|
ÖZET: Başvuran, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’ndan malulen emekli olduktan sonra hususi damgalı pasaport talebinde bulunmuş, ancak talebi reddedilmiştir. Reddin gerekçesi, başvuranın 6. dereceden emekli olması ve emsallerinin 1., 2. ve 3. derecede görev yapıyor olmasıdır. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun Ek 4. maddesi, hususi damgalı pasaport alabilmek için başvuranın 1., 2. veya 3. derece kadroda bulunmasını şart koşmaktadır. Başvuranın durumu, bu şartları sağlamadığı için pasaport talebi hukuken mümkün olmamıştır.
İdare, başvuranın emeklilik sürecinde 5. dereceye intibak edilmesine rağmen, emsallerinin durumunu dikkate alarak pasaport verilmesi talebini reddetmiştir. Bu bağlamda, başvuranın hususi damgalı pasaport alabilmesi için gereken hakediş yazısının verilmemesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, başvurunun reddi uygun bulunmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 5826-5826 |sayi|94019529-101.07.05-E.94019529-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/12354 2017/ 12354
KARAR TARİHİ : 03/04/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : Deniz Kuvvetleri Komutanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, hususi damgalı pasaport talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 13/10/2017 13.10.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan , 16/ 12/ 2011 tarihinde Deniz Kuvvetleri
Komutanlığından Astsubay Kıdemli Üstçavuş rütbesi ile malulen emekli olduğunu, Pasaport
Kanununun Ek 4 üncü maddesine istinaden hususi damgalı pasaport talebi için Deniz Kuvvetleri
Komutanlığına başvurduğunu ancak talebinin reddedildiğini belirterek hususi damgalı pasaport başvurusu için tarafına gerekli evrakın verilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz 02/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Deniz Kuvvetleri Komutanlığının 13/ 11/ 2017 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın, “adi malûl (sınıfı görevini yapamaz)” olarak 16/ 12/ 2011 tarihinde 6 ncı derecenin 1 inci kademesi üzerinden Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) ayrılış işleminin yapıldığı, 2.2. Başvuranın hizmet süresi, rütbe/unvan, eğitim ve özel durumları itibariyle emsallerinin de 6 ncı derecenin 1 inci kademesi üzerinden ayrılış yaptığı, Ocak 2016 tarihinde yapılan intibak ile birlikte 5 inci dereceye getirildiği, hizmet süresi, rütbe/unvan, eğitim ve özel durumları dikkate alındığında TSK Personel Kanununun EK Cetvellerine göre halihazırda 1 nci, 2 nci ve 3 üncü
1 / 6derecede görev yapan emsalinin bulunmadığı,
2.3. Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekli olan personel ile eş ve çocuklarının pasaport işlemlerinin,
5682 sayılı Pasaport Kanunu gereğince, Genelkurmay Başkanlığının 04/ 12/ 2012 tarihli ve Türk
Silahlı Kuvvetlerindeki Pasaport İşlemleri Uygulama Emri konulu yazısında belirtilen esaslar dahilinde yürütülmekte olduğu, ilgili Emrin 4/a fıkrasında; “Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekli olan subay, astsubay ve uzman erbaşlar, muvazzaflık döneminde almış oldukları hususi pasaportuna yeni statüsünü işletmek veya yeni pasaport almak zorundadır . Türk Silahlı Kuvvetleri birinci, ikinci, üçüncü derece kadrolarından emekli olan veya istifa eden personel ile eş ve çocukları 5682 sayılı
Pasaport Kanununa göre personelin emekli olduğu Kuvvet Komutanlığı, Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından alacağı kadro derecesini gösterir bir yazı ile bulunduğu mahallin İl Emniyet Müdürlüğüne müracaat ederek hususi pasaport talebinde bulunacaktır .” hükmünün düzenlendiği, 2.4. 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanununun Ek 77 nci maddesinde, “Bu Kanunun 56 ncı maddesinde belirtilen haller kapsamında, 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrasında belirtilen, 3.11.1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında
Kanun, 23.4.1981 tarihli ve 2453 sayılı Yurt Dışında Görevli Personele Nakdi Tazminat Verilmesi ve
Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 18.12.1981 tarihli ve 2566 sayılı Bazı Kamu Görevlilerine Nakdi
Tazminat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 28.2.1982 tarihli ve 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu ve 926 sayılı Türk Silahlı
Kuvvetleri Personel Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ve 12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 24/ 2/ 2000 tarihli ve 4536 sayılı Denizlerde ve Yurt Yüzeyinde
Görülen Patlayıcı Madde ve Şüpheli Cisimlere Uygulanacak Esaslara İlişkin Kanun kapsamındaki görevler ile ayrıca barışta veya olağanüstü hallerde yapılan eğitim, tatbikat ve manevralar ile birlik halinde intikaller veya mayın dahil patlayıcı madde arama ve temizleme faaliyetlerinin bilfiil yapılması sırasında, bu harekat ve hizmetlerin sebep ve etkileriyle hayatlarını kaybedenlerin dul ve yetimleri ile malul olanlara, bunların ölümleri halinde de dul ve yetimlerine bu Kanuna göre bağlanan aylıklar, aşağıdaki esaslar dahilinde yükseltilir .” hükmüne yer verildiği, 2.5. 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanununun Ek 77 nci maddesine 5754 sayılı Kanun ile eklenen üçüncü fıkrasında, “Bu maddeye göre yükseltilenlerin dereceleri 15/ 7/ 1950 tarihli ve 5682 sayılı
Pasaport Kanununun 14 üncü maddesinin (A) bendindeki hükümlere göre de ayrıca dikkate alınır .” hükmü gereğince emsallerine göre SGK Başkanlığınca derece ilerlemesi yapılan personel haricinde, ayrılış nedenine bakılmaksızın ilişiği kesilen hiçbir personele emsal kadro derece uygulaması yapılamadığı, 2.6. Mevzuat hükmü kapsamında, hizmet süresi ifadesinin fiili hizmet süresi olarak değerlendirildiği, başvuranın, halihazırda 5 inci derecede olmasından dolayı ve yürürlükte olan mevzuatlar çerçevesinde hususi damgalı pasaport almasına imkan bulunmadığı açıklamalarında bulunulmuştur .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu
2 / 6denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak
kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . … ” , 4. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14 üncü maddesinde; “Hususi damgalı pasaportlar;
Türkiye Büyük Millet Meclisi eski üyeleri, eski bakanlar ile birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir . …
Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir . …”, 5.1. Ek 4 üncü maddesinde; “Devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, 1 no.lu paragrafta açıklandığı üzere, 5682 sayılı Pasaport Kanununun Ek 4 üncü maddesi hükmüne istinaden hususi damgalı pasaport alabilmek için gereken hakediş yazısının tarafına verilmesini talep etmektedir .
8. Başvuranın, 22/ 11/ 2011 tarihli onay ile Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Astsubay Kıdemli Üstçavuş rütbesinden adi malûl (sınıfı görevini yapamaz) olarak 16/ 12/ 2011 tarihinde emekliye sevk edildiği, bu kapsamda başvuranın, 13/ 09/ 2017 tarihinde 5682 sayılı Pasaport Kanununun Ek 4 üncü maddesi gereğince ayrıldığı tarihteki kadro derecesi ile bugün görevde olan emsallerinin kadro derecelerini belirten yazının tarafına iletilmesini talep ettiği, Deniz Kuvvetleri Komutanlığının 15/ 09/ 2017 tarihli
3 / 6ve sayılı yazısında, yapılan inceleme neticesinde 16/ 12/ 2011 tarihinde adi malul olarak 6 ncı
dereceden ilişiğinin kesilerek intibak ile 5 inci dereceye getirildiği, görev süresi ve rütbe itibariyle yine TSK Personel Kanununun Ek Cetvellerine göre halihazırda 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derecede görev yapan emsalinin bulunmadığı, ayrıca 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanununun Ek 77 nci maddesine 5754 sayılı Kanun ile eklenen üçüncü fıkra gereğince emsallerine göre derece ilerlemesi yapamadığı değerlendirilerek dilekçesinin reddedildiği anlaşılmıştır .
9. 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14 üncü maddesinde, hususi damgalı pasaportların 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T .C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara verileceği belirtilmiştir . Adı geçen Kanunun Ek 4 üncü maddesinde ise, devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı
Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananların emsal alınması suretiyle bunlara da Hususi
Pasaport verileceği hükmü yer almıştır .
10. 5682 sayılı Pasaport Kanununun Ek 4 üncü maddesi incelendiğinde, Devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan
Devlet memurlarının hizmet süreleri ve taşıdığı unvan itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananların emsal alınması suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verileceği, ayrıca subay ve astsubayların taşıdıkları rütbeleri taşımakla beraber 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan hizmet süreleri ve taşıdığı rütbe itibariyle bugün Hususi
Damgalı Pasaport almaya hak kazananların emsal alınması suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verileceği, hususları düzenlenmiştir .
11. Ayrıca, Kurumumuz 20/ 10/ 2017 tarihli ve E . 12730 sayılı Ret Kararı kapsamında, Hava
Kuvvetleri Komutanlığının 19/ 06/ 2017 tarihli ve 87594- 17 sayılı yazısında; Pasaport Kanununda belirtilen “EMSAL” kelimesinin, Kurumları tarafından kabul gören tanımın “TSK’lerinde görevli/görev yapmış, aynı statüdeki, aynı kaynağa göre istihdam edilen, tutukluluk/açık durumu olmayan, aynı eğitim seviyesine sahip ve nasıp tarihlerindeki lehe veya aleyhe nasıp düzeltmeleri aynı olan şahıslardır .” şeklinde olduğu, pasaport işlemlerinde ilgili şahısların TSK’lerinde subay veya astsubay statüsünde bilfiil görev yaptığı sürenin, hizmet süresi olarak değerlendirildiği, 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanununun 32 nci maddesi ile fiili hizmete eklenen süreler ile yine aynı
Kanunun 37 nci maddesinde belirtilen itibari hizmet sürelerinin, sadece Sosyal Güvenlik Kurumunun sorumluluğunda bulunan ve ilgili kişinin emeklilik durumunu ilgilendiren hususlarda dikkate alındığı ifade edilmiştir . Yine, Kurumumuz 20/ 10/ 2017 tarihli ve E . 12730 sayılı Ret Kararı kapsamında, Emniyet Genel Müdürlüğünün 11/ 04/ 2017 tarihli ve 67615 sayılı yazısında; 5682 sayılı Kanunun
Ek 4 üncü maddesi ile 1 inci, 2 nci veya 3 üncü derece kadro hakkı olduğu halde kendilerine kadro verilememiş kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verilmesi hususunun öngörüldüğü, 1 inci, 2 nci veya 3 üncü derece kadroda belirtilen unvanlarda çalıştığı halde kendilerine çeşitli nedenlerle kadro verilememiş ve elinde olmayan sebeplerle kadro alamamış
4 / 6personel ile kendilerine kadro verilenler arasında eşitliğin sağlanmasının amaçlandığı ifade
edilmiştir .
12. Bu bağlamda, başvuranın 16/ 11/ 2011 tarihinde malulen emekli olduğu, 6 ncı derecenin 1 inci kademesi üzerinden ayrılış işlemlerinin yapıldığı, Ocak 2016 tarihinde yapılan intibak ile 5 inci dereceye getirildiği, yine emsallerinin de 6 ncı derecenin 1 inci kademesi üzerinden ayrılışının yapıldığı, hizmet süresi, rütbe/unvan, eğitim ve özel durumları dikkate alındığında TSK Personel
Kanununun Ek Cetvellerine göre halihazırda 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derecede görev yapan emsalinin bulunmadığı, ayrıca 926 sayılı TSK Personel Kanunu gereğince emsal kadro/derece uygulamasının olmadığı, 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanununun Ek 77 nci maddesine 5754 sayılı Kanun ile eklenen üçüncü fıkra gereğince emsallerine göre derece ilerlemesi yapamadığı görülmüştür .
13. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, 5682 sayılı Kanunun Ek 4 üncü maddesi hükmünden faydalanmak için, “subay/astsubay olma”, “hizmet süresi”, “unvan ve/veya rütbeleri taşıma” ve “emsallerin hususi pasaport almaya hak kazanmış olması” şartlarının birlikte arandığı, somut olayda ise Astsubay
Kıdemli Üstçavuş olarak emekli olan başvuranın 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derecede emsalinin bulunmadığı, diğer yandan SGK tarafından başvuranın hizmet süresinin belirlenmesinin hususi pasaport almaya hak kazanma hususunda herhangi bir etkisinin olmadığı, zira adı geçen Kanun hükmünde yer alan “bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananların emsal alınması” ifadesi sebebiyle emsallerinin (ve bunun doğal sonucu olarak kendisinin de) hususi pasaport almaya hak kazanmaları için 1, 2, 3 üncü dereceye yükselebilme imkânı bulunması şartının arandığı, ancak dosya kapsamında bu şartın sağlanamadığı anlaşıldığından, 6 ncı derecenin 1 inci kademesinden (intibak ile 5 inci dereceye getirilmiştir) “Astsubay Kıdemli Üstçavuş” olarak emekli olan başvurana hususi damgalı pasaport alabilmesi için gereken hakediş yazısının verilmemesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde
“kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
5 / 6VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve DENİZ KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI ’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi