|
ÖZET: Bu karar, başvuranın hususi damgalı pasaport talebinin reddine ilişkin hukuki değerlendirmeleri içermektedir. Başvuran, İller Bankası’nda kamu personeli olarak çalıştığını ve hususi damgalı pasaport alabilmek için genel bir düzenleme yapılması gerektiğini iddia etmiştir. Ancak, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’na göre hususi damgalı pasaport alabilmek için belirli şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Başvuran, sözleşme imzalamadan önce 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi 5. derece kadrosunda çalıştığı için, ilgili mevzuatta belirtilen hususi damgalı pasaport alma hakkını elde eden kişiler arasında yer almamaktadır.
İdarenin açıklamaları ve mevzuat hükümleri doğrultusunda, başvuranın talebinin hukuken mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. Danıştay’ın içtihatları da, hususi damgalı pasaport alımında gerekli şartların yerine getirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu nedenle, başvuranın hususi damgalı pasaport almasına yönelik düzenleme talebi reddedilmiştir. Başvurunun reddine karar verilmesi, hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/13640-S.23.21559
BAŞVURU NO : 2023/6865
KARAR TARİHİ : 25/10/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İLLER BANKASI BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Hususi damgalı pasaport talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi dilekçesinde (özetle), İller Bankası A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne bağlı Bursa Bölge
Müdürlüğünde 11.06.2001 yılında 12. derecenin 3. Kademesinde sicil numarası ile kadrosunda başlamış olduğu görevine, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde çalışarak 12 Temmuz 2011 tarihinde 4. derecenin 1. kademesine gelene kadar devam ettiğini, söz konusu görevini sürdürmekte iken, 8 Temmuz 2011 tarihli ve 27840 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan
6107 Sayılı İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun kapsamında sözleşme imzalayarak ve tanınan
süre içerisinde Emekli Sandığına tabi olarak; 11 Aralık 2020 tarihinden günümüze aynı kurumda 1.derecenin 4.kademesinde keseneğinin Emekli Sandığına kesilmekte olduğunu ve sözleşmeli personel olarak kadrosunda çalışmaya devam ettiğini, çalışmakta olduğu kurumuna 28.12.2022 tarih ve sayılı dilekçe ile tarafına Hususi (yeşil) pasaport verilmesi için gerekli işlemlerin yapılması hususunda başvuruda bulunduğunu, kurum tarafından yazılan 29.12.2022 tarih ve sayılı yazı ile; hususi damgalı pasaport alma talebinin ret edildiğini,
1.1. 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14. maddesinde belirtilen Hususi Damgalı Pasaport alımına ilişkin
‘Kadro karşılığı olmaksızın çalışıp emekli kesenekleri 1. 2 ve 3. Derece üzerinden kesilerek T.C. Emekli
Sandığına yatırılan çalışanlar ile bu durumda çalışırken emekli olan sözleşmeli devlet memurları’ şartını sağladığından bahisle hususi (yeşil) pasaport alma hakkının kazanılmış hakkı olduğunu ve bu nedenle, tarafına hususi (yeşil) pasaport verilebilmesi gerektiğini düşündüğünü, ayrıca 5682 sayılı Pasaport
Kanunun hususi damgalı pasaportlar başlıklı 14. Maddesinin (a) bendi hükmünde, bazı durumlarda sosyal güvenlik yönünden Emekli Sandığına bağlı olma şartının aranmayabileceğinin görüldüğünü,
1.2. Sermeyesinin % 100’ü devlete ait bir Kalkınma ve Yatırım Bankası olan İller Bankası Anonim
Şirketinde kamu personeli olarak görevine devam etmekte olduğunu bu durumda da şahsına hususi damgalı
pasaport verilmesini sağlayacak başvuruyu yapabilmek için genel bir düzenleme yapılması gerektiğini ifade ve iddia ederek, tarafına hususi damgalı pasaport verilmesi konusunda şikayet edilen idareye tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca, 31/05/2023 tarih ve S. sayılı yazımız ile İller
Bankası Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nden bilgi-belge talebinde bulunulmuştur. İller Bankası Anonim
Şirketi Genel Müdürlüğü’nden alınan ve bilgi-belge isteme yazımızda maddeler halinde sorulan sorulara yine maddeler halinde cevap verilen 06.06.2023 tarih ve E- sayılı yazıda özetle, “ İlgili 6107 sayılı Kanun kapsamında sözleşme imzalamadan evvel pasaport alma hakkını elde etmemiş olduğundan yapılan ya da yapılması planlanan bir işlem bulunmamaktadır.
08.02.2011 tarih ve 27840 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6107 sayılı “İller Bankası
Anonim Şirketi Hakkında Kanun” ile 12.07.2011 tarihinde sözleşme imzalayarak sözleşmeli personel statüsüne geçmiş ve Emekli Sandığı ile ilgisi devam ettirilmiştir. Halihazırda aynı Kanun ve statü kapsamında Bankamız Bursa Bölge Müdürlüğünde olarak görev yapmaya devam etmektedir.
İlgili sözleşme imzalamadan evvel 657 sayılı Devlet Memurları Kanuna tabi 5. Derece Koruma ve kadrosunda çalışmakta olup almakta olduğu aylık 4. derece 1. kademe ve emekli keseneği 3.
derece 3. kademede bulunmaktadır.
Ekte belirtilen, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünden gelen 25.06.2011 tarih ve sayılı yazı ile İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünden alınan
21.05.2021 tarih ve E- sayılı cevabî yazılar.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında ise, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
5. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun “Hususi pasaportlar” başlıklı 14’üncü maddesinin (A) bendinde, “Hususî damgalı pasaportlar;
(…) birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C.
Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık
Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri ile vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz.
Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir”
6. İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün İkinci Nesil Pasaport
Uygulama Talimatı’nın “Hususi damgalı pasaport taleplerinin karşılanmasına ilişkin esaslar” başlıklı 24’üncü maddesinde, “(1) Özelleştirme kapsamı ve programında bulunan kuruluşlar ile özelleştirilen kuruluşlardaki hususi damgalı pasaport almaya hak kazanan personelin pasaport taleplerine ilişkin genel
esaslar:
a) Çalıştıkları kuruluşlarda Devlet memuru ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilirken bu kuruluşlardaki kamu sermaye payının %50’nin altına düşmesi ile özelleşmesinden sonra da çalışmaya devam edenlerin hususi damgalı pasaport alabilmesi için kuruluşun özelleştirilmesi tarihi itibariyle, hususi damgalı pasaport alma hakkına sahip olması ve bu statüde çalışırken emeklilik veya çekilme sebepleri ile görevinden ayrılmış olmasına bakılacaktır.
…
(2) Özelleştirme kapsamı ve programında bulunan kuruluşlar ile özelleştirilen kuruluşlardaki hususi damgalı pasaport almaya hak kazanan personelin pasaport taleplerine ilişkin özel esaslar; …
c) İller Bankası A.Ş. personelinin hususi damgalı pasaport taleplerinde;
1) 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olarak görev
yapmayan ve 5434 sayılı Kanun ile ilgileri devam ettirilerek emekli kesenekleri T.C. Emekli Sandığına kesilmeye devam eden, kamu personeli olan ve kuruluşun sermaye payının en az %51 Devlete ait olması durumunda 08.02.2011 tarihinden önce hususi damgalı pasaport alma hakkını elde etmiş olanlara ve 1, 2 veya 3 üncü dereceli kadroların birinden 08.02.2011 tarihinden önce emekli olanlara veya çekilenlere hususi damgalı pasaport verilebilecektir.
2) 4759 sayılı Kanunla kurulan ve özel hukuk hükümlerine ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi
olarak görev yapmakta iken 6107 sayılı Kanunla 08.02.2011 tarihinden itibaren İller Bankası Anonim
Şirketi olan ve 5510 sayılı Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olarak çalışmaya devam edenlere,
3) 08.02.2011 tarihinden itibaren sözleşme imzalayarak T.C. Emekli Sandığı ile ilişkileri devamı şartıyla
görev yapmaya devam edenlerin kazanılmış hak aylık derece ve kademeleri 6107 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesinin 3 üncü fıkrası gereği sözleşme imzalandıktan sonra 1, 2 ve 3 üncü dereceye yükseltilenlere, hususi damgalı pasaport verilmeyecektir”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Şikayetçi, Kararın 1. Nolu paragrafında, “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde yer verilen gerekçelere istinaden, sermeyesinin % 100’ü devlete ait bir Kalkınma ve Yatırım
Bankası olan İller Bankası Anonim Şirketinde kamu personeli olarak görevine devam etmekte olduğunu bu durumda da şahsına hususi damgalı pasaport verilmesini sağlayacak başvuruyu yapabilmek için genel bir düzenleme yapılması gerektiğini ifade ve iddia ederek, tarafına hususi damgalı pasaport verilmesi konusunda şikayet edilen idareye tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir.
9. Başvuruya konu edilen düzenleme talebi, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğünün İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatı’nın 24’üncü maddesine yöneliktir. Bir başka deyişle, başvuranın hususi damgalı pasaport alabilmesi için yapılacak “genel bir düzenleme yapılması” işlemi, söz konusu Talimat’ta değişikliği gerektirmektedir.
10. İlgili Talimat’ın 24’üncü maddesinin başvuranın durumunu ilgilendirir ikinci fıkrasının (c) bendinin birinci alt bendinde; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olarak görev yapmayan ve 5434 sayılı
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ile ilgileri sürdürülerek emekli kesenekleri T.C.
Emekli Sandığına kesilmeye devam eden, kamu personeli olan ve kuruluşun sermaye payının en az
% 51’inin devlete ait olması durumunda 08/02/2011 tarihinden önce hususi damgalı pasaport alma hakkını elde etmiş olanlara hususi damgalı pasaport verilebileceği düzenlenmiştir.
11. Konu ile ilgili Danıştay 10. Dairenin 23/02/2007 tarihli ve 2004/13146 E., 2007/678 K. sayılı kararında, “… Bu haliyle, kendi kusuru olmaksızın görev yaptığı kurumun mevzuatındaki değişiklik nedeniyle istihdam şekli değiştirilen ve Emekli Sandığı ile ilgilendirilip, emekli kesenekleri halen emekli keseneğine esas aylığı üzerinden kesilen çalışanların durumunun; Emekli Sandığı ile ilgisi devam ettiği sürece tıpkı bu hakkın elde edilmesinden sonra emekli olan ya da çekilen Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri gibi değerlendirilerek hususi pasaport alma hakkının korunması gerekmekte olup; bu hak ilgililerin, 5682 sayılı
Pasaport Kanununun 14 üncü maddesindeki koşulları sözleşmeyi imzalamadan önce taşımış olması şartına bağlıdır.” değerlendirmesine yer verilmiştir. Buna göre Mahkeme kararında hususi damgalı pasaport alınabilmesi için sözleşmeyi imzalamadan önce 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14 üncü maddesindeki koşulları taşımış olması şartına dikkat çekilmektedir. Bu noktada Danıştay’ın kararı, Kanun’un belirtilen yaklaşımı detaylandırmak suretiyle idarenin düzenleyici ve bireysel işlemlerinde belirleyici konumdadır.
12. Uyuşmazlık konusu somut olay incelendiğinde;
12.1. Şikayetçi dilekçesinde ayrıntılarına yer verdiği gerekçelere istinaden özetle, “Sermeyesinin % 100’ü devlete ait bir Kalkınma ve Yatırım Bankası olan İller Bankası Anonim Şirketinde kamu personeli olarak görevine devam etmekte olduğunu bu durumda da şahsına hususi damgalı pasaport verilmesini sağlayacak
başvuruyu yapabilmek için genel bir düzenleme yapılması gerektiğini ifade ve iddia ederek, tarafına hususi damgalı pasaport verilmesi konusunda şikayet edilen idareye tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir.
12.2. İdarenin cevabi yazısında, “08.02.2011 tarih ve 27840 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6107 sayılı “İller Bankası Anonim Şirketi Hakkında Kanun” ile şikayetçinin 12.07.2011 tarihinde sözleşme imzalayarak sözleşmeli personel statüsüne geçtiği, Emekli Sandığı ile ilgisinin devam ettirildiği, şikayetçinin sözleşme imzalamadan evvel 657 sayılı Devlet Memurları Kanuna tabi 5. Derece
Koruma ve kadrosunda çalışmakta olduğu, almakta olduğu aylık 4. derece 1. kademe ve emekli keseneği 3. derece 3. kademede bulunduğu” açıklamalarına yer verilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
13. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; umuma mahsus pasaport bütün vatandaşlara verilirken hususi damgalı pasaport 5682 sayılı Kanun’daki şartların yerine getirilmesi durumunda “birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunan devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine” ve bu durumdakilerden “emekli olanlara veya çekilenlere” verilen özel nitelikli bir pasaport türüdür. Şikayetçinin, sözleşme imzalamadan evvel 657 sayılı Devlet Memurları Kanuna tabi 5. Derece Koruma ve kadrosunda çalıştığı, bu kapsamda ilgili mevzuatta belirtilen, “08/02/2011 tarihinden önce hususi damgalı pasaport alma hakkını elde etmiş” kişiler arasında yer almadığı, dolayısıyla ‘şahsına hususi damgalı pasaport verilmesini sağlayacak başvuruyu yapabilmek için genel bir düzenleme yapılması” talebinin idarenin; yönetmelik ve talimatlarla, yasayı genişletme, yasada yer almayanları yorum yoluyla ilave etme görev ve yetkisine sahip olmadığı dikkate alındığında, hukuken imkan dâhilinde değildir.
14. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın hususi damgalı pasaport almasına olanak sağlamaya dönük bir düzenlemenin yapılması yasal olarak mümkün görülmediğinden başvurunun reddi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu kapsamda yapılan incelemede, başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdare tarafından bahse konu ilkeye riayet edilmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemine karşı Bursa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA, İLLER BANKASI BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi