|
ÖZET: Başvuru, Ankara İli Mamak İlçesi Hürel Mahallesi’nde otobüs güzergahı değişikliği ve yeni durak eklenmesi talebine ilişkindir. Başvuran, Ahmet Akbaş Caddesi’nde ikamet etmekte ve bölgedeki artan nüfus yoğunluğuna rağmen otobüs hizmetinin sağlanmadığını belirtmektedir. İdare, mevcut güzergahın dik yokuşlar ve dar yollar nedeniyle otobüs geçişine uygun olmadığını, bu nedenle talebin reddedildiğini ifade etmiştir. Ancak, yol koşullarının iyileşmesi durumunda güzergah değişikliği taleplerinin yeniden değerlendirilebileceği belirtilmiştir.
Ankara Büyükşehir Belediyesi, toplu taşıma hizmetlerini düzenlerken, yolcu istatistikleri ve mevcut trafik koşullarını dikkate alarak planlama yapmaktadır. Başvurunun incelenmesi sonucunda, mevcut durakların başvuranın ikamet ettiği yere yaklaşık 550-560 metre mesafede olduğu tespit edilmiştir. İdare, başvuranın talebinin reddine karar vermiştir; ancak gelecekteki nüfus değişiklikleri ve yol durumları göz önünde bulundurularak, bu taleplerin yeniden değerlendirilmesi önerilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde bir karar almış, idarenin hizmet sunumunda hukuka uygunluk açısından bir ihlal tespit edilmediğini belirtmiştir. Bununla birlikte, idarenin şikayetçiye başvuru yollarını göstermediği için bu konuda öneride bulunulmuştur. İdare, kararın ardından otuz gün içinde gerekli işlemleri bildirmekle yükümlüdür. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/709-S.22.1108
BAŞVURU NO : 2021/14339
KARAR TARİHİ : 17/01/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın otobüs güzergahı değişikliği ve yeni durak eklenmesi talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25/08/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza kaydıyla yapılan başvuruda, başvuran tarafından özetle; Ankara İli
Mamak İlçesi Hürel Mahallesi Ahmet Akbaş Caddesinde bulunan numaralı isimli binaya taşınmak için anlaşma yaptıkları, ilgili adrese ilişkin otobüs hattı ile alakalı olarak Ankara Büyükşehir
Belediye Başkanlığına başvuruda bulunulduğu, İdarenin belirtilen bölgedeki dik yokuş nedeniyle alternatif hat olarak 329-326 numaralı hatları gösterdiği, artan nüfus yoğunluğuna rağmen bölgeye otobüs verilmediği iddia ve ifade edilerek Hürel Mahallesi Ahmet Akbaş Caddesi bölgesine yeni bir otobüs hattı veya durağı ya da Hürel Selçuklu Camiinin bulunduğu bölgeye otobüs hattı veya durağı eklenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 27.09.2021 tarih sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na gönderilen bilgi ve belge talep yazısına Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı EGO Genel
Müdürlüğü Otobüs İşletme Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen – – sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1. 4325 ve 5363 Sayılı Kanunların verdiği yetkiye dayanılarak Ankara Belediye Meclisince verilen 11/11/1949 gün ve 504 Sayılı kararla oluşan Ankara Elektrik Havagazı ve Otobüs İşletme Müessesesi Genel
Müdürlüğü olarak kurulduğu, verilen toplu taşıma hizmetlerinde 5393 sayılı Belediye Kanunu, 5216 sayılı
Büyükşehir Belediye Kanunu, Kuruluş Görev ve Çalışma Esaslarına İlişkin Yönetmelik, Şehir İçi Yollar – Otobüs Durakları Yer Seçimi Kuralları I. Mütalâa 2011/87169 sayılı Türk Standardı Tasarısı ve hizmet alanına giren güncel mevzuatlar dikkate alınarak, Otobüs İşletme Dairesi Başkanlığınca günlük ortalama
1319 araç, 8791 servis ve günlük toplam 600.000 vatandaşa toplu taşıma hizmeti sağlandığı,
2.2. Hatların servis saatleri, servis sayıları ve güzergah planlamaları yapılan yolcu istatistikleri sonucunda hattı kullanan yolcu sayıları, kullanma sıklıkları, güzergah durumu, trafik şartları vb. göz önüne alınarak hatları kullanan tüm vatandaşlarımızın en yüksek faydayı sağlayacağı şekilde, mevcut imkanlar göz önünde bulundurularak planlama yapıldığı,
2.3. Şikayete konu 326 Bahçelerüstü TOKİ – Dikimevi – 15 Temmuz Kızılay Milli İrade Meydanı hattının güzergahının değiştirilmesi istenen bölgede aracın girmesi istenen Ahmet Akbaş Caddesi üzerinde yapılan incelemede, söz konusu bölgede bazı yerlerde yeni binaların yapıldığı, bazı yerlerde yeni bina inşaatların devam ettiği ve yer yer de gecekonduların olduğu,
2.4. 16. Sokak’tan Ahmet Akbaş Caddesine dönüş kısmının araçların geçişine uygun olmadığından güzergah değişikliğinin uygun görülmediği, ancak söz konusu bölgede yol şartlarının araçların geçişine uygun olması durumunda güzergah değişikliği talebinin yeniden değerlendirilebileceği,
2.5. Ankara ili, Mamak ilçesi, Hürel Mahallesi, Ahmet Akbaş Caddesi numaralı , 326
Bahçelerüstü TOKİ – Dikimevi – 15 Temmuz Kızılay Milli İrade Meydanı hattının 30565 numaralı durağına 550-560 metre mesafede bulunduğu ve Ahmet Akbaş Caddesi üzerinde ikamet eden diğer vatandaşların da söz konusu caddeye bitişik konumdaki Abdülhakhamit Caddesinden geçen 329 Ekin Mah. – Altmışevler –
15 Temmuz Kızılay Milli İrade Meydanı hattından faydalanma imkanları bulunduğu,
2.6. Ankara ili, Mamak ilçesi, Hürel Mahallesi, Ahmet Akbaş Caddesi numaralı adrese giriş için 16. Sokak’ın dönüşüne ait resimler, tutanak ve kamera görüntülerinin yazı ekinde sunulduğu,
2.7. Başvuranın ikamet ettiği bölgeye Kuruluşa bağlı 326 Bahçelerüstü TOKİ – Dikimevi – 15 Temmuz
Kızılay Milli İrade Meydanı hattı ile hafta içi günlük 34 adet servis verildiği, günlük toplam 2554 yolcu ve sefer başına 75 yolcu taşındığı, kullanılmakta olan Elektronik Ücret Toplama Sistemi verilerinden hatların servis süresi, yolcu sayısı ve yolcu profilleri tespit edilebilmekte olup, hatlara verilen servis sayıları yapılan istatistikler sonucu yolcu yoğunluğu baz alınarak belirlendiği, kontrolün sistem üzerinden devamlı olarak yapıldığı ve vatandaşlardan gelen talepler doğrultusunda incelenerek güzergah ve gerekli servis saati düzenlemeleri yapıldığı,
2.8. Kuruluşa benzer şekilde güzergah değişikliği ve yeni güzergah talepleri gelmekte olduğu, yapılan incelemeler ve fizibilite sonucunda yolcu yoğunluğu, güzergah özellikleri incelenerek olumlu ya da olumsuz cevap verildiği,
2.9. Hatların durak mesafeleri ve yerleri tespit edilirken Şehir İçi Yollar – Otobüs Durakları Yer Seçimi
Kuralları I. Mütalaa 2011/87169 sayılı Türk Standardı Tasarısı göz önünde bulundurularak trafik akışı, kavşaklar, fiziksel konum ve vatandaşların en iyi şekilde faydalanabilmeleri gözetilerek en az 400 metre mesafe olacak şekilde belirlendiği,
2.10. Şikayet konusuna ilişkin İdarelerine karşı açılmış yargı organlarında görülmekte olan ya da yargı organlarınca karara bağlanmış dava bulunmadığı,
Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;
“Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
3.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesi;
“Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”
3.3. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesi;
“Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36 ncı maddesinde;
“Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
6. 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun;
6.1. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesi;
“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla… İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır… Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivedil iği dikkate alı n arak belirlenir. Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle
sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.
Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…”
6.2. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15 inci maddesi;
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: …
f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek…
p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek…”,
7. 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun;
7.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesi; “Büyükşehir belediyesinin görev ve yetkileri şunlardır…
f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek,…
p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.”
7.2. “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9 uncu maddesi;
“Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler
Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”
8. 15.06.2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir
Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin “Görev ve Yetkileri” başlıklı 18 inci maddesi; “
(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde özürlüler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, f) İlçe ve ilk kademe belediyelerce düzenlenen yol ve kavşaklar ile büyükşehir belediyesince yapılan sinyalizasyon sistemlerinde aksaklık tespit edildiği takdirde uyarıda bulunmak ve düzeltilmesini sağlamakla, g) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde kalan karayollarının bir kısmının veya tamamının yoldan faydalananların bir kısmına veya tamamına kapatılmasına, park edilecek yerler ile zaman ve süresinin ve araçların geliş ve gidiş yollarının ve yollara konulacak trafik işaretlerinin yerlerinin belirlenmesine karar vermekle, ğ) Büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun belirlediği sınırlar içinde araçların kullanacağı şeritleri ve yol kullanım esaslarını tespit etmek ve gerekli yasakları koymak, gerekli hal ve yerlerde en çok ve en az hız limitlerini belirlemekle,
görevli ve yetkilidir.”
9. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ego Genel Müdürlüğü Kuruluş Görev Ve Çalışma
Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin “Otobüs İşletme Dairesi Başkanlığı görev ve yetkileri” başlıklı 18 inci maddesi;
“(1) Kuruluşun misyonu, vizyonu, stratejik amaç ve hedefleri doğrultusunda toplu taşıma hizmetlerini düzenli, güvenli, ekonomik, verimli, konforlu ve rasyonel bir şekilde sürekli olarak organize etmek, yürütmek veya işletmek.
(2) Lastik tekerlekli toplu taşıma hizmetlerine ilişkin kısa, orta ve uzun vade planlama çalışmalarını yapmak.
(3) Hareket tarifeleri yapmak, uygulamak ve gerektiğinde güncellemek, denetlemek.
(4) Kuruluşa ait toplu taşıma araçlarını teknik ve ekonomik kurallara uygun olarak işletmek veya işlettirmek.
(5) Kentsel gelişim de dikkate alınarak hat ve güzergâhlarda bulunan durak yerleri tespiti, durakların takılması, sökülmesi yer değiştirmesi, montajı vb. iş ve işlemleri yapmak.
(6) Toplu taşıma araçlarını çalışır durumda bulundurmak üzere sürekli etkin ve teknik denetimler yapmak.
(7) Ankara Büyükşehir mücavir alan sınırları içinde özel halk otobüsü, özel toplu taşıma aracı vb. toplu taşıma araçlarına ilgili yönetmelik çerçevesinde özel izin belgesi vermek, uygunluk işlemleri yapmak, yıllık vize işlemleri ile çalışma ruhsatı vermek.
(8) Vatandaşlar tarafından EGO Genel Müdürlüğünün toplu taşıma araçlarında unutulan kayıp eşyaların kayıt altına alınması, depolanması ve süresinde teslim alınmayan kayıp eşyaların satışının ilgili birime bildirimi için gerekli iş ve işlemleri yürütmek.
(9) Toplu taşıma araçlarını (EGO, ÖTA ve ÖHO vb.) kullanan sürücülere ve müracaatta bulunanlara psiko teknik test hizmetleri vermek ya da verdirmek.
(10) Kamu kurumları ile özel hukuk gerçek ve tüzel kişilerinin, kuruluştan talep ettikleri araç kiralama ile tahsis iş ve işlemlerini yürütmek.
(11) Reklam afişlerinin araçlara asılması ve asılma süresinin bitimine kadar takip edilmesi iş ve işlemlerini yapmak.
(12) Toplu taşıma araçlarının (EGO, ÖTA ve ÖHO) mevzuat çerçevesinde saha denetimlerini gerçekleştirmek ve konu ile ilgili raporlama iş ve işlemlerini yapmak.
(13) Toplu Taşıma araçlarına ait (ÖTA ve ÖHO) sözleşme ve yönetmelikler çerçevesinde yapılması gereken iş ve işlemleri yürütmek.
(14) Özel toplu taşıma araçlarının devir, fesih işlemlerini sözleşme hükümlerine uygun olarak yapmak.
(15) Toplu taşıma araçları (EGO, ÖTA ve ÖHO) ile ilgili araç takip sistemi alt yapısının oluşturulmasını ve araçların takip edilebilmesini sağlayan her türlü teknik cihazın çalışır halde bulundurulmasını denetlemek.
(16) Kuruluşa ait araçların kaza ve hasara neden olan çeşitli olaylara karışması sonucu oluşan hasar ve gelir yoksunluğu ile ilgili iş ve işlemleri yapmak.
(17) Kuruluşa ait araçların karıştığı hasarlı, yaralamalı veya ölümlü kazaların ve hasara neden olan çeşitli olayların, resmi ve özel kişi ve kurumlarla ilgili hasar, sigorta, ödeme ve tahsilatlarıyla ilgili iş ve işlemleri yapmak.
(18) Bu Yönetmeliğin 11 inci maddesinde sayılan işlerle, Genel Müdür tarafından verilen diğer işleri yapmaktır.”
10. Şehir İçi Yollar – Otobüs Durakları Yer Seçimi Kuralları I. Mütalaa 2011/87169 sayılı Türk
Standardı Tasarısının “Genel Kurallar” başlıklı 4 üncü maddesi;
“Otobüs duraklarının yer seçimindeki en önemli faktörler, rasyonel işletmecilik, enerji tasarrufu, emniyet şartlarının sağlanması, çevreyi en az olumsuz etkileme ve en uygun trafik akımının sağlanmasıdır. Yolcu güvenliği ve sürücünün sorumluluğu açısından otobüsler durağa kolayca yanaşabilmeli ve duraktan kolayca ayrılabilmelidir. Yolcular kaldırımdan yola inmeden doğrudan doğruya otobüslere binebilmeli ve güvenli bir şekilde otobüsten inebilmelidir. Ayrıca, duraklar sürücü ve yolcular tarafından kolayca görülmeli ve tanınabilmelidir.
4.1 Durak yer seçimi kriterleri
Durak yeri, otobüs güzergahı ile çakışan yaya arterlerine yakın yerlerde seçilerek yolcunun durağa kolayca erişebileceği şekilde olmalıdır.
Duraklar trafik şartları sebebi ile kavşaklara yakın yerleştirilmelidir. Bunun mümkün olmaması halinde durak yeri iki kavşak arasındaki yaya geçidine en yakın ve emniyetli mesafede seçilmelidir.
Durak yeri kavşaklara en az 100 m mesafede seçilmeli; kavşakta bekleme yapan araçların durak yerindeki yol kesimine sarkmaları önlenmelidir.
Kavşaklardan önceki ve sonraki duraklar, “kavşak emniyet üçgeni” dışında yer almalıdır. Diğer trafiğin işletme hızının azalmaması için iki durak arası mesafe en az 400 m olmalıdır.
Birinci derecedeki yollarda ise bu mesafe, 600 m olmalıdır. Yolcu yoğunluğunun çok olduğu yol kesimlerinde bu mesafeler 100’er m azaltılabilir.”
hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Başvuran özetle; Ankara İli Mamak İlçesi Hürel Mahallesi Ahmet Akbaş Caddesinde bulunan numaralı adresine ilişkin otobüs hattı ile alakalı olarak Ankara Büyükşehir Belediye
Başkanlığına başvuruda bulunduğunu, artan nüfus yoğunluğuna rağmen dik rampalar gerekçe gösterilerek bölgeye otobüs verilmediğini, Hürel Mahallesi Ahmet Akbaş Caddesi bölgesine yeni bir otobüs hattı veya durağı ya da Hürel Selçuklu Camiinin bulunduğu bölgeye otobüs hattı veya durağı eklenmesini talep etmektedir.
13. Ankara Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü Otobüs İşletme Dairesi
Başkanlığından alınan bilgi ve video kayıtlarından özetle; yol güzergahındaki rampalar nedeniyle kazalara sebebiyet verilebileceğinin ifade edildiği, şikayete konu 326 Bahçelerüstü TOKİ – Dikimevi – 15
Temmuz Kızılay Milli İrade Meydanı hattının güzergahının değiştirilmesi istenen bölgede aracın girmesi istenen Ahmet Akbaş Caddesi üzerinde yapılan incelemede, söz konusu bölgede bazı yerlerde yeni binaların yapıldığı, bazı yerlerde yeni bina inşaatların devam ettiği ve yer yer de gecekonduların olduğu, 16. Sokak’tan Ahmet Akbaş Caddesine dönüş kısmının araçların geçişine uygun olmadığından güzergah değişikliğinin uygun görülmediği, ancak söz konusu bölgede yol şartlarının araçların geçişine uygun olması durumunda güzergah değişikliği talebinin yeniden değerlendirilebileceği hususları bildirilmiştir.
14. Ülkemizde kentlerin gelişimi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla toplu taşıma hizmetlerinde yolcu taleplerinin arttığı görülmektedir. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın
sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
15. Nitekim Belediye Kanununda ve Büyükşehir Belediyesi Kanununda, şehir içi trafik düzenlemesinin belediyenin görev alanında olduğu belirtilerek Belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında, toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek hükümlerine yer verilmiştir.
16. Anayasada, Devletin temel amaç ve görevleri arasında kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacak surette sınırlayan ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olarak sayılmıştır. Anayasanın 65 inci maddesinde de devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun önceliklerini gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hususu hüküm altına alınmıştır. Benzer şekilde Belediye Kanunun 14 üncü maddesinde de belediye tarafından hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının belirlenmesinde belediyenin mali durumu ile hizmetin ivediliğinin dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır. Sınırlı mali kaynaklara sahip olan belediyelerin kendisine verilen görevleri yerine getirmesine yönelik yapacağı plan ve programlarda bu öncelik sıralamasının belirlenmesi büyük önem arz etmektedir. Nitekim söz konusu öncelik sırasının belirlenmesinde kullanılan ölçütler dikkate alınmadan plan ve program yapmak bazı hizmetlerin aksamasına hatta bir takım hizmetlerin hiç yapılmamasına dahi neden olabilecektir. Belediye Kanununda yer alan hüküm gereğince hizmetlerin yerine getirilmesindeki öncelik sırasının belirlenmesinde temel alınan kıstaslardan biri mali durumdur.
Belediyenin mali durumunun iyi olması halinde yapılacak olan görevin belirlenmesinde hizmetin ivediliği kriteri kıstas alınmaktadır. Buna karşın hizmetin ivediliğinin belirlenmesinde somut olayın durumuna göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
17. Şikâyet konusu uyuşmazlıkta olduğu gibi ulaşım, su, yol gibi talepler vatandaşlar için büyük önem taşımakta olup bu tür kamu hizmetlerinin sunulması hem vatandaşlar hem de yerel yönetimler için elzem bir durumdur. Buna karşın belediyenin imkanları ölçüsünde mali yeterlilikler göz önünde bulundurularak bu hizmetlerin öncelik sırasına ve ivediliğine bakılarak yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda halkın beklentileri doğrultusunda hizmet sunulması ve hizmet alıcılarının maddi ve manevi bakımdan tatmin edilmeleri, kamu idarelerinin hızlı hareket edebilmelerine ve isabetli kararlar alabilmelerine bağlıdır.
18. Dolayısıyla İdareye belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda serbesti tanınması ya da idarenin belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması, idarenin takdir yetkisi olarak tanımlanmaktadır.
19. Anayasa Mahkemesinin 25/11/2015 tarih ve E.2015/50, K.2015/107 sayılı kararında, “….
İdarelerin, kanunlarla verilen görevleri yerine getirirken alacağı kararların, her türlü olay ve olgu göz önünde bulundurularak önceden hukuk kurallarıyla belirlenmesi mümkün olmadığı gibi kamu hizmetlerinin ve toplumsal ihtiyaçların değişkenliği dikkate alındığında uygun bir yöntem de değildir. Bu nedenle, idarelerin karşılaştıkları farklı durumlar karşısında en uygun çözümü üretebilmeleri için takdir yetkisiyle donatılmaları zorunludur. Takdir yetkisinin amacı, idareye farklı çözümler arasından uygun ve yerinde
olanı seçme serbestîsi tanımaktır. …” şeklinde açıklamada bulunmak suretiyle, idareye takdir yetkisi tanımasının gerekliliği hususunu vurgulamaktadır.
20. Kamu hizmetlerini yürütmekle yetkili ve yükümlü olan idareye kamu kudretinden kaynaklanan bir takım üstünlük ve ayrıcalıklar tanınmıştır. Bu üstünlük ve ayrıcalıklarla donanmış ve kamu hizmetini yürütmek için bir takım kararlar almak ve işlemler yapmak durumunda olan idare, özel hukuk ilişki ve işlemleri dışında, kamu tüzel kişiliğine sahip olma ve mevzuat tarafından açıkça yetkilendirilmesine bağlı olarak, kamu kudretinden yararlanarak bir takım idari işlemler yapmaktadır. Kamu hizmetlerinde meydana gelen nitelik ve nicelik artışına paralel olarak, bu hizmetleri yürütmek için gerekli organizasyon, personel, eylem ve işlemlerin artışı sonucu, büyüyen ve yayılan bu etkinliğin kontrol altına alınması ve denetlenmesi her geçen gün daha büyük önem arz etmektedir.
21. İdari işlemlerin, yasal olarak yetkilendirilmiş kişilerce, yasal esaslar dahilinde yapılabilme yeteneği olarak tanımlanabilecek yetki, kamu düzenine ilişkin olup, kişilere değil, işgal edilmiş pozisyonlara tanınmış bir haktır. İdareye tanınan yetkiler bağlı yetki ve takdir yetkisi olmak üzere iki grupta toplanır.
İdareye belli bir davranışta bulunurken ya da belli bir görevi yerine getirirken az ya da çok bir hareket serbestisi tanınmış ise “takdir yetkisi”nden söz edilir.
22. Yasa koyucu, idarenin görev ve yetkilerini belirlerken idareyi, bazı yetkileri kullanıp kullanmamada, bu yetkilerin kullanılmasının gereklerini saptamada az ya da çok serbest bırakabilir. Bu gibi durumlarda takdir yetkisinden söz edilir. İdare kendisine tanınan bu yetkiyi, yasaların gösterdiği sınırlar içinde ve kamu yararı için kullanmak zorundadır. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin “keyfi” olarak hareket edebileceği anlamına gelmez. İdare takdir yetkisini kullanırken; yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, kamu yararını gözetmeli, hizmetin gereklerini göz önüne almalı, gerekçe göstermeli ve eğer yasalar özel koşullar öngörmüş ise bunlara da uymalıdır İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır.
23. Somut olay değerlendirildiğinde; başvuranın evinin bulunduğu alan için otobüs güzergahının değiştirilmesi ve yeni durak eklenmesi taleplerine ilişkin olarak;
23.1. Ankara Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü Otobüs İşletmesi Dairesi Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen evraklar arasında başvuranın değişiklik talep ettiği güzergah için yapılan inceleme çerçevesinde bahse konu bölgede çekilmiş bir video bulunduğu, bu videoda değişiklik talep edilen güzergaha ait yolun ayrıntılı olarak görülebildiği, Ahmet Akbaş Cad. olarak isimlendirilen bu caddenin yer yer dik yokuşlardan oluştuğu, yine bir otobüsün geçebilmesi için yolun bazı bölgelerde darlaştığı, bu durumun dönüşü engellediğinin ifade edildiği anlaşılmaktadır.
23.2. Aynı şekilde sunulan evraklar arasında bölgenin otobüs geçişi için uygun olmayan alanlarının fotoğraflarının da bulunduğu, bu fotoğraflardan da yolun dik yokuşlardan oluştuğu, otobüsler için dönüş açısından sorun oluşturabileceği, nitekim idarenin kaza riskinden bahsettiği açık şekilde görülmektedir.
23.3. Gönderilen harita bilgilerinden başvuranın adres olarak gösterdiği binanın önünden en yakın durağın yaklaşık mesafesinin 550-560 metre civarında olduğu, değişiklik talep edilen güzergahın otobüs hattı için 1200-1300 metrelik ilave bir mesafenin güzergaha dahil edilmesine yol açacağı, bahse konu caddenin bir tarafının 326 numaralı otobüs, diğer tarafının da 329 numaralı otobüs durakları için rahat ulaşılabilir bir yakınlıkta olduğu anlaşılmaktadır.
23.4. Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda “16. Sokak’tan Ahmet Akbaş Caddesine dönüş kısmının araçların geçişine uygun olmadığından güzergah değişikliğinin uygun görülmediği, ancak söz konusu bölgede yol şartlarının araçların geçişine uygun olması durumunda güzergah değişikliği talebinin yeniden değerlendirilebileceği” ifade edilmiş olup ilerleyen zamanlarda bölgedeki nüfus değişimine bağlı olarak yolların da düzenlenmesi gerekeceği ve buna bağlı olarak talep edilen güzergah değişikliğinin yeniden değerlendirilebilmesi mümkündür.
24. Bu noktada dosya içeriğindeki bilgi ve belgeler incelenerek başvurunun Kurumumuzca yapılan değerlendirmesi neticesinde; başvuranın, Hürel Mahallesi Ahmet Akbaş Caddesi bölgesine yeni bir otobüs hattı veya durağı ya da Hürel Selçuklu Camiinin bulunduğu bölgeye otobüs hattı veya durağı eklenmesini talep ettiği, dosyada bulunan bilgi, belge ve video görüntülerinden, İdarenin ilgili bölgede ayrıntılı inceleme yaptığı, bu kapsamda bölgede güzergah değişikliği talep edilen yolun otobüs giriş ve çıkışına uygun olmadığını değerlendirdiği, İdarenin, yolun darlaşması nedeniyle geçişin zorlaşması, dik rampalar ve yol durumu dikkate alındığında kaza riskinin artabileceği şeklinde gerekçeler sunulduğu, başvuranın adresinin bulunduğu bölgeye en yakın durağın yaklaşık 550-560 metre mesafede olduğu, talep edilen bölgeye durak eklenmesi ya da otobüs güzergahında değişikliğe gidilmesi talebinin reddi yönünde
İdarenin takdir yetkisi kapsamında aldığı kararın kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olduğuna ilişkin bir tespit yapılamadığı, ilgili mevzuat hükümleri incelendiğinde de idarenin hukuka aykırı işlem tesis ettiğine ilişkin bir tespit yapılamadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde, İdarece başvuranın taleplerinin yerine getirilmemesi yönünde tesis edilen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir husus tespit edilememiştir.
24.1. Bununla birlikte, dönüşü engelleyen yolların genişletilmesi, güzergah değişikliği talep edilen yerlerdeki yolların durumu ve nüfus artışı, belediyenin mali durumunun uygunluğu gibi hususlarının ilgili İdarece dikkate alınarak, ilerleyen süreçte söz konusu bölgedeki kişilerin otobüs hattı veya duraklarına ilişkin taleplerin yeniden değerlendirilmesi ve bu kapsamda konuyla ilgili işlemlerin yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarelerin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde
bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı varsa dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare
Mahkemesi’ne yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre ŞİKÂYET
BAŞVURUSUNUN KISMEN KABULÜ ile KISMEN REDDİNE,
Dik rampalar nedeniyle kaza riski ve bazı yerlerde yolların daralmasının otobüslerin dönüşüne engel olması gibi gerekçeler çerçevesinde, bölgedeki yol durumu, nüfus yoğunluğu, mevcut olan otobüs hatları ve durağın konumu da dikkate alınarak başvuranın talebinin REDDİNE,
İlerleyen süreçte yol durumundaki düzenlemeler ile yolların genişletilmesi ve nüfus değişimi göz önüne alınarak başvuruya konu bölgedeki kişilerin güzergah ve durak eklenmesi taleplerinin yeniden değerlendirilmesi hususunda ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ankara
Büyükşehir Belediye Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA VE ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince uygun görüşlerine arz olunur.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi