|
ÖZET: Başvuran, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) Trakya Bölge Müdürlüğü’nde “Kıdemli Uzman Mühendis” unvanıyla 3. kadro derecesinde çalışmakta olup, hususi damgalı pasaport talebinde bulunmuştur. Başvurusu, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından hukuka aykırı bir gerekçe ile reddedilmiştir. Başvuran, mahkeme kararlarının zamanla değiştiğini, kapsam dışı personelin de yeşil pasaport alabileceğine dair yeni düzenlemelerin bulunduğunu savunarak, başvurusunun yeniden değerlendirilmesini talep etmektedir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden bilgi talep etmiştir. Alınan yanıtta, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/A maddesi uyarınca, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda çalışan kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verileceği belirtilmiştir. Ancak, başvuranın unvanının mahkeme kararlarında yer almadığı gerekçesiyle talebi reddedilmiştir. Kamu Denetçisi, başvuranın durumunun, ilgili mevzuat ve mahkeme kararları çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu bağlamda, başvuranın hususi pasaport talebinin, yalnızca unvan sınırlaması olmaksızın, yasal şartlar göz önünde bulundurularak ele alınması gerektiği ifade edilmiştir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne, başvurunun yeniden incelenmesi için tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12717-S.24.19218
BAŞVURU NO : 2024/6919
KARAR TARİHİ : 21.11.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
(Re’sen)
TPAO Genel Müdürlüğü’nde ‘Kıdemli Uzman Mühendis’ unvanı
BAŞVURUNUN KONUSU :
altında (3) no.lu kadro derecesinde görev yapan başvuranın hususi damgalı pasaport talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi dilekçesinde (özetle), 15.05.2024 tarihinde CİMER üzerinden yaptığı başvuru ile Kırklareli İl
Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne çalıştığı kurum olan TPAO Trakya Bölge Müdürlüğünden aldığı hususi damgalı pasaport talep formu ile başvuruda bulunduğunu, konuya ilişkin tarihsel süreç içerisinde TPAO
Genel Müdürlüğünün on yıl kadar önce aynı talep içerikli dava açtığını, o yıllarda idari yargının talebi reddettiğini, zaman içerisinde idari yargının konuya ilişkin görüş değiştirdiğini artık TPAO kapsam dışı çalışanlarının yeşil pasaport alabileceğine karar verdiğini, ilgili kararın ekte sunulduğunu, aşağıdaki başvuru dilekçesinde durumu oldukça net açıklamasına rağmen, anılan Müdürlüğün hukuka aykırı bir gerekçe ile başvurusunu reddettiğini, (ilgili mahkeme kararının davanın özeti kısmında kendisinin görev ünvanı olan “inşaat mühendisi” yazmadığı ) kendisinin görev ünvanının inşaat mühendisi değil, “kıdemli uzman mühendis”, derecesinin de 3 olduğunu, Mahkeme kararının herhangi bir yerinde görev ünvanlarına atıf olmadığını, sadece görev derecelerine dayanarak karar verildiğini, ayrıca davanın özeti kısmında yer alan meslek isimleri, ünvanlar ve hatta bunlara karşılık gelen derecelerin birebir uyumlu olmadığını, örneğin; müessese, fabrika, işletme ve şube müdürü ünvanlarının TPAO’da bulunmadığını, baş uzman ünvanına karşılık gelen derecenin ise 4 olduğunu, TPAO Personel Yönetmeliği ek-2 ve ek-3’te tüm ünvanlar ve karşılık gelen derecelerin gösterildiğini, iki sınır komşusuna oldukça yakın bir şehirde oturduğunu, yeşil pasaportun seyahat özgürlüğünü oldukça kolaylaştıracağını, kurumun verdiği red gerekçesinin hukuk sistemimizde herhangi bir karşılığının bulunmadığını ifade ve iddia ederek, 3.
derecede çalışmaya devam ettiğinden hususi damgalı pasaport (yeşil pasaport) alabilmeyi talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden 08/07/2024 tarih ve sayılı yazı ile Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü’nden 29.08.2024 tarihli ve – – sayılı yazı ile bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup,
2.1. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda özetle; “ … 5682 sayılı
Pasaport Kanununun 14/A bendinde hususî damgalı pasaportlar; ” birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, (…) verilir. (…) Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir.” hükmü yer almaktadır.
Ankara 12. İdare Mahkemesinin 23/11/2022 tarihli ve Esas No: / Karar No: / sayılı
Kararında;
“ (… ) kapsam dışı personelin “kamu görevlisi” olduğunun kabulü gerektiği, bundan hareketle, söz konusu kapsam dışı personelin de 5682 sayılı Yasanın anılan hükmünde belirtilen “diğer kamu görevlileri” kapsamında olduğu görüldüğünden, dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline” şeklinde karar verilmiş ve Ankara Bölge İdare
Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesinin 07/02/2023 tarihli ve Esas No: / , Karar No: / sayılı kararı ile davalı tarafın istinaf istemi reddedilmiş ve karar onaylanmıştır.
Mahkeme Kararı ile Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nda çalışan kapsam dışı personelin kamu görevlisi olduğu ve diğer kamu görevlileri kapsamında yer almaları nedeniyle; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolara karşılık gelen genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, birinci hukuk müşaviri, daire başkanı, bölge müdürü, daire başkan yardımcısı, hukuk müşaviri, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, başmüfettiş avukat, müfettiş, müşavir ve başuzman unvanlılara talep edilmesi halinde hususi damgalı pasaport düzenlenmektedir.
Ayrıca, bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da, 5682 sayılı
Pasaport Kanunun 14/A bendinin ikinci paragrafına istinaden hususi damgalı pasaport düzenlenmekte olup, konuya ilişkin mahkeme kararı ekte gönderilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
2.2. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda özetle; “…1.1.
Şikayetçi , Trakya Bölge Müdürlüğü Destek Hizmetleri Müdürlüğünde “Kıdemli Uzman
Mühendis” unvanı altında (3) no.lu kadro derecesinde görev yaptığı,
1.2. Genel Müdürlükçe, İçişleri Bakanlığına yapılan 29.04.2022 tarihli sayılı “Hususi Damgalı
Pasaport” talebimiz, İçişleri Bakanlığının 09.05.2022 tarihli sayılı cevabi yazısı ile reddedilmiş olup anılan idari işlemin iptali amacıyla Ankara 12. İdare Mahkemesi nezdinde iptal davası açılmıştır.
Mahkemenin 23.11.2022 tarihli / E. / K. sayılı ilamı ile idari işlemin iptaline karar verilmiştir. İçişleri Bakanlığının istinaf başvurusu, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava
Dairesinin 07.02.2023 tarihli / E. / K. sayılı ilamı ile reddedilerek söz konusu iptal kararı kesinleşmiştir. Anılan karar incelendiğinde, Genel Müdürlük personellerinden 1., 2. ve 3. derecelere karşılık gelen kapsam dışı personelden; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, birinci hukuk müşaviri, daire başkanı, bölge müdürü, daire başkan yardımcısı, hukuk müşaviri, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, başmüfettiş, avukat, müfettiş, müşavir ve başuzman unvanına sahip olanların 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14/A maddesi uyarınca hususi damgalı pasaport alma hakları bulunduğu anlaşılmaktadır. Yani Genel Müdürlük kapsam dışı personellerinin sadece anılan kadro derecelerinde bulunmaları ya da sadece anılan unvanlara sahip olmaları yeterli olmayıp, her iki şartı (unvan ve kadro derecesi) kümülatif olarak taşımaları gerekmektedir. Dolayısıyla, anılan unvan ve kadro derecesine sahip olan ve hususi damgalı pasaport talebi için İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne başvuruda bulunacak personele verilen formda “Görev Unvanı” ve “Kadro Derecesi” doğru bir şekilde doldurulmak suretiyle verilmektedir. Anılan şartları sağlamayan personele söz konusu formun verilmemesi, hem mahkeme kararının açıklığı hem de aksi durumun İçişleri
Bakanlığının iş yükünü arttırması gerekçesine dayanmaktadır.
2. Genel Müdürlüğün, 1954 yılında 6327 sayılı Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Kanunu ile kurulan ve meri mevzuata göre 08/06/1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname hükümlerine tabi olarak 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu hükümleri çerçevesinde petrol arama ve üretim faaliyetinde bulunan, sermayesinin tamamı Hazineye (Türkiye Varlık Fonuna) ait bir kamu iktisadi teşebbüsüdür. Dolayısıyla kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, kamu görevlileri tarafından yerine getirilmektedir. Her ne kadar Genel Müdürlüğümüzde asli ve sürekli görevleri yerine getiren personelin sosyal güvenlik yönünde mevzuatta yer alan geçici düzenlemeler ile Emekli Sandığı ile irtibatlandırılmamış ise de bu durum, personelin kamu görevlisi olduğu gerçeğini değiştirmemektedir.
Nitekim Anayasa Mahkemesi, 18.01.1988 tarihli 308 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında 233 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamesinin Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanun Hükmünde
Kararnameye Bir Madde Eklenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin ve 22.01.1990 tarihli 399 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin iptali istemlerinin incelenmesi sonucunda 22.12.1998 tarihli 1988/5 E. 1988/55 K. sayılı ve 04.04.1991 tarihli 1990/12 E. 1991/7 K. sayılı kararlarında; KİT’lerde (kamu iktisadi teşebbüsü) kamu hizmetlerinin yürütülmesiyle ilgili kararların idari nitelik taşıdığı ve asli ve sürekli kamu görevini yerine getiren çalışanlar hakkındaki işlemlerin de aynı nitelikte olduğu, bu bağlamda yönetimle görevlileri arasındaki ilişkinin idare hukuku ilkelerine dayanan kamu hukuku ilişkisi olduğu ve bunların yönetimle olan ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların kamu hukukuna göre idari yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği görüşüne yer verildiği, ilgili Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu kararı ile Anayasa Mahkemesi kararları da dikkate alındığında, kapsam dışı personelin “kamu görevlisi” olduğunun kabulü gerektiği, buradan hareketle, söz konusu kapsam dışı personelin de 5682 sayılı Kanunun anılan hükmünde belirtilen “diğer kamu görevlileri” kapsamında oldukları tespitinde bulunmuştur.
Bilindiği üzere hangi şartları sağlayanların hususi damgalı pasaporta hak kazanacakları 5682 sayılı
Pasaport Kanununun 14/A maddesinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla yukarıdaki maddede belirtilmiş olan mahkeme kararı incelendiğinde, Genel Müdürlük personellerinden 1., 2. ve 3. derecelere karşılık gelen kapsam dışı personelden; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, birinci hukuk müşaviri, daire başkanı, bölge müdürü, daire başkan yardımcısı, hukuk müşaviri, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, başmüfettiş, avukat, müfettiş, müşavir ve başuzman unvanına sahip olanların 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14/A maddesi uyarınca hususi damgalı pasaport alma hakları bulunduğu anlaşılmaktadır. Yani Genel Müdürlük kapsam dışı personellerinin sadece anılan kadro
derecelerinde bulunmaları ya da sadece anılan unvanlara sahip olmaları yeterli olmayıp, her iki şartı (unvan ve kadro derecesi) kümülatif olarak taşımaları gerekmektedir.
3. Başvuru konusu olayla ilgili olarak bir kısmı kesinleşmiş bir kısmı derdest olan idari davalar bulunmaktadır. Derdest olan davalara ilişkin dosya esas numaraları bilgi amaçlı olarak, kesinleşmiş olan davalara ait kararlar da ekte yer almaktadır.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında ise, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır”,
5. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun:
5.1. 14’üncü maddesinin “A” fıkrasında; “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir…”,
5.2. 14’üncü maddesinin “C” fıkrasında; “Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar: Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. Bu nev’i pasaportlar aynı şart dâhilinde İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir… Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır. Hususi damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca belirlenecek sürelerde; hizmet damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla pasaport sahibinin görevinin müddetine göre İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek süre için geçerli olmak üzere tanzim edilir…”,
6. 14/08/2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin:
6.1. “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde
İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve
Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir. (2) Hususi pasaport alacaklarda en az lise veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.”,
6.2. “Pasaport müracaatlarının alınması” başlıklı 15’inci maddesinde; “… (2) Hususi, hizmet ve umuma mahsus pasaportlar İçişleri Bakanlığı adına valiliklerce verilir. Valiler, bu yetkilerini vali yardımcılarına, kaymakamlara, il veya ilçe birimlerine devredebilir. (3) Hususi ve hizmet pasaportlarının müracaat işlemleri, yurt içinde sadece il emniyet müdürlüklerince, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilciliklerce yapılır…”,
6.3. “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Pasaport alacak kişinin bizzat müracaatı esastır. İlgiliden durumuna göre aşağıdaki belgeler istenir: a) T.C. Kimlik Numarası bulunan nüfus cüzdanı. b) Son altı ay içerisinde çekilen 2 adet biyometrik fotoğraf. c) Pasaport değerli kâğıt bedeli ödendi makbuzu. ç) Umuma mahsus pasaportlar için harç bedeli ödendi makbuzu. d) Ergin olmayanlar ve kısıtlılar için muvafakat belgesi. e) Kısıtlılar için veli, vasi veya kayyum kararı. f) Varsa daha önce alınmış geçerliliği olan pasaport. g) Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu.
ğ) Hak sahibinden dolayı diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu alacak ergin olan çocukları için öğrenci belgesi. h) Hak sahibinden dolayı diplomatik pasaport alacak ergin çocuklar için taahhütname belgesi. ı)
Diplomatik pasaport alacak resmi unvan sahibi için atama, görevlendirme veya olur belgesi. i) 7 yaşını bitirmiş müracaat sahiplerinden polis makamlarınca verilen parmak izi alındı belgesi. (2) Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen belgeler konsolosluklarda yapılan işlemlerde istenmez. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak farklı belgelerin istenmesi veya bu belgelerin elektronik ortamda teyit edilmesi ile bunların geçerliliği genelge ile düzenlenir.”,
6.4. “Pasaport müracaatına ve tanzimine ait usul ve esaslar” başlıklı 19’uncu maddesinde; “(1)
Kanunun uygulanması ile pasaport ve pasaport yerine geçerli belgelerin düzenlenmesine ait bu
Yönetmelikte belirtilmeyen hususlar ayrıca Bakanlıkça çıkarılacak genelgeler ile düzenlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Şikayetçi, Kararın 1. Nolu paragrafında, “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde yer verilen gerekçelere istinaden (özetle), 2005 yılından itibaren yaklaşık 19 yıldır inşaat mühendisi olarak TPAO Trakya Bölge Müdürlüğünde kapsam dışı çalışan olarak istihdam edildiğini, çalışma koşullarının TPAO Personel Yönetmeliği ile ödenecek aylık ücretlerinin ise 527 Sayılı KHK m. 31 kapsamında Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlendiğini, İçişleri Bakanlığı’na karşı TPAO Genel
Müdürlüğünün açmış olduğu ve Ankara 12. İdare Mahkemesi E. / , K. / sayılı kararı ile sonuçlanan yargılama neticesinde TPAO Kapsam Dışı Personelinden 1,2,3. dereceye kadar olanlara yeşil pasaport verilebileceği karara bağlandığını, Kırklareli İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne çalıştığı kurum olan TPAO Trakya Bölge Müdürlüğünden aldığı hususi damgalı pasaport talep formu ile yeşil pasaport almak için başvuruda bulunduğunu, anılan Müdürlüğün hukuka aykırı bir gerekçe ile başvurusunu reddettiğini, kendisinin görev ünvanının inşaat mühendisi değil, “kıdemli uzman mühendis”, derecesinin de 3 olduğunu, Mahkeme kararının herhangi bir yerinde görev ünvanlarına atıf olmadığını, sadece görev derecelerine dayanarak karar verildiğini, ayrıca davanın özeti kısmında yer alan meslek isimleri ve ünvanlar ve hatta bunlara karşılık gelen derecelerin birebir uyumlu olmadığını, örneğin; müessese, fabrika, işletme ve şube müdürü ünvanlarının TPAO’da bulunmadığını, baş uzman ünvanına karşılık gelen derecenin ise 4 olduğunu, TPAO Personel Yönetmeliği ek-2 ve ek-3’te tüm ünvanlar ve karşılık gelen derecelerin gösterildiğini ifade ve iddia ederek, 3. derecede çalışmaya devam ettiğinden hususi damgalı pasaport (yeşil pasaport) alabilmeyi talep etmektedir.
9. Kanunda belirlenmiş yetkili makamlarca verilen ve sahiplerine milli hudutlardan diğer ülkelere geçmeyi sağlayan ve geçilen diğer hudutta, milli hudutlar içerisinde kullanılan kimlik belgesinin yerini tutan belge şeklinde tanımlanan pasaportlar, 5682 sayılı Pasaport Kanununun 12’nci maddesine göre Diplomatik (Siyah) Pasaport, Hususi Damgalı (Yeşil) Pasaport, Hizmet Damgalı (Gri) Pasaport, Umuma Mahsus (Kırmızı) Pasaport ve e-Pasaport adı altında 5 gruba ayrılmaktadır
10. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14. maddesinde, hususi damgalı pasaportların; Türkiye Büyük Millet
Meclisi eski üyeleri, eski bakanlar ile birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verileceği, bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verileceği hükme bağlanmıştır. Belirtilen Kanun hükmüne göre, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri birinci, ikinci ve üçüncü derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verilmesi mümkün olmaktadır. Pasaport Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde de hususi damgalı pasaportların Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara verileceği belirtilmektedir.
11. Uyuşmazlık konusu somut olay incelendiğinde;
11.1. Şikayetçinin özetle, TPAO Trakya Bölge Müdürlüğünde kapsam dışı çalışan kıdemli uzman mühendis olarak 3. derecede çalışmaya devam ettiğinden hususi damgalı pasaport (yeşil pasaport) alma talebine karşılık,
11.2. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda özetle “ … Mahkeme
Kararı ile Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nda çalışan kapsam dışı personelin kamu görevlisi olduğu ve diğer kamu görevlileri kapsamında yer almaları nedeniyle; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolara karşılık gelen genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, birinci hukuk müşaviri, daire başkanı, bölge müdürü, daire başkan yardımcısı, hukuk müşaviri, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, başmüfettiş avukat, müfettiş, müşavir ve başuzman unvanlılara talep edilmesi halinde hususi damgalı pasaport düzenlenmektedir.
Ayrıca, bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da, 5682 sayılı
Pasaport Kanunun 14/A bendinin ikinci paragrafına istinaden hususi damgalı pasaport düzenlenmekte olup, konuya ilişkin mahkeme kararı ekte gönderilmiştir”
açıklamalarına yer verildiği tespit edilmiştir.
11.3. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda özetle
“…Bilindiği üzere hangi şartları sağlayanların hususi damgalı pasaporta hak kazanacakları 5682 sayılı
Pasaport Kanununun 14/A maddesinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla yukarıdaki maddede belirtilmiş olan mahkeme kararı incelendiğinde, Genel Müdürlük personellerinden 1., 2. ve 3. derecelere karşılık gelen kapsam dışı personelden; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, birinci hukuk müşaviri, daire başkanı, bölge müdürü, daire başkan yardımcısı, hukuk müşaviri, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, başmüfettiş, avukat, müfettiş, müşavir ve başuzman unvanına sahip olanların 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14/A maddesi uyarınca hususi damgalı pasaport alma hakları bulunduğu anlaşılmaktadır. Yani Genel Müdürlük kapsam dışı personellerinin sadece anılan kadro derecelerinde bulunmaları ya da sadece anılan unvanlara sahip olmaları yeterli olmayıp, her iki şartı (unvan ve kadro derecesi) kümülatif olarak taşımaları gerekmektedir.”
açıklamalarına yer verildiği tespit edilmiştir.
12. İdarenin ret işlemine dayanak gösterdiği Ankara 12. İdare Mahkemesi Esas No / Karar
No / sayılı kararında ise;
Davanın özeti bölümünde: “Davacı vekili tarafından, davacı TPAO bünyesinde 1.,2. ve 3.derecelere karşılık gelen kapsam dışı personelinden; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, birinci hukuk müşaviri, daire başkanı, bölge müdürü, daire başkan yardımcısı, hukuk müşaviri, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, başmüfettiş, avukat, müfettiş, müşavir ve başuzman unvanlılara 5682 sayılı Pasaport Kanunun 14/A maddesi uyarınca hususi damgalı pasaport alabilmeleri için gerekli iznin verilmesi istemiyle yapılan 29.04.2022 tarihli başvurunun reddine ilişkin 09.05.2022 tarihli, sayılı İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmektedir”.
Savunmanın özeti bölümünde; “Davalı idare vekili tarafından, davacı Kurumda çalışan söz konusu kişilerin devlet memuru olarak görev yapmadıkları, emekli keseneklerinin de emekli sandığı ile ilişkilendirilmediği, hizmet akdi ile 4857 sayılı İş Kanununa tabi olarak çalıştıkları, 5682 sayılı Pasaport
Kanununun 14/A maddesinde belirtilen şartları taşıyan devlet memurlarına hususi damgalı pasaport verilmesinin mümkün olduğu, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.”
ifadelerine yer verildiği, Kararda;
“Anılan Yasa hükmüne göre, Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri birinci, ikinci ve üçüncü derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ile yine sözleşmeli olarak çalışan diğer kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verilebileceği; hizmet akdiyle İş Kanununa göre çalışanların ise, anılan madde kapsamında yer almadığı hususunda duraksama bulunmamaktadır.
Uyuşmazlıkta, sermayesinin tamamı Hazineye (Türkiye Varlık Fonu’na) ait kamu iktisadi teşebbüsü olan davacı Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı bünyesinde çalışan kapsam dışı personelin hukuki statüsü
irdelenerek 5682 sayılı Yasa’nın 14’üncü maddesinden yararlandırılmasının mümkün olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir.
.. Bu durumda, yukarıda yer verilen Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu kararı ile Anayasa Mahkemesi kararları da dikkate alındığında, kapsam dışı personelin “kamu görevlisi” olduğunun kabulü gerektiği, buradan hareketle, söz konusu kapsam dışı personelin de 5682 sayılı Yasanın anılan hükmünde belirtilen
“diğer kamu görevlileri” kapsamında olduğu görüldüğünden, dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.”
ifadelerine yer verilerek davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmıştır.
13. Bu durumda İdarece ilgi mahkeme kararı gereği sadece bu unvanlara hususi pasaport verildiği gerekçesiyle başvuranın talebi ret edilmişse de, İdarenin ret işlemine dayanak gösterdiği mahkeme kararında, başvuranın sahip olduğu kıdemli uzman mühendis ünvanlı çalışanın hususi pasaport alamayacağına dair karar verilmiş değildir. Mahkeme medenî hukuk yargılamasına hâkim olan ve
Hukuk Muhakemesi Kanunu’nun 26’ncı maddesinde açıkça “Buna göre, hâkim tarafların talepleri ile bağlıdır. Talepten fazlasına veya talepten başka bir şeye karar veremez” şeklinde ifade edilen taleple bağlılık ilkesi gereği, dava konusunda hangi ünvanlar yazılmışsa o ünvanlara göre karar vermiştir. Bu nedenle mahkeme, yasadan farklı olarak ek bir ünvan şartı veya ünvan sınırlaması getirmiş değildir.
14. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü’nün cevabi yazısı ekinde alınan uyuşmazlık konusu ile ilgili mahkeme kararları incelendiğinde;
14.1. T.C. Ankara 14. İdare Mahkemesinin Esas No: 2023/1786 Karar No: 2024/1003 sayılı ilamında özetle; “ … Uyuşmazlıkta, anılan mahkeme kararının gerekçe ve hüküm fıkrası ile bir bütün olduğu dikkate alındığında, TPAO bünyesinde görev yapan bazı görev unvanına sahip kapsam dışı personelden l’inci,2’nci ve 3’üncü dereceli kadrolarda görev yapmış olanlara hususi damgalı pasaport verilebileceği, ayrıca hususi damgalı pasaport alma şartlarını haiz olduktan sonra emekli olanların da bu haktan yararlanabilecekleri, davacının ise; 1998 yılında TPAO’da petrol mühendisi görev unvanıyla çalışmaya başladığı, 2003 yılında uzman mühendis görev unvanıyla çalışmaktayken istifa ederek TPAO’dan ayrıldığı, ayrıca TPAO’da çalıştığı dönem boyunca 4857 sayılı İş Kanununa ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası hükümlerine tabi 4-a kapsamında daimi statüde istihdam edildiği, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanuna tabi iştirakçiliğinin bulunmadığı ve 2015 yılında 5510 sayılı Kanun’un 4/a maddesine tabi olarak emekliye ayrıldığı görülmektedir.
Bu durumda, dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile dava konusu uyuşmazlığın birlikte değerlendirilmesinden, davacının, Ankara 12. İdare Mahkemesi’nin 23.11.2022 tarihli ve E: / , K: / sayılı karar gerekçesinde yer alan ve sınırlı sayıda sayılan kapsam dışı personelden olmadığı ve hususi damgalı pasaport alma şartlarını haiz olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” yönünde karar verildiği, başvuran TPAO bünyesinde 3. derecede çalışmaya devam ettiğinden, başvuranın hukuki durumunun, anılan mahkeme kararında yer verilen
TPAO’dan istifa etmiş ve 5510 sayılı Kanun’un 4/a maddesine tabi olarak emekliye ayrılan davacının durumundan ayrıldığı,
14.2. T.C. Ankara 2. İdare Mahkemesinin Esas No: 2023/1492 Karar No : 2023/2220 sayılı ilamında özetle ; “ … Uyuşmazlıkta; TPAO bünyesinde görev yapan ve belli şartları sağlayan görevlilere hususi pasaport verilebileceği, ayrıca pasaport Kanununda yer verildiği üzere hususi pasaport alma şartlarına haiz olduktan sonra emekli olanlarında bu haktan yaralanabilecekleri, davacının da TPAO bünyesinde
görev yaparak 24.02.2005 tarihinde 2. derece uzman mühendis kadrosunda görev yapmaktayken emekli olduğu görüldüğünden hususi pasaport alma şartlarına haiz olduğu anlaşılmaktadır.
Davalı idarece; Ankara 12. İdare Mahkemesinin 23.11.2022 tarih ve E: / , K: / sayılı kararında; TPAO bünyesinde 1., 2. ve 3. derecelere karşılık gelen kapsam dışı personelden; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, birinci hukuk müşaviri, daire başkanı, bölge müdürü, daire başkan yardımcısı, hukuk müşaviri, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, başmüfettiş, avukat, müfettiş, müşavir ve başuzman unvanlılara bu hakkın tanındığı, bu unvanlara sahip olmayan 1. 2. ve 3. derece kadrolarda yer alan görevlerde bulunan kişilerin bu haktan yararlanamayacağı belirtilmiş ise de; taleple bağlılık ilkesi uyarınca Ankara 12. İdare Mahkemesinin
23.11.2022 tarih ve E: / , K: / sayılı kararında; TPAO bünyesinde 1., 2. ve 3. derecelere
karşılık gelen kapsam dışı personelden; genel müdür, genel müdür yardımcısı, teftiş kurulu başkanı, kurul başkanı, birinci hukuk müşaviri, daire başkanı, bölge müdürü, daire başkan yardımcısı, hukuk müşaviri, müessese, bölge, fabrika, işletme ve şube müdürü, başmüfettiş, avukat, müfettiş, müşavir ve başuzman unvanlılar bakımından hususi pasaport verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlem bakımından değerlendirme yapıldığı ancak bu unvanlarda bulunmayan ve fakat birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerinin bu haktan yararlanamayacakları konusunda bir değerlendirme yapılmadığı görülmekle birlikte 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun “Hususi Pasaportlar” başlıklı 14.
maddesinde; hususî damgalı pasaportların “(…) birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine verilebileceği belirtildiğinden ve herhangi bir unvan şartı aranmadığından davalı idarenin bu iddiasına itibar edilmemiştir.
Bu durumda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile dava konusu uyuşmazlığın birlikte değerlendirilmesinden, davacının hususi pasaport alma şartlarına haiz olduğu anlaşıldığından aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” şeklinde karar verildiği, bu noktada ilgi kararda davalı idarece yapılan savunmaya ilişkin olarak, mahkemece, mahkemelerin taleple bağlı olduğu gerekçesiyle söz konusu savunmada yer verilen iddiaya itibar edilmediğinin ifade edildiği,
14.3. T.C. Ankara 5. İdare Mahkemesinin Esas No: 2023/1864 Karar No: 2024/359 sayılı ilamında özetle ; “ … Uyuşmazlıkta; TPAO bünyesinde görev yapan ve belli şartlan sağlayan görevlilere hususi pasaport verilebileceği, ayrıca pasaport Kanununda yer verildiği üzere hususi pasaport alma şartlarını haiz olduktan sonra emekli olanların da bu haktan yaralanabilecekleri, davacının da TPAO bünyesinde görev yaparak emekli olduğu, görev yaptığı süre içerisinde kıdemli uzman mühendislik görevini 3.kadro derece ile icra ettiği, böylece hususi pasaport alma şartlarını sağladığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda; dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile dava konusu uyuşmazlığın birlikte değerlendirilmesinden, davacının hususi pasaport alma şartlarına haiz olduğu anlaşıldığından aksi yönde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” şeklinde karar verildiği, bu noktada
TPAO bünyesinde başvuran ile aynı unvan adı altında ve kadro derecesinde görev yaparak emekli olan davacının hususi pasaport alma talebinin ilgili mahkemece haklı bulunduğu anlaşılmıştır.
15. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, mahkeme kararları, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde;
Pasaport Kanunu’nda; hususî damgalı pasaportların birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine, emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olsalar dahi bu nevi pasaportun verileceği şeklinde düzenlemeye yer verildiği,
Başvuranın üçüncü derece kadroda kıdemli uzman mühendis unvanıyla çalışmaya devam ettiği,
Başvuranın hususi pasaport talebinin Ankara 12. İdare Mahkemesinin 23.11.2022 tarih ve E: / , K: / sayılı kararında yer verilen unvanlar arasında bulunmadığı gerekçesiyle ret edildiği,
Buna karşın ret işlemine dayanak gösterilen mahkeme kararında, taleple bağlılık ilkesi gereği hangi ünvanlı kişiler hakkında dava açılmışsa o kişiler hakkında karar verildiği, mahkemenin belirtilmeyen unvanlar hakkında karar vermediği, başvuranın kıdemli uzman mühendis unvanının mahkeme kararında dava dilekçesinde ifade edilmediği için yer almadığı, mahkeme kararında mühendis unvanına sahip olanların hususi pasaport alamayacağına dair bir ifadenin bulunmadığı, mahkemelerin yasadan farklı ek şart veya unvan sınırlaması getirme yetkisinin bulunmadığı,
Dayanak olarak gösterilen mahkeme kararında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nda çalışan kapsam dışı personelin, kamu görevlisi olduğu ve diğer kamu görevlileri kapsamında yer aldığı, bu nedenle başvuran bakımından hususi pasaport için yasadaki diğer şartların var olup olmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerektiği,
anlaşılmıştır.
Bu noktada her somut durum özelinde yasadaki şartların yerine getirilip getirilmediği incelenerek işlem tesis edilmesi gerektiği için, TPAO Trakya Bölge Müdürlüğü Destek Hizmetleri Müdürlüğünde
“Kıdemli Uzman Mühendis” unvanı altında (3) no.lu kadro derecesinde görev yapan başvuranın hususi pasaport talebinin, başvuranın görev yaptığı unvanın, Ankara 12. İdare Mahkemesinin
23.11.2022 tarih ve E: / , K: / sayılı kararında yer verilen unvanlar arasında
bulunmadığı gerekçesiyle reddi yönünde tesis edilen idari işlemin, sadece yasada var olan şartlar yönünden yeniden değerlendirilme yapılması gerektiği kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup idarenin işlem veya eylemine karşı mahkemelerde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre,
TPAO Bölge Müdürlüğü’nde üçüncü kadro derecesinde fiilen görev yapan başvuranın hususi pasaport talebinin, Ankara 12. İdare Mahkemesinin 23.11.2022 tarih ve E: / , K: / sayılı kararında yer verilen unvanlar ile sınırlandırılmadan, 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14’üncü maddesinde yer verilen şartlar dikkate alınmak suretiyle, yeniden değerlendirilmesi ve uygulamadaki ihtilafların giderilmesine yönelik gerekli çalışmaların yapılması için NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE TAVSİYEDE BULUNULMASINA
Kararın Başvurana ve Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğü’nce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi