maddesinde
‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri taraf ından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, “ İkametga hı na yakın bir yerde tutulma hakkı’ ’ ba şlı klı 20’nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uz aklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hak kın d a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Ka rarı ’na ek 3’üncü maddesinde; “Özg ürlüğ ünden yoksun bırakıl an kişi lere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakları nda hükmedilen kararı n meşru am acıyla orant ıl ı olmalı dır.’’, “Y erleşti rme ve Barındı rm a ” başlı klı 17.1 , 17.2 ve 17.3’üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün ol abildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon or tamla rı na yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa d anışı lmalı dır.’’, “Dış Dünya ile İlişki” başlı klı 24.4 ve 24.5’inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapıl an düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve g eli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il eti şim sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yar dım sağl amalıdı rlar . ”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA AKMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ’NE ÖNE RİSİ
11. İl gili mevzuat ve tüm dosya k apsamı birlikte değerlendirildi ğinde, baş vuru konusuna ilişkin
“Kısm en Tavsiye Kısm e n Ret Karar Önerisi” Kamu Başden etçisi ’ne sunu lm uştur.
V. DEĞE RLE NDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvur an özetle; çocukl arı yl a gö rüşemedi ğini , yaşlı anne ve babasını n sağlı k durumlarını n iyi olm adığını , ailesinin çadırda kaldı ğını , maddi durumunun olm adığını iddia ve ifade ederek ma ğdu ri yeti nin giderilmesi adına Hatay iline ya kın herhangi bir ceza infaz kurumuna naklinin yapıl masını talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ulaşılm ak istenen temel amaç, 5275 sa yıl ı Kanun ’un 3’ü n cü maddesinde, “ …önceli kl e genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kola ylaşt ırmak…” olarak ifade edil mi ştir. Bu düzenleme doğrultusunda kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılı ğı olan c ez anın u ygu lanm ası yla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andı rarak sosyal barışı tesis etmeye çabalam aktadır. Dola yısı yl a inf az ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değil dir.
Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğind en, infaz s ırası nd a hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm a sını sağlamak ve suç işl e nmesini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu bakım dan, hükümlülerin yak ınl arı yla olan il işki lerini n devamı nın sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
14. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sayı lı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir.
Buna ka rşıl ık 5275 sa yılı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yılı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen
‘Kendi istekleri ile nakil ’hükmü ile disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt uğu takdirde naklin mümkün olduğunun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
15. T.C. Ana yasası’nın 20’nci ve A İHS’in 8’inci maddesinde, herkesin ‘özel ve aile ha yatı na sa ygı hakkına sahip olduğu düz enlenmiş ti r. Hapis cez asına mahkûmiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha ya tı nın kısı tl anması sonucunu doğu rac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl arı ile bağlantıda kalm asını n, özel ve aile ha yatı na sa ygı hak kını n esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yar dım ı sağlam ası ger ekti ği Avrupa İnsan Hakla rı Mahkemesi tarafınd an vurgulanan bir husustur (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02).
16. A İHM, Vintman davasın a il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v. Ukrayna, 28403/05); A İHS’in, mahkûmlara c ez alarını n nerede infaz edil e ce ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez ası nın bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha ya kın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiril mesi gerekti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda ba rındırılm ası halinde, A İHS’in 8’inci maddesinin ihlali sonucu do ğabil e ce ğin i vur gulam ışt ır.
17. Hem A İH M ka rarl arında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İliş kin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye K ararının 17.1’inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
18. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu ba ğlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti ş im kurmalarına ya rdımcı olunm ası, bu kişi lerin iyi leş ti rilm esi ile de ya kından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y etiş kin Mahkûmların Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
19. 5275 sa yıl ı Kanun’un “Hapis cezalar ını n in fa z ınd a gözetilecek ilkeler ” başlı klı 6’ncı maddesinin (b) bendinde, hükümlülerin, insan onuruna ya r aşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir ya ş am sürdürmelerinin sa ğlan a ca ğı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olm ası gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ın dan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
20. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n de ğe rlendirmelerin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakımından ya pılması, aile ha ya tına sa ygı hakkının gerekleri kap samında yeterli olmamakta; bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alı nması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir.
21. Yukarıda yapıl an a çıkl a m alar ve tüm dosya kap samı birlikte değerlendi r il diğinde; hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde, ceza infaz kuru ml arının kapasitesi ve hükümlülerin ye rleşti rilmelerinde dikkat edilmesi gereken di ğer hususlar göz önünde bulunduruld uğundan her talebin uygun değerlendiril emedi ği, bu bağl amd a, başvur anın 5275 sa yıl ı Kanun ’un 9’u ncu maddesinin üçüncü fık rası u ya rınca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli ka palı ceza infaz kurumlarında barındırılm ak zorunda ol du ğu, ancak naklini talep ett iği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrı lan odaların kapasitelerinin dolu olduğu, a yrıca ba şvuran nakil talep dilekçesinde her ne kadar Mersin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna naklini talep etm işse de bu isimde bir ceza infaz kurumunun bulunm adığı, belirtilen bu hususlar dikkate alı ndı ğında b aşvuran ın nakil talebinin reddedilmesi işl emi nin 5275 sa yıl ı Kanun ve 167 numaralı Genelge hükümlerine a ykırılı k teşkil etm ediği, ancak bununla birlikte, başvuranın, ailesiyle görüşmekte zorluk yaş adığın a il işki n be ya nları dikkate alı ndığında, nakil koşul larını taşıması ka yd ı yla (disiplin cez ası alm a mı ş olm ası ya da kaldı rılmı ş olm ası / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi), nakil talep ett iği kurumlarda boşalm a ol ması yahut ailesine daha ya kın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm ası durumunda, nakil taleplerinin İdarece yeniden de ğe rlendiril mes i ger ekti ği kanaatine v arı lm ışt ır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
B. İyi Yönetim İlk ele ri Yönünden Değerlend ir me 22. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 sa yılı mükerrer Resmi Gaz ete’de ya yıml an an
Kamu Den etçili ği Kurumu Kanununun U ygulan masına İli şkin Usul ve Esaslar H akkında Yönetm eli k’in
” İyi yönetim ilkeleri” başlı klı 6’ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden ya pı lan değerlendirm e neticesinde, şikâ yet başvu rusunun inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakı m ın dan İda re ta rafın dan süresi içerisinde işl e m tesis edil diği, böylece “maku l sürede karar verme ve kara rın geciktirilmeksizin bil dirilmesi” ilkelerine uygun d avr anıl dığı tespit edil mi şti r.
VI. HAK ARAMA Ö ZGÜ RLÜĞÜNE İL İŞ KİN YASAL MEVZUAT
23. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Denet çili ği Kurumu Kanunu’ nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde ya pıl an başvuru, iş leme ye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anıl an Kanun’un 21 ’inci maddenin birinci fık rası u ya rınca başvurunun Kurum tara fından reddedilmesi hâlinde, (varsa) d urmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kar arının ilgiliye tebli ğinden itibaren kaldığı yerden işl eme ye baş lar, 21’inci maddenin ikinci fıkrası u ya rınc a ise tavsiye k ara rı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl e m tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, b aşvuranı n nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilm esi hususunda ADALET BAKANLI ĞINA TAVSİ YEDE
BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanun’un 20 ’nci maddesinin üçüncü fık rası u ya rınca, bu karar üzerine tesis edilecek iş lemi n
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kara rın , B aşvu ran a ve Adalet B ak an lı ğın a teb liği n e, Türkiye Cumhuriyeti Kamu B aşd en etçisi ’nce karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu Başd enetçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr