Hususi damgalı pasaport için kadro derecesi emeklilik müktesebine göre mi belirlenir yoksa kamu görevinden ayrılma derecesine göre mi değerlendirilir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/1078-S.23.1878

BAŞVURU NO : 2022/11324

KARAR TARİHİ : 26/01/2023

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin talep hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 08/08/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Şikayetçi tarafından 24/04/2022 tarihinde Kurumumuza yapılan başvuruda özetle, uzman doktorluktan emekli olduğunu, başvuru ekinde sunduğu belgeden anlaşılacağı üzere 2005 yılının Mayıs ayında tıpta uzmanlık eğitim süresini tamamlayarak “istifa” etmeden kamudan ayrılarak özel sektörde çalışmaya başladığını ve sonrasında emekli olduğunu, kamudan ayrıldığında görev aylığını 4. derecenin 9. kademesinden almakta iken emeklilik müktesebinin (kadro-derecesinin) 3. derecenin 3. kademesi olduğunu, ancak asistanlıkta 3. derece olmadığı için ekte sunduğu belgede görev aylığının 4. derece 9.

kademe olarak göründüğünü, oysa hizmet süresinin yedek subaylık dönemiyle beraber 13 yıl 4 aya tekabül ettiğini, tüm bu durumlar dikkate alındığında ilgili kanunlar gereği hususi pasaport alma hakkının olduğunu, buna rağmen ilgili İdarece tarafına hususi pasaport verilmediğini iddia ve ifade ederek, hususi damgalı pasaport alabilmesi için gerekli işlemlerin yapılması talebinde bulunmuş olup, Kurumumuzca 31/05/2022 tarih ve sayılı Gönderme Kararı verilmiştir.

1.1. Şikayetçi tarihli dilekçesinde özetle, Kurumumuzun Gönderme Kararına istinaden; Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nce iletilen cevabi yazının olumsuz olduğunu, ancak bu yazının sunduğu belge ile irdelendiğinde aslında hususi pasaport hakkının olduğunu şüphe götürmez şekilde doğruladığını ifade ve iddia ederek ayrıntılarına dilekçesinde yer verdiği gerekçelere istinaden durumumun gereği gibi incelenip mağduriyetinin giderilmesini, hususi pasaport hakkının verilmesini, ayrıca ilgili kanunlar gereği bakmakla yükümlü olduğu kişiler için de aynı hakkın tanınması talepleriyle

Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 03/10/2022 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup, Dicle

Üniversitesi Rektörlüğü Personel Daire Başkanlığı’ndan alınan 15/10/2022 tarih ve yazıda, “ Üniversitemiz Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalında görev yapmakta iken uzmanlık eğitimini başarılı ile tamamlayıp görevinden ayrılan Araştırma Görevlisi Arslan KARAMAN hakkında ilgi’de kayıtlı yazınız incelenmiştir.

5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14 üncü maddesinde “A) Hususî damgalı pasaportlar; (…) birinci, ikinci

ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T. C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. … Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir. .” şeklinde hüküm bulunmaktadır.

2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunun 3. 4. ve 5. maddelerinde araştırma görevlilerinin hizmet

sınıfı, görev aylıkları, gösterge tabloları ile ek göstergelerine ilişkin hükümlere yer verilmiştir.

İlgi’de kayıtlı yazınız ile cevaplanmasını talep ettiğiniz maddelere esas olmak üzere;

1- Adı geçenin özlük dosyasının incelenmesi neticesinde; 18.10.2006 tarihinde pasaport işlemleri için vermiş olduğu dilekçeye istinaden, ilgili makamlara sunulmak üzere görevi ve kadro derecesini belirten

Ek-1 resmi evrak düzenlenmiştir.

2- Adı geçenin 30.05.1994-30.09.1995 tarihleri arasında askerlik hizmetini yapmak üzere görevinden ayrıldığı ve 09.10.1995 tarihinde ise görevine başlayarak intibak işlemlerinin yapılması suretiyle, Sosyal

Güvenlik Kurumu Hizmet Takip Sisteminde (HİTAP) hizmet sürelerinin yer aldığı görülmüş olup konu ile ilgili uyuşmazlığın çözümüne yönelik üniversitemizde bulunan tüm araştırma görevlisi kadrolarının derecelerini belirtilen belge Ek-2’te sunulmuştur.

3- Başvuru konusu olay kapsamındaki hususlarla ilgili olarak, şikâyetçi ile İdaremiz arasında yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlık olup olmadığı ile ilgili herhangi bir belgeye rastlanılmamıştır.” açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20 inci maddesinin birinci fıkrası; “(1) Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,

5. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun:

5.1. 14’üncü maddesinin “A” fıkrasında; “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir…”,

5.2. 14’üncü maddesinin “C” fıkrasında; “Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar: Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. Bu nev’i pasaportlar aynı şart dâhilinde İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir… Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır. Hususi damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca belirlenecek sürelerde; hizmet damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla pasaport sahibinin görevinin müddetine göre İçişleri

Bakanlığınca tespit edilecek süre için geçerli olmak üzere tanzim edilir…”,

5.3. Ek 4’üncü maddesinde; “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi

Pasaport verilir.”,

6. 14/08/2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Pasaport Kanunu’nun

Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin:

6.1. “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde

İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve

Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir. (2) Hususi pasaport alacaklarda en az lise veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.”,

6.2. “Pasaport müracaatlarının alınması” başlıklı 15’inci maddesinde; “… (2) Hususi, hizmet ve umuma mahsus pasaportlar İçişleri Bakanlığı adına valiliklerce verilir. Valiler, bu yetkilerini vali yardımcılarına, kaymakamlara, il veya ilçe birimlerine devredebilir. (3) Hususi ve hizmet pasaportlarının müracaat işlemleri, yurt içinde sadece il emniyet müdürlüklerince, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilciliklerce yapılır…”,

6.3. “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Pasaport alacak kişinin bizzat müracaatı esastır. İlgiliden durumuna göre aşağıdaki belgeler istenir: a) T.C. Kimlik Numarası bulunan nüfus cüzdanı. b) Son altı ay içerisinde çekilen 2 adet biyometrik fotoğraf. c) Pasaport değerli

kâğıt bedeli ödendi makbuzu. ç) Umuma mahsus pasaportlar için harç bedeli ödendi makbuzu. d) Ergin olmayanlar ve kısıtlılar için muvafakat belgesi. e) Kısıtlılar için veli, vasi veya kayyum kararı. f) Varsa daha önce alınmış geçerliliği olan pasaport. g) Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu.

ğ) Hak sahibinden dolayı diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu alacak ergin olan çocukları için öğrenci belgesi. h) Hak sahibinden dolayı diplomatik pasaport alacak ergin çocuklar için taahhütname belgesi. ı)

Diplomatik pasaport alacak resmi unvan sahibi için atama, görevlendirme veya olur belgesi. i) 7 yaşını bitirmiş müracaat sahiplerinden polis makamlarınca verilen parmak izi alındı belgesi. (2) Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen belgeler konsolosluklarda yapılan işlemlerde istenmez. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak farklı belgelerin istenmesi veya bu belgelerin elektronik ortamda teyit edilmesi ile bunların geçerliliği genelge ile düzenlenir.”,

6.4. “Pasaport müracaatına ve tanzimine ait usul ve esaslar” başlıklı 19’uncu maddesinde; “(1)

Kanunun uygulanması ile pasaport ve pasaport yerine geçerli belgelerin düzenlenmesine ait bu

Yönetmelikte belirtilmeyen hususlar ayrıca Bakanlıkça çıkarılacak genelgeler ile düzenlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Uyuşmazlık konusu özetle, uzman doktorluktan emekli olduğunu ifade eden şikayetçi, 2005 yılının

Mayıs ayında tıpta uzmanlık eğitim süresini tamamlayarak “istifa” etmeden kamudan ayrılarak özel sektörde çalışmaya başladığını ve sonrasında emekli olduğunu, kamudan ayrıldığında görev aylığını 4.

derecenin 9. kademesinden almakta iken emeklilik müktesebinin (kadro-derecesinin) 3. derecenin 3.

kademesi olduğunu, ancak asistanlıkta 3. derece olmadığı için ekte sunduğu belgede görev aylığının 4.

derece 9. kademe olarak göründüğünü, oysa hizmet süresinin yedek subaylık dönemiyle beraber 13 yıl 4 aya tekabül ettiğini, tüm bu durumlar dikkate alındığında ilgili kanunlar gereği hususi pasaport alma hakkının olduğunu, buna rağmen ilgili İdarece tarafına hususi pasaport verilmediğini iddia ve ifade ederek, durumumun gereği gibi incelenip mağduriyetinin giderilmesini, hususi pasaport hakkının verilmesini, ayrıca ilgili kanunlar gereği bakmakla yükümlü olduğu kişiler için de aynı hakkın tanınmasını talep etmektedir.

9. Kanunda belirlenmiş yetkili makamlarca verilen ve sahiplerine milli hudutlardan diğer ülkelere geçmeyi sağlayan ve geçilen diğer hudutta, milli hudutlar içerisinde kullanılan kimlik belgesinin yerini tutan belge şeklinde tanımlanan pasaportlar, 5682 sayılı Pasaport Kanununun 12’nci maddesine göre Diplomatik (Siyah) Pasaport, Hususi Damgalı (Yeşil) Pasaport, Hizmet Damgalı (Gri) Pasaport, Umuma Mahsus (Kırmızı) Pasaport ve e-Pasaport adı altında 5 gruba ayrılmaktadır

10. Kararın “İlgili Mevzuat” başlıklı bölümünde de açıklandığı üzere, hususi damgalı pasaportlar, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin (A) fıkrasına göre, “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan/sözleşmeli olarak çalıştırılan, diğer ifadeyle bu kadro derecelerinde “bilfiil” çalışmakta olan veya bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak görev yapmakta iken emekliye ayrılmış/çekilmiş olan kişilere,

buna ilaveten belli şartları taşımaları halinde anılan Kanun maddesinde sıralan şahıslara verilebilmektedir.

Pasaport Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde de hususi damgalı pasaportların Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara verileceği açık olarak belirtilmektedir.

11. Ayrıca, ilgili Yönetmeliğin “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinden, “diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu”nun pasaport müracaatı sırasında sunulması gereken belgeler arasında yer aldığı görülmektedir. Hususi Damgalı Pasaport Talep Formu incelendiğinde ise, formda “hak sahibi personelin” çalışma durumuna ilişkin bir bölümün yer aldığı ve hak sahibinin “kadro derecesi”nin de belirtildiği, bu kısmın Birim Amiri tarafından imzalanarak onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim hususi damgalı pasaportlar, umuma mahsus pasaportlardan farklı olarak, sadece belli kişilere, belli şartları taşımaları halinde ita edilebilen bir pasaport türüdür.

12. Uyuşmazlık konusu somut olay incelendiğinde;

12.1. Şikayetçinin özetle, ‘Kamudan ayrıldığında, görev aylığını 4. derecenin 9. kademesinden almakta iken emeklilik müktesebinin (kadro-derecesinin) 3. derecenin 3. kademesi olduğunu, ancak asistanlıkta 3.

derece olmadığı için görev aylığının 4. derece 9. kademe olarak göründüğünü, oysa hizmet süresinin yedek subaylık dönemiyle beraber 13 yıl 4 aya tekabül ettiğini, tüm bu durumlar dikkate alındığında ilgili kanunlar gereği hususi pasaport alma hakkının olduğu’ iddiasına karşılık,

12.2. İdarenin (Dicle Üniversitesi Rektörlüğü) cevabi yazısında, “Adı geçenin özlük dosyasının incelenmesi neticesinde; 18.10.20006 tarihinde pasaport işlemleri için vermiş olduğu dilekçeye istinaden, ilgili makamlara sunulmak üzere görevi ve kadro derecesini belirten Ek-1 resmi evrak düzenlenmiştir.” açıklaması kapsamında yazı ekinde alınan ve 15/11/2006 tarihinde şikâyetçiye iletildiği anlaşılan resmi evrakta, “Yukarıda açık kimliği yazılı bulunan Arslan Karaman, Üniversitemiz Tıp Fakültesi Genel

Cerrahi Anabilim Dalı 4.derece Araştırma Görevlisi kadrosundan görev yapmakta iken 14.07.2005 tarihinden itibaren Üniversitemiz ve kadroyla ilişiği kesilmiştir.” yönünde bilgilerin bulunulduğu görülmüştür.

13. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde;

13.1. Şikayetçinin, 4.derece Araştırma Görevlisi kadrosundan görev yapmakta iken 14.07.2005 tarihinden itibaren çalıştığı kurum ve kadrosuyla ilişiğinin kesildiği, ilgili mevzuat gereği; emeklilik müktesebinin kendisine hususi damgalı pasaport alma hakkını vermediği, hususi damgalı pasaport verilebilmesi için “emeklilik” veya “maaş” (kazanılmış hak aylığı) derecelerinin değil, bizzat iktisap edilen “kadro derecesi”nin esas alınmakta olduğu; diğer ifadeyle, hususi damgalı pasaport alacak kişilerin, “kamu görevlisi” olarak birinci, ikinci veya üçüncü derece kadroların birinde “bilfiil” çalışıyor olmaları veya bu kadro derecelerinde “kamu görevlisi” olarak çalışıyor iken “emeklilik” veya “çekilme” sebepleri ile bu vazifelerinden ayrılmış olmaları gerektiği, bu hususun

Kurumumuzun 31/05/2022 tarihli Gönderme Kararına istinaden, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel

Müdürlüğü’nce şikayetçiye iletilen 09/06/2022 tarihli yazıda da vurgulandığı,

13.2. Bu nedenlerle, kamu görevlisi olarak “dördüncü derece” kadroda iken kamu görevinden ayrılan şikâyetçinin, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda “bilfiil” çalışma şartını taşımaması nedeniyle hususi damgalı pasaport alma hakkının bulunmadığı, kadro derecesi “dört” (4) iken kamu görevinden ayrıldığı için hususi pasaport şartlarını sağlamayan şikayetçi hakkında, hususi pasaport

verilmesi talebinin reddi yönünde tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edilmiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

15. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu “Ret

Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,

Kararın BAŞVURANA ve NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi