Hususi damgalı pasaport iptalinin hukuka aykırı olduğu iddiası (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuru, hususi damgalı pasaportunun iptal edilmesiyle ilgili olarak Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne yapılmıştır. Başvuran, Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu’nda mühendis olarak çalışırken, 15.08.2021 tarihinde 3. derecenin 1. kademesine atanmış ve bu tarihten itibaren hususi damgalı pasaport alma hakkı kazanmıştır. Ancak, kurumun 03.07.2021 tarihinde özelleştirilmesi ve başvuranın 15.11.2021 tarihinde yeni bir sözleşme imzalaması neticesinde, pasaportunun iptal edildiği bildirilmiştir. Başvuran, iptal işleminin hukuka aykırı olduğunu ve pasaportunun yeniden aktif hale getirilmesini talep etmiştir.

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, başvuranın hususi damgalı pasaport alabilmesi için gerekli şartları taşımadığını belirtmiştir. Özelleştirme sonrası başvuranın 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi olarak çalışmaya başlaması, T.C. Emekli Sandığı ile ilişkisinin sona ermesine neden olmuştur. Bu durum, başvuranın hususi damgalı pasaport alma hakkını kaybetmesine yol açmıştır. İdare, başvuranın taleplerinin yerine getirilemeyeceğini ifade etmiştir.

Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İdarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu ve başvuranın haklarının korunmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak, başvuranın pasaport iptali hakkında bilgilendirilmemesi, iyi yönetim ilkelerine aykırı bir durum olarak değerlendirilmiştir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/12104-S.24.18355

BAŞVURU NO : 2024/8185

KARAR TARİHİ : 06.11.2024

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Hususi damgalı pasaportunun iptal işleminin geri alınması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 02.07.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran, başvuru dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda özetle;

Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumunda (MKE) 21.12.2016 tarihinde mühendis unvanı ile 399 sayılı

KHK’nın II sayılı cetveline tabi olarak işe başladığını, 15.08.2021 tarihinde mühendis unvanı ile 3’üncü derecenin 1’inci kademesine atanmayı hak ederek 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/1.A maddesi uyarınca bu tarihte hususi damgalı pasaport alma hakkı elde ettiğini, 03.07.2021 tarihli ve 31530 sayılı

Resmi Gazete yayımlanan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun ile

MKE Kurumunun 233 sayılı KHK ile sayılan Kamu İktisadi Teşebbüsü statüsünden çıkarılarak 13.01.2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na ve özel hukuk hükümlerine tabi, sermayesinin tamamı hazineye ait Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi (MKE A.Ş.) unvanı altında bir anonim şirket olduğunu,

MKE A.Ş.’nin KİT statüsünde olduğu dönemde 03.07.2021 öncesi çalışanlar için 7330 sayılı Kanun’un

Geçici 1’inci maddesi ile mevcut personele ilişkin geçiş hükümlerinin düzenlendiğini, Geçici 1’inci maddenin 1’inci fıkrasında yer alan “Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda istihdam edilen 4857 sayılı

Kanuna tabi personel ile 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi personel mevcut statüleri ve unvanlarına ilişkin sosyal ve özlük haklarıyla Şirkette istihdam edilmeye devam edilir.” hükmü uyarınca MKE A.Ş.’de çalışmaya devam eden personelin MKE Kurumunda elde ettiği sosyal ve özlük haklarının korunduğunu,

Aynı Geçici Maddenin 3’üncü fıkrasının (c) bendinde yer alan “5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra göreve başlayan ve aynı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi

kapsamında sigortalı sayılmak suretiyle sigorta primine esas kazançları aynı Kanunun 80 inci maddesine göre belirlenenler, taleplerine bakılmaksızın 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)

bendi kapsamında sigortalı sayılır.” hükme göre de MKE Kurumunda Ekim 2008’den sonra işe başlayanların taleplerine bakılmaksızın 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayıldığını,

7330 sayılı Kanun’un Geçici 1’inci maddesinin 3’üncü fıkrasındaki “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte

Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi olarak çalışan personele, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Yönetim

Kurulunca iş sözleşmesi teklif edilir. Şirket ile sözleşme imzalayanlar, bu kapsamda geçen hizmet süreleri kıdeme bağlı haklarının tespitinde dikkate alınmak suretiyle, 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilir.” hüküm uyarınca 15.11.2021 tarihinde sözleşme imzalayarak MKE A.Ş.’de Raporlama Takım Lideri unvanı ile işe başladığını,

Akabinde 15.08.2021 tarihinde elde etmiş olduğu adına hususi damgalı pasaport düzenlenebilmesi için

MKE A.Ş. kurumunda görev yaptığı sırada Aralık 2023 tarihinde tarafına hususi damgalı pasaport düzenlenmesi için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Ankara İl Müdürlüğüne başvuru yaptığını ve adına düzenlenen hususi damgalı pasaportun Ocak 2024 tarihinde eline ulaştığını,

Ancak e-devlet üzerinde daha önce adına düzenlenen hususi damgalı pasaport görünürken daha sonra görünmediğini tespit ettiğini, yaptığı araştırmalar ile MKE Kurumunun statü değişikliği ve MKE A.Ş. ile sözleşme imzalayarak devam etmesi kaynaklı pasaportunun iptal olduğunu öğrendiğini, MKE Kurumunun

KİT statüsünde olduğu dönemde elde etmiş olduğu adına hususi damgalı pasaport düzenlenebilmesi hakkının MKE Kurumunun statüsünün sermayesi hazineye ait anonim şirket statüsü olduğu dönemde geri alınmasının 7330 sayılı Kanun’un Geçici 1’inci maddesi ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/1.A maddesinin 2’nci alt bendi hükümleri ile hukukun kazanılmış hakkın geri alınamayacağı ilkesine aykırı olduğunun açık olduğunu,

İddia ve ifade ederek Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından kendi adına, eşine ve çocuğuna düzenlenen hususi damgalı pasaportun iptal edilmesi işleminin geri alınmasını ve hususi damgalı pasaportunun aktif edilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kurumumuzca yazılan 12.07.2024 tarihli ve

– – sayılı bilgi belge talep yazısına istinaden Nüfus ve Vatandaşlık İşleri

Genel Müdürlüğü’nden alınan 12.08.2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazıda özetle;

“… Şikâyetçinin Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumunda 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (ll) sayılı cetvele tabi Mühendis unvanı ile görev yapmakta iken 7330 sayılı Makine Ve Kimya Endüstrisi

Anonim Şirketi Hakkında Kanun ile yapılandırma çalışmaları kapsamında kurumun statüsünün değiştirilerek Anonim Şirkete dönüştükten sonra, şirket ile sözleşme imzaladığı, Raporlama Takım Lideri unvanı ile işe başladığı ve sosyal güvenlik yönünden 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre (SSK) sigortalı olarak görevine devam ettiği anlaşılmıştır.

Bilindiği üzere, 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14/A maddesinde hususi damgalı pasaportlar “birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli

Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, … verilir.

Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir.”

Yine, 7330 sayılı Makine Ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanunun Personele yönelik geçiş hükmü başlıklı Geçici 1 inci maddesinin 3 ncü fıkrasında;

“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumunda 399 sayılı Kanun

Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi olarak çalışan personele, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Yönetim Kurulunca iş sözleşmesi teklif edilir. Şirket ile sözleşme imzalayanlar, bu kapsamda geçen hizmet süreleri kıdeme bağlı haklarının tespitinde dikkate alınmak suretiyle, 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilir.”

Bunlardan;

“5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi uyarınca haklarında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulananlar hakkında, işçi statüsüne geçirildikleri tarihten itibaren doksan gün içinde 5510 sayılı

Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olma talebinde bulunmayanların 5434 sayılı Kanun ile ilgileri devam ettirilir. (…)”

“5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra göreve başlayan ve aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılmak suretiyle sigorta primine esas kazançları aynı Kanunun 80 inci maddesine göre belirlenenler, taleplerine bakılmaksızın 5510 sayılı

Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır.” hükümleri amirdir.

Bu kapsamda, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi olarak çalışmakta iken kanun gereği özelleştirilen kurumdaki personele işçi statüsüne geçirildikleri tarihten itibaren doksan gün içinde sigortalı olma tercihi tanınmıştır.

Söz konusu personelin isteğine bağlı olarak 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)

bendine veya 5434 sayılı Kanunun ilgili maddeleri ile devam etme hakkı tanınmıştır.

Yine kanun maddesine göre 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra göreve başlayanların taleplerine bakılmaksızın 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılacağı belirtilmiştir.

Buna göre hususi damgalı pasaport alabilmesi için öncelikle kanun maddesinde belirtilen şartları taşıyor olması gerekmektedir.

Şöyle ki;

Sözleşmeli olarak görev yapan Devlet memurlarının hususi damgalı pasaport alabilmeleri için T.C. Emekli

Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri birinci, ikinci veya üçüncü derecelerden kesiliyor olması gerekmekte olup, hususi damgalı pasaport alma şartlarından biri de emekli keseneklerinin T.C. Emekli

Sandığı ile ilişkilendirilmesidir.

Yani, 4857 sayılı İş Kanunu’na geçmeden önce hususi damgalı pasaport alma hakkını elde etmiş olması ve keseneklerinin halen T.C. Emekli Sandığına kesiliyor olması gerekmektedir.

Buna göre, 4857 sayılı İş Kanununa tabi istihdam ediliyor olması ve 5510 sayılı Kanunun birinci fıkrasının (a) bendine (SSK) göre sigortalı sayılması nedeni ile 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/A maddesinde belirtilen şartları taşımadığı anlaşıldığından dolayı talebinin yerine getirilemeyeceği değerlendirilmektedir.

Bu kapsamda, özelleştirilen veya kurumun mevzuatındaki değişiklik nedeniyle istihdam şekli değiştirilenlere ilişkin emsal mahkeme kararları ile ilgi (a) ve (b) sayılı yazılar ekte gönderilmiştir.”,

Şeklinde açıklamalar yapılmıştır.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarih ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu

Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,

4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun, “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 30.06.2021 tarihinde kabul edilen ve 03.07.2021 tarihinde 31530 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun’un;

5.1. “Kuruluş” başlıklı 3’üncü maddesinde;

“(1) Bu Kanunla belirlenen amaçlar doğrultusunda faaliyetlerde bulunmak üzere; kuruluş ve tescile ilişkin hükümleri hariç 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa ve özel hukuk hükümlerine tabi, başlangıç sermayesi bir milyar iki yüz milyon Türk lirası olan Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi (MKE A.Ş.) unvanı altında bir anonim şirket kurulmuştur. Şirketin ilgili olduğu Bakanlık, Millî Savunma

Bakanlığıdır.

(2) Şirket, 6102 sayılı Kanuna göre Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınarak hazırlanan esas sözleşmesinin imzalanmasını müteakip yapılacak tescil ve ilan ile faaliyete geçer.

(3) Şirketin sermayesinin tamamı Hazineye aittir. Ancak, mülkiyet hakkı ile kâr payı hakkına halel gelmemek ve pay sahipliğinden kaynaklanan bütün mali haklar Hazine ve Maliye Bakanlığında kalmak kaydıyla Hazinenin Şirketteki pay sahipliğine dayanan oy, yönetim, temsil, denetim gibi hak ve yetkileri

Bakanlık tarafından kullanılır. Şirket işletme bütçesi ile ilgili olarak her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınır.”,

5.2. “Personel rejimi” başlıklı 7’nci maddesinde;

“(1) Şirket hizmetlerinin gerektirdiği görevler, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa tabi personel eliyle yürütülür. Bu kapsamda istihdam edilecek personel, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal

Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır. Şirket faaliyet alanı ile ilgili konularda geçici veya sürekli olarak yerli ve yabancı uyruklu personel istihdam edebilir. Şirkette istihdam edilecek personel hakkında kamu kurum ve kuruluşlarına personel alınmasına dair mevzuat hükümleri uygulanmaz. İstihdam edilecek personelin; işe alınması, sayısı, nakli, görevlendirilmesi, eğitimi, niteliği, kadrosu, unvanı, ücreti ile diğer tüm mali ve sosyal hakları, terfisi, izni, çalışma esasları, vekâlet, ödül ve disiplin işlemleri ile sözleşme esasları ve benzeri diğer uygulamaya ilişkin hususlar Genel Kurul tarafından çıkarılacak düzenlemeler ile belirlenir. Genel Kurul bu yetkisini Yönetim Kuruluna devredebilir. (İptal yedinci cümle: Anayasa Mahkemesinin 16/2/2023

Tarihli ve E: 2021/92, K: 2023/27 Sayılı Kararı ile.)”,

5.3. “Personele yönelik geçiş hükmü” başlıklı Geçici 1’inci maddesinde;

“(1) Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda istihdam edilen 4857 sayılı Kanuna tabi personel ile 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi personel mevcut statüleri ve unvanlarına ilişkin sosyal ve özlük haklarıyla Şirkette istihdam edilmeye devam edilir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla emekli aylığı bağlanmasına hak kazanmış olanlardan istekte bulunanların emekliye ayırma işlemleri gecikmeksizin yerine getirilir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi müteakip altı aylık sürenin sonundan itibaren Şirkette özel hukuk hükümlerine tabi olmayan personel çalıştırılamaz.

(2) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda; Yönetim

Kurulu Üyesi, Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Teftiş Kurulu Başkanı, I. Hukuk Müşaviri, Daire

Başkanı, Şube Müdürü, Fabrika/İşletme Müdürü, Fabrika/İşletme Müdür Yardımcısı, Müdür, Kısım

Müdürü, Müdür Yardımcısı ve benzeri idari görevleri olanların görevi başka bir işleme gerek kalmaksızın sona erer. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz. Görevleri sona eren yöneticiler, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi müteakip altı aylık sürenin bitimini geçmemek üzere yerlerine görevlendirme yapılıncaya kadar birinci fıkra hükümleri çerçevesinde görevlerine devam eder. Bu zamanda geçen süreler, makam ve görev/temsil tazminatı verilmesi gereken kadrolar için ara verilmeksizin çalışılmış gibi sayılır ve 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga ek 68 inci ve mülga ek 73 üncü maddelerinde belirtilen sürelerin hesabında dikkate alınır.

(3) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda 399 sayılı Kanun

Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi olarak çalışan personele, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Yönetim Kurulunca iş sözleşmesi teklif edilir. Şirket ile sözleşme imzalayanlar, bu kapsamda geçen hizmet süreleri kıdeme bağlı haklarının tespitinde dikkate alınmak suretiyle, 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edilir.

Bunlardan;

a) 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi uyarınca haklarında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulananlar hakkında, işçi statüsüne geçirildikleri tarihten itibaren doksan gün içinde 5510 sayılı

Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olma talebinde bulunmayanların

5434 sayılı Kanun ile ilgileri devam ettirilir. Bunların emeklilik hak ve yükümlülüklerinin tespitinde,

önceden emeklilik hak ve yükümlülüklerine esas kadro, görev veya pozisyonları dikkate alınmaya devam olunur. Ayrıca, bu şekilde geçen süreleri kıdem aylıkları ile 5434 sayılı Kanunun mülga ek 68 inci ve mülga

ek 73 üncü maddelerinde belirtilen sürelerin hesabında dikkate alınır ve bunların emeklilik keseneğine esas aylık derece ve kademeleri genel hükümler çerçevesinde yükseltilmeye ve ilerletilmeye devam olunur.

Bunlara Şirkette geçen çalışma süreleri için kıdem tazminatı ödenmez ve bu süreler emekli ikramiyesinin hesabında dikkate alınır.

b) İşçi statüsüne geçirildikleri tarihten itibaren doksan gün içinde 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olma talebinde bulunanların sigorta primleri ile sosyal güvenliğe ilişkin diğer hak ve yükümlülükleri 5510 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre belirlenir.

c) 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra göreve başlayan ve aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılmak suretiyle sigorta primine esas kazançları aynı Kanunun 80 inci maddesine göre belirlenenler, taleplerine bakılmaksızın 5510 sayılı

Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılır.

ç) Bu fıkranın (b) ve (c) bentleri kapsamına girenlerden iş sözleşmesi 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş

Kanununun 14 üncü maddesi kapsamında sona erenlere ödenecek kıdem tazminatına esas hizmet süresinin tespitinde; emekli ikramiyesine esas hizmet süreleri de dikkate alınır. Ancak, bunlara emekli ikramiyesine esas hizmet süreleri için ödenecek kıdem tazminatı, ilgilinin Devlet memurluğu veya sözleşmeli personel statüsünün sona erdiği tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık unsurları üzerinden ve iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki katsayılar dikkate alınarak hesaplanacak emekli ikramiyesi tutarını geçemez.

(4) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda 399 sayılı Kanun

Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi olarak çalışan personelden, Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Şirket ile sözleşme imzalamayı kabul etmeyenler, üç farklı il tercihi alınarak, diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakledilmek üzere Yönetim Kurulunca Çalışma ve Sosyal

Güvenlik Bakanlığına bildirilir. Bildirilen personelin atama teklifleri, kamu personeli bilgi sisteminin bulunduğu kurumla gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca kamu kurum ve kuruluşlarının hizmet ihtiyaçları ve personelin il tercihleri göz önünde bulundurularak

4046 sayılı Kanunun 22 nci maddesinde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde gerçekleştirilir ve söz

konusu personel hakkında anılan madde hükümleri uygulanır. Tercihte bulunmayan personelin atama teklifleri 4046 sayılı Kanunun 22 nci maddesi hükümlerine göre sonuçlandırılır. Ancak, 4046 sayılı

Kanunun 22 nci maddesi uyarınca Özelleştirme Fonundan karşılanması öngörülen ödemeler Şirket tarafından karşılanır.

(5) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda 4857 sayılı Kanuna tabi olarak çalışan personel mevcut iş sözleşmesi ile birlikte Şirkete devredilmiş sayılır ve bunların Makina ve

Kimya Endüstrisi Kurumunda geçen hizmet süreleri kıdeme bağlı haklarının tespitinde dikkate alınır. Bu fıkra kapsamında Şirkette çalışmaya devam edenler, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Makina ve

Kimya Endüstrisi Kurumunda yürürlükte bulunan toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanmaya devam eder.

(6) Şirkette çalışmaya devam etmek istemeyen mevcut işçiler, Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Bakanlık kadro ve kuruluşunda yer alan kurumlarda Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumunda istihdam edildikleri statüye uygun kadro ve pozisyonlarda istihdam edilmelerini sağlamak üzere Bakanlığa bildirilir. Şirket tarafından bildirilen personelin işlemleri Bakanlık tarafından yürütülür. Bakanlık tarafından personele, Bakanlık kadro ve kuruluşunda yer alan kurumlardan belirlenen üç farklı birimden tercih yapılmak üzere atama teklif edilir. Bu personelin iş sözleşmesi Bakanlığa devredilmiş sayılır ve bunların Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu ile Şirkette geçen hizmet süreleri kıdeme bağlı haklarının

tespitinde dikkate alınır. Bu fıkra kapsamında yapılacak atamalar için uygun boş kadro ve pozisyon bulunmaması halinde söz konusu kadro ve pozisyonlar başkaca bir işleme gerek kalmaksızın atama işleminin yapıldığı tarih itibarıyla ihdas, tahsis ve vize edilmiş sayılır. Bu fıkra kapsamında devredilen personel bakımından devir tarihinden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan Şirket sorumludur. Kıdem tazminatına ilişkin hükümler saklıdır. Ataması tekemmül ettirilen işçiler, atama emirlerinin tebliğini izleyen günden itibaren on beş gün içinde yeni görevlerine başlamak zorundadır.

(7) Bakanlık kadro ve kuruluşunda yer alan kurumlarda çalışmayı kabul etmeyenler ile on beş gün içinde yeni kurumunda görevine başlamayanların iş sözleşmeleri, feshin geçerli sebep kapsamında olduğu ve

Şirket tarafından 4857 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde belirtilen ihbar süresi yükümlülüğünün yerine getirildiği kabul edilerek feshedilir. Bu fıkra kapsamında iş sözleşmesi feshedilenlerin, kıdem tazminatı ile fesih tarihinden önce doğmuş ve fesih tarihinde ödenmesi gereken işçilik alacaklarına ilişkin hakları saklıdır.”,

6. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun “Hususi pasaportlar” başlıklı 14’üncü maddesinin (A) bendinde;

“Hususî damgalı pasaportlar (…) birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri ile vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz.

Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir”,

7. Pasaport Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde;

“(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri

Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir.”,

8. 11.05.2023 tarihli İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün İkinci Nesil

Pasaport Uygulama Talimatının;

8.1. “Pasaportun geçersiz hale getirilmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde;

“(5) Hususi veya hizmet damgalı pasaport hak sahibi olmadığının ya da hak sahipliğinin sona erdiğinin tespit edilmesi veya bildirilmesi durumunda, hak sahibi ile hak sahibinin eş ve çocukları adına düzenlenen pasaportların kullanılmasını önlenmek amacıyla başvuruyu alan başvuru merkezince ilgili pasaport geçersiz hale getirilecek ve yapılan işlem hakkında pasaport hamiline yazılı bildirimde bulunulacaktır.

(6) Hususi veya hizmet damgalı pasaport alma hakkına sahip olanların, eş ve çocuklarına verilen pasaportun iptal edilmesi yönünde, başvuru merkezlerine şahsen ya da yasal temsilcisi aracılığıyla başvurmaları halinde, eş ve çocuklarının ilgili pasaportları iptal edilerek hamiline yazılı bildirimde bulunulacaktır.”,

8.2. “Pasaportlarda düzenleme süreleri” başlıklı 10’uncu maddesinde;

“(1) Hususi damgalı pasaportlar:

a) Hak sahiplerine, 6 aydan az olmamak üzere kanunda belirtilen sınırlamalar, esas ve usuller dikkate alınarak en çok 5 yıl süre ile düzenlenecektir.”,

8.3. “Kurumların yükümlülüklerine ilişkin olarak nüfus müdürlüklerince dikkat edilecek hususlar:” başlıklı 14’üncü maddesinde;

“(3) Hususi veya hizmet damgalı pasaport hak sahipliğinin sona ermiş olması durumunda kurum tarafından il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne bildirilen pasaport geçersiz hale getirilecektir.”,

8.4. “Pasaport verilmesi yasak olan haller” başlıklı 15’inci maddesinde;

“(3) Emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara ve bu kişinin hakkından dolayı eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport düzenlenmeyecek, başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebilecektir.”,

8.5. “Hak sahipliği” başlıklı 22’nci maddesinde;

“(1) Talep etmeleri halinde hususi damgalı pasaportlar; …

c) Birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya emekli kesenekleri T.C. Emekli Sandığına bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine, …

e) Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara, verilecektir.”,

8.6. “Hususi damgalı pasaport taleplerinin karşılanmasına ilişkin esaslar” başlıklı 24’üncü maddesinde;

“(1) Özelleştirme kapsamı ve programında bulunan kuruluşlar ile özelleştirilen kuruluşlardaki hususi

damgalı pasaport almaya hak kazanan personelin pasaport taleplerine ilişkin genel esaslar:

a) Çalıştıkları kuruluşlarda Devlet memuru ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilirken bu kuruluşlardaki kamu sermaye payının %50’nin altına düşmesi ile özelleşmesinden sonra da çalışmaya devam edenlerin hususi damgalı pasaport alabilmesi için kuruluşun özelleştirilmesi tarihi itibariyle, hususi damgalı pasaport alma hakkına sahip olması ve bu statüde çalışırken emeklilik veya çekilme sebepleri ile görevinden ayrılmış olmasına bakılacaktır.

b) Özelleştirme kapsam ve programında bulunan kuruluşlar ile özelleştirilen kuruluşların personelinden kurumun özelleştirildiği tarih itibariyle kadro durumunu gösterir resmi yazı veya talep formu istenecektir.

c) Sosyal güvenlik yönünden T.C. Emekli Sandığına ilişkin, kurumun özelleştirildiği tarihten sonra 1, 2 veya 3 üncü dereceye yükselenlerin hususi damgalı pasaport talepleri yerine getirilmeyecektir.

(2) Özelleştirme kapsamı ve programında bulunan kuruluşlar ile özelleştirilen kuruluşlardaki hususi damgalı pasaport almaya hak kazanan personelin pasaport taleplerine ilişkin özel esaslar;

a) Türk Telekomünikasyon A.Ş personelinin hususi damgalı pasaport taleplerinde;

1) Kapsam içi personel statüsünde çalışmakta iken kurumun mevzuatındaki değişiklik nedeniyle sözleşme

imzalayarak 4857 sayılı İş Kanununa tabi statüye geçtiği tarih itibariyle 1, 2 veya 3 üncü derecede görev yapanlardan kesenekleri T.C. Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmeye devam edenler ile bu durumda iken emekli olan veya çekilenlere,

2) Kapsam dışı personel statüsünde çalışmakta iken kurumunun özelleştiği tarih itibariyle 1, 2 veya 3 üncü

derecelerde bulunanlardan kesenekleri T.C. Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmeye devam edenler ile bu durumda iken emekli olan veya çekilenlere,

Hususi damgalı pasaport verilebilecektir.

b) Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı kamu payının %50’nin altına düştüğü tarih itibariyle; toplu iş sözleşmesine taraf olmaması ve emekli keseneklerinin T.C. Emekli Sandığına 1, 2 veya 3 üncü derecelerden kesilmiş olması şartıyla emeklilik veya çekilme nedenleriyle görevinden ayrılanlara ve görevine devam edenlere hususi damgalı pasaport verilebilecektir.

c) İller Bankası A.Ş. personelinin hususi damgalı pasaport taleplerinde;

1) 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olarak görev

yapmayan ve 5434 sayılı Kanun ile ilgileri devam ettirilerek emekli kesenekleri T.C. Emekli Sandığına kesilmeye devam eden, kamu personeli olan ve kuruluşun sermaye payının en az %51 Devlete ait olması durumunda 08.02.2011 tarihinden önce hususi damgalı pasaport alma hakkını elde etmiş olanlara ve 1, 2 veya 3 üncü dereceli kadroların birinden 08.02.2011 tarihinden önce emekli olanlara veya çekilenlere hususi damgalı pasaport verilebilecektir.

2) 4759 sayılı Kanunla kurulan ve özel hukuk hükümlerine ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi

olarak görev yapmakta iken 6107 sayılı Kanunla 08.02.2011 tarihinden itibaren İller Bankası Anonim

Şirketi olan ve 5510 sayılı Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı olarak çalışmaya devam edenlere,

3) 08.02.2011 tarihinden itibaren sözleşme imzalayarak T.C. Emekli Sandığı ile ilişkileri devamı şartıyla

görev yapmaya devam edenlerin kazanılmış hak aylık derece ve kademeleri 6107 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesinin 3 üncü fıkrası gereği sözleşme imzalandıktan sonra 1, 2 ve 3 üncü dereceye yükseltilenlere,

Hususi damgalı pasaport verilmeyecektir.

ç) T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Halk Bankası A.Ş. personelinin hususi pasaport taleplerinde; 4603 sayılı yasa uyarınca İş Kanununa tabi personel statüsüne geçtiği sözleşme tarihi itibariyle emekli kesenekleri

T.C. Emekli Sandığına 1, 2 veya 3 üncü dereceden kesilen kamu görevlilerine ve bu şartları taşımakta iken emeklilik veya çekilme nedenleriyle görevinden ayrılanlara hususi damgalı pasaport verilecektir.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10. Uyuşmazlık konusu 1 no.lu paragrafta da açıklandığı üzere özetle, 21.12.2016 tarihinden itibaren

MKE Kurumunda 399 sayılı KHK’ya tabi mühendis unvanı ile çalışan ve kurumun 03.07.2021 tarihinde özelleştirilmesi ile 15.11.2021 tarihinde sözleşme imzalayarak işçi statüsüne geçen başvurucu tarafından

15.08.2021 tarihinde 3’üncü derecenin 1’inci kademesine atanıldığından bahisle Ocak 2024’te

düzenlenerek eline ulaşan hususi damgalı pasaportun statü değişikliği nedeniyle iptal edilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek iptal işleminin geri alınması ve pasaportun aktif edilmesi talebi hakkındadır.

11. Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun’da;

6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa ve özel hukuk hükümlerine tabi, başlangıç sermayesi bir milyar iki yüz

milyon Türk lirası olan Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi (MKE A.Ş.) unvanı altında bir anonim şirket kurulduğu,

Şirket hizmetlerinin gerektirdiği görevlerin 4857 sayılı İş Kanununa tabi personel eliyle yürütüleceği, bu kapsamda istihdam edilecek personelin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun

4 (a) maddesi kapsamında sigortalı sayılacağı,

Kurumda istihdam edilen 4857 sayılı Kanuna tabi personel ile 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi personelin mevcut statüleri ve unvanlarına ilişkin sosyal ve özlük haklarıyla şirkette istihdam edilmeye devam edileceği, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi müteakip altı aylık sürenin sonundan itibaren şirkette özel hukuk hükümlerine tabi olmayan personelin çalıştırılamayacağı,

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Kurumda 399 sayılı KHK’nın eki (I) ve (II) sayılı cetvele tabi olarak çalışan personele, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde Yönetim Kurulunca iş sözleşmesinin teklif edileceği, şirket ile sözleşme imzalayanların 4857 sayılı Kanun kapsamında istihdam edileceği,

Altı ay içinde sözleşme imzalamayı kabul etmeyenlerin, tercih talepleri alınarak diğer kamu kurum ve kuruluşlara nakledilmek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirileceği,

Hususları hüküm altına alınmıştır.

12. Pasaport Kanunu’nda; Hususî damgalı pasaportların birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine, emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olsalar dahi bu nevi pasaportun verileceği şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir.

13. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatında;

Emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara hususi damgalı pasaport düzenlenmeyeceği, başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebileceği, talep etmeleri halinde hususi damgalı pasaportların birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya emekli kesenekleri T.C. Emekli Sandığına bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurlarına ve diğer kamu görevlilerine, bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara verileceği,

Hususi veya hizmet damgalı pasaport hak sahibi olmadığının ya da hak sahipliğinin sona erdiğinin tespit edilmesi veya bildirilmesi durumunda, hak sahibi ile hak sahibinin eş ve çocukları adına düzenlenen pasaportların kullanılmasını önlenmek amacıyla başvuruyu alan başvuru merkezince ilgili pasaportun geçersiz hale getirileceği ve yapılan işlem hakkında pasaport hamiline yazılı bildirimde bulunulacağı,

Özelleştirme kapsamı ve programında bulunan kuruluşlar ile özelleştirilen kuruluşlardaki hususi damgalı pasaport almaya hak kazanan personelin pasaport taleplerine ilişkin genel esaslarda ise,

– Çalıştıkları kuruluşlarda Devlet memuru ve sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilirken bu kuruluşlardaki kamu sermaye payının %50’nin altına düşmesi ile özelleşmesinden sonra da çalışmaya devam edenlerin hususi damgalı pasaport alabilmesi için kuruluşun özelleştirilmesi tarihi itibariyle, hususi damgalı pasaport alma hakkına sahip olması ve bu statüde çalışırken emeklilik veya çekilme sebepleri ile görevinden ayrılmış olmasına bakılacağı,

– Özelleştirme kapsam ve programında bulunan kuruluşlar ile özelleştirilen kuruluşların personelinden kurumun özelleştirildiği tarih itibariyle kadro durumunu gösterir resmi yazı veya talep formu isteneceği,

– Sosyal güvenlik yönünden T.C. Emekli Sandığına ilişkin, kurumun özelleştirildiği tarihten sonra 1, 2 veya

3 üncü dereceye yükselenlerin hususi damgalı pasaport taleplerinin yerine getirilmeyeceği,

Açıklamaları yapılmıştır.

14. Uyuşmazlık konusu hakkındaki İdarenin cevabi yazısında;

Şikâyetçinin çalıştığı kurumun statüsünün değiştirilerek Anonim Şirkete dönüştükten sonra, şirket ile sözleşme imzaladığı, Raporlama Takım Lideri unvanı ile işe başladığı ve sosyal güvenlik yönünden 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre (SSK) sigortalı olarak görevine devam ettiği,

Hususi damgalı pasaport alabilmesi için öncelikle kanun maddesinde belirtilen şartları taşıyor olması ve emekli keseneğinin Emekli Sandığı ile ilişkilendirilip birinci, ikinci veya üçüncü derecelerden kesiliyor olmasının gerektiği,

İş Kanunu’na geçmeden önce hususi damgalı pasaport alma hakkını elde etmiş olması ve keseneklerinin halen Emekli Sandığına kesiliyor olmasının şart olduğu,

Neticede başvurucunun İş Kanununa tabi istihdam ediliyor olması ve 5510 sayılı Kanunun birinci fıkrasının (a) bendine (SSK) göre sigortalı sayılması nedeni ile 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/A maddesinde belirtilen şartları taşımadığı anlaşıldığından dolayı talebinin yerine getirilemeyeceği,

Belirtilmiştir.

15. Şikâyet başvurusu ve ekleri ile İdareden alınan yazı ve belgeler incelendiğinde;

Başvurucunun 21.12.2016 tarihinde 399 sayılı KHK kapsamında mühendis unvanı ile MKE Kurumunda göreve başladığı,

Kurumun 03.07.2021 tarihinde 7330 sayılı Kanunla özelleştirilerek Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim

Şirketi adını aldığı ve Türk Ticaret Kanunu ile özel hukuk hükümlerine tabi olduğu,

MKE A.Ş.’nin esas sözleşmesinin 28.07.2021 tarihli ve 10375 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayınlandığı,

MKE Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından yazılan 11.06.2021 tarihli ve E-73677278-912.02-98311 sayılı yazı ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden yapılandırma çalışmaları kapsamında kurumun statüsünün kanuni bir düzenleme ile değiştirilerek anonim şirket, personelin de 4857 sayılı İş Kanununa tabi olması durumunda, kurumda birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya sözleşmeli olup emekli kesenekleri bu derecelerden kesilen personelin hususi damgalı pasaport haklarının devam edip etmeyeceği hususunda bilgi verilmesinin istenildiği,

Başvurucunun 15.08.2021 tarihinde 3’üncü derecenin 1’inci kademesine atanmayı hak ettiği,

15.11.2021 tarihinde ise şirket ile sözleşme imzalayarak İş Kanunu kapsamında ve Raporlama Takım Lideri

unvanı ile çalışmaya başladığı,

Başvuranın 3’üncü derecenin 1’inci kademesine atanmayı hak ettiği tarihten yaklaşık iki buçuk yıl sonra

Aralık 2023’teki talebi üzerine adına düzenlenen hususi damgalı pasaportun tarafına Ocak 2024’te teslim edildiği, akabinde emekli keseneklerinin T.C. Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmesi gerektiği için pasaportunun iptal olduğu,

Şikâyetçinin iptal durumunu e-devlet üzerinden tespit ettiği, tarafına bu hususta herhangi bir tebligat/bildirim yapılmadığı,

Sözleşmeli olarak görev yapan Devlet memurlarının hususi damgalı pasaport alabilmeleri için T.C. Emekli

Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri birinci, ikinci veya üçüncü derecelerden kesiliyor olması gerekmekte olduğu veya emekli keseneklerinin T.C. Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmesi gerektiği,

4857 sayılı İş Kanunu’na geçmeden önce hususi damgalı pasaport alma hakkını elde etmiş olması ve

keseneklerinin halen T.C. Emekli Sandığına kesiliyor olmasının gerekmekte olduğu,

Dolayısıyla, iptal gerekçesinin de şikâyetçinin 4857 sayılı İş Kanununa tabi istihdam ediliyor olması ve

5510 sayılı Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine (SSK) göre sigortalı sayılması ve

emekli keseneklerinin T.C. Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmemesi nedeni ile 5682 sayılı Pasaport

Kanunu’nun 14/A maddesinde belirtilen şartları taşımaması olduğu,

Anlaşılmıştır.

16. Nitekim Danıştay Onuncu Dairesinin;

16.1. 2008/9048 Esas ve 2013/5912 Sayılı Kararında; “ … Kendi kusuru olmaksızın görev yaptığı kurumun mevzuatındaki değişiklik nedeniyle istihdam şekli değiştirilen ve Emekli Sandığı ile ilgilendirilip, emekli kesenekleri birinci, ikinci ve üçüncü derece üzerinden kesilen çalışanların sözleşmeyi imzaladıkları tarih itibariyle hususi damgalı pasaport alma hakkını elde etmelerinden sonra emekli olan veya çekilen personelin, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesindeki koşulları sözleşmeyi imzalamadan önce taşımış olması halinde, hususi damgalı pasaport alma haklarının korunması gerekmektedir.”,

16.2. 2016/2051 Esas ve 2020/3670 Sayılı Kararında; “ … Esas Yönünden: Dava Konusu Yönetmelik

Hükmünün İncelenmesi: Devletin belirli kademelerinde görev yapan, bu görevlerden istifa veya emeklilik nedeniyle ayrılan kamu görevlilerine, yurt dışına çıkışlarında saygınlık kazandırmak, vize ve benzeri kolaylıklardan yararlandırmak amacıyla hususi damgalı pasaport düzenlenmesini öngören 5682 sayılı

Pasaport Kanunu’nun 14/A ve Ek 4. maddelerinin, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunmayı veya Emekli Sandığı iştirakçiliği yoluyla anılan kadro dereceleriyle ilgilendirilmeyi şart koştuğu, …”,

16.3. 2018/4460 Esas ve 2021/789 Sayılı Kararında; “ … Anılan kanununda dayanakları arasında yer aldığı dava konusu İkinci Nesil Pasaport Uygulama talimatının iptale konu “Hususi Damgalı Pasaport

Taleplerinin Karşılanmasına İlişkin Esaslar” başlıklı 24. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendinde,” T.C. Ziraat

Bankası A.Ş. ve Halk Bankası A.Ş. personelinin hususi pasaport taleplerinde; 4603 sayılı yasa uyarınca İş

Kanununa tabi personel statüsüne geçtiği sözleşme tarihi itibariyle emekli kesenekleri T.C. Emekli

Sandığına 1, 2 veya 3 üncü dereceden kesilen kamu görevlilerine ve bu şartları taşımakta iken emeklilik veya çekilme nedenleriyle görevinden ayrılanlara hususi damgalı pasaport verilecektir.” hükmü yer almıştır. …

Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri birinci, ikinci ve üçüncü derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verilmesi mümkün olmasına karşın; hizmet akdiyle İş

Kanunu’na tâbi olarak çalışanların 5682 sayılı Kanun’un söz konusu hükmünden yararlanma olanakları bulunmamaktadır. Ancak, kendi kusuru olmaksızın görev yaptığı kurumun mevzuatındaki değişiklik nedeniyle istihdam şekli değiştirilen ve Emekli Sandığı ile ilgilendirilip, emekli kesenekleri halen emekli keseneğine esas aylığı üzerinden kesilen çalışanların durumunun; Emekli Sandığı ile ilgisi devam ettiği sürece tıpkı bu hakkın elde edilmesinden sonra emekli olan ya da çekilen Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri gibi değerlendirilerek, hususi damgalı pasaport alma hakkının korunması için, 5682 sayılı

Kanun’un 14. maddesindeki koşulları hizmet akdini imzalamadan önce taşıması gerekmektedir.

Bu haliyle bahsi geçen Kanun hükümlerine uygun kurallar getiren davaya konu düzenleyici işlemde üst hukuk normlarına aykırılık bulunmamaktadır.”

Şeklinde hüküm kurularak sözleşme imzalanmadan önce şartların taşınıyor olmasının yanında sözleşme tarihinden sonra da emekli sandığı ile ilginin devam etmesi gerektiği vurgulanmıştır.

17. Somut olayda,

Şikâyetçinin Kurumun özelleştiği tarih olan 03.07.2021’de 657 sayılı Kanuna göre istihdam edildiği ve 4’üncü derecenin 2’nci kademesinde bulunduğu, özelleştirme tarihinden sonra da mevcut statüsü ve unvanı ile sosyal ve özlük haklarıyla şirkette istihdam edilmeye devam ettiği,

16.08.2021 tarihinde Terfi ederek Kazanılmış Hak Aylığı ve Emeklilik Keseneğine Esas Aylığı üzerinden

657 Sayılı Kanunun 64’üncü maddesine göre 3’ünü derecenin 1’inci kademesine atandığı,

14.11.2021 tarihinde şirket ile sözleşme imzalayarak 7330 Sayılı Kanunun Geçici 1’inci maddesinin 3/c

bendine göre 5510 Sayılı Kanunun 4/1-a maddesine tabi sigortalılığa geçtiği,

İş Kanunu’na tabi olarak çalışmaya başlamasından itibaren Emekli Sandığı ile herhangi bir ilgisinin kalmadığı,

Kişinin hususi damgalı pasaport alması için sözleşme yapmadan önce gerekli şartları taşımasının yanında sözleşme yaptıktan sonra da Emekli Sandığı dolayısıyla kamu ile ilgisinin devam ediyor olması gerektiği,

Aralık 2023’te yapmış olduğu hususi damgalı pasaport talebinin uygun görülerek düzenlenen pasaportun

Ocak 2024’te tarafına ulaştığı, daha sonra İdare tarafından pasaportun hususi damgalı pasaportu alma şartları taşımadığı gerekçesiyle iptal edildiği,

Başvurucunun sözleşme tarihi itibariyle dereceye ilişkin hususi pasaport almaya hakkı bulunduğu, verilen görüşe göre şikâyetçinin talebinin gerçekleştirildiği,

Ancak T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri birinci, ikinci veya üçüncü derecelerden kesiliyor olması gerekmekte olduğu veya emekli keseneklerinin T.C. Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmesi gerektiği için hususi pasaportunun iptal edildiği dolayısıyla hususi pasaport iptal gerekçesinin yasadaki şartların taşınmaması olarak belirtildiği,

Hususları tespit edilmiştir.

18. Dosya kapsamından;

Başvurucunun statüsünü değiştiren İş Kanuna tabi olmak için imzaladığı sözleşme tarihinden önce

Pasaport Kanunu’na göre üçüncü derece kadroda bulunduğu için fiilen üçüncü kadroda bulunduğu dönemde söz konusu pasaportu almaya hak kazandığı, dolayısıyla kanuni şartları fiilen üçüncü kadroda bulunduğu dönemde taşıdığı,

Sözleşme imzaladıktan sonra ise İş Kanunu’na tabi olması ve emekli sandığı ile ilgisinin kalmaması nedeniyle hususi damgalı pasaport alma hakkını kaybettiği,

Sözleşme tarihinde mezkûr şartları haiz olsa da pasaport talep tarihi itibariyle hak sahipliğini kaybetmiş olduğu, ancak Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmediği halde sadece derece üzerinden yapıldığı anlaşılan işlemle İdarece pasaportun düzenlenerek başvurucuya teslim edildiği,

Yukarıda bahsedilen İkinci Nesil Pasaport Uygulama Talimatına göre başvurucunun hususi damgalı pasaport hak sahibi olmadığının ya da hak sahipliğinin sona erdiğinin İdarece tespit edilmesi üzerine de, ilgili pasaportun geçersiz hale getirildiği, yapılan işlem hakkında ise pasaport hamiline yazılı bildirimde bulunulmadığı,

Tespit edilmiştir.

19. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuran tarafından 14.11.2021 tarihli sözleşme imzalanmadan önce 3.

Derecede olduğu için hususi damgalı pasaport alma şartlarının taşındığı, ancak İş Kanunu hükümlerine tabi olduğu 14.11.2021 tarihinden sonra ve dolayısıyla hususi damgalı pasaport alma talebiyle başvuru yapmış olduğu Aralık/2023 tarihi itibariyle de söz konusu şartların kaybedildiği, başvuranın hukuki statüsü değişerek sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra Emekli Sandığı ile ilişkilendirilmediği müddetçe İdarenin hususi pasaport verme yetkisinin bulunmadığı anlaşıldığından, Emekli Sandığı ile ilgilendirilmediği için başvuruya konu hususi damgalı pasaportun iptal edilmesi hususunda İdarece yapılan işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

20. 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde;

“(1) Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” Şeklinde açıklama yapılmıştır.

Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde;

Düzenlenen pasaportun geçersiz hale getirilmesi neticesinde yapılan işlem hakkında pasaport hamiline yazılı bildirimde bulunulmaması hususunda idarece yapılan işlemde gerekli dikkat ve özenin gösterilmediği,

İdari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin bildirilmediği, bu nedenle

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı,

Anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

21. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikâyetçiye tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemine karşı yetkili ve görevli yargı merciinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN

REDDİNE,

Kararın BAŞVURANA ve NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi