|
ÖZET: Başvuran, Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde astsubay olarak görev yaparken 2014 yılında kendi isteğiyle istifa ettiğini ve 2024 yılında yeşil pasaport alabilmek için gerekli olan derece kademe yazısını talep ettiğini belirtmiştir. Ancak, Jandarma Genel Komutanlığı, başvuranın 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 4. maddesi gereğince yeşil pasaport alma hakkına sahip olmadığını ifade etmiştir. Başvuran, istifa sonrası aynı eğitim ve hizmet yılına sahip olan astsubayların 3. derecede olduğunu ve bu nedenle kendisine de benzer bir hak tanınması gerektiğini savunmuştur.
İdarenin açıklamalarında, başvuranın istifa ettiği tarihteki rütbe ve kademe durumunun, yeşil pasaport alabilmek için gerekli olan şartları taşımadığı belirtilmiştir. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ilgili maddeleri, hususi damgalı pasaport alabilmek için 1., 2. veya 3. derece kadrolarda bulunmayı şart koşmaktadır. Jandarma Genel Komutanlığı, başvuranın bu kadrolarda yer almadığını ve dolayısıyla talebinin reddedilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebi, ilgili mevzuat hükümleri ve idarenin açıklamaları doğrultusunda hukuka uygun bir şekilde reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddi yönünde karar almış ve bu kararın başvurana tebliğ edilmesine karar vermiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12039-S.24.18267
BAŞVURU NO : 2024/8920
KARAR TARİHİ : 05.11.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI
Başvuranın hususi pasaport alması için gerekli belgenin tarafına
BAŞVURUNUN KONUSU :
verilmesi istemi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21.07.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; İçişleri Bakanlığına bağlı Jandarma Genel Komutanlığı
bünyesinde jandarma astsubay olarak görevli iken 18/04/2014 tarihinde kendi isteği ile 4. derecenin 3.
kademesinden istifa ederek görevden ayrıldığını, 25/03/2024 tarihinde 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun
Ek 4. maddesi gereğince yeşil pasaport alabilmek için Mersin Nüfus Müdürlüğüne verilmek üzere derece kademe yazısı istediğini, ancak Jandarma Genel Komutanlığının cevabında 5682 sayılı Pasaport
Kanunu’nun Ek 4. maddesine istinaden 3. derecede olmadığı için yeşil pasaport alamayacağının bildirildiğini, istifa ettiği tarihten sonra 2 defa Jandarma Genel Komutanlığının derece ve kademe düzenlemesi yaptığını, dolayısıyla kendisiyle aynı eğitim öğretim seviyesine ve aynı hizmet yılına sahip jandarma astsubayların 3. derecede olduğunu ve yeşil pasaport alma hakkına sahip olduklarını ifade etmekte, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 4. maddesine göre yeşil pasaport alma hakkı bulunan emsallerine verildiği gibi tarafına yeşil pasaport için gerekli olan derece kademe yazısının gönderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İçişleri Bakanlığından 24/07/2024 tarih ve
sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben Jandarma Genel
Komutanlığının 27/08/2024 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1) Söz konusu personelin hizmet safahatı incelendiğinde; 24/02/2014 tarihinde yapmış olduğu istifa
talebinin uygun görülerek hakkında 926 sayılı TSK Personel Kanunu’nun 112’nci maddesi kapsamında 18/03/2014 tarihinde onay alındığı ve 14/04/2014 tarihinde ilişiğinin kesildiği, ayrıldığı tarih itibari ile bulunduğu Astsubay Kademeli Başçavuş rütbesi ve 4’üncü derecenin 3’üncü kademesi üzerinden tanzim edilen hizmet belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına gönderildiğinin tespit edildiği,
2.2) tarihli başvuruya esas iddia edilen hususlar incelendiğinde; Pasaport çıkarmak için tanzim
