|
ÖZET: Başvuran, vasisinin cezaevinde bulunması nedeniyle İstanbul’daki bir ceza infaz kurumuna nakil talep etmiştir. Başvurusunda, vasisinin 2017 yılından beri hükümlü olduğunu, kendisinin de sağlık sorunları nedeniyle ziyaret gerçekleştiremediğini belirtmiştir. Ancak, Adalet Bakanlığı’nın Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, başvuranın oğlu için 21 Mart 2024 tarihinde kendi isteğiyle Düzce T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na nakledildiğini ve bu kurumda bir yıl kalma zorunluluğu bulunduğunu ifade etmiştir. Dolayısıyla, başvuranın isteğe bağlı nakil talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken, ilgili mevzuat çerçevesinde hareket etmiştir. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 54. maddesi, hükümlülerin nakil taleplerinin belirli şartlara bağlı olduğunu düzenlemektedir. Bu kapsamda, başvuranın talebinin hukuka uygun olduğu ve idarenin red kararında herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın gerekçeleri kamuoyuna açıklanmıştır. Başvuran, bu karara karşı yasal yollara başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9288-S.24.14408
BAŞVURU NO : 2024/6791
KARAR TARİHİ : 02.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, nakil talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan T.C. Kimlik Numaralı vasi olarak atanan başvurusunda özetle; vasisi olduğu oğlu 2017 yılından itibaren hükümlü olduğunu ve Düzce T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunduğunu, 2018 yılında boşandığını ve annesi olarak kendisinden başka ziyaret edecek yakının bulunmadığını, kendisinin de bir yıldır dördüncü evre kanser olduğunu ve kemoterapi tedavisi gördüğünü, yaşı itibari ile evinden çıkamadığını ve yaşamını idame ettirmekte zorlandığını, hastalığı nedeniyle Düzce İlinde bulunan oğlunu ziyarete gidemediğini, oğlunun naklini engelleyecek nitelikte kaldırılmış ya da infaz edilmemiş disiplin cezası bulunmadığını iddia ve ifade ederek; vasisi olduğu oğlu ziyaretine gidememesi ve hastalığı nedenleri ile ikameti olan İstanbul İlinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakledilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz 10/7/2024 tarihli ve S. sayılı yazı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 8/8/2024 tarihli ve E-
sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Adı geçenin, 21.03.2024 tarihinde kendi isteği üzerine Düzce T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmiş olması nedeniyle, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 54 üncü maddesinin ikinci fıkrasının “Bu hükümlüler nakledildikleri kurumlarda, eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, bir yıl kalmak zorundadırlar.” hükmü uyarınca 1 yıl dolmadan isteğe bağlı nakil talebinde bulunamayacağı, 2.2. Adı geçenin, disiplin dosyasının incelenmesi sonucunda, infaz edilmemiş ve kaldırılmamış herhangi bir disiplin cezasının bulunmadığı, iyi halli olduğu, 2.3. Adı geçenin, şikâyet konusu nakil talebine ilişkin açılmış herhangi bir davanın bulunmadığı, 2.4. Adı geçene ait ziyaretçi defterine ait 21/03/2024-22/07/2024 tarihleri arasındaki rapora göre 3/6/2024 tarihinde iki kişiyle; telefon görüşme raporlarına göre 23/3/2024 ila 21/07/2024 tarihleri arasında görüşmeler yaptığı, Açıklamalarına yer verilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20 inci maddesinde; “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. (Mülga üçüncü cümle: 3/10/2001-4709/5 md.) …”,
3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkralarında; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
(Ek fıkra: 7/5/2010-5982/8 md.) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”, 4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin; “Özel ve aile hayatına saygı hakkı’’ başlıklı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, /
sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.’’ , 5. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kararına Ek; 5.1. “Temel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır.’’, 5.2. “Yerleştirme ve Barındırma” başlıklı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler.”, “Cezaevlerine yerleştirmede, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağlanması ihtiyacı hesaba katılmalıdır.”, “ İlk yerleştirme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır.’’, 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu’nun; 6.1. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “(1) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”,
6.2. “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlıklı 6 ıncı maddesinde; “(1) Hapis
cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
a) Hükümlüler ceza infaz kurumlarında güvenli bir biçimde ve kaçmalarını önleyecek tedbirler alınarak düzen, güvenlik ve disiplin çerçevesinde tutulurlar.
b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir.
c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün kanun (…) ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
d) İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı saptanan hükümlülere ilişkin infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir ve bu hususlar yönetmeliklerde düzenlenir.
e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilir. Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun (…) ve yönetmeliklerin verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.
/
g) Hükümlünün infazın amacına uygun olarak kanun (…) ve yönetmeliklerin belirttiği hükümlere uyması zorunludur.
h) Kanunlarda gösterilen tutum, davranış ve eylemler ile kurum düzenini ihlâl edenler hakkında
Kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanır. Cezalara, Kanunda belirtilen merciler, sürelerine uygun olarak hükmederler. Cezalara karşı savunma ve itirazlar da Kanunun gösterdiği mercilere yapılır.”,
6.3. “Nakiller” başlıklı 53 üncü maddesinde; “1) Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.
(2) Hükümlü nakilden önce aranır ve kurum hekimine, yoksa diğer bir resmî hekime muayene ettirilir; muayene sonucu yola çıkarılamayacağı anlaşılanlar, kurumun en üst amirince derhâl resmî bir sağlık kuruluşuna sevk edilir. Mazeretinin, biri hastalığın uzmanı olmak üzere en az iki uzman hekimin imzaladığı ve hastane başhekiminin onayladığı resmî rapor ile belgelenmesi hâlinde nakil, mazeret ortadan kalkıncaya kadar geri bırakılır ve durum Adalet Bakanlığına bildirilir.”,
6.4. “Kendi istekleri ile nakil’’ başlıklı 54 üncü maddesinde; “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (Değişik:14/4/2020-7242/30 md.) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir. (Ek cümle : 24/1/2013-6411/7 md.) Çocuk hükümlüler ile maddi durumunun yetersiz
[20] olduğunu belgelendiren hükümlüler bakımından bu fıkranın (b) bendi uygulanmaz.
(2) Bu hükümlüler nakledildikleri kurumlarda, eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, bir yıl kalmak zorundadırlar. Çocuklar bakımından bu süre altı ay olarak uygulanır.”, 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun; 7.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “ (1) Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. …”,
7.2. “Ret kararı” başlıklı 33 üncü maddesinde; “(1) İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olmadığı kanaatine varılması hâlinde ret kararı verilir.”, 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in;
“Hükümlülerin nakillerinde dikkat edilecek hususlar” başlıklı 127 inci maddesinde; “(1)
Hükümlülerin nakilleri 5275 sayılı Kanunun 53 ilâ 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçekleştirilir.
…”, 9. Adalet Bakanlığınca 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe konulan 167 sayılı Ceza İnfaz
Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgenin; “Hükümlülerin Kendi İstekleri İle Nakilleri” başlıklı 15 inci maddesinde; “(l) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, … d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, … gerekir. … (3) Bu hükümlüler nakledildikleri kurumlarda, eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, bir yıl kalmak zorundadırlar. Çocuklar bakımından bu süre altı ay olarak uygulanır. …”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
11. Vasisi olduğu oğlu 2017 yılından itibaren hükümlü olduğunu ve Düzce T Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunduğunu, annesi olarak kendisinden başka ziyaret edecek yakının bulunmadığını, kendisinin de sağlık sorunlarının bulunduğunu, yaşı itibari ile evinden çıkamadığını ve yaşamını idame ettirmekte zorlandığını, vasisi olduğu oğlu ziyaretine gidememesi ve hastalığı nedenleri ile ikameti olan İstanbul İlinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakledilmesini talep etmektedir.
12. Başvurunun Kurumumuzca yapılan incelemesi kapsamında; idareden alınan 8/8/2024 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eki bilgi belgelerin incelenmesinden başvuranın nakil talebine ilişkin olarak; disiplin dosyasının incelenmesi sonucunda, infaz edilmemiş ve kaldırılmamış herhangi bir disiplin cezasının bulunmadığı, iyi halli olduğu ve 21.03.2024 tarihinde kendi isteği üzerine Düzce T Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumuna nakledildiği anlaşılmaktadır.
13. Cezanın infazına ilişkin hususlar 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazıyla ulaşılmak istenen temel amaç, Kanunun 3 üncü maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk
/
taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edilmiştir. Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılığı olan cezanın uygulanmasıyla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemiş; diğer taraftan hükümlüyü topluma kazandırarak sosyal barışı tesis etmeyi amaçlamıştır.
14. 5275 sayılı Kanunun 53 ila 58 inci maddelerinde ‘Nakiller’ başlığı altında, hükümlülerin nakillerine ilişkin düzenlemelere yer verilmiş, hükümlülerin kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilecekleri hüküm altına alınmıştır. Ayrıca 54 üncü maddede yer alan “Kendi istekleri ile nakil” hükmü ile hükümlülerin nakil talep edebilmeleri için birtakım şartlar öngörülmüştür. Buna göre, hükümlülerin kendi istekleri ile nakillerinde “Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri”, “İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması”, “Bu hükümlüler nakledildikleri kurumlarda, eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, bir yıl kalmak zorundadırlar.” olması gerekmektedir.
15. Başvuranın talebinin 5275 sayılı Kanun’un 54 üncü maddesinin ikinci fıkrasınca nakledildikleri kurumlarda, eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, bir yıl kalmak zorunda oldukları hüküm altına alındığından bir yıl dolmadan isteğe bağlı nakil talebinde bulunamayacağından reddedildiği anlaşılmaktadır.
16. Adalet Bakanlığının Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler konulu 167 sayılı Genelgesinde ise hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, iyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması gerektiği, bu hükümlüler nakledildikleri kurumlarda, eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, bir yıl kalmak zorunda oldukları şeklinde düzenlemeye yer verildiği görülmektedir.
17. İdare tarafından gönderilen belgelerin ilgili mevzuat kapsamında incelenmesinden, başvuranın
21.03.2024 tarihinde kendi isteği üzerine Düzce T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmiş olması
ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 54 üncü maddesinin ikinci fıkrasının “Bu hükümlüler nakledildikleri kurumlarda, eğitim öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç, bir yıl kalmak zorundadırlar.” hükmü uyarınca 1 yıl dolmadan isteğe bağlı nakil talebinde bulunamayacağı hükmü düzenlendiğinden İdarece nakil talebinin reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazete’ de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle,
BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞI’NA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/