edilecek “Kadro-Derece” konulu yazının adresine gönderilmesine ilişkin yapmış olduğu 25/03/2024 tarihli başvurusunun içeriğinde bulunan 926 sayılı Kanun’un Geçici 38’inci (30/12/2015-6656/4 md.) maddesi ve aynı Kanun’un Geçici 49’uncu (30 /6/2022-7415/7 md.) maddesi hükümleri hakkında değerlendirme yapılması için talep edilen yazıya verilen cevabi görüşün Ek’de gönderildiği, alınan görüş ve mevcut mevzuat hükmü kapsamında yapılan değerlendirme sonucunda hususi damgalı pasaport almak için talep edilen yazının tanzim edilmediğine dair 29/03/2024 tarihli cevabi yazının personelin adresine gönderildiği tespit edildiği,
2.3) Mevcut mevzuat kapsamında yapılan inceleme sonucunda; 926 sayılı Kanun’un (1) 112’nci (istifa talep
dilekçesi tarihinde geçerli olan) maddesinde; “Muvazzaf subay ve astsubaylar subay ve astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen 10 yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler…” hükmünü, 135’inci maddesi “Subay ve astsubayların aylık ve ödenekleri ile hizmetle ilgili her çeşit ödemeler ve askeri öğrencilerin harçlıkları, özel kanun hükümleri saklı kalmak şartı ile bu kanunda yazılı esaslar dahilinde yürütülür.” hükmünü, 136’ncı maddesinde; “Bu kanunda geçen: a) (Değişik: 31/7/1970 – 1323/3 md.)
Aylık; Silahlı Kuvvetlere mensup subay ve astsubayların fiili kadrolarına, rütbe, kıdem ve kademe yıllarına göre kendilerine ay itibariyle ödenen parayı, …” hükmünü, Geçici 38’inci maddesi “… Bu kapsamda yapılacak intibak işlemi mevcut derece ve kademelerine; ortaokul, lise ve dengi okul mezunu olan astsubaylara bir derece veya bunlardan birinci dereceye gelmiş olanlara üç kademe, iki yıl süreli yükseköğrenimi tamamlamış olan astsubaylara iki kademe, üç yıl süreli yükseköğrenimi tamamlamış olan astsubaylara bir kademe, dört yıl süreli yükseköğrenimi tamamlamış olan astsubaylara iki kademe ve EKVIII ve EK-VIII/B sayılı Aylık Gösterge Tablolarına tabi iken 109 uncu madde hükümlerine göre subay naspedilmiş olanlara iki kademe ilave edilmek suretiyle yapılır. Lise ve dengi okul mezunları ile iki yıl süreli yükseköğrenimi tamamlamış olanlardan bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra en az dört yıl veya daha fazla süreli yükseköğrenimi bitirenler hakkında bir defaya mahsus olmak üzere bulundukları derece ve kademeye iki kademe ilave edilerek intibak yapılır. Bu maddeye göre intibak işlemi yapılanlar hakkında 137 nci maddenin intibaka ilişkin hükümleri uygulanmaz. Bu maddenin birinci fıkrası, emekli oldukları tarihteki öğrenim durumları esas alınmak suretiyle, EK-VIII ve EK-VIII/B sayılı Aylık Gösterge
Tablolarına tabi olan astsubaylar ile bunlardan 109 uncu madde hükümlerine göre subay naspedilmiş olanlardan bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı ile dul ve yetim aylığı alanlar için de uygulanır. …” hükmünü, Geçici 49’uncu maddesinde; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte en az iki yıl ve daha uzun süreli yükseköğrenimini tamamlamış olan astsubayların bulundukları derece ve kademeye bir kademe ilave edilir. Lise ve dengi okul mezunlarından bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra en az iki yıl süreli yükseköğretim bitirenler için bulundukları derece ve kademeye bir kademe ilave edilerek intibakları yapılır. Bu kapsamda ilave kademe verilen astsubayların sonraki rütbelerinin ve rütbe kademeliliklerinin ilk kademeleri verilen ilave kademe miktarı kadar fazladır. Bu maddenin birinci fıkrası, emekli oldukları tarihteki öğrenim durumları esas alınmak suretiyle, en az iki yıl ve daha uzun süreli yükseköğrenim tamamlamış astsubaylardan bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı ile dul ve yetim aylığı alanlar için de uygulanır…” hükmünü amir olduğunun tespit edildiği ve aynı Kanun’un EK-VIII
Sayılı Cetvel Ek’de gönderildiği,
2.4) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinde; “… birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda
bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T . C . Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri , vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. (Ek cümle:19/10/2005-5411/168 md.) Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurulu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri ile vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir.” hükmünü, Ek 4’üncü maddesi “Devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1 inci, 2 nci ve
3 üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri,
taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir.” hükmünü amir olduğunun tespit edildiği, ayrıca başvuru ile aynı konuda daha önceden Kamu Denetçiliği Kurumuna yapılan müracaatlara ait “Ret
Karar”larının mevcut olduğu,
2.5) Mevzuat ve derece kademe ilerlemesine esas yapılan inceleme sonucunda; Hizmet süresi (14 yıl 7 ay
14 gün), rütbe/unvan (Asb.Kad.Bçvş.), eğitim ve özel durumu (MYO Mezunu) dikkate alındığında anılan
personelin ilişiğinin kesildiği tarih (14/04/2014) itibariyle, emsallerinin de Astsubay Kademeli Başçavuş rütbesinde ve 4’üncü derecenin 3’üncü kademesinde bulunduğu, 926 sayılı Kanun’un Ek-VIII sayılı cetvele göre 14/04/2014 tarihi itibari ile 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derecede görev yapan emsalinin bulunmadığı, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesi gereğince birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunanlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara hususi damgalı pasaport verileceği,
2.6) 926 sayılı Kanun’un Geçici 38’inci (30/12/2015-6656/4 md.) maddesinin yürürlüğe girdiği 09/01/2016
tarihi ile bu tarihten önce bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı ile dul ve yetim aylığı alanlar için de uygulanacağı, 926 sayılı Kanun’un Geçici 49’uncu (30/6/2022-7415/7 md.)
maddesinin yürürlüğe girdiği 13/07/2022 tarihi ile bu tarihten önce bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı ile dul ve yetim aylığı alanlar için de uygulanacağı, Jandarma Genel
Komutanlığından istifa ederek ayrılan personel hakkında bahse konu kanun hükümleri kapsamında derece/kademe düzenlemesi işleminin yapılmadığı, ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca da personel hakkında bahse konu kanun hükümleri kapsamında yapılan derece/kademe düzenlemesinin bulunmadığı
2.7) 926 sayılı Kanun kapsamında, Jandarma Genel Komutanlığı mensubu astsubayların fiili kadrolarda
istihdam edildiği, kadroların derecesinin olmaması nedeniyle emsal kadro derecesi uygulamasının bulunmadığı, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu kapsamında personelin bulunduğu rütbe ile aylık derece ve kademesi üzerinden emekli keseneklerinin kesildiği,
2.8) 5682 sayılı Kanun’un Ek 4’üncü maddesi ile; 1’inci, 2’nci veya 3’üncü derece kadro hakkı olduğu
halde kendilerine kadro verilmemiş kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verilmesi hususunun öngörüldüğü, 1’inci, 2’nci veya 3’üncü derece kadroda belirtilen unvanlarda çalıştığı halde kendilerine çeşitli nedenlerle kadro verilememiş ve elinde olmayan sebeplerle kadro alamamış personel ile kendilerine kadro verilenler arasında eşitliğin sağlanmasının amaçlandığı, Subay/astsubay olma, hizmet süresi, unvan ve/veya rütbeleri taşıma ile emsallerin hususi pasaport almaya hak kazanmış olması şartlarının birlikte aranması nedeniyle 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derecede Astsubay Kademeli Başçavuş olarak emekli olan veya istifa eden emsalinin bulunmadığının tespit edildiği, sonuç olarak adı geçen personele hususi damgalı pasaport alabilmesi için derecesini gösterir yazı tanzim edilmemesi gerektiğinin mütalaa edildiği,
2.9) Jandarma Genel Komutanlığının 27/08/2024 tarih ve sayılı görüş yazısında; “…5682
sayılı Kanun’un 14 maddesi incelendiğinde; hususî damgalı pasaportun esas olarak birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya Sosyal Güvenlik Kurumu ile ilişkilendirilerek emekli kesenekleri bu derecelerden kesilen devlet memurlarına ve diğer kamu görevlilerine verilmesinin amaçlandığı, bunun yanında Kanunda sayılan unvanlara sahip olanlara da bu
imkânın sağlandığı görülmektedir. Kanunda ayrıca bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile görevlerinden ayrılmış olanlara da hususi pasaport verileceği belirtilmiştir.
Bu kapsamda 5682 sayılı Kanun’un ek 4’üncü maddesinde, “Devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir.” hükmüne yer verilmektedir.
Anılan hükümden, subay ve astsubay olarak görev yaparken 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlara, devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle hususi damgalı pasaport alan emsali bulunmak kaydıyla hususi damgalı pasaport verileceği anlaşılmaktadır.
Maddede “devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle” ibaresine yer verilmiş olup, pasaport için belge talep edenin durumuna göre ya hizmet süresi itibariyla emsal olana ya da unvan/rütbe itibarıyla emsal olana bakılması gerekmektedir. Hizmet süresi ve unvanın/rütbenin birlikte aranması söz konusu değildir. Kaldı ki astsubay rütbelerindeki bekleme süreleri 26.06.2019 tarihinde yürürlüğe giren 7179 sayılı Kanun ile değiştirilmiş olduğundan, başvuranının hizmet süresi ve rütbe itibariyla emsalinin bulunması da söz konusu değildir.
Maddedeki emsal ile sadece mesleğe duhul tarihi aynı olan kişiler kastedilmemektedir. Jandarma Genel
Komutanlığında aynı statüde aynı hizmet yılı süresinde olan, aynı eğitim seviyesinde bulunan, açık/tutukluluk durumu ile nasıp düzeltmeleri lehe/aleyhe aynı olan kişilerin kastedildiği değerlendirilmektedir. Bu şekilde tespit edilen emsallerinin, daha sonra yapılan düzenlemelerle (926 sayılı
Kanun’un 09.01.2016 tarihinde yürürlüğe giren geçici 38’inci maddesi ve 13.07.2022 tarihinde yürürlüğe giren geçici 49’uncu maddesi gereğince verilen kademelerle) başvuranın hizmet süresi içinde 3’üncü dereceye gelip gelmediğine bakılması gerekmektedir.
Sonuç olarak; meslek yüksekokul mezunu olan, Astsubay Kademeli Başçavuş rütbesinde ve 4’ üncü derecenin 3’üncü kademesinde Kurumdan ayrılan ’ın hizmet süresi aynı olan emsalleri mevzuatta yapılan değişiklikler doğrultusunda hususi damgalı pasaportu hak etmiş ise, ek 4’ üncü madde gereğince (eşitliği sağlamak adına) ’a da hususi damgalı pasaport verilmesi gerektiğinin mütalaa edildiğini” ifadelerine yer verilmektedir.
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın,
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun,
5.1) “Amaç” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu kanun subayların ve astsubayların yetiştirilmelerini,
sınıflandırılmalarını, görev ve yükümlülüklerini, terfi ve taltifleri ile her türlü özlük haklarını düzenler.”,
5.2) “Subayların ve astsubayların yükümlülüğü” başlıklı 112’nci maddesinde; “Muvazzaf subay ve
astsubaylar subay ve astsubay nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler…”,
5.3) Geçici 38’inci maddesinde; “…Bu kapsamda yapılacak intibak işlemi mevcut derece ve
kademelerine; ortaokul, lise ve dengi okul mezunu olan astsubaylara bir derece veya bunlardan birinci dereceye gelmiş olanlara üç kademe, iki yıl süreli yükseköğrenimi tamamlamış olan astsubaylara iki kademe, üç yıl süreli yükseköğrenimi tamamlamış olan astsubaylara bir kademe, dört yıl süreli yükseköğrenimi tamamlamış olan astsubaylara iki kademe ve EK-VIII ve EK-VIII/B sayılı Aylık Gösterge
Tablolarına tabi iken 109 uncu madde hükümlerine göre subay naspedilmiş olanlara iki kademe ilave edilmek suretiyle yapılır. Lise ve dengi okul mezunları ile iki yıl süreli yükseköğrenimi tamamlamış olanlardan bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra en az dört yıl veya daha fazla süreli yükseköğrenimi bitirenler hakkında bir defaya mahsus olmak üzere bulundukları derece ve kademeye iki kademe ilave edilerek intibak yapılır. Bu maddeye göre intibak işlemi yapılanlar hakkında 137 nci maddenin intibaka ilişkin hükümleri uygulanmaz. Bu maddenin birinci fıkrası, emekli oldukları tarihteki öğrenim durumları esas alınmak suretiyle, EK-VIII ve EK-VIII/B sayılı Aylık Gösterge Tablolarına tabi olan astsubaylar ile bunlardan 109 uncu madde hükümlerine göre subay naspedilmiş olanlardan bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı ile dul ve yetim aylığı alanlar için de uygulanır…”
5.4) Geçici 49’unciu maddesinde; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte en az iki yıl ve daha uzun süreli
yükseköğrenimini tamamlamış olan astsubayların bulundukları derece ve kademeye bir kademe ilave edilir.
Lise ve dengi okul mezunlarından bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra en az iki yıl süreli yükseköğretim bitirenler için bulundukları derece ve kademeye bir kademe ilave edilerek intibakları yapılır.
Bu kapsamda ilave kademe verilen astsubayların sonraki rütbelerinin ve rütbe kademeliliklerinin ilk kademeleri verilen ilave kademe miktarı kadar fazladır. Bu maddenin birinci fıkrası, emekli oldukları tarihteki öğrenim durumları esas alınmak suretiyle, en az iki yıl ve daha uzun süreli yükseköğrenim tamamlamış astsubaylardan bu görevleri üzerinden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı ile dul ve yetim aylığı alanlar için de uygulanır…”
6) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun Ek- 77’nci
maddesinde; Bu Kanunun 56 ncı maddesi ile mülga 45 inci ve 64 üncü maddelerine, 5510 sayılı Kanunun
47 nci maddesine ve 2330 sayılı Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını
gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malullüğü aylığı üzerinden aylık bağlananların bu aylıkları, aşağıdaki esaslar dahilinde yükseltilir.
a) (Değişik : 15/9/2000 – KHK – 624/1 md.; Değiştirilerek kabul: 13/6/2001 – 4677/1 md.) Subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar, sözleşmeli subaylar, sözleşmeli astsubaylar, sözleşmeli erbaş ve erler ile Emniyet Teşkilâtı personeli ve Millî İstihbarat Teşkilâtı personeli dahil sivil iştirakçilerin dul ve yetimleri ile malul olanlara bunların ölümleri halinde de dul ve yetimlerine bağlanan aylıklar, kendisinden aylık bağlananlar ile malullerin emsalleri esas alınarak, her yıl kademe ilerlemesi, her üç yılda bir derece yükselmesi işlemine tabi tutulur…”
7) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun,
7.1) 14’üncü maddesinin “A” fıkrasında; “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece
kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına;
diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme ekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir…”,
7.2) 14’üncü maddesinin “C” fıkrasında; “Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar: Talep edenin
mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. Bu nev’i pasaportlar aynı şart dâhilinde İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir… Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır. Hususi damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca belirlenecek sürelerde; hizmet damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla pasaport sahibinin görevinin müddetine göre İçişleri
Bakanlığınca tespit edilecek süre için geçerli olmak üzere tanzim edilir…”
7.3) Ek 4’üncü maddesinde; “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup
da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi
Pasaport verilir.”,
8) 14/08/2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin,
8.1) “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları
taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde
İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve
Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir. (2) Hususi pasaport alacaklarda en az lise veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.”,
8.2) “Pasaport müracaatlarının alınması” başlıklı 15’inci maddesinde; “… (2) Hususi, hizmet ve umuma
mahsus pasaportlar İçişleri Bakanlığı adına valiliklerce verilir. Valiler, bu yetkilerini vali yardımcılarına, kaymakamlara, il veya ilçe birimlerine devredebilir. (3) Hususi ve hizmet pasaportlarının müracaat işlemleri, yurt içinde sadece il emniyet müdürlüklerince, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilciliklerce yapılır…”,
8.3) “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Pasaport alacak kişinin
bizzat müracaatı esastır. İlgiliden durumuna göre aşağıdaki belgeler istenir: a) T.C. Kimlik Numarası bulunan nüfus cüzdanı. b) Son altı ay içerisinde çekilen 2 adet biyometrik fotoğraf. c) Pasaport değerli kâğıt bedeli ödendi makbuzu. ç) Umuma mahsus pasaportlar için harç bedeli ödendi makbuzu. d) Ergin olmayanlar ve kısıtlılar için muvafakat belgesi. e) Kısıtlılar için veli, vasi veya kayyum kararı. f) Varsa daha önce alınmış geçerliliği olan pasaport. g) Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu.
ğ) Hak sahibinden dolayı diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu alacak ergin olan çocukları için öğrenci belgesi. h) Hak sahibinden dolayı diplomatik pasaport alacak ergin çocuklar için taahhütname belgesi. ı)
Diplomatik pasaport alacak resmi unvan sahibi için atama, görevlendirme veya olur belgesi. i) 7 yaşını bitirmiş müracaat sahiplerinden polis makamlarınca verilen parmak izi alındı belgesi. (2) Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen belgeler konsolosluklarda yapılan işlemlerde istenmez. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak farklı belgelerin istenmesi veya bu belgelerin elektronik ortamda teyit edilmesi ile bunların geçerliliği genelge ile düzenlenir.”,
8.4) “Pasaport müracaatına ve tanzimine ait usul ve esaslar” başlıklı 19’uncu maddesinde; “(1)
Kanunun uygulanması ile pasaport ve pasaport yerine geçerli belgelerin düzenlenmesine ait bu
Yönetmelikte belirtilmeyen hususlar ayrıca Bakanlıkça çıkarılacak genelgeler ile düzenlenir.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları,
ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere; astsubay olarak görev yaparken kendi isteğiyle
istifa eden başvuran 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 4. maddesi gereğince hususi damgalı pasaport alabilmek için gereken emsal kadro dereceli yazının tarafına verilmesini talep etmektedir.
11) Başvuranın jandarma astsubay kademeli başçavuş olarak görev yapmakta iken 18/04/2014 tarihinde
kendi isteği ile görevinden ayrıldığı, görevden ayrıldığı tarih itibarı ile 4’üncü derecenin 3’üncü kademesinde bulunduğu ancak emsali kadrosunda olanlar gibi hususi damgalı pasaport alamadığı anlaşılmıştır.
12) Şikayet konusu uyuşmazlığa ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde; Hususi damgalı pasaportların,
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin “A” fıkrasına göre, “birinci, ikinci ve üçüncü derece
kadrolarda bulunan” veya bu kadrolar karşılık gösterilmek üzere sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ile diğer kamu görevlilerine, diğer ifadeyle bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak bulunan veya bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak görev yapmakta iken emekliye ayrılmış/çekilmiş olan kişilere, buna ilaveten belirlenen şartları taşımaları halinde anılan Kanun maddesinde sıralanan şahıslara verilebilmektedir. Nitekim Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde de, hususi damgalı pasaportların ancak Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara verileceği açık olarak belirtilmiştir.
13) Ayrıca, ilgili Yönetmeliğin “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinden,
diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formunun pasaport müracaatı sırasında sunulması gereken belgeler arasında yer aldığı görülmektedir. Hususi Damgalı Pasaport Talep Formu incelendiğinde ise, formda “hak sahibi personelin” çalışma durumuna ilişkin bir bölümün yer aldığı ve hak sahibinin
“kadro derecesi” nin de belirtildiği bu bölümün Birim Amiri tarafından imzalanarak onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim hususi damgalı pasaportlar, umuma mahsus pasaportlardan farklı olarak, sadece
“hak sahibi” kişilere, belli şartları taşımaları halinde ita edilebilen, adından da anlaşılabileceği üzere “özel” nitelikteki bir pasaport türüdür.
14) Bu bağlamda Mülga Devlet Personel Başkanlığı’nın konu ile ilgili 22/11/2017 tarih ve E.6270 sayılı
görüş yazısında; “…hususi damgalı pasaport verilebilmesinde memurun kadro derecesinin birinci, ikinci ve üçüncü derece olması gerektiği belirtildiğinden bu hususta memurun kadro derecesinin esas alınması gerektiği, Kamu kurum ve kuruluşlarına ait kadroların ihdası, iptali ve kullanılmasına dair esas ve usulleri düzenleyen 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümleri uyarınca, 5’inci dereceden daha üst derecelerde memur unvanlı kadro ihdas edilmediği, bu nedenle, memur unvanlı kadrolarda bulunanların kazanılmış hak aylık derecesi ve emekliliğe esas dereceleri birinci, ikinci ve üçüncü derecelerde olsa dahi kadro derecelerinin esas alınması gerektiğinden bu haktan faydalanmalarının mümkün olmadığı…” şeklinde belirtilmiştir.
15) Öte yandan başvuran somut olayda 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 4’üncü maddesi gereğince
hususi damgalı pasaport almaya hak kazandığını ve halen görevde olan devreleri emsal alınmak suretiyle hususi pasaport alması için gerekli belgenin verilmesi gerektiğini iddia etmekte ise de; 926 sayılı Kanun kapsamında, Jandarma Genel Komutanlığı mensubu astsubayların fiili kadrolarda istihdam edildiği, kadroların derecesinin olmaması nedeniyle emsal kadro derecesi uygulamasının bulunmadığı, 5434 sayılı
T.C. Emekli Sandığı Kanunu kapsamında personelin bulunduğu rütbe ile aylık derece ve kademesi üzerinden emekli keseneklerinin kesildiği, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ilgili hükmünden faydalanmak için, “1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan” şartının arandığı, dolayısıyla 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ilgili maddelerinde belirtilen birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda hiç bulunmadığı ve Subay/astsubay olma, hizmet süresi, unvan ve/veya rütbeleri taşıma ile emsallerin hususi pasaport almaya hak kazanmış olması şartlarının aranması nedeniyle 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derecede Astsubay Kademeli Başçavuş olarak emekli olan veya istifa eden emsalinin bulunmadığı ve ilgili maddelerindeki öngörülen şartları taşımadığı hususları dikkate alındığında; hususi damgalı pasaport alma hakkı bulunmamaktadır.
16) Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; Pasaport Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince hususi damgalı pasaport alabilmek için gerekli kadro dereceli yazı talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği, tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi